RPZ-31/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKiK W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Pozna ń Tel. (0-61) 852-15-17, 852-77-50, Fax (0-61) 851-86-44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl Pozna ń , dnia 9 wrze ś nia 2008r. RPZ- 61/7/08/JM DECYZJA nr RPZ 31/2008 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. nr 50, poz. 331 ze zm.) i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. nr 134, poz. 939), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów wszcz ę tego z urz ę du przeciwko FUNCLUB Sp. z o.o. z siedzib ą w Poznaniu - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów I. Na podstawie art. 26 ust. 1 ww. ustawy uznaje si ę za praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lone w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ww. ustawy, bezprawne dzia ł ania FUNCLUB Sp. z o.o. z siedzib ą w Poznaniu, polegaj ą ce na stosowaniu w „Warunkach uczestnictwa w imprezach FUNCLUB Sp. z o.o.” postanowie ń wzorców umowy, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, o tre ś ci: 1. pkt 1.4. Organizator wy łą cza swoj ą odpowiedzialno ść z tytu ł u jakichkolwiek b łę dnych i nieprawdziwych informacji udzielonych przez dzia ł aj ą cych w jego imieniu Agentów, a odbiegaj ą cych od okre ś lonych niniejszymi Warunkami oraz ka ż dorazowej oferty turystycznej, w szczególno ś ci w zakresie warunków organizowanych imprez turystycznych. 2. pkt 1.5. Wszelkie konsekwencje wynik ł e z niepe ł nych i nieczytelnych danych klienta podanych w zg ł oszeniu- umowie sporz ą dzonej przez Agenta, ponosi Agent. 3. pkt 1.6. Organizator nie ponosi ż adnej odpowiedzialno ś ci za baga ż Uczestników imprezy, w przypadku jego zamiany, zapomnienia, zgubienia czy kradzie ż y. 4. pkt 1.7. Organizator nie zwraca warto ś ci ś wiadcze ń , których Uczestnik nie wykorzysta ł w czasie trwania imprezy z przyczyn le żą cych po jego stronie. 5. pkt 2.1. Ceny wyszczególnione w materia ł ach reklamowych s ą cenami sta ł ymi, jednak ż e FUNCLUB zastrzega sobie mo ż liwo ść zmiany cen w wyj ą tkowych sytuacjach takich jak (...) nieprzewidywalne dzia ł ania kontrahentów krajowych i zagranicznych (...). 6. pkt 2.3. (...) Brak jakiejkolwiek odpowiedzi (na powiadomienie o podwy ż szeniu ceny- przyp. Urz ę du) b ę dzie traktowane jako akceptacja zmienionych warunków umowy, a rezygnacja pó ź niejsza (ni ż w terminie 5 dni od otrzymania zawiadomienia- przyp. Urz ę du) rodzi ć b ę dzie konsekwencje zawarte w pkt 4 tego dokumentu (op ł aty manipulacyjne- przyp. Urz ę du). 1 7. pkt 2.5. FUNCLUB zastrzega sobie prawo do odwo ł ania imprezy lub jej elementów w ka ż dym momencie z przyczyn od siebie niezale ż nych, a w szczególnym wypadku: (...) skrajnych warunków atmosferycznych, decyzji w ł adz pa ń stwowych lub lokalnych. Uczestnikowi nie przys ł uguje z tego powodu odszkodowanie, a jedynie zwrot ca ł o ś ci wniesionych op ł at. 8. pkt 2.6. FUNCLUB ma prawo odwo ł ania imprezy z powodu braku wymaganej liczby Uczestników, jednak ż e nie pó ź niej ni ż na 7 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy. Uczestnikowi nie przys ł uguje z tego powodu odszkodowania, a jedynie zwrot ca ł o ś ci wniesionych op ł at. 9. pkt 2.7. W przypadkach uzasadnionych FUNCLUB zachowuje prawo do zmiany programu imprezy, kolejno ś ci zwiedzania obiektów oraz zakwaterowania w innym hotelu, hotelu apartamentowym, pensjonacie o równorz ę dnym lub wy ż szym standardzie ni ż przedstawiony w ofercie. 10. pkt 2.8. Organizator zastrzega sobie prawo do zmiany rozk ł adu jazdy autokarów, a tak ż e do zmiany trasy oraz ś rodka transportu na terenie kraju (np. zamiast autokaru mo ż e by ć mikrobus, taksówka). 11. pkt 3.6. W przypadku nieuregulowania p ł atno ś ci w ww. terminach FUNCLUB zastrzega sobie prawo do rozwi ą zania Umowy z Klientem bez konieczno ś ci powiadomienia o tym fakcie Klienta, potr ą cenia wp ł aconych zaliczek oraz oferowania zwolnionego w ten sposób miejsca w dalszej sprzeda ż y. 12. pkt 4.2. FUNCLUB zobowi ą zuje si ę do rozpatrzenia pisemnej rezygnacji oraz ewentualnej wyp ł aty zwracanych zaliczek w terminie 14 dni pocz ą wszy od daty wp ł ywu. Klientowi nie przys ł uguj ą odsetki od kwot zwracanych. 13. pkt 4.3. W przypadku rezygnacji FUNCLUB dokonuje nast ę puj ą cych nalicze ń op ł at manipulacyjnych (od osoby): - na 61 dni lub wi ę cej przed dat ą rozpocz ę cia 100 PLN - w terminie 60-31 dni przed dat ą rozpocz ę cia 30% ceny imprezy - w terminie 30-15 dni przed dat ą rozpocz ę cia 50% ceny imprezy - w terminie 14-7 dni przed dat ą rozpocz ę cia 80% ceny imprezy - w terminie krótszym ni ż 7 dni przed dat ą rozpocz ę cia 100% ceny imprezy 14. pkt 4.5. W przypadku niewykonania lub nienale ż ytego wykonania (niezgodnego z pkt 1.1.) Umowy przez FUNCLUB, Klient ma prawo wnie ść reklamacje. Reklamacje winny by ć sk ł adane w formie pisemnej, pod rygorem niewa ż no ś ci, w terminie 7 dni od daty zako ń czenia imprezy (...). 15. pkt 4.6. Warunkiem rozpatrzenia reklamacji, pod rygorem niewa ż no ś ci, jest z ł o ż enie przez Uczestnika pisemnego o ś wiadczenia o zaistnia ł ej problemowej sytuacji pilotowi lub innemu reprezentantowi FUNCLUB tak, aby mog ł a by ć ona wyja ś niona ju ż na miejscu, a wszelkie niedogodno ś ci usuni ę te. Je ż eli Uczestnik nie uczyni tego, reklamacja z ł o ż ona po powrocie nie b ę dzie rozpatrywana. 16. pkt 4.7. Uczestnikowi nie przys ł uguje zwrot z tytu ł u niewykorzystanych ś wiadcze ń z przyczyn niezale ż nych od FUNCLUB lub w przypadku niestawienia si ę na okre ś lon ą w materia ł ach reklamowych lub informacyjnych godzin ę zbiórki. 17. pkt 4.8. Podstaw ą reklamacji sk ł adanej przez Uczestnika nie mog ą by ć zdarzenia i okoliczno ś ci, których FUNCLUB, przy nale ż ytej staranno ś ci, nie móg ł przewidzie ć lub zaistnia ł y nie z winy FUNCLUB (w tym m.in. opó ź nienia w transporcie, postoje na granicach, awarie ś rodków transportu, czynno ś ci celne, warunki atmosferyczne w trakcie trwania imprezy). 18. pkt 4.9. FUNCLUB zastrzega sobie termin 30 dni na rozpatrzenie reklamacji oraz udzielenie odpowiedzi. 2 19. pkt 5.4. Uczestnik wyra ż a zgod ę na udost ę pnienie ubezpieczycielowi przez FUNCLUB danych osobowych Uczestnika i osób mu towarzysz ą cych w imprezie turystycznej w ramach listy ubezpieczonych i nakazuje si ę zaniechanie ich stosowania. II. Na podstawie art. 105 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks post ę powania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) w zwi ą zku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , umarza si ę post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów , wszcz ę te z urz ę du w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania przez FUNCLUB Sp. z o.o. z siedzib ą w Poznaniu praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lonych w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1, polegaj ą cych na stosowaniu w „Warunkach uczestnictwa w imprezach FUNCLUB Sp. z o.o.” postanowie ń wzorców umowy, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, o tre ś ci: pkt 4.4. Uczestnik mo ż e otrzyma ć zwrot ca ł o ś ci wp ł aty w przypadku, gdy znajdzie osob ę zast ę pcz ą - Uczestnika na zwalniane przez siebie miejsce, niezale ż nie od terminu rezygnacji. III. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zwi ą zku z naruszeniem zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ww. ustawy, nak ł ada si ę na FUNCLUB Sp. z o.o. z siedzib ą w Poznaniu kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 68.343 z ł (s ł ownie: sze ść dziesi ą t osiem tysi ę cy trzysta czterdzie ś ci trzy z ł ) p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa. Uzasadnienie Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów- Delegatura w Poznaniu wszcz ął z urz ę du post ę powanie wyja ś niaj ą ce maj ą ce na celu kontrol ę wzorców umów stosowanych przez organizatorów turystyki dzia ł aj ą cych na terenie województwa wielkopolskiego pod k ą tem zgodno ś ci z przepisami art. 385 1 - 385 3 Kodeksu cywilnego, z uwzgl ę dnieniem klauzul wpisanych do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone oraz z przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o us ł ugach turystycznych (t.j. Dz.U. z 2004r., nr 223, poz. 2268 ze zm.). W ramach post ę powania wyja ś niaj ą cego dokonano m.in. analizy wzorca umowy o nazwie: „umowa- zg ł oszenie udzia ł u w imprezie turystycznej” oraz „Warunków uczestnictwa w imprezach FUNCLUB Sp. z o.o.” stosowanych w obrocie konsumenckim przez FUNCLUB Sp. z o.o. z siedzib ą w Poznaniu (dalej: Przedsi ę biorca lub Spó ł ka). Przeprowadzona kontrola wykaza ł a, ż e w „Warunkach uczestnictwa w imprezach FUNCLUB Sp. z o.o.” (dalej: „Warunki uczestnictwa”) zawarto postanowienia, które mog ą narusza ć zbiorowe interesy konsumentów. Uzasadnia ł o to postawienie Przedsi ę biorcy zarzutu stosowania postanowie ń umownych uznanych przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie- S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: SOKiK) za niedozwolone i wpisanych do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2008r. