RGD-48/2005

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW D ELEGATURA UOK I K W GDA Ń SKU 80-824 G DA Ń SK , UL . P ODWALE P RZEDMIEJSKIE 30 T EL ./ FAX (058) 346-29-32, 346-29-33, 301-51-75 E- MAIL : GDANSK @ UOKIK . GOV . PL RGD.61-15/05/AW Gda ń sk, dnia 30 grudnia 2005r. DECYZJA nr RGD.48/2005 Na podstawie art. 23 e ust. 1 i 2 w zwi ą zku z art. 23 a ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (jt. Dz. U. z 2005r. Nr 244, poz. 2080) oraz stosownie do tre ś ci art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 18, poz. 172 ze zmianami), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy kon- sumentów, wszcz ę tego z urz ę du - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów bezprawne dzia ł anie Polskiej Korporacji Finansowej „SKARBIEC” Sp. z o.o. z siedzib ą w Gda ń sku, polegaj ą ce na: stosowaniu reklamy wprowadzaj ą cej klienta w b łą d i mog ą cej przez to wp ł ywa ć na jego decyzj ę co do nabycia towaru lub us ł ug, co jest niezgodne z art. art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. 1993 r. Nr 47, poz. 211 ze zm.) i stwierdza si ę zaniechanie ich stosowania w dniu 30 czerwca 2005r. UZASADNIENIE W maju br. w trójmiejskiej gazecie „Dziennik Ba ł tycki” ukaza ł si ę artyku ł dotycz ą cy podobie ń stwa ulotek „dobra po ż yczka” Polskiej Korporacji Finansowej „SKARBIEC” Sp. z o.o. z siedzib ą w Gda ń sku, zwanej dalej „SKARBIEC” lub „PKF SKARBIEC” z ulotkami re- klamowymi „po ż yczka od serca” przedsi ę biorcy Spó ł dzielcza Kasa Oszcz ę dno ś ciowo – Kre- dytowa im. Franciszka Stefczyka z siedzib ą w Gdyni, zwanego dalej „SKOK Stefczyka”. W tre ś ci artyku ł u dyrekcja SKOK Stefczyka: ¾ z ł o ż y ł a ostrze ż enie, ż e PKF „SKARBIEC” podszywa si ę pod SKOK Stefczyka wy- korzystuj ą c ulotki reklamowe ł udz ą co podobne do tych, na których swoj ą ofert ę prezentuje SKOK. „Dzia ł ania te niew ą tpliwie maj ą na celu stworzenie mylnego wra ż enia, ż e reklamowana po ż yczka udzielana by ł a przez nasz ą Kas ę , podczas gdy w rzeczywisto ś ci wiele wskazuje na to, ze jest to próba oferowania ś rodków pieni ęż nych przez przedsi ę biorc ę , który do niedawna prowadzi ł dzia ł alno ść w ramach systemu argenty ń skiego”, a obecnie w ramach transformacji tego sys- temu, ¾ wyrazi ł a w ą tpliwo ść „czy SKARBIEC deklaruj ą cy kapita ł wynosz ą cy 50 tys. z ł jest w stanie udziela ć po ż yczek si ę gaj ą cych nawet 300 tys. z ł (jak podaje w ulotce)?”, ¾ wskaza ł a, ż e SKOK stara si ę dzia ł a ć uczciwie na rynku, w odró ż nieniu od tych (tu: SKARBIEC), którzy bazuj ą na cudzych pomys ł ach. Maj ą c to na uwadze, postanowieniem z dnia 17 czerwca 2005r. nr 211 wszcz ę to post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą - cych na dopuszczaniu si ę przez ww. przedsi ę biorc ę czynu nieuczciwej konkurencji poprzez stosowanie reklamy wprowadzaj ą cej klienta w b łą d i mog ą cej przez to wp ł ywa ć na jego decyzj ę co do nabycia towaru lub us ł ugi, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 23 a ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 86, poz. 804 ze zm.), zwanej dalej „ustaw ą o ochronie konkurencji i konsumentów”. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania SKARBIEC poda ł , ż e: 9 nigdy nie by ł o jego zamiarem oraz celem prowadzenie dzia ł a ń zmierzaj ą - cych do wywo ł ywania u konsumentów mylnego wra ż enia, ż e reklamowana po ż yczka udzielona zostanie przez osob ę trzeci ą oraz podszywanie si ę pod jakichkolwiek innych przedsi ę biorców; 9 obiektywnie rzecz bior ą c jego ulotka reklamowa wydaje si ę w istotnych elementach podobna do ulotki reklamowej SKOK Stefczyka jednak wprowa- dzenie tej ulotki – wbrew sugestiom organu antymonopolowego - nie mia ł o nigdy na celu dzia ł ania w „jakim ś stopniu bezprawnego”; 9 podobie ń stwo ulotek jest przypadkowe, a Spó ł ka przygotowuj ą c w ł asn ą kampani ę reklamow ą z u ż yciem przedmiotowej ulotki nie sugerowa ł a si ę folderami (ulotkami, broszurami) reklamuj ą cymi ofert ę innych podmiotów; 9 bezzw ł ocznie – po wyst ą pieniu organu antymonopolowego – podj ął on wszelkie mo ż liwe dzia ł ania maj ą ce na celu wyeliminowanie z obrotu wspo- mnianej ulotki i zaniecha ł jej kolporta ż u. Dodatkowo przedsi ę biorca o ś wiadczy ł , ż e kwestionowana ulotka zosta ł a przez nie- go wycofana z rynku w czerwcu br., nie dysponuje on jednak fizycznymi dowodami po- twierdzaj ą cymi zniszczenie ulotek i na t ę okoliczno ść nie zosta ł sporz ą dzony jakikolwiek protokó ł komisyjnego ich zniszczenia. Organ antymonopolowy ustali ł , co nast ę puje: SKOK Stefczyka jest spó ł dzielni ą wpisan ą do Krajowego Rejestru S ą dowego pod nr 0000080915, prowadz ą c ą dzia ł alno ść gospodarcz ą , której przedmiotem jest po ś rednictwo pieni ęż ne, gdzie indziej niesklasyfikowane i dzia ł alno ść pomocnicza zwi ą zana z ubezpie- czeniami i funduszami emerytalno-rentowymi jest spó ł dzielni ą . Skorzystanie z oferty SKOK Stefczyka uzale ż nione jest od uzyskania cz ł onkowstwa w Kasie. Chc ą c uzyska ć po ż yczk ę od serca w SKOK Stefczyka nale ż y: ¾ wype ł ni ć wniosek po ż yczkowy, ¾ spe ł nia ć wymagania co do zdolno ś ci kredytowej zgodnie z Metodyk ą oceny zdolno ś ci kredytowej klienta detalicznego w SKOK Stelczyka, ¾ przedstawi ć aktualne za ś wiadczenie o zarobkach (w przypadku nowych cz ł onków Kasy, b ą d ź osób, które nie posiadaj ą aktualnej dokumentacji kre- dytowej w SKOK) lub o ś wiadczenie o wysoko ś ci i ź ródle uzyskiwanych do- chodów (w przypadku cz ł onków posiadaj ą cych aktualn ą dokumentacj ę kre- dytow ą w SKOK), ¾ posiada ć pozytywn ą histori ę w Biurze Informacji Kredytowej, 2 ¾ przedstawi ć dodatkowe dokumenty w zale ż no ś ci od ź ród ł a uzyskiwanych dochodów zgodnie z Metodyk ą oceny zdolno ś ci kredytowej klienta detalicz- nego w SKOK Stefczyka, ¾ przedstawi ć odpowiednie zabezpieczenie po ż yczki zgodnie z formu łą po- ż yczki, ¾ ui ś ci ć op ł aty: op ł ata przygotowawcza, prowizja, op ł ata z tyt. Ustanowienia i administrowania zabezpieczeniem, ewentualnie op ł ata za ubezpieczenie. SKARBIEC jest przedsi ę biorc ą wpisanym do Krajowego Rejestru S ą dowego pod nr 0000119317. Przedmiotem jego dzia ł alno ś ci jest m.in. pozosta ł e po ś rednictwo finansowe i dzia ł alno ść pomocnicza finansowa, gdzie indziej nie sklasyfikowana. SKARBIEC oferuje swoim klientom ś rodki pieni ęż ne w formie umowy po ż yczki w rozumieniu przepisów ko- deksu cywilnego. Procedura zawarcia umowy i przydzia ł u po ż yczek, ustalona podczas kontroli we wrze ś niu 2004r. (kiedy to ustawodawca wprowadzi ł zakaz funkcjonowania przedsi ę biorców na zasadach tzw. „systemu argenty ń skiego) u przedsi ę biorcy SKARBIEC, jest nast ę puj ą ca: 1. Przy zawieraniu umowy wniosek o po ż yczk ę rozpatrywany jest na koszt firmy. 2. Zawierana jest umowa przedwst ę pna. 3. W ci ą gu 10 dni mo ż na j ą rozwi ą za ć , bowiem konsumentowi przys ł uguje w tym terminie prawo odst ą pienia od umowy zgodnie z przepisami ustawy o kredycie konsumenckim. 