RPZ-41/2005

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKiK W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Pozna ń Tel. (0-61) 852-15-17, 852-77-50, Fax (0-61) 851-86-44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl RPZ- 61/19/05/KO/ Pozna ń , dnia 30 grudnia 2005 r. DECYZJA Nr RPZ 41/2005 1. Na podstawie art. 23 e ust. 1 i 2 w zwi ą zku z art. 23 a ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r . o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst pierwotny: Dz. U. 2000 r. Nr 122, poz. 1319; zmiany: Dz. U. 2001, Nr 110, poz. 1189; Dz. U. 2001 r. Nr 154, poz. 1800; tekst jednolity - Dz. U. 2003 r. Nr 86, poz. 804; Dz. U. 2003 r. Nr 60, poz. 535; Dz. U. 2003 r. Nr 170, poz. 1652; Dz. U. 2004 r. Nr 93, poz. 891; Dz. U. 2004 r. Nr 96, poz. 959; Dz. U. z 2005 r. Nr 163, poz. 1362 i Nr 184, poz. 1539) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. 2002 r. Nr 18 poz. 172; Dz. U. 2003 r. Nr 6, poz. 68), po przeprowadzeniu z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznaje si ę , ż e : dzia ł ania Tomasza Gu ź niczaka prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Biuro Turystyczno-Krajoznawcze „W ę drownik” w Kaliszu, polegaj ą ce na niestosowaniu przez przedsi ę biorc ę norm prawnych chroni ą cych konsumentów wynikaj ą cych z przepisów art. 14 ust. 5 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o us ł ugach turystycznych (t. j. Dz. U. 2004 Nr 223 poz. 2268 z pó ź n. zm.), tj. stosowaniu postanowie ń wzorca umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych pozbawiaj ą cych klienta prawa do odst ą pienia od umowy w sytuacji podwy ż szenia ceny us ł ugi o kwot ę mniejsz ą ni ż 10% warto ś ci us ł ugi, z jednoczesnym wy łą czeniem obowi ą zku poinformowania klienta o ww. podwy ż ce, stanowi ą praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, oraz stwierdza si ę , i ż : Tomasz Gu ź niczak prowadz ą cy dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Biuro Turystyczno- Krajoznawcze „W ę drownik” z dniem 25 listopada 2005 r. zaniecha ł stosowania w/w praktyki. 2. Na podstawie art. 23 d w zwi ą zku z art. 23 a ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r . o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst pierwotny: Dz. U. 2000 r. Nr 122, poz. 1319; zmiany: Dz. U. 2001, Nr 110, poz. 1189; Dz. U. 2001 r. Nr 154, poz. 1800; tekst jednolity - Dz. U. 2003 r. Nr 86, poz. 804; Dz. U. 2003 r. Nr 60, poz. 535; Dz. U. 2003 r. Nr 170, poz. 1652; Dz. U. 2004 r. Nr 93, poz. 891; Dz. U. 2004 r. Nr 96, poz. 959; Dz. U. z 2005 r. Nr 163, poz. 1362 i Nr 184, poz. 1539) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. 2002 r. Nr 18 poz. 172; Dz. U. 2003 r. Nr 6, poz. 68), po przeprowadzeniu z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznaje si ę , ż e : dzia ł ania Tomasza Gu ź niczaka prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Biuro Turystyczno-Krajoznawcze „W ę drownik” w Kaliszu, polegaj ą ce na stosowaniu postanowienia punktu IV ust. 1 wzorca umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych przewiduj ą cego mo ż liwo ść podwy ż ki cen w razie zmiany kosztów transportu lub op ł at urz ę dowych (podatków), nie naruszaj ą zbiorowych interesów konsumentów . Uzasadnienie Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Poznaniu (dalej: Urz ą d) przeprowadzi ł post ę powanie wyja ś niaj ą ce (sygnatura akt RPZ-62/18/05/AC) którego celem by ł o zbadanie tre ś ci wzorców umownych stosowanych przez organizatorów turystyki funkcjonuj ą cych w Wielkopolsce pod k ą tem ich zgodno ś ci z przepisami kodeksu cywilnego o klauzulach niedozwolonych (art. 385 1 - 385 3 k.c.) oraz ustaw ą z dnia 29 sierpnia 1997 r. o us