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes Urz ę du) wszcz ął z urz ę du post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania przez FUNCLUB Sp. z o.o. z siedzib ą w Poznaniu, praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lonych w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą cych na stosowaniu w „Warunkach uczestnictwa w imprezach FUNCLUB Sp. z o.o.” postanowie ń wzorców umów wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych, o tre ś ci wskazanej w pkt I i II sentencji decyzji. 3 Przedsi ę biorca zawiadomiony o wszcz ę ciu post ę powania administracyjnego, pismem z dnia 30 kwietnia 2008r. poinformowa ł , ż e b ę d ą ce przedmiotem oceny Urz ę du „Warunki uczestnictwa w imprezach FUNCLUB Sp. z o.o.” stosowane by ł y w okresie od dnia 14 maja 2005r. do dnia 8 kwietnia 2008r. i zgodnie z ich postanowieniami zawar ł [usuni ę to] umów, które nie zosta ł y jeszcze wykonane. Ponadto poinformowa ł , ż e od dnia 8 kwietnia 2008r. Spó ł ka stosuje warunki uczestnictwa o zmienionym brzmieniu . Pismem z dnia 24 czerwca 2008r. Przedsi ę biorca potwierdzi ł , ż e zgodnie z „Warunkami uczestnictwa”, które obowi ą zywa ł y do dnia 8 kwietnia 2008r. zawar ł [usuni ę to] umów, które nie zosta ł y jeszcze wykonane. Przed ł o ż y ł jednocze ś nie kopie umów podpisanych z klientami zgodnie z nowymi „Warunkami uczestnictwa”. Przedsi ę biorca szczegó ł owo ustosunkowa ł si ę do zarzutów stosowania niedozwolonych postanowie ń umownych wyja ś niaj ą c, ż e w nowych „Warunkach uczestnictwa” nie wyst ę puj ą postanowienia pkt 1.4, 1.6, 2.1, 4.3., 4.5, 4.6, 4.8 i 4.9. W odniesieniu do postanowie ń pkt 1.5, 2.3, 2.5, 2.6, 2.7, 2.8, 3.6, 4.4, 4.7 i 5.4 zadeklarowa ł , ż e rozwa ż y ich usuni ę cie b ą d ź modyfikacj ę . I tak, w zakresie regulacji obj ę tej postanowieniem pkt 1.5 Przedsi ę biorca wyja ś ni ł , ż e stanowi ona informacj ę dla klientów o konsekwencjach jakie ponosi agent wobec FUNCLUB Sp. z o.o. za nierzetelne wykonanie umowy łą cz ą cej go ze Spó ł k ą . Intencj ą i zamiarem Przedsi ę biorcy nigdy nie by ł o i nie jest, jak wskazano, ograniczanie mo ż liwo ś ci dochodzenia przez klienta roszcze ń od FUNCLUB Sp. z o.o. Odnosz ą c si ę do postanowienia pkt 2.3 Przedsi ę biorca poinformowa ł , ż e jego celem jest jak najlepsze zabezpieczenie interesów klienta, st ą d obowi ą zek powiadamiania o wszelkich zmianach oferty i mo ż liwo ść rezygnacji klienta z powodu tych zmian. Podkre ś li ł , ż e jako organizator turystyki musi mie ć równie ż mo ż liwo ść uzyskania informacji od klientów, czy akceptuj ą zmiany czy te ż rezygnuj ą z uczestnictwa, z czego wynika zapis o 5-dniowym terminie na z ł o ż enie rezygnacji na pi ś mie. Jednocze ś nie Przedsi ę biorca zadeklarowa ł , ż e dokona modyfikacji postanowienia w cz ęś ci dotycz ą cej tzw. milcz ą cej akceptacji zmiany przez klienta. W przypadku pkt 2.5 i 2.6 Przedsi ę biorca o ś wiadczy ł , ż e rozwa ż y wprowadzenie zapisów o propozycji udzia ł u klienta w imprezie zast ę pczej. Wskaza ł , ż e okoliczno ś ci odwo ł ania imprezy (pkt 2.5) z uwagi na dzia ł anie si ł y wy ż szej lub inne wymienione czynniki s ą przewidziane z uwagi na bezpiecze ń stwo klientów. W ocenie Spó ł ki niezrozumia ł ym wydaje si ę uznanie tego zapisu jako klauzuli niedozwolonej, gdy w sytuacji np. po ż arów, zagro ż e ń epidemiologicznych, lokalnych zamieszek w danym rejonie organizator nie by ł by uprawniony do odwo ł ania imprezy z uwagi na bezpiecze ń stwo swoich klientów. Uczestnik otrzymuje zwrot 100% wniesionych op ł at, zatem nie ponosi ż adnej szkody. Przedsi ę biorca wyja ś ni ł tak ż e, ż e klienci s ą informowani o minimalnej liczbie uczestników na dan ą imprez ę (pkt 2.6), a w sytuacji gdy taka grupa nie zostanie zebrana organizator ma prawo do odwo ł ania imprezy, o czym zawiadamia klientów na pi ś mie. Uczestnik otrzymuje wówczas, jak podkre ś lono, zwrot 100% wniesionych op ł at, zatem nie ponosi ż adnej szkody. Odnosz ą c si ę do pkt 2.7 Przedsi ę biorca podniós ł , ż e jego intencj ą nie jest jednostronna zmiana umowy, a jedynie uzasadniona ze wzgl ę du na niezale ż ne czynniki zewn ę trzne (np. zamkni ę cie obiektów, muzeów, z uwagi na nag ł e decyzje w ł adz) konieczno ść zmian programu poprzez zmian ę np. kolejno ś ci zwiedzania danego obiektu na inny dzie ń . Zakwaterowanie uczestników w innym hotelu o standardzie co najmniej równorz ę dnym lub wy ż szym równie ż dotyczy sytuacji bardzo wyj ą tkowych, gdy z uwagi na czynniki niezale ż ne, zewn ę trzne (np. awaria obiektu, decyzja w ł adz sanitarnych etc.) dla dobra klienta nale ż y zmieni ć hotel. Podobnie Przedsi ę biorca uzasadni ł zapis pkt 2.8 podkre ś laj ą c, ż e mo ż liwo ść zmian rozk ł adu jazdy dotyczy wyj ą tkowych sytuacji, kiedy oka ż e si ę , ż e lepszym rozwi ą zaniem dla uczestników b ę dzie wyjazd z miejscowo ś ci po ł o ż onej blisko ich miejsca zamieszkania b ą d ź te ż na docelowe miejsce zbiórki klienci dowo ż eni b ę d ą innym ś rodkiem transportu np. mikrobusem. Podsumowuj ą c wyja ś nienia do pkt 2.6, 2.7 i 2.8 Przedsi ę biorca o ś wiadczy ł , ż e rozwa ż y ich zmian ę , aby w sposób nie budz ą cy w ą tpliwo ś ci wyra ż a ł y intencj ę organizatora i mo ż liwo ść wprowadzenia zmian korzystniejszych dla klienta. Przedsi ę biorca poinformowa ł ponadto, ż e dokona modyfikacji pkt 3.6 poprzez wprowadzenie obowi ą zku pisemnego powiadomienia klienta o rozwi ą zaniu umowy z powodu nieuregulowania p ł atno ś ci. W zakresie regulacji pkt 4.4 4 wyja ś ni ł , ż e zapis ten zosta ł wprowadzony z jak najlepsz ą intencj ą dla korzystnego rozwi ą zania dla klienta, który z uwagi na niemo ż no ść osobistego uczestniczenia w imprezie proponuje na swoje miejsce inn ą osob ę . W przypadku znalezienia osoby na zast ę pstwo Spó ł ka zwraca klientowi 100% wniesionych wp ł at, niezale ż nie od terminu rezygnacji. Z tego wzgl ę du Przedsi ę biorca wskaza ł , ż e ca ł kowicie niezrozumia ł ym jest uznanie takiego rozwi ą zania korzystnego dla klienta jako klauzuli niedozwolonej. Zadeklarowa ł jednocze ś nie, ż e rozwa ż y mo ż liwo ść usuni ę cia kwestionowanego zapisu i rozpatrywania ka ż dej propozycji zmiany uczestników jako sprawy indywidualnej. Przedsi ę biorca o ś wiadczy ł , ż e dokona zmiany pkt 4.7 poprzez usuni ę cie zapisu o braku zwrotu op ł at z przyczyn niezale ż nych od FUNCLUB Sp. z o.o. podkre ś laj ą c, ż e jego intencj ą nie jest ograniczanie zwrotu op ł at wniesionych przez klienta w przypadku niewykonania umowy. Postanowienie to dotyczy, zdaniem Przedsi ę biorcy, jedynie sytuacji, gdy z winy klienta, który nie stawi si ę na wyznaczon ą godzin ę zbiórki, ś wiadczenie nie zosta ł o wykonane. Spó ł ka poinformowa ł a ponadto, ż e usunie pkt 5.4 z „Warunków uczestnictwa”. Odnosz ą c si ę do regulacji pkt 1.7. Przedsi ę biorca wskaza ł , ż e postanowienie to dotyczy sytuacji, w których klient- z przyczyn le żą cych wy łą cznie po jego stronie- w trakcie realizacji umowy rezygnuje dobrowolnie z pewnych ś wiadcze ń zakupionych wcze ś niej np. wycieczek alternatywnych, wst ę pu do muzeum, za które Spó ł ka jako organizator imprezy dokona ł a wcze ś niejszych wp ł at (rezerwacji), których zwrotu nie jest w stanie otrzyma ć od innych firm i instytucji. Jak podkre ś li ł , jego intencj ą nie jest wy łą czenie obowi ą zku zwrotu konsumentowi uiszczonej zap ł aty, poniewa ż w sytuacji gdy Spó ł ka otrzyma ca ł kowity lub cz ęś ciowy zwrot ś wiadcze ń , klient równie ż otrzymuje zwrot warto ś ci ś wiadczenia. Z kolei uzasadniaj ą c tre ść postanowienia zawartego w pkt 4.2 Przedsi ę biorca podkre ś li ł , ż e jego intencj ą jest niezw ł oczne rozpatrzenie reklamacji, st ą d te ż krótki 14-dniowy termin na realizacj ę czynno ś ci zwi ą zanych z rezygnacj ą klienta. Odsetki z kolei nale żą si ę , jak wskazano, zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, gdy wynika to z ustawy b ą d ź czynno ś ci prawnej, orzeczenia s ą du- a przypadek taki nie zachodzi w opisanej sytuacji. Klient otrzymuje zwrot wp ł aconych kwot, co nie jest kwestionowane, jednak w zale ż no ś ci od terminu, w którym sk ł ada rezygnacj ę nale ż y uwzgl ę dni ć tak ż e koszty faktycznie ju ż poniesione przez organizatora. Wysoko ść osi ą gni ę tego przychodu w 2007r. Przedsi ę biorca udokumentowa ł przesy ł aj ą c zeznanie o wysoko ś ci osi ą gni ę tego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych CIT-8. Prezes Urz ę du ustali ł , co nast ę puje: Spó ł ka pod firm ą : FUNCLUB Sp. z o.o. z siedzib ą w Poznaniu zosta ł a wpisana do rejestru przedsi ę biorców KRS pod numerem 0000007210 (dowód: odpis z Krajowego Rejestru S ą dowego). Przedmiotem dzia ł alno ś ci Spó ł ki jest m.in. dzia ł alno ść biur podró ż y, biur turystycznych i agencji podró ż y. Dzia ł alno ść organizatora turystyki Spó ł ka prowadzi na podstawie wpisu do Ewidencji Organizatorów Turystyki i Po ś redników Turystycznych prowadzonej przez Marsza ł ka Województwa Wielkopolskiego pod numerem 3622. W obrocie konsumenckim Spó ł ka pos ł uguje si ę wzorcem umowy o nazwie: „umowa- zg ł oszenie udzia ł u w imprezie turystycznej” oraz „Warunkami uczestnictwa w imprezach FUNCLUB Sp. z o.o.”, które stanowi ą integraln ą cz ęść umowy