4. W ci ą gu 10 dni sprawdza si ę , czy do danej umowy wp ł yn ęł a op ł ata, je ś li nie to umowa jest odrzucona przez system – nie przewiduje si ę zwrotu op ł aty przygo- towawczej, nawet je ś li konsument j ą wp ł aci ł pierwszego dnia a zrezygnowa ł przed up ł ywem 10 dni. 5. Na ewidencj ę umowy przys ł uguje maksymalnie 180 dni (§4 pkt 5 warunków umowy) – realizacja umowy przedwst ę pnej. 6. wys ł anie do klienta informacji o zaewidencjonowaniu umowy, 7. Klient ma mo ż liwo ść sk ł adania wniosków asygnacyjnych, np. - Klient stara si ę o 30 tys. PLN, wówczas dostaje 3 numery NZU (Numer Zaewi- dencjonowanej Umowy) i mo ż e si ę stara ć o trzy po ż yczki po 10 tys. PLN. W kopercie s ą trzy oddzielne wnioski, dla ka ż dego NZU, opiewaj ą cego na kwot ę 10 tys. PLN (klient mo ż e wybra ć ró ż ne okresy sp ł aty). - Klient stara si ę o po ż yczk ę 40 tys. PLN, przys ł uguj ą mu 4 NZU. W kopercie dostaje 4 blankiety z nr NZU. Klient deklaruje o ile chce skróci ć okres ratalny dla ka ż dego NZU. Je ż eli ś rodki zostan ą przyznane tylko na 1 NZU wówczas na pozosta ł e 3 NZU mo ż na ponownie sk ł ada ć wnioski asygnacyjne 8. Wnioski asygnacyjne s ą rozpatrywane w formie aktu przydzia ł u przez Komisj ę , z pomini ę ciem formy uznaniowo ś ci. Podczas jednego posiedzenia komisji mog ą by ć rozdzielone ś rodki ca ł ego zgromadzenia funduszu. Przydzia ł ś rodków ogra- niczony jest wielko ś ci ą funduszu i ofertami asygnacyjnymi konsumentów. 9. Po ż yczki przydzielane s ą na koniec ka ż dego miesi ą ca na podstawie umowy przedwst ę pnej. 10. Przydzia ł odbywa si ę na zasadach kompensaty. W pierwszej kolejno ś ci przy- dzia ł y przyznawane s ą tym klientom, którzy zadeklarowali najwi ę ksze raty sp ł at. 11. Po uzyskaniu informacji o przydziale po ż yczki konsument otrzymuje propozycj ę ubezpieczenia po ż yczki i musi przedstawi ć zabezpieczenia. 3 12. Po ż yczka jest przekazywana w terminie 30 dni (§1 pkt 4 warunków umowy). 13. Konsument otrzymuje Harmonogram sp ł at, których dokonuje po otrzymaniu po ż yczki na konto. SKOK Stefczyka w dniu 03 wrze ś nia 2004r. z ł o ż y ł podanie o udzielenie praw ochronnych na swoje znaki towarowe do Urz ę du Patentowego Rzeczpospolitej Polskiej w Warszawie. W dniu 06 wrze ś nia 2004r. Urz ą d Patentowy przes ł a ł potwierdzenie o przyj ę - ciu wniosków w sprawie udzielenia prawa ochronnego na znaki towarowe i wszcz ął odpo- wiedni ą procedur ę . SKARBIEC swoj ą ulotk ę „dobra po ż yczka” wprowadzi ł na rynek w miesi ą cu kwiet- niu 2005r. (karta akt nr 4), a po wszcz ę ciu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zutylizowa ł je z ko ń cem czerwca 2005r. „Dobra po ż yczka” jak wyja ś ni ł SKARBIEC, nie jest odr ę bnym oferowanym przez niego produktem. Okre ś lenie to ma wy łą cznie charakter informacyjno – reklamowy (k. 65). Ze wzgl ę du na to, ż e ulotka SKOK Stefczyka zosta ł a wprowadzona na rynek wcze- ś niej ni ż ulotka SKARBCA, zaistnia ł o podejrzenie, ż e SKARBIEC prowadzi dzia ł ania zmierza- j ą ce do wywo ł ania mylnego wra ż enia, ż e reklamowana przez niego po ż yczka, udzielana b ę dzie przez SKOK Stefczyka. Uznano, ż e zabieg ten mo ż e mie ć na celu uwiarygodnienie udzielaj ą cego po ż yczk ę , poprzez upodobnienie ulotki reklamowej do ulotek stosowanych przez SKOK Stefczyka. Potwierdza to równie ż fakt, ż e na ulotce SKARBCA brak jest nazwy przedsi ę biorcy udzielaj ą cego po ż yczk ę , a wskazano jedynie adresy i numery telefonów biur obs ł ugi klienta. Organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów okre ś la warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przed- si ę biorców i konsumentów (art. 1 ust. 1). Przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Zgodnie z art. 23a ust 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów s ą w szczególno ś ci, m.in. naruszenie obo- wi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji oraz czyny nie- uczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. Jak wynika z powo