ł ugach turystycznych (t. j. Dz. U. 2004 Nr 223 poz. 2268 z pó ź n. zm.). W zwi ą zku z ustaleniami poczynionymi w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego, postanowieniem z dnia 15 listopada 2005 r. na podstawie art. 44 ust. 1 w zwi ą zku z art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, wszcz ę to post ę powanie w sprawie stosowania przez Tomasza Gu ź niczaka prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Biuro Turystyczno-Krajoznawcze „W ę drownik” w Kaliszu, (zwanego dalej Przedsi ę biorc ą ) praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą cych na stosowaniu postanowie ń umów o ś wiadczenie us ł ug pozbawiaj ą cych klienta prawa do odst ą pienia od umowy w sytuacji podwy ż szenia ceny us ł ugi o kwot ę mniejsz ą ni ż 10% warto ś ci us ł ugi, z jednoczesnym wy łą czeniem obowi ą zku poinformowania klienta o takiej podwy ż ce, oraz wy łą czaj ą cych obowi ą zek udokumentowania podwy ż ki ceny imprezy w razie zmiany kosztów transportu lub op ł at urz ę dowych (podatków). Urz ą d zakwestionowa ł postanowienia wzorca umowy o tre ś ci: „B.T.K. ”W ę drownik” zastrzega sobie prawo dokonywania zmian oferowanych i po ś wiadczonych w dokumentach imprez Cen w przypadku podwy ż szenia kosztów transportu i podatków (punkt IV ust. 1). Wzrost cen powy ż ej 10% upowa ż nia klienta do anulacji imprezy i uzyskania zwrotu ca ł o ś ci kwoty wp ł aconej do biura (punkt IV ust. 2)” jako sprzeczne z art. 14 ust. 5 i art. 17 ust. 1 ustawy o us ł ugach turystycznych. Odpowiadaj ą c na powy ż szy zarzut p. Tomasz Gu ź niczak w rozmowie telefonicznej z dnia 24 listopada 2005 r., a nast ę pnie pismem z dnia 25 listopada 2005 r. zobowi ą za ł si ę do zaprzestania stosowania zakwestionowanych postanowie ń umownych i przedstawi ł nowy wzorzec umowy stosowany przez Przedsi ę biorc ę w obrocie z konsumentami. Przedstawiony przez Przedsi ę biorc ę wzorzec umowy zawiera postanowienia o tre ś ci: „ Zmiana ceny imprezy mo ż e nast ą pi ć nie pó ź niej ni ż 20 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy. 2 B.T.K. ’W ę drownik’ zastrzega sobie stosownie do tre ś ci art. 17 ustawy o us ł ugach turystycznych, prawo do zmiany ceny imprezy na skutek kosztów transportu, wzrostu kursów walut, op ł at urz ę dowych, podatków i op ł at za us ł ugi lotniskowe, za ł adunkowe lub prze ł adunkowe w portach morskich i lotniczych. Uczestnik wed ł ug swojego wyboru mo ż e w takim wypadku odst ą pi ć od umowy lub zaaprobowa ć now ą cen ę ” . Z uwagi na tre ść zdania ostatniego ww. postanowienia Prezes Urz ę du uzna ł , ż e prawo konsumenta do odst ą pienia od umowy jest w pe ł ni chronione, a tym samym postanowienie jest zgodne z przepisami ustawy o us ł ugach turystycznych. Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, „przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy” . Stwierdzenie istnienia przedmiotowej praktyki wymaga wi ę c spe ł nienia dwóch przes ł anek: 1. bezprawno ś ci dzia ł ania oraz 2. naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Ad. 1. Bezprawno ść , do której odwo ł uje si ę ustawodawca, oznacza sprzeczno ść z prawem, a tak ż e z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego oraz z dobrymi obyczajami. Stanowisko takie znajduje oparcie w uzasadnieniu projektu rz ą dowego ustawy nowelizacyjnej z dnia 5 lipca 2002 r. (Dz. U. nr 129, poz. 1102), która wprowadzi ł a do ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przepisy reguluj ą ce post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, zgodnie z którym „same przepisy art. 23a – 23d ustawy nie reguluj ą konstrukcji bezprawno ś ci dzia ł a ń przedsi ę biorcy. Dzia ł ania te mog ą okaza ć si ę bezprawne w