zawieranej z klientem. Informacj ę o zapoznaniu si ę z „Warunkami Uczestnictwa” klient potwierdza podpisuj ą c umow ę ze Spó ł k ą . W niniejszym post ę powaniu administracyjnym Prezes Urz ę du zakwestionowa ł przytoczone w pkt I i II sentencji decyzji postanowienia „Warunków uczestnictwa w imprezach FUNCLUB Sp. z o.o.”, uznaj ą c je za to ż same z postanowieniami wpisanymi do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Zgodnie z ww. „Warunkami uczestnictwa”, które obowi ą zywa ł y do dnia 8 kwietnia 2008r. Przedsi ę biorca zawar ł 2311 umów, 5 które nie zosta ł y jeszcze wykonane (dowód: o ś wiadczenie Przedsi ę biorcy- pisma z dnia 30 kwietnia 2008r. i 24 czerwca 2008r.). Od dnia 9 kwietnia 2008r. Przedsi ę biorca stosuje nowy wzorzec „Warunków uczestnictwa w imprezach FUNCLUB Sp. z o.o.”, co zosta ł o udokumentowane umowami faktycznie zawartymi z konsumentami z jego wykorzystaniem. Analiza postanowie ń tego wzorca pozwala na stwierdzenie, ż e postanowienia o tre ś ci wskazanej w pkt 1.5, 1.7, 2.3, 2.5, 2.6, 2.7, 2.8, 3.6, 4.2, 4.8 i 5.4 maj ą tak ą sam ą tre ść jak postanowienia zamieszczone w „Warunkach uczestnictwa” obowi ą zuj ą cych do dnia 8 kwietnia 2008r., które obj ę te zosta ł y zarzutami Prezesa Urz ę du w prowadzonym post ę powaniu administracyjnym (postanowienie pkt 4.8 zamieszczone by ł o w „Warunków uczestnictwa” obowi ą zuj ą cych do dnia 8 kwietnia 2008r. w pkt 4.7). Z nowych „Warunków uczestnictwa” usuni ę to postanowienia pkt 1.4, 4.6, 4.8 i 4.9. Z kolei postanowienia pkt 1.6, 2.1, 4.3 i 4.5, wbrew deklaracjom Przedsi ę biorcy (dowód: pismo z dnia 30 kwietnia 2008r.) , nie zosta ł y usuni ę te, ale zast ą pione postanowieniami o tre ś ci: ƒ pkt 1.6. Klient ponosi ryzyko utraty: pieni ę dzy, przedmiotów warto ś ciowych, urz ą dze ń technicznych, lekarstw itp., znajduj ą cych si ę w oddanym do transportu baga ż u. Ewentualne szkody powsta ł e podczas transportu usuwane b ę d ą zgodnie z przepisami prawa. W zwi ą zku z tym, dla dobra klienta zaleca si ę przewóz przedmiotów warto ś ciowych (pieni ę dzy, lekarstw, urz ą dze ń elektronicznych itp.) tylko w baga ż u podr ę cznym. ƒ pkt 2.1. Funclub zastrzega sobie mo ż liwo ść zmiany oferowanej i po ś wiadczonej w dokumentach podró ż y ceny imprezy turystycznej. W przypadku konieczno ś ci podwy ż szenia ceny, Organizator ka ż dorazowo zobowi ą zany b ę dzie udokumentowa ć wp ł yw na podwy ż szenie ceny jednej z nast ę puj ą cych okoliczno ś ci: (…) nieprzewidywalne dzia ł ania kontrahentów krajowych i zagranicznych. ƒ pkt 4.3. W przypadku rezygnacji przez Klienta z uczestnictwa w imprezie turystycznej lub nie rozpocz ę cia imprezy turystycznej z powodów niezale ż nych od FUNCLUB, FUNCLUB zastrzega sobie prawo do żą dania zap ł aty kwot stanowi ą cych równowarto ść rzeczywistych kosztów poniesionych w zwi ą zku z dokonanymi ju ż przygotowaniami organizacyjnymi imprezy turystycznej, nie wy ż szymi jednak ni ż te, które okre ś lone s ą w pkt 4.3.1. FUNCLUB pozostawia Klientowi decyzj ę o zbieraniu i gromadzeniu dowodów na to, czy ze wzgl ę du na rezygnacj ę z uczestnictwa w imprezie turystycznej lub jej nie rozpocz ę cie powsta ł y koszty ni ż sze ni ż te, które zosta ł y okre ś lone przez FUNCLUB, wzgl ę dnie Klient mo ż e zwróci ć si ę do FUNCLUB o przedstawienie indywidualnych wylicze ń poniesionych przez niego kosztów. ƒ pkt 4.3.1. Koszty rezygnacji z uczestnictwa w imprezie turystycznej wynosz ą standardowo za osob ę : - na 61 dni lub wi ę cej przed dat ą rozpocz ę cia 100 PLN - w terminie 60-31 dni przed dat ą rozpocz ę cia 30% ceny imprezy - w terminie 30-15 dni przed dat ą rozpocz ę cia 50% ceny imprezy - w terminie 14-7 dni przed dat ą rozpocz ę cia 80% ceny imprezy - w terminie krótszym ni ż 7 dni przed dat ą rozpocz ę cia 95% ceny imprezy. Op ł aty te stanowi ą równowarto ść kosztów poniesionych przez FUNCLUB z tytu ł u dokonanych zmian. ƒ pkt 4.5. W przypadku niewykonania lub nienale ż ytego wykonania (niezgodnego z pkt 1.1.) Umowy przez FUNCLUB, Klient ma prawo wnie ść reklamacje. Reklamacje winny by ć sk ł adane do siedziby FUNCLUB w formie pisemnej (za potwierdzeniem odbioru), w przeci ą gu 30 dni od chwili umownie przewidzianego zako ń czenia imprezy turystycznej. Reklamacje Klientów rozpatrywane b ę d ą przez FUNCLUB w terminach przewidzianych przez obowi ą zuj ą ce w tym zakresie przepisy prawa. 6 W odniesieniu do postanowie ń pkt 1.5, 2.3, 2.5, 2.6, 2.7, 2.8, 3.6, 4.4 i 4.7 i 5.4 Przedsi ę biorca o ś wiadczy ł , ż e rozwa ż y ich usuni ę cie b ą d ź modyfikacj ę , nie precyzuj ą c jednak ż e terminu wprowadzenia zmian do stosowanych wzorców i nie wskazuj ą c tre ś ci zmienionych postanowie ń . Ponadto ustalono, ż e w nast ę pstwie powództw wniesionych przez Stowarzyszenie Towarzystwa Lexus w Zielonej Górze, do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych wpisane zosta ł y postanowienia stosowne przez FUNCLUB Sp. z .o.o. w Poznaniu, o nast ę puj ą cej tre ś ci: Poz. 1409 rejestru. Ceny wyszczególnione w materia ł ach reklamowych s ą cenami sta ł ymi, jednak ż e FUNCLUB zastrzega sobie mo ż liwo ść zmiany cen w wyj ą tkowych sytuacjach takich jak: wzrost kursu walut, wzrost cen paliw, zmiany przepisów celnych, podatkowych, taryf klimatycznych, lotniskowych , nieprzewidywalnych dzia ł a ń kontrahentów krajowych i zagranicznych oraz dzia ł a ń si ł wy ż szych (wyrok z dnia 5 grudnia 2007r. sygn. akt XVII Amc 247/07). Poz. 1412 rejestru. Organizator nie ponosi odpowiedzialno ś ci za baga ż uczestników imprezy w przypadku jego zamiany, zgubienia czy kradzie ż y (wyrok z dnia 5 grudnia 2007r. sygn. akt XVII Amc 243/07). Poz. 1414 rejestru. W przypadku rezygnacji FUNCLUB dokonuje nast ę puj ą cych nalicze ń op ł at manipulacyjnych (od osoby): na 61 dni lub wi ę cej przed dat ą rozpocz ę cia 100 PLN, w terminie 60-31 dni przed dat ą rozpocz ę cia 30% ceny imprezy, w terminie 30-15 dni przed dat ą rozpocz ę cia 50% ceny imprezy, w terminie 14-7 dni przed dat ą rozpocz ę cia 80% ceny imprezy (wyrok z dnia 5 grudnia 2007r. sygn. akt XVII Amc 246/07). Poz. 1415 rejestru. Podstaw ą reklamacji sk ł adanej przez uczestnika nie mog ą by ć mog ą by ć zdarzenia i okoliczno ś ci, których FUNCLUB, przy nale ż ytej staranno ś ci, nie móg ł przewidzie ć lub zaistnia ł y nie z winy FUNCLUB (w szczególno ś ci opó ź nienia w transporcie, postoje na granicach, awarie ś rodków transportu, czynno ś ci celne, warunki atmosferyczne w trakcie trwania imprezy) (wyrok z dnia 5 grudnia 2007r. sygn. akt XVII Amc 245/07). Poz. 1416 rejestru. Warunkiem rozpatrzenia reklamacji, pod rygorem niewa ż no ś ci, jest z ł o ż enie przez Uczestnika pisemnego o ś wiadczenia o zaistnia ł ej problemowej sytuacji pilotowi lub innemu reprezentantowi FUNCLUB tak, aby mog ł a by ć ona wyja ś niona ju ż na miejscu, a wszelkie niedogodno ś ci usuni ę te. Je ż eli Uczestnik nie uczyni tego, reklamacja z ł o ż ona po powrocie nie b ę dzie rozpatrywana (wyrok z dnia 5 grudnia 2007r. sygn. akt XVII Amc 242/07). Poz. 1429 rejestru. FUNCLUB zastrzega sobie termin 30 dni na rozpatrzenie reklamacji oraz udzielenie odpowiedzi. Skargi grupowe nie b ę d ą traktowane jako reklamacje (wyrok z dnia 5 grudnia 2007r. sygn. akt XVII Amc 239/07). Poz. 1430 rejestru. W przypadku niewykonania lub nienale ż ytego wykonania (niezgodnego z pkt 1.1.) Umowy przez FUNCLUB, Klient ma prawo wnie ść reklamacj ę . Reklamacje winny by ć sk ł adane w formie pisemnej, pod rygorem niewa ż no ś ci, w terminie 7 dni od daty zako ń czenia imprezy. W tym przypadku decyduje data nadania listu poleconego lub data nadania faxu (wyrok z dnia 5 grudnia 2007r. sygn. akt XVII Amc 244/07). Poz. 1431 rejestru. Organizator wy łą cza swoj ą odpowiedzialno ść z tytu ł u jakichkolwiek b łę dnych i nieprawdziwych informacji udzielonych przez dzia ł aj ą cych w jego imieniu Agentów, a odbiegaj ą cych od okre ś lonych niniejszymi Warunkami oraz ka ż dorazowej oferty turystycznej, w szczególno ś ci w zakresie warunków organizowanych imprez turystycznych (wyrok z dnia 5 grudnia 2007r. sygn. akt XVII Amc 240/07). 7 Ww. klauzule zosta ł y wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 27 maja 2008r. (poz. 1409, 1412, 1414, 1415, 1416) oraz 29 maja 2008r. (poz. 1429, 1430, 1431). Analiza tre ś ci tych klauzul oraz klauzul obj ę tych zarzutami Prezesa Urz ę du wskazuje, ż e klauzule wpisane w pozycjach: 1409, 1429 i 1430 zosta ł y zakwestionowane przez S ą d w szerszym zakresie ni ż przez Prezesa Urz ę du. Nie wyklucza to jednak uznania, ż e mamy do czynienia z tymi samymi postanowieniami umownymi. Szerszy zakres postanowie ń nie zmienia bowiem istoty praktyki stosowanej przez Przedsi ę biorc ę . Z kolei postanowienie dotycz ą ce rycza ł towego potr ą cania kosztów imprezy w przypadku rezygnacji klienta z imprezy kwestionowane w niniejszym post ę powaniu wskazuje dodatkowo na koszty potr ą cane w terminie krótszym ni ż 7 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy. W tym przypadku równie ż , bior ą c pod uwag ę istot ę praktyki i zasady pobierania op ł at, nie wyklucza to uznania, ż e s ą to to ż same postanowienia umowne. Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Stosownie do art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł ania przedsi ę biorcy. Stwierdzenie przedmiotowej praktyki wymaga spe ł nienia dwóch przes ł anek: bezprawno ś ci dzia ł ania przedsi ę biorcy i naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Jako bezprawne nale ż y kwalifikowa ć zachowania sprzeczne z prawem, zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego lub dobrymi obyczajami, bez wzgl ę du na win ę , a nawet ś wiadomo ść sprawcy. Dla ustalenia bezprawno ś ci dzia ł ania wystarczy, ż e okre ś lone zachowanie koliduje z przepisami prawa (por. Komentarz do ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji pod red. Janusza Szwaji, Wyd. CH Beck, Warszawa 2000r., str. 117-118). „Zbiorowe interesy konsumentów” to prawa nieograniczonej liczby konsumentów, nie stanowi ą przy tym sumy indywidualnych interesów daj ą cej si ę okre ś li ć , nawet licznej grupy konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów jest stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. W ś wietle utrwalonego orzecznictwa s ą dowego, Prezes Urz ę du mo ż e stwierdzi ć stosowanie praktyki okre ś lonej w ww. przepisie w odniesieniu do przedsi ę biorcy, który nie by ł stron ą post ę powania s ą dowego zako ń czonego wpisaniem danej klauzuli do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. S ą d Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 2 grudnia 2005r. sygn. akt VI ACa 760/05 podkre ś li ł , ż e praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów jest pos ł ugiwanie si ę postanowieniem wpisanym do rejestru w oderwaniu od zagadnienia, czy wpis do rejestru powsta ł w zwi ą zku ze stosowaniem wzorca umowy przez podmiot, co do którego bada si ę stosowanie praktyki. Naruszenie interesów konsumentów mo ż e nast ą pi ć , jak wskaza ł S ą d, w wyniku dzia ł a ń podmiotów, które stosuj ą klauzule abuzywne ju ż wpisane do rejestru, przy czym wpis taki zwi ą zany by ł z dzia ł aniami innych przedsi ę biorców. Z kolei w wyroku z dnia 25 maja 2005r. sygn. akt XVII Ama 46/04, SOKiK wyrazi ł pogl ą d, ż e dla uznania okre ś lonej klauzuli za niedozwolone postanowienie umowne wystarczy stwierdzenie, ż e mie ś ci si ę ona w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i nie jest konieczna literalna zgodno ść porównywanych klauzul. Czynnikiem przes ą dzaj ą cym o podobie ń stwie klauzul powinien by ć bowiem zamiar, cel, jakiemu ma s ł u ż y ć kwestionowane postanowienie. Je ś li wi ę c cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformu ł owania klauzuli uznanej za niedozwolon ą , oba zapisy mo ż na uzna ć za to ż same. Przedstawione powy ż ej orzecznictwo potwierdza uchwa ł a 7 s ę dziów S ą du Najwy ż szego z dnia 13 lipca 2006r. sygn. akt III SZP 3/2006, w której uznano, ż e stosowanie postanowie ń wzorców 8 umów o tre ś ci to ż samej z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie- S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, mo ż e by ć uznane w stosunku do innego przedsi ę biorcy za praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a 1 . Odwo ł uj ą c si ę do argumentów o charakterze celowo ś ciowym oraz kieruj ą c si ę potrzeb ą zapewnienia skuteczno ś ci tego przepisu, S ą d Najwy ż szy podkre ś li ł , ż e praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów obejmuje równie ż przypadki wprowadzenia jedynie zmian kosmetycznych polegaj ą cych na przestawieniu szyku wyrazów lub zast ą pieniu jednych wyrazów innymi, je ż eli tylko wyk ł adnia postanowienia pozwoli stwierdzi ć , ż e jego tre ść mie ś ci si ę w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbli ż onej tre ś ci do klauzuli wpisanej do rejestru, która wywo ł uje takie same skutki godzi przecie ż tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej co wpisana do rejestru. Nie jest wi ę c konieczna dok ł adna, literalna zbie ż no ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej. Niedozwolone b ę d ą równie ż takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o jej wyk ł adni ę . Przes ł anka bezprawno ś ci dzia ł ania Przedsi ę biorcy, polegaj ą ca na stosowaniu w obrocie konsumenckim postanowie ń wzorców umownych, które zosta ł y wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych wykazana zostanie odr ę bnie dla ka ż dej z zarzucanych Przedsi ę biorcy praktyk. Kwestia naruszenia zbiorowego interesu konsumentów omówiona zostanie natomiast łą cznie z uwagi na identyczny charakter i znaczenie tego zagadnienia dla wszystkich praktyk obj ę tych niniejszym post ę powaniem. I. W prowadzonym post ę powaniu administracyjnym Prezes Urz ę du zakwestionowa ł m.in. postanowienia pkt 1.4 i 1.5, reguluj ą ce kwestie zwi ą zane z odpowiedzialno ś ci ą Przedsi ę biorcy za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy. Zgodnie z pierwszym z nich: „Organizator wy łą cza swoj ą odpowiedzialno ść z tytu ł u jakichkolwiek b łę dnych i nieprawdziwych informacji udzielonych przez dzia ł aj ą cych w jego imieniu Agentów, a odbiegaj ą cych od okre ś lonych niniejszymi Warunkami oraz ka ż dorazowej oferty turystycznej, w szczególno ś ci w zakresie warunków organizowanych imprez turystycznych”. W pkt 1.5. wskazano natomiast, ż e „Wszelkie konsekwencje wynik ł e z niepe ł nych i nieczytelnych danych klienta podanych w zg ł oszeniu- umowie sporz ą dzonej przez Agenta, ponosi Agent”. Nale ż y podkre ś li ć , ż e odpowiedzialno ść organizatora turystyki zosta ł a ukszta ł towana w ustawie o us ł ugach turystycznych na zasadzie ryzyka, a jej wy łą czenie nast ę puje w tylko przypadkach okre ś lonych w art. 11a ust. 1 pkt 1-3. Przepis ten stanowi, ż e organizator turystyki odpowiada za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych chyba, ż e niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie jest spowodowane wy łą cznie: dzia ł aniem lub zaniechaniem klienta, dzia ł aniem lub zaniechaniem osób trzecich nieuczestnicz ą cych w wykonywaniu us ł ug przewidzianych w umowie, je ż eli tych dzia ł a ń lub zaniecha ń nie mo ż na by ł o przewidzie ć ani unikn ąć albo si łą wy ż sz ą . Organizator turystyki nie mo ż e zatem zastrzec, ż e nie odpowiada za nieprawid ł owo ś ci wynikaj ą ce z dzia ł a ń lub zaniecha ń swoich agentów, a wi ę c osób, którym powierzy ł zawieranie umów. Za osoby te, uczestnicz ą ce w realizacji umowy, organizator turystyki ponosi odpowiedzialno ść jak za w ł asne dzia ł ania lub zaniechania. Taka interpretacja jest w pe ł ni uzasadniona tak ż e w ś wietle art. 474 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym za dzia ł ania i zaniechania osób, którym powierza wykonanie zobowi ą zania, d ł u ż nik odpowiada jak za w ł asne dzia ł ania lub zaniechania. W ocenie Prezesa Urz ę du, zarówno postanowienie pkt 1.4 jak i 1.5 zwalnia Przedsi ę biorc ę w sposób sprzeczny z ustaw ą o us ł ugach turystycznych z odpowiedzialno ś ci wobec klienta za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy. Taki skutek maj ą obydwa kwestionowane 1 W obowi ą zuj ą cej obecnie ustawie z dnia 16.02.2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów, praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów uregulowana zosta ł a w art. 24. 9 postanowienia: pierwsze- wy łą czaj ą ce odpowiedzialno ść za „b łę dne i nieprawdziwe” informacje udzielane przez jego agentów, drugie- wskazuj ą ce bezpo ś rednio na agenta jako osob ę odpowiadaj ą c ą wobec klienta za „nieczytelne i niepe ł ne dane”. Oznacza to, ż e Przedsi ę biorca nie ponosi odpowiedzialno ś ci za nienale ż yte wykonanie umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych zawartej z klientem na jego rzecz przez jego agentów. Zdaniem Prezesa Urz ę du, nie mo ż na przy tym przychyli ć si ę do twierdze ń Przedsi ę biorcy, ż e postanowienie zawarte w pkt 1.5 stanowi wy łą cznie informacj ę dla klienta o konsekwencjach, jakie ponosi agent wobec FUNCLUB Sp. z o.o. za nierzetelne wykonanie łą cz ą cej go ze Spó ł k ą umowy. Je ś li, jak to sugeruje Przedsi ę biorca celem tego zapisu nie jest ograniczenie uprawnie ń konsumenta zwi ą zanych z dochodzeniem roszcze ń , jego zamieszczenie we wzorcu jest zb ę dne. „Warunki uczestnictwa” s ą przecie ż dokumentem, z którym zapoznaje si ę i który akceptuje klient zawieraj ą cy umow ę i który nie jest zainteresowany wewn ę trznymi relacjami Przedsi ę biorcy z jego agentami. W ocenie Prezesa Urz ę du, obydwa analizowane postanowienia zmierzaj ą do wprowadzenia konsumentów w b łą d co do osoby, któr ą obci ąż a odpowiedzialno ść za niewykonanie b ą d ź nienale ż yte wykonanie umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych oraz zakresu jej odpowiedzialno ś ci. Ww. postanowienia wyczerpuj ą przes ł anki niedozwolonego postanowienia umownego, okre ś lonego w art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego. Przepis ten jako niedozwolone uznaje te postanowienia umowne, które wy łą czaj ą lub istotnie ograniczaj ą odpowiedzialno ść wzgl ę dem konsumenta za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania. SOKiK wielokrotnie uznawa ł za niedozwolone klauzule, które w sposób niezgodny z prawem wy łą cza ł y lub istotnie ogranicza ł y