RPZ-33/2005

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKiK W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Pozna ń Tel. (0-61) 852-15-17, 852-77-50, Fax (0-61) 851-86-44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl RPZ- 61/20/05/KO/ Pozna ń , dnia 13 grudnia 2005 r. DECYZJA Nr RPZ 33/2005 Na podstawie art. 23 e ust. 1 i 2 w zwi ą zku z art. 23 a ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r . o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity - Dz. U. z 2003r., nr 86, poz. 804 ze zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 18 poz. 172 ze zm.), po przeprowadzeniu z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznaje si ę , ż e : dzia ł ania Biura Us ł ug Turystycznych „Simon” Sp. z o.o. z siedzib ą w Poznaniu, polegaj ą ce na niezapewnieniu przez przedsi ę biorc ę gwarancji ochronnych wynikaj ą cych z ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o us ł ugach turystycznych (t. j. Dz. U. 2004 Nr 223 poz. 2268 z pó ź n. zm.), tj. stosowaniu postanowie ń wzorca umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych pozbawiaj ą cych klienta prawa do odst ą pienia od umowy w sytuacji podwy ż szenia ceny us ł ugi o kwot ę mniejsz ą ni ż 10% warto ś ci us ł ugi oraz umo ż liwiaj ą cych podwy ż szenie ceny us ł ugi turystycznej w okresie krótszym ni ż 20 dni przed dniem wyjazdu, z jednoczesnym wy łą czeniem obowi ą zku poinformowania klienta o ww. podwy ż kach, stanowi ą praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 23a ustawy, oraz stwierdza si ę , i ż : Biuro Us ł ug Turystycznych „Simon” Sp. z o.o. z siedzib ą w Poznaniu z dniem 21 listopada 2005 r. zaniecha ł o stosowania w/w praktyki. Uzasadnienie Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Poznaniu przeprowadzi ł post ę powanie wyja ś niaj ą ce (sygnatura akt RPZ-62/13/05/AC) którego celem by ł o zbadanie tre ś ci wzorców umownych stosowanych przez organizatorów turystyki funkcjonuj ą cych w Wielkopolsce pod k ą tem ich zgodno ś ci z przepisami kodeksu cywilnego o klauzulach niedozwolonych (art. 385 1 - 385 3 k.c.) oraz ustaw ą z dnia 29 sierpnia 1997 r. o us ł ugach turystycznych (t. j. Dz. U. 2004 Nr 223 poz. 2268 z pó ź n. zm.). W toku post ę powania wyja ś niaj ą cego stwierdzono, i ż cz ęść postanowie ń stosowanego przez Biura Us ł ug Turystycznych „Simon” Sp. z o.o. z siedzib ą w Poznaniu (zwanego dalej Przedsi ę biorc ą ) wzorca umowy mo ż e narusza ć zbiorowe interesy konsumentów. W zwi ą zku z ustaleniami poczynionymi w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego, postanowieniem z dnia 15 listopada 2005 r. na podstawie art. 44 ust. 1 w zwi ą zku z art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, wszcz ę to post ę powanie w sprawie stosowania przez Przedsi ę biorc ę praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą cych na stosowaniu postanowie ń wzorca umowy pozbawiaj ą cych klienta prawa do odst ą pienia od umowy w sytuacji podwy ż szenia ceny us ł ugi o kwot ę mniejsz ą ni ż 10% warto ś ci us ł ugi oraz umo ż liwiaj ą cych podwy ż szenie ceny us ł ugi turystycznej w okresie krótszym ni ż 20 dni przed dniem wyjazdu, z jednoczesnym wy łą czeniem obowi ą zku poinformowania klienta o ww. podwy ż kach. Urz ą d zakwestionowa ł postanowienie wzorca umowy o tre ś ci: „Wzrost ceny powy ż ej 10% upowa ż nia klienta do rezygnacji z uczestnictwa w imprezie i uzyskania zwrotu ca ł o ś ci kwoty wp ł aconej do biura podró ż y.” jako sprzeczne z art. 14 ust. 5 i art. 17 ustawy o us ł ugach turystycznych. Odpowiadaj ą c na powy ż szy zarzut w dniu 21 listopada 2005 r. cz ł onek zarz ą du „Simon” sp. z o.o. – p. Andrzej Simon z ł o ż y ł w Urz