razie ustalenia, ż e dosz ł o do naruszenia przepisów innych ustaw, tak ż e zasad wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrych obyczajów.” W art. 23a ust. 2 ww. ustawy zamieszczono przyk ł adowe wyliczenia praktyk zakazanych przez ustawodawc ę . Katalog ten wymienia mi ę dzy innymi czyny nieuczciwej konkurencji, stosowanie klauzul wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oraz naruszenie prawa konsumenta do uzyskania rzetelnej i wyczerpuj ą cej informacji. Do dzia ł a ń Przedsi ę biorcy w przedmiotowej sprawie zastosowanie ma ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o us ł ugach turystycznych (t. j. Dz. U. 2004 Nr 223 poz. 2268 z pó ź n. zm.). Zgodnie z art. 14 ust. 5 ww. ustawy „organizator, który przed rozpocz ę ciem imprezy turystycznej jest zmuszony, z przyczyn od niego niezale ż nych, zmieni ć istotne warunki umowy z klientem, (…), powinien niezw ł ocznie o tym powiadomi ć klienta. W takiej sytuacji klient powinien niezw ł ocznie poinformowa ć organizatora, czy: 1) przyjmuje proponowan ą zmian ę umowy albo 2) odst ę puje od umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych ś wiadcze ń i bez obowi ą zku zap ł aty kary umownej.” Z kolei art. 17 ust. 1 ustawy ustala warunki, w jakich mo ż e doj ść do podwy ż szenia ceny imprezy turystycznej. W my ś l tego przepisu „cena ustalona w umowie nie mo ż e by ć podwy ż szona, chyba ż e umowa wyra ź nie przewiduje mo ż liwo ść podwy ż szenia ceny, a organizator turystyki udokumentuje wp ł yw na podwy ż szenie ceny jednej z nast ę puj ą cych okoliczno ś ci: 1) wzrostu kosztów transportu; 2) wzrostu op ł at urz ę dowych, podatków lub op ł at nale ż nych za takie us ł ugi, jak lotniskowe, za ł adunkowe lub prze ł adunkowe w portach morskich i lotniczych; 3) wzrostu kursów walut.” 3 Maj ą c na uwadze powy ż sze przepisy nale ż y stwierdzi ć , i ż postanowienie wzorca umowy o tre ś ci: Wzrost cen powy ż ej 10% upowa ż nia klienta do anulacji imprezy i uzyskania zwrotu ca ł o ś ci kwoty wp ł aconej do biura.” kszta ł tuje prawa konsumenta w sposób sprzeczny z ww. przepisami. Przede wszystkim umo ż liwia Przedsi ę biorcy podwy ż szenie ceny us ł ugi do wysoko ś ci 10% warto ś ci tej us ł ugi bez poinformowania o tym fakcie klienta. Przedsi ę biorca nie traktuje zmiany ceny imprezy do ww. wysoko ś ci jako zmiany warunków umowy. W ten sposób wy łą cza ci ążą cy na nim obowi ą zek poinformowania o podwy ż ce, a tym samym odmawia konsumentowi prawa do odst ą pienia od umowy, mimo, i ż prawo takie przyznaje konsumentowi art. 14 ust. 5 pkt. 2 ustawy o us ł ugach turystycznych. Przy czym chodzi tu o tak ą informacj ę , która wywo ł uje konkretne skutki, tj. rozpoczyna okres, w którym konsument mo ż e odst ą pi ć od umowy w zwi ą zku ze zmian ą istotnych warunków tej umowy. Sprzeczno ść postanowienia umowy z przepisami art. 14 ust. 5 i art. 17 ust. 1 ustawy niew ą tpliwie stanowi o bezprawno ś ci dzia ł ania Przedsi ę biorcy. Ad. 2. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie podaje definicji „zbiorowych interesów konsumentów”. Wskazuje jedynie, i ż nie mo ż na ich uto ż samia ć z sum ą indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony zosta ł interes zbiorowy, nie zawsze przes ą dza kryterium ilo ś ciowe, poniewa ż niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta mo ż e by ć przejawem cz ę sto lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszaj ą cej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie bez w ą tpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw bli ż ej nieokre ś lonej liczby konsumentów, zarówno tych, którzy ju ż zawarli umow ę z Przedsi ę biorc ą , jak i jego potencjalnych klientów. Widoczne