odpowiedzialno ść organizatora w zwi ą zku z dzia ł aniami (zaniechaniami) jego agentów (osób, którym powierza ł wykonanie us ł ugi). Klauzule takie zosta ł y uznane za niedozwolone m.in. na podstawie wyroku SOKiK z dnia 4 sierpnia 2004r. sygn. akt XVII Amc 40/03, o tre ś ci: Organizator nie ponosi odpowiedzialno ś ci z tytu ł u informacji udzielonych przez agentów, a odbiegaj ą cych od okre ś lonych niniejszymi warunkami postanowie ń . Ponadto organizator nie ponosi odpowiedzialno ś ci za udzielone przez agentów informacje sprzeczne z tre ś ci ą katalogów i biuletynów informacyjnych zawieraj ą cych aktualn ą ofert ę organizatora (pozycja 261 rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych). Równie ż wyrokiem z dnia 27 pa ź dziernika 2004r. sygn. akt XVII Amc 67/03 SOKiK orzek ł , ż e niedozwolone s ą klauzule w brzmieniu: „Natura Tour” wy łą cza ca ł kowicie odpowiedzialno ść za wady imprez obj ę tych ofert ą , o ile oferta zosta ł a odmiennie zaprezentowana przez osoby dzia ł aj ą ce w jego imieniu (pozycja 214 rejestru). W uzasadnieniu tego wyroku podkre ś lono, ż e odpowiedzialno ść organizatora turystyki zosta ł a ukszta ł towana w sposób sprzeczny z art. 11a ustawy o us ł ugach turystycznych, a jednocze ś nie naruszaj ą cy zasad ę odpowiedzialno ś ci wyra ż on ą w art. 474 Kodeksu cywilnego. SOKiK wskaza ł , ż e tak sformu ł owane postanowienie wyczerpuje dyspozycj ę przepisu art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego. Z tych samych wzgl ę dów za niedozwolone uznane zosta ł o, wyrokiem z dnia 24 listopada 2004r. sygn. akt XVII Amc 119/03, postanowienie w brzmieniu: MAZUR POL wy łą cza swoja odpowiedzialno ść z tytu ł u informacji udzielonych przez akwizytorów i po ś redników dotycz ą cych warunków a odbiegaj ą cych od niniejszych postanowie ń (pozycja 308 rejestru). Zdaniem Prezesa Urz ę du, kwestionowane postanowienia mieszcz ą si ę w hipotezach ww. klauzul abuzywnych. Pomimo ró ż nic w tre ś ci wywo ł uj ą to ż same skutki prawne, poniewa ż prowadz ą do wy łą czenia w sposób sprzeczny z prawem odpowiedzialno ś ci Przedsi ę biorcy- organizatora turystyki za dzia ł ania osób, które na jego rzecz po ś rednicz ą w zawieraniu umów z konsumentami. Jednocze ś nie nale ż y podkre ś li ć , ż e postanowienie zawarte w pkt 1.4 zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem SOKiK z dnia 5 grudnia 2007r. sygn. akt XVII Amc 240/07, w sprawie wszcz ę tej z powództwa Stowarzyszenia Towarzystwa Lexus w Zielonej Górze o uznanie postanowie ń wzorca stosowanego przez FUNCLUB Sp. z o.o. w Poznaniu za niedozwolone postanowienie umowne. W dniu 29 maja 2008r. zosta ł o wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w pozycji 1431. 10 Postanowienie tej tre ś ci zosta ł o usuni ę te z „Warunków uczestnictwa” stosowanych przez FUNCLUB Sp. z o.o. od dnia 9 kwietnia 2008r. Jednak w obrocie prawnym pozostaj ą umowy zawarte zgodnie z postanowieniami „Warunków uczestnictwa”, które stosowane by ł y przez Przedsi ę biorc ę do dnia 8 kwietnia 2008r., i w których ww. niedozwolone postanowienie umowne zosta ł o zamieszczone. Samo usuni ę cie klauzuli z obowi ą zuj ą cych wzorców umownych nie jest wystarczaj ą cym warunkiem jednoczesnego stwierdzenia zaniechania stosowania zarzuconej Przedsi ę biorcy praktyki. W wyroku z dnia 16 kwietnia 2007r. sygn. akt XVII Ama 53/06, SOKiK zaj ął stanowisko, ż e brak zmiany wszystkich umów, mimo zmiany wzorca wyklucza uznanie, ż e przedsi ę biorca zaniecha ł praktyki. W odniesieniu do regulacji zawartej we wskazanym postanowieniu nie ma zatem w ą tpliwo ś ci, ż e Przedsi ę biorca stosuje klauzul ę wpisan ą do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. W umowach zawartych zgodnie z „Warunkami uczestnictwa” obowi ą zuj ą cymi do dnia 8 kwietnia 2008r. zamieszczone jest równie ż postanowienie pkt 1.5, co do którego Przedsi ę biorca poinformowa ł , ż e rozwa ż y jego usuni ę cie. W ś wietle powy ż szego uzasadnione jest nakazanie zaniechania stosowania przez Przedsi ę biorc ę praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cej na pos ł ugiwaniu si ę w obrocie prawnym ww. niedozwolonymi postanowieniami umownymi. Zgodnie z kolejnym postanowieniem kwestionowanym z uwagi na sprzeczne z prawem uregulowanie zasad odpowiedzialno ś ci Przedsi ę biorcy: „Organizator nie ponosi ż adnej odpowiedzialno ś ci za baga ż Uczestników imprezy w przypadku jego zamiany, zapomnienia, zgubienia czy kradzie ż y”( pkt 1.6) . Postanowienie to ogranicza odpowiedzialno ść Przedsi ę biorcy za mienie konsumenta w czasie transportu oraz w czasie pobytu w miejscu docelowym, wyczerpuj ą c przes ł anki niedozwolonego postanowienia umownego w rozumieniu art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego. Jego wyk ł adnia pozwala na przyj ę cie, ż e ka ż da kradzie ż , zgubienie, zapomnienie czy zamiana w czasie trwania imprezy i bez wzgl ę du na okoliczno ś ci wy łą cza odpowiedzialno ść Przedsi ę biorcy. Zdaniem Prezesa Urz ę du zawieraj ą c umow ę klient ma prawo oczekiwa ć , ż e uczestnicz ą c w imprezie turystycznej ma zapewnione bezpiecze ń stwo w ł asnej osoby i rzeczy osobistych. Kwestia odpowiedzialno ś ci organizatora turystyki rozwa ż ona winna by ć w aspekcie przepisów art. 777 i nast. oraz art. 846 i nast. Kodeksu cywilnego, które dotycz ą odpowiedzialno ś ci przy wykonywaniu us ł ug przewozu oraz ś wiadczenia us ł ug hotelowych. Ww. postanowienie jest to ż same z klauzulami abuzywnymi wpisanymi w pozycjach: 217 i 997 rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych o tre ś ci odpowiednio: Biuro nie ponosi ż adnej odpowiedzialno ś ci za baga ż uczestników w przypadku jego zamiany, zapomnienia, zagubienia lub kradzie ż y” (wpis na podstawie wyroku SOKiK z dnia 13 pa ź dziernika 2004r. sygn. akt XVII Amc 73/03) oraz Biuro podró ż y nie ponosi odpowiedzialno ś ci za zagubiony, zniszczony lub skradziony na imprezie sprz ę t i baga ż , zw ł aszcza je ś li uczestnik zaniedba ł b ą d ź zaniecha ł w ł a ś ciwych ś rodków ostro ż no ś ci (wpis na podstawie wyroku SOKiK z dnia 11 listopada 2006r. sygn. akt XVII Amc 148/05). W uzasadnieniu pierwszego z wyroków, SOKiK podkre ś li ł , ż e postanowienie wy łą czaj ą ce odpowiedzialno ść przedsi ę biorcy w sposób niezgodny z regulacjami kodeksowymi, normuj ą cymi kwestie przewozu rzeczy nale ż y uzna ć jako niedozwolone na podstawie art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego oraz art. 385 1 § 1 Kodeksu cywilnego (przepis ten za niedozwolone uznaje postanowienia kszta ł tuj ą ce prawa i obowi ą zki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i ra żą co naruszaj ą cy jego interesy). Z kolei w uzasadnieniu drugiego wyroku, wskazuj ą c na przes ł anki klauzuli abuzywnej z art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego, SOKiK podkre ś li ł , ż e jej stosowanie ś wiadczy o d ąż eniu przedsi ę biorcy do stworzenia mylnego wra ż enia, ż e po zaistnieniu okre ś lonych w niej okoliczno ś ci jego odpowiedzialno ść zostaje ograniczona, a konsumenci nie mog ą realizowa ć swoich uprawnie ń wynikaj ą cych z ogólnie obowi ą zuj ą cych przepisów ustawy o us ł ugach turystycznych i z Kodeksu cywilnego. Takie post ę powanie nale ż y, w ocenie S ą du, uzna ć za szczególnie ra żą co naruszaj ą ce interesy konsumentów. 11 Postanowienie to zosta ł o uznane za niedozwolone przez SOKiK wyrokiem z dnia 5 grudnia 2007r. sygn. akt XVII Amc 243/07, w nast ę pstwie powództwa Stowarzyszenia Towarzystwa Lexus w Zielonej Górze o uznanie za niedozwolone postanowienia wzorca umowy stosowanego przez FUNCLUB Sp. z o.o. w Poznaniu, i wpisane w dniu 27 maja 2008r. do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w pozycji 1412. W nowych „Warunkach uczestnictwa” ww. klauzul ę zast ą piono postanowieniem o tre ś ci: „Klient ponosi ryzyko utraty: pieni ę dzy, przedmiotów warto ś ciowych, urz ą dze ń technicznych, lekarstw itp., znajduj ą cych si ę w oddanym do transportu baga ż u. Ewentualne szkody powsta ł e podczas transportu usuwane b ę d ą zgodnie z przepisami prawa. W zwi ą zku z tym, dla dobra klienta zaleca si ę przewóz przedmiotów warto ś ciowych (pieni ę dzy, lekarstw, urz ą dze ń elektronicznych itp.) tylko w baga ż u podr ę cznym”. Pomimo nowego brzmienia, postanowienie to nadal spe ł nia przes ł anki niedozwolonego postanowienia umownego, o którym mowa w art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego i zachowuje to ż samo ść z cyt. wy ż ej klauzulami niedozwolonymi. Jego istota pozostaje taka sama, poniewa ż równie ż i tak sformu ł owane postanowienie prowadzi do wy łą czenia odpowiedzialno ś ci Przedsi ę biorcy i przerzucenia w ka ż dym przypadku ryzyka utraty baga ż u na konsumenta. W rzeczywisto ś ci wi ę c dokonana zmiana nadal godzi w zbiorowe interesy konsumentów, nie zmienia bowiem zasad odpowiedzialno ś ci Przedsi ę biorcy jako organizatora turystyki za mienie klienta. Z uwagi na fakt, ż e Przedsi ę biorca nie podj ął dzia ł a ń zmierzaj ą cych do wyeliminowania z obrotu prawnego kwestionowanej w niniejszym post ę powaniu klauzuli nale ż a ł o orzec, ż e zarzucona praktyka trwa nadal, co uzasadnia nakazanie jej zaniechania. Zarzut