ę dzie nowe warunki umowy (wzorzec umowy) stosowane przez przedsi ę biorstwo w obrocie z konsumentami, z którego usuni ę te zosta ł o kwestionowane przez Prezesa Urz ę du postanowienie. Przedstawiciel Biura Podró ż y t ł umaczy ł jednocze ś nie, i ż wcze ś niejszy brak odpowiedzi ze strony biura nie wynika ł z jego z ł ej woli, ale nat ł oku obowi ą zków zwi ą zanych z pe ł ni ą sezonu turystycznego, w chwili obecnej jest za ś gotowy w pe ł ni zastosowa ć si ę do wskaza ń Urz ę du. Przedstawiony przez Przedsi ę biorc ę wzorzec umowy zawiera postanowienie o tre ś ci: „Biuro Podró ż y zastrzega sobie prawo do podniesienia ceny imprezy (…). Wzrost wprowadzony przez Biuro Podró ż y upowa ż nia klienta do rezygnacji z tego powodu z uczestnictwa w imprezie i uzyskania ca ł o ś ci kwoty wp ł aconej do Biura Podró ż y. Biuro Podró ż y nie mo ż e podwy ż szy ć ceny imprezy w terminie krótszym ni ż 20 dni przed jej rozpocz ę ciem” , które jest zgodne z ustaw ą o us ł ugach turystycznych. Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, „przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy” . Stwierdzenie istnienia przedmiotowej praktyki wymaga wi ę c spe ł nienia dwóch przes ł anek: 1. bezprawno ś ci dzia ł ania oraz 2. naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. 2 Ad. 1. Bezprawno ść , do której odwo ł uje si ę ustawodawca, oznacza sprzeczno ść z prawem, a tak ż e z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego oraz z dobrymi obyczajami. Stanowisko takie znajduje oparcie w uzasadnieniu projektu rz ą dowego ustawy nowelizacyjnej z dnia 5 lipca 2002 r. (Dz. U. nr 129, poz. 1102), która wprowadzi ł a do ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przepisy reguluj ą ce post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, zgodnie z którym „same przepisy art. 23a – 23d ustawy nie reguluj ą konstrukcji bezprawno ś ci dzia ł a ń przedsi ę biorcy. Dzia ł ania te mog ą okaza ć si ę bezprawne w razie ustalenia, ż e dosz ł o do naruszenia przepisów innych ustaw, tak ż e zasad wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrych obyczajów.” W art. 23a ust. 2 ww. ustawy zamieszczono przyk ł adowe wyliczenia praktyk zakazanych przez ustawodawc ę . Katalog ten wymienia mi ę dzy innymi czyny nieuczciwej konkurencji, stosowanie klauzul wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oraz naruszenie prawa konsumenta do uzyskania rzetelnej i wyczerpuj ą cej informacji. Do dzia ł a ń Przedsi ę biorcy w przedmiotowej sprawie zastosowanie ma ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o us ł ugach turystycznych (t. j. Dz. U. 2004 Nr 223 poz. 2268 z pó ź n. zm.). Zgodnie z art. 14 ust. 5 ww. ustawy „organizator, który przed rozpocz ę ciem imprezy turystycznej jest zmuszony, z przyczyn od niego niezale ż nych, zmieni ć istotne warunki umowy z klientem, (…), powinien niezw ł ocznie o tym powiadomi ć klienta. W takiej sytuacji klient powinien niezw ł ocznie poinformowa ć organizatora, czy: 1) przyjmuje proponowan ą zmian ę umowy albo 2) odst ę puje od umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych ś wiadcze ń i bez obowi ą zku zap ł aty kary umownej.” Z kolei art. 17 ust. 1 ustawy ustala warunki, w jakich mo ż e doj ść do podwy ż szenia ceny imprezy turystycznej. W my ś l tego przepisu „cena ustalona w umowie nie mo ż e by ć podwy ż szona, chyba ż e umowa wyra ź nie przewiduje mo ż liwo ść podwy ż szenia ceny, a organizator turystyki udokumentuje wp ł yw na podwy ż szenie ceny jednej z nast ę puj ą cych okoliczno ś ci: 1) wzrostu kosztów transportu; 2) wzrostu op ł at urz ę dowych, podatków lub op ł at nale ż nych za takie us ł ugi, jak lotniskowe, za