ł anych przepisów do postawienia przedsi ę biorcy zarzutu stoso- wania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest wykazanie i udowodnienie, ż e podejmowane przez tego przedsi ę biorc ę dzia ł anie: 9 ujawnia si ę w obrocie konsumenckim, a wi ę c w relacjach pomi ę dzy podmio- tem posiadaj ą cym przymiot przedsi ę biorcy a konsumentami, 9 nie odnosi si ę do indywidualnych przypadków, ale charakteryzuje stan relacji zawieranych z pewn ą zbiorowo ś ci ą konsumentów, 9 jest bezprawne, 9 narusza interesy konsumentów. Polska Korporacja Finansowa „SKARBIEC” Sp. z o.o w Gda ń sku jest przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Udzielaj ą c po ż y- czek na rzecz konsumentów zawiera umowy o kredyt konsumencki w rozumieniu przepi- 4 sów ustawy z dnia 20 lipca 2001r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. Nr 100, poz. 1081, ze zm.). Stosownie do przepisu art. 4 pkt 11 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów „ilekro ć w ustawie jest mowa o konsumencie, nale ż y przez to rozumie ć konsumenta w ro- zumieniu przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, z pó ź n. zm.)”. Zgodnie z przepisem art. 22 1 K.c. „za konsumenta uwa ż a si ę osob ę fi- zyczn ą dokonuj ą c ą czynno ś ci prawnej nie zwi ą zanej bezpo ś rednio z jej dzia ł alno ś ci ą go- spodarcz ą lub zawodow ą ”. Nie ulega wi ę c w ą tpliwo ś ci, ż e po ż yczkobiorcy SKARBCA s ą konsumentami. Zakwestionowane przez organ antymonopolowy dzia ł ania przedsi ę biorcy obowi ą - zywa ł y w obrocie konsumenckim. Bezprawno ść jest tak ą cech ą dzia ł ania, która polega na jego sprzeczno ś ci z nor- mami prawa lub zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego, czy dobrymi obyczajami, bez wzgl ę du na win ę , a nawet ś wiadomo ść sprawcy. Jako „sprzeczne z prawem” nale ż y kwalifikowa ć zachowania sprzeczne z nakazem zawartym w ustawie, rozporz ą dzeniu wydanym na pod- stawie i dla wykonania ustawy, umow ą mi ę dzynarodow ą maj ą c ą bezpo ś rednie zastosowa- nie w stosunkach wewn ę trznych. „Sprzeczne z prawem” s ą czyny: zabronione i zagro ż one sankcj ą karn ą , czyny zabronione pod sankcjami dyscyplinarnymi, czyny zakazane przepi- sami administracyjnymi lub przepisami prawa gospodarczego publicznego, czyny zabro- nione przepisami o charakterze cywilnym, sprzeczne z nakazami zawartymi w prawie cy- wilnym lub prawie administracyjnym. Dla ustalenia bezprawno ś ci dzia ł ania przedsi ę biorcy wystarczy ustalenie, ż e jego okre ś lone zachowanie koliduje z przepisami prawa ( por. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz pod redakcj ą Janusza Szwaji, Urz ą d Antymonopolowy, Warszawa 1994, s.38-39). Bezprawno ść jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, niezale ż nym od wyst ą - pienia szkody czy od zamiaru podmiotu dopuszczaj ą cego si ę dzia ł a ń bezprawnych. Przepis art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zawiera otwarty katalog dzia ł a ń stanowi ą cych praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów. W ś ród prak- tyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów ustawodawca wymieni ł nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę . Zakaz stosowania reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d zawar- ty zosta ł w przepisach ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konku- rencji (Dz. U. 1993 r. Nr 47, poz. 211 ze zm.) zwanej dalej ustaw ą „o zwalczaniu nieuczci- wej konkurencji”. Dla udowodnienia stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumen- tów nie jest wymagane wykazanie, ż e przedsi ę biorca je stosuj ą cy zajmuje szczególn ą , kwalifikowan ą (dominuj ą c ą ) pozycj ę na rynku. Ź ród ł em tego rodzaju praktyk nie jest bo- wiem jedynie si ł a ekonomiczna i w ł adza rynkowa profesjonalisty, ale jego przewaga nad nieprofesjonalnymi uczestnikami obrotu, przejawiaj ą ca si ę nie tyle w indywidualnych transakcjach, co w relacjach z nieskonkretyzowan ą - co do ilo ś ci - grup ą odbiorców. Je ś li relacje te charakteryzuj ą si ę pewn ą wspóln ą cech ą , to wyst ę powanie takiego w ł a ś nie wy- ró ż nika w stosunkach danego rodzaju, nawi ą zywanych pomi ę dzy przedsi ę biorc ą a konsu- mentami wskazuje, ż e – w danej, konkretnej sprawie – mamy do czynienia nie z sum ą indywidualnych interesów, ale ze zbiorowym interesem konsumentów. Mo ż e on zosta ć naruszony równie ż i w tych sytuacjach, gdy kwestionowanymi dzia ł aniami przedsi ę biorcy dotkni ę ci s ą nie tylko aktualni, ale równie ż potencjalni jego klienci, do których jest adre- sowana np. informacja o produkcie czy us ł ugach. Brak dostatecznej wiedzy ogranicza, czy wr ę cz uniemo ż liwia nabywcom podj ę cie przemy ś lanej i w pe ł ni suwerennej decyzji o zaku- 5 pie okre ś lonych towarów i us ł ug. Bywa równie ż powodem potencjalnego zagro ż enia dla konsumenta, stanowi ą c niejednokrotnie przyczyn ę nieporozumie ń w obrocie konsumenc- kim. Informacja niepe ł na jak te ż i braki w informacji naruszaj ą gwarancj ę bezpiecze ń stwa ekonomicznego konsumenta, który zdany jest na uznaniow ą , opart ą na niejasnych prze- s ł ankach postaw ę profesjonalisty (przedsi ę biorcy). Wyczerpuj ą ce informacje na temat da- nej oferty sprzeda ż y powoduj ą , i ż konsument wybór o jej przyj ę ciu lub odrzuceniu, po- dejmuje ś wiadomie, wybieraj ą c dla siebie wariant najkorzystniejszy. Chocia ż „dobre obyczaje” nie s ą normami prawnymi, to s ą jednak normami post ę - powania, które - podobnie jak „zasady wspó łż ycia spo ł ecznego” oraz „ustalone zwyczaje” - powinny obowi ą zywa ć wszystkich przedsi ę biorców w obrocie gospodarczym (nie chodzi tu o przestrzeganie dobrych obyczajów w ogóle, ale zachowanie przez profesjonalnych uczestników rynku zasad uczciwo ś ci kupieckiej). O tym, czy dane dzia ł anie narusza dobre obyczaje, decyduj ą czynniki obiektywne i oboj ę tne jest w zasadzie, co sam dzia ł aj ą cy s ą dzi w tej kwestii. Dany czyn mo ż e by ć zatem uznany za przeciwny dobrym obyczajom, cho ć by dzia ł aj ą cy nie mia ł ś wiadomo ś ci, ż e czyn jego sprzeciwia si ę dobrym obyczajom i cho ć by dzia ł aj ą cy z punktu widzenia subiektywnego nie ponosi ł winy co do tego braku ś wiadomo- ś ci ( por. Ustawa o zwalczaniu…., s. 42-43). W przedmiotowej sprawie SKARBCOWI postawiono zarzut podejmowania dzia ł a ń nosz ą cych znamiona praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów okre ś lonych w art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą cych na dopusz- czaniu si ę przez ww. przedsi ę biorc ę czynu nieuczciwej konkurencji poprzez stosowanie reklamy wprowadzaj ą cej klienta w b łą d i mog ą cej przez to wp ł ywa ć na jego decyzj ę co do nabycia towaru lub us ł ugi. Sprzeczno ść z prawem opisanego czynu wywie ść mo ż na z art. 16 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. z 2003r., Nr 153, poz. 1503 ze zm.). Nale ż y przyj ąć , ż e z wprowadzeniem w b łą d przez reklam ę mamy do czynienia wówczas, gdy powsta ł e na podstawie reklamy wyobra ż enia nie s ą zgodne ze stanem rze- czywistym. Decyduj ą ce znaczenie maj ą przy tym wyobra ż enia adresatów reklamy, a nie opinie reklamuj ą cych czy agencji reklamowych 1 . Z porównania przes ł anych od przedsi ę biorców ulotek wynika, ż e obie ulotki – za- równo przes ł ana przez SKOK Stefczyka reklamuj ą ca „po ż yczk ę od serca”, jak i