stosowania niedozwolonych postanowie ń umownych obj ął równie ż klauzul ę przewiduj ą c ą , ż e: „Organizator nie zwraca warto ś ci ś wiadcze ń , których Uczestnik nie wykorzysta ł w czasie trwania imprezy z przyczyn le żą cych po jego stronie” ( pkt 1.7) . Postanowienie to pozwala Przedsi ę biorcy na zatrzymanie uiszczonej przez konsumenta ceny w sytuacji, gdy konsument nie korzysta ze ś wiadcze ń przewidzianych umow ą . Zdaniem Prezesa Urz ę du poj ę cie „przyczyn le żą cych po stronie uczestnika” nie spe ł nia w ż aden sposób wymogu precyzyjnego uj ę cia warunków, które mog ł yby uzasadnia ć zatrzymanie warto ś ci ś wiadczenia przez Przedsi ę biorc ę i mo ż e prowadzi ć do zupe ł nie dowolnej interpretacji Przedsi ę biorcy. Mo ż e bowiem obejmowa ć tak ż e takie sytuacje, które wyst ę puj ą po stronie konsumenta, ale za które konsument nie ponosi odpowiedzialno ś ci i które s ą od niego niezale ż ne b ą d ź przez niego niezawinione. Postanowienie nie zapewnia wi ę c rozlicze ń stron umowy wzajemnej. Nale ż y podkre ś li ć , ż e zgodnie z art. 16a ust. 1 ustawy o us ł ugach turystycznych organizator, który w czasie trwania imprezy nie wykonuje przewidzianych w umowie us ł ug, stanowi ą cych istotn ą cz ęść programu, jest obowi ą zany w przypadku, gdy nie spe ł nia ś wiadczenia zast ę pczego, do odpowiedniego obni ż enia ceny imprezy. Cena jest ekwiwalentem za ś wiadczenie wzajemne organizatora turystyki, co powoduje, ż e w przypadku rezygnacji z us ł ugi konsument powinien otrzyma ć zwrot wniesionej odpowiednio cz ęś ci ś wiadczenia pieni ęż nego. Postanowienie umo ż liwiaj ą ce Przedsi ę biorcy zatrzymanie ca ł o ś ci ceny pomimo niewykonania ś wiadczenia wyczerpuje dyspozycj ę art. 385 3 pkt 12 Kodeksu cywilnego, który za niedozwolone uznaje te postanowienia umowne, które wy łą czaj ą obowi ą zek zwrotu konsumentowi uiszczonej zap ł aty za ś wiadczenie nie spe ł nione w ca ł o ś ci lub cz ęś ci, je ż eli konsument rezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania. W orzecznictwie SOKiK wielokrotnie podkre ś lono, ż e postanowienia tej tre ś ci nie ró ż nicuj ą przyczyn, które spowodowa ł y niewykorzystanie ś wiadczenia obj ę tego umow ą i stanowi ą niedozwolone postanowienia umowne, okre ś lone w art. 385 3 pkt 12 Kodeksu cywilnego. Ju ż w wyroku z dnia 19 pa ź dziernika 2004r. sygn. akt XVII Amc 76/03 stwierdzono, ż e: BUTiR ALF nie dokonuje zwrotu warto ś ci ś rodków niewykorzystanych z przyczyn le żą cych po stronie uczestnika (klauzula wpisana w pozycji 686 rejestru). Istotn ą argumentacj ę wnios ł o tak ż e orzeczenie SOKiK z dnia 29 stycznia 2007r. sygn. akt XVII Amc 160/05, w uzasadnieniu 12 którego podniesiono, ż e cena imprezy turystycznej jest wynikiem zsumowania op ł at za poszczególne ś wiadczenia realizowane na rzecz klienta, a postanowienie które nie ró ż nicuje przyczyn niewykorzystania ś wiadczenia obj ę tego umow ą ra żą co narusza interesy konsumentów. Prowadzi bowiem do obci ąż enia konsumentów ca ł o ś ci ą umówionego ś wiadczenia w sytuacji, gdy organizator nie realizuje ś wiadczenia na jego rzecz albo oszcz ę dzi ł wp ł acon ą przez klienta kwot ę albo odzyska ł jak ąś cz ęść kosztów, jakie planowa ł ponie ść na realizacj ę danego ś wiadczenia. Na mocy tego wyroku do rejestru, w pozycji 1086 wpisano postanowienie o tre ś ci: Niewykorzystanie któregokolwiek ze ś wiadcze ń przez uczestnika nie upowa ż nia do żą dania zwrotu zap ł aconej kwoty. Na abuzywno ść tego rodzaju klauzul SOKiK zwróci ł tak ż e uwag ę w wyroku z dnia 17 stycznia 2007r. sygn. akt XVII Amc 31/06, w oparciu o który za niedozwolone uznano postanowienie w brzmieniu: Sun§ Fun nie ma obowi ą zku zwrotu warto ś ci ś wiadcze ń niewykorzystanych z przyczyn le żą cych po stronie uczestnika (pozycja 1330 rejestru). W uzasadnieniu tego wyroku podkre ś lono, ż e dopuszczalno ść stosowania w obrocie masowym tego typu klauzul uzale ż niona jest od kazuistycznego okre ś lenia, do jakiego rodzaju ś wiadcze ń si ę odnosz ą i co konkretnie nale ż y rozumie ć pod poj ę ciem „przyczyn le żą cych po stronie klienta”, poniewa ż tak szerokie okre ś lenie tego poj ę cia pozwala na obj ę cie jego zakresem tak ż e przyczyn niezale ż nych i niezawinionych przez uczestnika np. jego choroby. Kategoryczne wy łą czenie mo ż liwo ś ci zwrotu konsumentowi warto ś ci niewykorzystanych ś wiadcze ń narusza wi ę c, zdaniem SOKiK dobre obyczaje i ra żą co godzi w interesy konsumentów. Kwestionowane przez Prezesa Urz ę du postanowienie „Warunków uczestnictwa” jest to ż same z przytoczonymi powy ż ej klauzulami abuzywnymi. Wywo ł uje bowiem to ż same skutki prawne, pozbawiaj ą c konsumenta prawa do zwrotu uiszczonej zap ł aty za ś wiadczenie, którego nie wykorzysta ł w czasie trwania imprezy, a wi ę c nie spe ł nione w tym zakresie przez Przedsi ę biorc ę i to bez wzgl ę du na przyczyny, jak i w oderwaniu od tego, czy Przedsi ę biorca nie realizuj ą c tego ś wiadczenia oszcz ę dzi ł wp ł acon ą przez konsumenta kwot ę b ą d ź poniesione koszty odzyska ł . Z uwagi na powy ż sze, Prezes Urz ę du nie podziela argumentacji Przedsi ę biorcy wskazuj ą cej na stosowanie tego postanowienia wy łą cznie w sytuacji, gdy klient rezygnuje dobrowolnie z pewnych ś wiadcze ń , za które Przedsi ę biorca dokona ł wcze ś niejszych wp ł at, a których zwrotu nie jest w stanie otrzyma ć od innych firm i instytucji. W ocenie Prezesa Urz ę du, postanowienie to ma charakter znacznie szerszy ni ż wskaza ł to Przedsi ę biorca i mo ż e by ć stosowane w ka ż dej sytuacji, w której klient nie skorzysta ł ze ś wiadczenia, niezale ż nie od przyczyny i rozlicze ń dokonanych przez Przedsi ę biorc ę ze swoimi kontrahentami. Zasad ą w stosunkach łą cz ą cych organizatora turystyki z klientami powinien by ć natomiast zwrot op ł at w przypadku nieskorzystania ze ś wiadczenia przez konsumenta. Ww. postanowienie zamieszczone zosta ł o w niezmienionym brzmieniu w „Warunkach uczestnictwa” obowi ą zuj ą cych od dnia 9 kwietnia 2008r. Z uwagi na powy ż sze, nale ż a ł o orzec o nakazaniu Przedsi ę biorcy zaniechania stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W prowadzonym post ę powaniu zakwestionowano ponadto postanowienie (pkt 2.1) zgodnie z którym „Ceny wyszczególnione w materia ł ach reklamowych s ą cenami sta ł ymi, jednak ż e FUNCLUB zastrzega sobie mo ż liwo ść zmiany cen w wyj ą tkowych sytuacjach takich jak (...) nieprzewidywalne dzia ł ania kontrahentów krajowych i zagranicznych (...)”. Art. 17 ust. 1 pkt 1-3 ustawy o us ł ugach turystycznych wskazuje zamkni ę ty katalog przyczyn, które mog ą uzasadnia ć podwy ż szenie ceny po zawarciu umowy. Przepis ten stanowi, ż e mo ż e to nast ą pi ć wówczas, gdy mo ż liwo ść podwy ż szenia ceny przewidziana zosta ł a wyra ź nie w umowie, a organizator turystyki udokumentuje wp ł yw na jej podwy ż szenie jednej z nast ę puj ą cych okoliczno ś ci: wzrostu kosztów transportu, wzrostu op ł at urz ę dowych, podatków lub op ł at nale ż nych za takie us ł ugi jak lotniskowe, za ł adunkowe lub prze ł adunkowe w portach morskich i 13 lotniczych, wzrostu kursów walut. Organizator nie mo ż e zatem zastrzec, ż e podwy ż szenie ceny mo ż e nast ą pi ć w przypadku wyst ą pienia innych, nie wymienionych w ww. przepisie okoliczno ś ci takich jak np. wskazane w kwestionowanej klauzuli „nieprzewidywalne dzia ł ania kontrahentów krajowych i zagranicznych”. Okoliczno ść ta nie mie ś ci si ę w katalogu przyczyn, okre ś lonych przez ustawodawc ę . W ś wietle art. 385 1 § 1 Kodeksu cywilnego, postanowienie to jest zatem sprzeczne z dobrymi obyczajami i ra żą co narusza interes konsumentów. Nale ż y zwróci ć uwag ę , co szczegó ł owo przedstawione zosta ł o przy omówieniu postanowie ń pkt 1.4 i 1.5, ż e organizator odpowiada za dzia ł ania i zaniechania osób, którym powierza wykonanie umowy, jak za w ł asne dzia ł ania i zaniechania. Kontrahenci krajowi czy zagraniczni Przedsi ę biorcy s ą osobami uczestnicz ą cymi w wykonaniu umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych zawartej przez Przedsi ę biorc ę z klientem i zgodnie z ukszta ł towan ą przez ustaw ę o us ł ugach turystycznych zasad ą odpowiedzialno ś ci (art. 11a) organizator turystyki ponosi odpowiedzialno ść za dzia ł ania i zaniechania takich osób. Kwestionowane postanowienie jest to ż same z klauzulami niedozwolonymi wpisanymi w pozycjach: 212 i 413 rejestru, o tre ś ci odpowiednio: Natura Tour zastrzega sobie mo ż liwo ść zmiany ceny w przypadku znacznego wzrostu kursu walut w stosunku do z ł otego, decyzji w ł adz administracyjnych maj ą cych wp ł yw na wysoko ść cen (np. podatki, koszty transportu itp.) (wpis dokonany na mocy wyroku SOKiK z dnia 27 pa ź dziernika 2004r. sygn. akt XVII Amc 67/03) oraz Ceny przedstawione w ofercie s ą cenami sta ł ymi. Organizator zastrzega sobie jednak prawo zmiany cen w wyj ą tkowych przypadkach, zw ł aszcza w przypadkach wzrostu kursu walut, wzrostu kosztów transportu, zmiany przepisów celno-wizowych, zmiany ce ł , podatków, op ł at lotniskowych, dzia ł a ń kontrahentów krajowych i zagranicznych oraz dzia ł a ń si ł wy ż szych (wpis dokonany na mocy wyroku SOKiK z dnia 2 