jest wi ę c, ż e bezprawne zachowanie Przedsi ę biorcy nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy maj ą charakter indywidualny, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami kr ę gu klientów zarówno obecnych, jak i przysz ł ych. W ocenie Prezesa Urz ę du, powy ż sze dzia ł anie nale ż y kwalifikowa ć jako praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą c ą na naruszaniu przepisów ustawy o us ł ugach turystycznych poprzez stosowanie postanowie ń wzorca umowy pozbawiaj ą cych klienta prawa do odst ą pienia od umowy w sytuacji podwy ż szenia ceny us ł ugi o kwot ę mniejsz ą ni ż 10% warto ś ci us ł ugi. W zwi ą zku ze spe ł nieniem obu przes ł anek, nale ż y zachowanie Przedsi ę biorcy uzna ć za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, wskazan ą w art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Na podstawie zebranego materia ł u Urz ą d stwierdzi ł , i ż z dniem 25 listopada 2005 r. Przedsi ę biorca zaniecha ł stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, gdy ż z ta dat ą jest pismo przes ł ane przez Przedsi ę biorc ę , w którym o ś wiadczy ł on o zaniechaniu ww. praktyki, a tak ż e do łą czy ł do niego nowy wzorzec umowy, którego postanowienia s ą zgodne z przepisami ustawy. Zgodnie z dyspozycj ą art. 23e ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, je ż eli przedsi ę biorca zaniecha ł stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania. 4 Wobec powy ż szego orzeczono, jak w punkcie 1 sentencji. Zarzut stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów poprzez pos ł ugiwanie si ę postanowieniem umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych wy łą czaj ą cym obowi ą zek udokumentowania podwy ż ki cen, jak wskazano w postanowieniu o wszcz ę ciu post ę powania z dnia 15.11.2005 r. zwi ą zany by ł z punktem IV ust. 1 wzorca umowy o tre ś ci: „B.T.K. ”W ę drownik” zastrzega sobie prawo dokonywania zmian oferowanych i po ś wiadczonych w dokumentach imprez Cen w przypadku podwy ż szenia kosztów transportu i podatków”. Dokonuj ą c analizy tego postanowienia Prezes Urz ę du doszed ł jednak do przekonania, i ż pierwotnie wysnuty wniosek o jego sprzeczno ś ci z art. 17 ust. 1 ustawy o us ł ugach turystycznych by ł zbyt daleko id ą cy. Wniosek ten oparty by ł m.in. na postulacie pe ł nej transpozycji postanowie ń ustawy o us ł ugach turystycznych, obejmuj ą cych najistotniejsze prawa konsumentów do wzorca umowy. Takie podej ś cie z pewno ś ci ą sprzyja kszta ł towaniu ś wiadomo ś ci konsumentów co do przys ł uguj ą cych im praw oraz obowi ą zków Przedsi ę biorcy ś wiadcz ą cego us ł ugi turystyczne, niemniej jednak z samego faktu, i ż Przedsi ę biorca nie w pe ł ni powtórzy ł uregulowania ustawy nie wynika jeszcze wniosek, i ż pozbawi ł w jakiej ś cz ęś ci klientów praw lub wy łą czy ł niektóre swoje obowi ą zki. Aby zarzut postawiony Przedsi ę biorcy by ł zasadny takie wy łą czenie musia ł oby by ć jednoznaczne. Tymczasem ani w tre ś ci ww. postanowienia, ani te ż w tre ś ci innych postanowie ń wzorca umowy, którym pos ł ugiwa ł si ę Przedsi ę biorca nie mo ż na doszuka ć si ę sformu ł owa ń wyra ź nie wy łą czaj ą cych obowi ą zek udokumentowania podwy ż ki ceny imprezy turystycznej. W tej sytuacji, skoro obowi ą zek taki na ł o ż ony zosta ł w ustawie o us ł ugach turystycznych, a umowa kwestii tej odmiennie nie reguluje, przyj ąć nale ż y, i ż wi ąż e on nadal Przedsi ę biorc ę . Wobec powy ż szego orzeczono, jak w punkcie 2 sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Poznaniu Edward Stawicki Otrzymuj ą : Tomasz Gu ź niczak Biuro Turystyczno – Krajoznawcze „W ę drownik” ul. Górno ś l ą ska 5 62-800 Kalisz a/a 5