przekazana przez SKARBIEC reklamuj ą ca „dobr ą po ż yczk ę ” s ą ł udz ą co podobne, maj ą podobn ą szat ę kolorystyczn ą (w obu u ż yto koloru ciemno i jasno zielonego, ekrii i bia ł ego), a tak ż e gra- ficzn ą (w obu podobnie rozmieszczono paski kolorów np. z nazwami reklamowych, jak i pól zawieraj ą cych w przypadku SKOK Stefczyka nazw ę tego przedsi ę biorcy, a w przypadku SKARBCA znak graficzny w kszta ł cie trójk ą ta i has ł o „dobra po ż yczka”. Jak wynika z dokonanych ustale ń wprowadzenie przez SKARBIEC ulotek reklamu- j ą cych udzielan ą przez niego „dobr ą po ż yczk ę ” upodobnionych do ulotek reklamowych stosowanych przez SKOK Stefczyka mog ł o wprowadza ć w b łą d konsumenta zainteresowa- nego skorzystaniem z oferowanej us ł ugi udzielenia po ż yczki poprzez stwarzanie mylnego wra ż enia, ż e reklamowana przez przedsi ę biorc ę po ż yczka, udzielana b ę dzie przez SKOK Stefczyka. Mo ż liwo ść stwarzania takiego mylnego wra ż enia potwierdza równie ż fakt, ż e na ulotce SKARBCA nie podano nazwy przedsi ę biorcy udzielaj ą cego po ż yczk ę wskazuj ą c jedy- nie adresy i numery telefonów biur obs ł ugi klienta. Sam skar ż ony przyzna ł , ż e przedmio- 1 I. Wiszniewska, Ochrona przed reklam ą wprowadzaj ą c ą w b łą d, PPH 1996, s. 4. 6 towa ulotka wydaje si ę w istotnych elementach podobna do ulotki reklamowej SKOK Stefczyka (k. 32). Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji ma za zadanie chroni ć rzetelno ść ob- rotu gospodarczego, a w szczególno ś ci interesy przedsi ę biorców i konsumentów. Ustawa nale ż y jednocze ś nie do kilku dziedzin prawa, a przy jej zastosowaniu niejednokrotnie za- chodzi potrzeba korzystania z przepisów dot. prawa w ł asno ś ci intelektualnej, w szczegól- no ś ci dotycz ą cych znaków towarowych, wzorów zdobniczych itp. Poszczególne akty praw na dobrach materialnych stawiaj ą sobie za cel ochron ę okre ś lonego kr ę gu praw przypisa- nych poszczególnym podmiotom, np. podmiotowi dokonuj ą cemu zg ł oszenia w Urz ę dzie Patentowym. Z poczynionych ustale ń wynika, ż e w dniu 06 wrze ś nia 2004r. Urz ą d Paten- towy RP przes ł a ł potwierdzenie o przyj ę ciu wniosku SKOK Stelczyka w sprawie udzielenia prawa ochronnego na znaki towarowe i wszcz ął odpowiedni ą procedur ę . W my ś l § 1 i 2 Zasad Etyki w Dzia ł alno ś ci Gospodarczej podmiot gospodarczy po- winien przestrzega ć prawa, dzia ł a ć z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrymi obycza- jami oraz respektowa ć zasady etyki w dzia ł alno ś ci gospodarczej 2 . W prawie krajów Unii Europejskiej czo ł owe miejsce w zakresie zwalczania praktyk nieuczciwej konkurencji w przypadkach reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d, zajmuje dyrek- tywa Rady EWG z 10.9.1984r. w sprawie ujednolicenia przepisów prawnych i administra- cyjnych Pa ń stw Cz ł onkowskich dotycz ą cych reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d (zmieniona moc ą dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 6.10.1997r. w sprawie zmiany dyrekty- wy wprowadzaj ą cej w b łą d w celu uwzgl ę dnienia reklamy porównawczej). Dyrektywy te pod poj ę ciem reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d uzna ł y reklam ę , która w jakikolwiek sposób, w łą cznie z jej wygl ą dem wprowadza lub mo ż e wprowadzi ć w b łą d osoby, do których jest kierowana lub do których dociera, i mo ż e – z powodu zawartych w niej elementów oszu- ka ń czych – wp ł yn ąć na dzia ł alno ść gospodarcz ą tych osób lub szkodzi ć konkurentowi (art. 1 pkt 2 dyrektywy nr 450/84 Rady EWG) 3 . Dyrektywa porusza ponadto zagadnienie zwi ą zane z mo ż liwo ś ci ą przerwania wpro- wadzaj ą cej w b łą d