lutego 2005r. sygn. akt XVII Amc 104/04). W uzasadnieniu pierwszego wyroku SOKiK zakwestionowa ł zmian ę ceny w przypadku wyst ą pienia innych okoliczno ś ci ni ż enumeratywnie wyliczone w art. 17 ust. 1 ustawy o us ł ugach turystycznych. Zarówno ww. klauzule niedozwolone jak i porównywana klauzula stosowana przez Przedsi ę biorc ę wprowadzaj ą nowe, nie wymienione w zamkni ę tym katalogu okoliczno ś ci uzasadniaj ą ce podwy ż szenie ceny, co pozwala na stwierdzenie ich to ż samo ś ci. SOKiK wyrokiem z dnia 5 grudnia 2007r. sygn. akt XVII Amc 247/07 , w sprawie wszcz ę tej z powództwa Stowarzyszenia Towarzystwa Lexus w Zielonej Górze przeciwko FUNCLUB Sp. z o.o. uzna ł za niedozwolone postanowienie stosowane przez Spó ł k ę w obrocie konsumenckim o tre ś ci: „Ceny wyszczególnione w materia ł ach reklamowych s ą cenami sta ł ymi, jednak ż e FUNCLUB zastrzega sobie mo ż liwo ść zmiany cen w wyj ą tkowych sytuacjach takich jak: wzrost kursu walut, wzrost cen paliw, zmiany przepisów celnych, podatkowych, taryf klimatycznych, lotniskowych, nieprzewidywalnych dzia ł a ń kontrahentów krajowych i zagranicznych oraz dzia ł a ń si ł wy ż szych”. Postanowienie to wpisane zosta ł o w dniu 27 maja 2008r. do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w pozycji 1409. Postanowienie to zosta ł o wprawdzie zakwestionowane przez SOKiK w zakresie szerszym ni ż w niniejszym post ę powaniu, nie zmienia to jednak w ocenie Prezesa Urz ę du, charakteru regulacji nim obj ę tej. Kwestionowane postanowienie w nowych „Warunkach uczestnictwa” obowi ą zuj ą cych od dnia 9 kwietnia 2008r. zosta ł o zast ą pione postanowieniem o tre ś ci: „FUNCLUB zastrzega sobie mo ż liwo ść zmiany oferowanej i po ś wiadczonej w dokumentach podró ż y ceny imprezy turystycznej. W przypadku konieczno ś ci podwy ż szenia ceny, Organizator ka ż dorazowo zobowi ą zany b ę dzie udokumentowa ć wp ł yw na podwy ż szenie ceny jednej z nast ę puj ą cych okoliczno ś ci: (…) nieprzewidywalne dzia ł ania kontrahentów krajowych i zagranicznych”. Pomimo zatem zmiany tre ś ci Przedsi ę biorca nadal wskazuje jako przyczyn ę uzasadniaj ą c ą podwy ż szenie ceny okoliczno ść nie wymienion ą w przepisie ustawy. Maj ą c na wzgl ę dzie powy ż sze, uzna ć nale ż y, ż e zarzucona Przedsi ę biorcy praktyka nadal jest stosowana, co skutkuje konieczno ś ci ą nakazania jej zaniechania. 14 Jako abuzywne uznano równie ż postanowienie przyznaj ą ce Przedsi ę biorcy prawo do nadania zachowaniu konsumenta okre ś lonego znaczenia prawnego. Zgodnie z pkt 2.3 , Przedsi ę biorca mo ż e uzna ć , ż e brak odpowiedzi konsumenta na powiadomienie o podwy ż szeniu ceny oznacza jego zgod ę na zmian ę warunków umowy. Cena stanowi bez w ą tpienia istotny warunek umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych. Przepisy ustawy o us ł ugach turystycznych stanowi ą , ż e je ż eli przed rozpocz ę ciem imprezy turystycznej organizator jest zmuszony z przyczyn od niego niezale ż nych zmieni ć istotne warunki umowy z klientem (w przypadku podwy ż szenia ceny- dodatkowo udokumentowa ć wp ł yw na jej podwy ż szenie jednej z wymienionych w art. 17 okoliczno ś ci) powinien niezw ł ocznie powiadomi ć o tym klienta, który z kolei powinien niezw ł ocznie poinformowa ć organizatora, czy przyjmuje proponowan ą zmian ę czy te ż odst ę puje od umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych ś wiadcze ń i bez obowi ą zku zap ł aty kary umownej (art. 14 ust. 5 pkt 1 i 2). Przepisy ustawy wymagaj ą wi ę c aktywnego zachowania konsumenta i nie przewiduj ą odwo ł ania si ę do milcz ą cej czy dorozumianej akceptacji zmienionych warunków umowy. Zmiana umowy stanowi w istocie now ą ofert ę . Rozwa ż ania dotycz ą ce tej kwestii nale ż y odnie ść do przepisów Kodeksu cywilnego, które w stosunkach przedsi ę biorca- konsument nie przewiduj ą mo ż liwo ś ci milcz ą cego czy dorozumianego przyj ę cia oferty. W szczególno ś ci do relacji umownych pomi ę dzy tymi podmiotami nie maj ą zastosowania przepisy art. 68 2 i 69 Kodeksu cywilnego. Pierwszy z tych przepisów dotyczy bowiem sytuacji, gdy przedsi ę biorca otrzyma ł od osoby, z któr ą pozostaje w sta ł ych stosunkach gospodarczych ofert ę zawarcia umowy w ramach swej dzia ł alno ś ci. Brak niezw ł ocznej odpowiedzi poczytuje si ę wówczas za przyj ę cie oferty. Przepis ten ma zastosowanie wy łą cznie w odniesieniu do przedsi ę biorców. Art. 69 Kodeksu cywilnego stanowi natomiast, ż e je ż eli wed ł ug ustalonego w danych stosunkach zwyczaju lub wed ł ug tre ś ci oferty doj ś cie do sk ł adaj ą cego ofert ę o ś wiadczenia drugiej strony o jej przyj ę ciu nie jest wymagane, w szczególno ś ci je ż eli sk ł adaj ą cy ofert ę żą da niezw ł ocznego wykonania umowy, umowa dochodzi do skutku, skoro druga strona w czasie w ł a ś ciwym przyst ą pi do jej wykonania, w przeciwnym razie oferta przestaje wi ą za ć . Przepis ten obejmuje wi ę c sytuacje, gdy przyj ę cie oferty nast ę puje poprzez przyst ą pienie do wykonania umowy i taki tryb post ę powania wynika z ustalonego zwyczaju. Takie okoliczno ś ci nie wyst ę puj ą w analizowanym przypadku. Przepisy ustawy o us ł ugach turystycznych i Kodeksu cywilnego nie daj ą wi ę c podstaw do przyj ę cia, ż e brak dzia ł ania konsumenta oznacza jego zgod ę na zmienione warunki umowy. Konstrukcj ę przyj ę t ą w kwestionowanym postanowieniu uzna ć nale ż y za sprzeczn ą z dobrymi obyczajami i ra żą co naruszaj ą c ą interes konsumenta, w rozumieniu art. 385 1 § 1 Kodeksu cywilnego. Postanowienie to wyczerpuje przes ł anki niedozwolonych postanowie ń umownych, okre ś lonych w art. 385 3 pkt 10 i 19 Kodeksu cywilnego. Na mocy art. 385 3 pkt 10 za niedozwolone uznaje si ę postanowienia uprawniaj ą ce kontrahenta konsumenta do jednostronnej zmiany umowy bez wa ż nej przyczyny wskazanej w tej umowie. Art. 385 3 pkt 19 jako niedozwolone uznaje te postanowienie, które przewiduj ą wy łą cznie dla kontrahenta konsumenta jednostronne uprawnienie do zmiany, bez wa ż nych przyczyn istotnych cech ś wiadczenia. Ww. klauzula jest to ż sama z klauzul ą niedozwolon ą wpisan ą w pozycji 1003 rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych, na podstawie wyroku z dnia 28 listopada 2006r. sygn. akt XVII Amc 142/05, o tre ś ci: Uczestnikowi przys ł uguje zwrot pe ł nej wp ł aty, je ż eli rezygnacja lub niemo ż no ść wzi ę cia udzia ł u w imprezie nast ą pi ł a z przyczyny BUTiR Alf. Nale żą do nich: a) istotne zmiany warunków umowy, tzn. cena, termin, miejsce i standard zakwaterowania, ś rodek transportu, trasa wycieczki. Rezygnacja z tych przyczyn mo ż e nast ą pi ć w ci ą gu 3 dni po otrzymaniu zawiadomienia z BUTiR Alf. Brak odpowiedzi w tym terminie uwa ż a si ę za akceptacj ę zmienionych warunków umowy ”, której zarzucono niezgodno ść z wy ż ej przytoczonymi przepisami Kodeksu cywilnego. Ten sam sposób okre ś lenia skutków braku reakcji konsumenta na informacj ę o zmianie warunków umowy w porównywanych klauzulach pozwala na stwierdzenie ich to ż samo ś ci. W trakcie prowadzonego post ę powania Przedsi ę biorca poinformowa ł , ż e dokona modyfikacji zapisu o tzw. milcz ą cej zgodzie klienta. 15 Przypisana Przedsi ę biorcy praktyka trwa nadal, bowiem jak to wskazano wy ż ej, Przedsi ę biorca nie doprowadzi ł do wyeliminowania z obrotu prawnego kwestionowanej regulacji. W zwi ą zku z powy ż szym nale ż a ł o orzec jak w pkt I sentencji. Jednocze ś nie druga cz ęść postanowienia pkt 2.3, zgodnie z któr ą rezygnacja konsumenta w terminie pó ź niejszym ni ż 5 dni od otrzymania zawiadomienia o podwy ż szeniu ceny powoduje obci ąż enie konsumenta op ł atami manipulacyjnymi wed ł ug zasad wskazanych w pkt 4- stanowi niedozwolone postanowienia umowne, okre ś lone w art. 385 3 pkt 12, 16 i 17 Kodeksu cywilnego. Z uwagi na fakt, ż e postanowienie nak ł adaj ą c na konsumenta obowi ą zek ponoszenia rycza ł towo okre ś lonych op ł at manipulacyjnych, odsy ł a do regulacji zawartej w pkt 4 (dok ł adniej w pkt 4.3), postanowienie zakwestionowane w tej cz ęś ci omówione zostanie przy analizie pkt 4.3 „Warunków uczestnictwa”. Prezes Urz ę du uzna ł ponadto za niedozwolone postanowienie, na mocy którego „FUNCLUB zastrzega sobie prawo do odwo ł ania imprezy lub jej elementów w ka ż dym momencie z przyczyn od siebie niezale ż nych, a w szczególnym wypadku: (...) skrajnych warunków atmosferycznych, decyzji w ł adz pa ń stwowych lub lokalnych. Uczestnikowi nie przys ł uguje z tego powodu odszkodowanie, a jedynie zwrot ca ł o ś ci wniesionych op ł at” (pkt 2.5). Zdaniem Prezesa Urz ę du ww. postanowienie, w sposób sprzeczny z ustaw ą o us ł ugach turystycznych, ogranicza odpowiedzialno ść Przedsi ę biorcy, pozbawiaj ą c konsumenta prawa do odszkodowania w przypadku odwo ł ania imprezy. Organizator mo ż e odwo ł a ć imprez ę z przyczyn od niego niezale ż nych (art. 14 ust. 6). W takiej sytuacji konsumentowi przyznane zosta ł o prawo dochodzenia odszkodowania, zgodnie z art. 14 ust. 7 ustawy. Prawo to podlega wy łą czeniu jedynie wtedy, gdy odwo ł anie imprezy nast ą pi ł o z powodu zg ł oszenia si ę mniejszej liczby uczestników ni ż liczba minimalna okre ś lona w umowie, a organizator powiadomi ł o