ł adunkowe lub prze ł adunkowe w portach morskich i lotniczych; 3) wzrostu kursów walut.” Co wi ę cej ust. 2 stanowi, i ż „w okresie 20 dni przed dat ą wyjazdu cena ustalona w umowie nie mo ż e by ć podwy ż szona” . Maj ą c na uwadze powy ż sze przepisy nale ż y stwierdzi ć , i ż postanowienie wzorca umowy o tre ś ci: „Wzrost ceny powy ż ej 10% upowa ż nia klienta do rezygnacji z uczestnictwa w imprezie i uzyskania zwrotu ca ł o ś ci kwoty wp ł aconej do biura podró ż y.” kszta ł tuje prawa konsumenta w sposób sprzeczny z ww. przepisami. Po pierwsze umo ż liwia Przedsi ę biorcy podwy ż szenie ceny us ł ugi do wysoko ś ci 10% warto ś ci tej us ł ugi bez poinformowania o tym fakcie klienta. Po drugie uprawnia Przedsi ę biorc ę do podwy ż szenia ceny us ł ugi w okresie krótszym ni ż 20 dni przed rozpocz ę ciem imprezy. Sprzeczno ść postanowienia umowy z ustaw ą niew ą tpliwie stanowi o bezprawno ś ci dzia ł ania Przedsi ę biorcy. Postanowienie wzorca umowy o przytoczonej tre ś ci nara ż aj ą klienta na straty finansowe, pomimo tego, ż e art. 19 ww. ustawy stanowi, i ż „postanowienia umów zawieranych przez organizatorów turystyki z klientami mniej korzystne dla klientów ni ż postanowienia niniejszej ustawy s ą niewa ż ne”. 3 Ad. 2. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie podaje definicji „zbiorowych interesów konsumentów”. Wskazuje jedynie, i ż nie mo ż na ich uto ż samia ć z sum ą indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony zosta ł interes zbiorowy, nie zawsze przes ą dza kryterium ilo ś ciowe, poniewa ż niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta mo ż e by ć przejawem cz ę sto lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszaj ą cej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie bez w ą tpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw bli ż ej nieokre ś lonej liczby konsumentów, zarówno tych, którzy ju ż zawarli umow ę z Przedsi ę biorc ą , jak i jego potencjalnych klientów. Widoczne jest wi ę c, ż e bezprawne zachowanie Przedsi ę biorcy nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy maj ą charakter indywidualny, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami kr ę gu klientów zarówno obecnych, jak i przysz ł ych. W ocenie Prezesa Urz ę du, powy ż sze dzia ł anie nale ż y kwalifikowa ć jako praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą c ą na naruszaniu przepisów ustawy o us ł ugach turystycznych poprzez stosowanie postanowie ń wzorca umowy pozbawiaj ą cych klienta prawa do odst ą pienia od umowy w sytuacji podwy ż szenia ceny us ł ugi o kwot ę mniejsz ą ni ż 10% warto ś ci us ł ugi oraz umo ż liwiaj ą cych podwy ż szenie ceny us ł ugi turystycznej w okresie krótszym ni ż 20 dni przed dniem wyjazdu, z jednoczesnym wy łą czeniem obowi ą zku poinformowania klienta o ww. podwy ż kach. W zwi ą zku ze spe ł nieniem obu przes ł anek, nale ż y zachowanie Przedsi ę biorcy uzna ć za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, wskazan ą w art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Na podstawie zebranego materia ł u Urz ą d stwierdzi ł , i ż najpó ź niej z dniem 21 listopada 2005 r. Przedsi ę biorca zaniecha ł stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów poprzez wprowadzenie nowego wzorca umowy. Wzorzec ten zosta ł przedstawiony jako za łą cznik do pisma Przedsi ę biorcy z dnia 21.11.2005 r. Zgodnie z dyspozycj ą art. 23e ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, je ż eli przedsi ę biorca zaniecha ł stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania. Wobec powy ż szego orzeczono, jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Poznaniu Edward Stawicki 4