reklamy, z której w przedmiotowej sprawie skorzysta ł skar ż ony przed- si ę biorca wycofuj ą c ulotki „dobra po ż yczka” z rynku. Poprzez stosowanie ulotki reklamowej mog ą cej wprowadza ć konsumenta w b łą d w zakresie zidentyfikowania podmiotu reklamuj ą cego us ł ugi udzielenia po ż yczki, a tym sa- mym mog ą cej wp ł ywa ć na jego decyzj ę , co do nabycia towaru lub us ł ugi, SKARBIEC do- pu ś ci ł si ę czynu nieuczciwej konkurencji w rozumieniu art. 16 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, zgodnie z którym czynem nieuczciwej konkurencji jest reklama wprowadzaj ą ca klienta w b łą d i mog ą ca przez to wp ł yn ąć na jego decyzj ę co do nabycia towaru lub us ł ugi, a tym samym stanowi ą cego praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy, o której mowa w art. 23 a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Istotnym w sprawie jest, ż e aczkolwiek obydwaj przedsi ę biorcy oferuj ą po ż yczki w rozumieniu przepisów ustawy o kredycie konsumenckim i Kodeksu cywilnego, to ze wzgl ę - du na procedur ę przyznawania tych po ż yczek nie mo ż na uzna ć , ż e s ą to te same produk- ty. 2 Tekst Zasad Etyki w Dzia ł alno ś ci Gospodarczej opracowany przez M. Kozi ń skiego, J. Jab ł o ń - sk ą -Bonca, B. Dziemiodok, Konkurencja a Ochrona W ł asno ś ci Przemys ł owej w Gospodarce Rynkowej. WKTiR w Poznaniu , Urz ą d Patentowy RP, s. 37 i nast. 3 P. Bia ł ecki, H. Tucho ł aka, Nieuczciwa lub zakazana reklama, Nowe regulacje ustawowe Teksty aktów prawnych, Wzory Umów, Wydawnictwo C.H. BECK, Warszawa 2002, str. 41 i nast. 7 Uzyskanie po ż yczki w SKOK Stefczyka – cho ć uzale ż nione jest uzyskaniem cz ł on- kowstwa i wp ł acenia symbolicznej sk ł adki – poprzedzone jest tradycyjn ą procedur ą jaka obowi ą zuje w bankach komercyjnych; z regulaminów i zapisów umownych jasno wynikaj ą kryteria przyznania ś rodków, warunki, jakie musi spe ł ni ć po ż yczkobiorca, a ponadto s ą ustalone rozs ą dne terminy rozpatrzenia wniosku i przyznania ś rodków pieni ęż nych. Natomiast po ż yczka oferowana przez SKARBIEC jest na tyle skomplikowana, ż e przebiega dwuetapowo, tj. poprzez zawarcie umowy przedwst ę pnej, na ewidencj ę której mo ż na oczekiwa ć do 180 dni, wniesienie op ł aty, która wynika z warunków ustalonych przez SKARBIEC, a nast ę pnie zawarcia umowy w ł a ś ciwej, gdy spe ł nione b ę d ą wymagania SKARBCA, które umieszczone s ą we wzorach umownych kszta ł tuj ą cych interesy po ż yczko- biorców. Klient nie ma mo ż liwo ś ci negocjowania poszczególnych postanowie ń umowy, mo ż e jedynie przyj ąć je w ca ł o ś ci b ą d ź odrzuci ć . SKARBIEC uzale ż nia wyp ł acenie po ż yczki od wywi ą zania si ę klienta ze wszystkich zobowi ą za ń , równie ż zawartych w umowie w ł a- ś ciwej, której „si łą rzeczy” nie mo ż e jej zna ć w momencie podpisywania umowy przed- wst ę pnej. SKARBIEC pozostawiaj ą c sobie mo ż liwo ść dowolnego sformu ł owania przysz ł ej umowy po ż yczki jednostronnie decyduje, na jakich warunkach (i czy w ogóle) ostatecznie przeleje zadeklarowan ą kwot ę na konto po ż yczkobiorcy. St ą d te ż potencjalny po ż yczko- biorca nie wie w jakim czasie uzyska oczekiwany produkt i na jakich warunkach. Taki tryb proceduralny nie pozwala na uznanie, ż e oferowany produkt SKARBCA, cho ć jest form ą po ż yczki, mo ż e by ć porównywany z po ż yczkami SKOKU, czy innych banków komercyjnych. SKARBIEC swoje ulotki „dobra po ż yczka” zaprojektowa ł w sposób ł udz ą co podob- ny do ulotek SKOK Stefczyka „po ż yczka od serca, u ż ywaj ą c m.in. tych samych kolorów, czcionek, zachowuj ą c zbli ż ony uk ł ad graficzny, co u konsumentów mog ł o wywo ł a ć mylne wyobra ż enie, ż e w obydwu przypadkach po ż yczki udzielane s ą przez tego samego przed- si ę biorc ę , tj. SKOK Stefczyka. Argumentem przemawiaj ą cym za uznanie tego stanowiska s ł usznym jest to, ż e SKARBIEC w swoich ulotkach nie ujawni ł adresu siedziby swojej firmy, a jedynie wskaza ł adresy lokalnych biur na terenie kraju, których za siedzib ę firmy nie sposób uzna ć . W nast ę pstwie konsument móg ł podejmowa ć mylne decyzje na podstawie niew ł a ś ciwych przes ł anek, które wprowadza ł y w b łą d co do produktu, nazwy i siedziby przedsi ę biorcy. Drug ą przes ł ank ą , której wykazanie jest niezb ę dne dla stwierdzenia praktyki naru- szaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów jest udowodnienie, ż e bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy godzi w zbiorowe interesy konsumentów. Rozstrzygni ę cia Prezesa UOKiK podejmowane s ą na podstawie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, której przepisy wyra ź nie stanowi ą , ż e ka ż dy przedsi ę biorca, nie chc ą c narazi ć si ę na zarzut stosowania praktyk ograniczaj ą cych zbiorowe interesy kon- sumentów, zobowi ą zany jest do nie podejmowania dzia ł a ń , które mog ł yby stanowi ć nie- uczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę . Chodzi tu wi ę c o zapewnienie odpowiednio wysokiego poziomu rzetelno ś ci informacji kierowanej do konsumentów, klientów przedsi ę - biorców, prowadz ą cych ró ż nego rodzaju dzia ł alno ść gospodarcz ą . Wymogi te dotycz ą w równym stopniu wszystkich us ł ugodawców i producentów, niezale ż nie od sektora gospo- darki, w którym dzia ł aj ą . Przyj ę cie odmiennych kryteriów dla niektórych z nich by ł oby wi ę c w istocie zakwestionowaniem prawa do równego traktowania przedsi ę biorców dzia ł aj ą cych na rynku. W przedmiotowej sprawie SKARBIEC poprzez stosowanie bezprawnych dzia ł a ń po- legaj ą cych na stosowaniu reklamy wprowadzaj ą cej klienta w b łą d i mog ą cej przez to wp ł ywa ć na jego decyzj ę co do nabycia towaru lub us ł ugi naruszy ł zbiorowe interesy kon- sumentów, gdy ż by ł o to dzia ł anie sprzeczne z prawem i dobrymi obyczajami. Ulotka re- 8 klamowa skar ż onego przedsi ę biorcy kierowana by ł a do bli ż ej nieokre ś lonej liczby konsu- mentów, najcz ęś ciej indywidualnych. Przy tym stanie rzeczy uzna ć nale ż y, ż e wszystkie, wymienione wy ż ej ustawowe przes ł anki art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zosta ł y spe ł nione. Zgodnie z art. 23e ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urz ę du – mimo ż e wcze ś niej przedsi ę biorca samodzielnie i z w ł asnej inicjatywy zaniecha ł stosowania zarzucanych praktyk, poprzez zaprzestanie stosowania kwestionowanej ulotki reklamowej – wydaje decyzj ę o uznaniu praktyk za naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsu- mentów i stwierdza zaniechanie ich stosowania. Z uwagi na fakt, i ż obowi ą zki przedsi ę biorcy wynikaj ą ce z tre ś ci decyzji musz ą by ć realizowane w przysz ł o ś ci, od dnia uprawomocnienia si ę decyzji, decyzja jest jednocze ś nie gwarancj ą , ż e przedsi ę biorca b ę dzie zwi ą zany jej ustaleniami tak ż e w przysz ł o ś ci. St ą d orzeczono jak sentencji. Pouczenie: Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie kon- kurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 122, poz. 1319 ze zmianami) w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę - czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatury w Gda ń sku. Podpisa ł : z upowa ż nienia Prezesa UOKiK Dyrektor Delegatury UOKiK w Gda ń sku Roman Jarz ą bek Otrzymuj ą : 1. Polska Korporacja Finansowa „SKARBIEC” Sp. z o.o. ul. Czarny Dwór 8 80- 365 Gda ń sk 2. a/a 9