tym klienta na pi ś mie w uzgodnionym terminie b ą d ź si ł y wy ż szej. Okoliczno ś ci wskazane w postanowieniu jako „przyczyny niezale ż ne- skrajne warunki atmosferyczne, decyzje w ł adz pa ń stwowych lub lokalnych” maj ą , w ocenie Prezesa Urz ę du, szerszy zakres znaczeniowy ni ż poj ę cie si ł y wy ż szej, która stanowi okoliczno ść wy łą czaj ą c ą odpowiedzialno ść organizatora turystyki. Jako si łę wy ż sz ą kwalifikuje si ę bowiem zdarzenia nag ł e, zewn ę trzne, niemo ż liwe do przewidzenia i zapobie ż enia (przy czym w zasadzie chodzi o niemo ż liwo ść zapobie ż enia nie tyle samemu zjawisku, co jego nast ę pstwom). Nie wszystkie przyczyny niezale ż ne mog ą by ć zatem uznane za okoliczno ś ci si ł y wy ż szej. Przedsi ę biorca rozszerzaj ą c to poj ę cie na skrajne warunki atmosferyczne i decyzje w ł adz, wy łą czy ł tym samym swoj ą odpowiedzialno ść odszkodowawcz ą wzgl ę dem konsumenta w sposób niezgodny z ustaw ą , co kwalifikuje ww. postanowienie jako niedozwolone na podstawie art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego. Jednocze ś nie ocena, kiedy wyst ę puj ą „skrajne” warunki atmosferyczne lub jakie decyzje w ł adz mog ą uzasadnia ć odwo ł anie imprezy nale ż y wy łą cznie do Przedsi ę biorcy. Tylko wi ę c Przedsi ę biorca jest uprawniony do dokonania wi ążą cej interpretacji umowy w tym zakresie, co daje mu mo ż liwo ść swobodnej, korzystnej dla siebie oceny tego poj ę cia (np. jako decyzje o zakazie prowadzenia dzia ł alno ś ci gospodarczej, zatrzymanie dowodu rejestracyjnego z powodu nietrze ź wo ś ci kierowcy). Postanowienie o zbli ż onej tre ś ci zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem SOKiK z dnia 17 stycznia 2007r. sygn. akt XVII Amc 31/06: Sun&Fun zastrzega sobie prawo do odwo ł ania imprezy z przyczyn od niego niezale ż nych (decyzje w ł adz pa ń stwowych, dzia ł anie si ł y wy ż szej, zamieszki, strajki itp.). Uczestnik otrzymuje z tego tytu ł u zwrot pe ł nej wp ł aty, natomiast nie przys ł uguje mu odszkodowanie (klauzula wpisana w pozycji 1327 rejestru). W uzasadnieniu SOKiK podzieli ł argumentacj ę powoda- Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaj ą c taki zapis za niedozwolone postanowienie umowne, okre ś lone w art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego. Podkre ś lono, ż e odwo ł uj ą c si ę do „przyczyn niezale ż nych” postanowienie to zaw ęż a okre ś lony w ustawie o us ł ugach turystycznych zakres odpowiedzialno ś ci kontraktowej organizatora. W ś wietle art. 14 ust. 7 ustawy, który wy łą cza odpowiedzialno ść odszkodowawcz ą organizatora turystyki w 16 przypadku si ł y wy ż szej, nie wszystkie przyczyny niezale ż ne od organizatora zwalniaj ą go od odpowiedzialno ś ci za niewykonanie umowy. Z tych samych przyczyn za niedozwolone uznano wyrokiem z dnia 28 lutego 2007r. sygn. akt XVII Amc 56/06 postanowienie o tre ś ci: Organizator z powodu przyczyn od siebie niezale ż nych i niezawinionych (decyzje w ł adz pa ń stwowych, dzia ł anie si ł y wy ż szej, brak wymaganego minimum uczestników, niemo ż no ść spe ł nienia ś wiadczenia) zastrzega sobie prawo do anulowania imprezy, zmiany terminu i programu imprezy (nie pó ź niej ni ż 7 dni przed rozpocz ę ciem imprezy). Organizator nie ponosi z tego tytu ł u ż adnych kosztów, a klientowi nie przys ł uguje prawo do odszkodowania z tytu ł u tych zmian. Organizator ma obowi ą zek niezw ł ocznie powiadomi ć uczestnika o ww. zmianach, a ten powinien w terminie trzech dni od uzyskania informacji, zaakceptowa ć zmiany b ą d ź zrezygnowa ć z uczestnictwa w imprezie sk ł adaj ą c pisemne o ś wiadczenie (klauzula wpisana w pozycji 1149 rejestru). SOKiK wskaza ł , ż e poprzez u ż ycie sformu ł owania „przyczyny niezale ż ne i niezawinione”, jak te ż przyk ł adowe przytoczenie okoliczno ś ci mieszcz ą cych si ę w tym poj ę ciu, innych ani ż eli wynikaj ą ce wprost z ustawy o us ł ugach turystycznych, postanowienie to zmierza do niezgodnego z przepisami wy łą czenia lub ograniczenia odpowiedzialno ś ci organizatora. Zdaniem S ą du nie mo ż na wykluczy ć , ż e niektóre z przytoczonych okoliczno ś ci jak w ł a ś nie decyzje w ł adz pa ń stwowych mog ą mie ć zwi ą zek z zawinionymi dzia ł aniami lub zaniechaniami organizatora. Argumenty przytoczone w ww. wyrokach s ą adekwatne równie ż w odniesieniu do kwestionowanego postanowienia. W ocenie Prezesa Urz ę du, ww. postanowienie jest to ż same z cyt. powy ż ej klauzulami niedozwolonymi. Wywo ł uje to ż same skutki prawne, prowadz ą c do sprzecznego z prawem wy łą czenia lub ograniczenia odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej Przedsi ę biorcy wzgl ę dem konsumenta za niewykonanie umowy. Odnosz ą c si ę do zarzutu stosowania niedozwolonego postanowienia umownego, Przedsi ę biorca poinformowa ł , ż e rozwa ż y jego modyfikacj ę poprzez wprowadzenie propozycji udzia ł u klienta w imprezie zast ę pczej. Jednocze ś nie poinformowa ł , ż e w opisanej sytuacji konsument nie ponosi szkody, poniewa ż otrzymuje zwrot wszystkich wniesionych wp ł at. Postanowienie to w niezmienionym brzmieniu zamieszczone zosta ł o w nowych „Warunkach uczestnictwa”. Z obrotu prawnego nie zosta ł y tak ż e wyeliminowane umowy zawieraj ą ce kwestionowane postanowienie, zawarte zgodnie z wzorcem obowi ą zuj ą cym do dnia 8 kwietnia 2008r. Skutkuje to konieczno ś ci ą nakazania Przedsi ę biorcy zaniechania stosowania praktyki okre ś lonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Podobne zastrze ż enia wywo ł uje postanowienie (pkt 2.6) , zgodnie z którym Przedsi ę biorca „ma prawo odwo ł ania imprezy z powodu braku wymaganej liczby Uczestników, jednak ż e nie pó ź niej ni ż na 7 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy. Uczestnikowi nie przys ł uguje z tego powodu odszkodowania, a jedynie zwrot ca ł o ś ci wniesionych op ł at”. Art. 14 ust. 2 pkt 7a ustawy o us ł ugach turystycznych wymaga, aby umowa o ś wiadczenie us ł ug turystycznych okre ś la ł a termin powiadomienia klienta na pi ś mie o ewentualnym odwo ł aniu imprezy lub us ł ugi z powodu niewystarczaj ą cej liczby zg ł osze ń , je ż eli realizacja us ł ug uzale ż niona jest od liczby zg ł osze ń . W „Warunkach uczestnictwa” zawarto jedynie informacj ę o terminie odwo ł ania imprezy, wskazuj ą c, ż e nie mo ż e nast ą pi ć pó ź niej ni ż na 7 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy. Nie wskazano natomiast terminu, w którym klient zostanie powiadomiony na pi ś mie o odwo ł aniu imprezy. Jest to o tyle istotne, ż e analizowana klauzula pozbawia konsumenta prawa dochodzenia odszkodowania. Wy łą czenie odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej z powodu zg ł oszenia si ę mniejszej liczby uczestników jest wprawdzie dopuszczalne w ś wietle przepisów ww. ustawy (art. 14 ust. 7 pkt 1), jednak ż e tylko wtedy, gdy odwo ł anie takie nast ę puje z powodu zg ł oszenia si ę mniejszej liczby uczestników ni ż liczba minimalna okre ś lona w umowie, a organizator powiadomi ł o tym klienta na pi ś mie w uzgodnionym terminie. Dla wy łą czenia odpowiedzialno ś ci organizatora niezb ę dne jest zatem okre ś lenie w umowie minimalnej liczby uczestników imprezy oraz terminu powiadomienia klienta na pi ś mie o odwo ł aniu imprezy z powodu zg ł oszenia si ę mniejszej liczby uczestników ni ż minimalna. Analizowane wzorce 17 umowne warunków tych nie spe ł niaj ą , co powoduje, ż e Przedsi ę biorca wy łą czy ł swoj ą odpowiedzialno ść w sposób niezgodny z ustaw ą o us ł ugach turystycznych. W ocenie Prezesa Urz ę du, dobre obyczaje w relacjach Przedsi ę biorcy z konsumentami wymagaj ą , aby konsument by ł prawid ł owo informowany o uprawnieniach przys ł uguj ą cych mu z tytu ł u zawartej umowy. Za sprzeczne z dobrymi obyczajami mo ż na bowiem uzna ć dzia ł ania zmierzaj ą ce do niedoinformowania, dezorientacji, wywo ł ania b łę dnego przekonania konsumenta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwno ś ci, ukszta ł towania stosunku zobowi ą zaniowego niezgodnie z zasad ą równorz ę dno ś ci stron (por. uzasadnienie wyroku SOKiK z dnia 14 grudnia 2006r. sygn. akt XVII Amc 152/05). Taki w ł a ś nie charakter ma kwestionowane postanowienie, które wywo ł uje u konsumentów mylne przekonanie, ż e odwo ł anie imprezy z powodu zaistnienia okre ś lonych w nim okoliczno ś ci wyklucza prawo konsumenta do odszkodowania. Spe ł nia zatem przes ł anki klauzuli abuzywnej z art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego. Postanowienie to jest to ż same z klauzul ą niedozwolon ą wpisan ą w pozycji 436 rejestru, na podstawie wyroku SOKiK z dnia 5 stycznia 2005r. sygn. akt XVII Amc 137/03: (…) Biuro zastrzega sobie prawo odwo ł ania imprezy z powodu braku wymaganej liczby uczestników, nie pó ź niej ni ż 7 dni przed dat ą rozpocz ę cia, przedstawiaj ą c ofert ę zast ę pcz ą , a w razie braku akceptacji zwraca ca ł o ść uiszczonych przez uczestnika wp ł at (…). We wszystkich opisanych a paragrafie II przypadkach uczestnikowi nie przys ł uguje odszkodowanie. W zakresie regulacji analizowanego postanowienia Przedsi ę biorca zadeklarowa ł , ż e rozwa ż y wprowadzenie zapisu o propozycji udzia ł u w imprezie zast ę pczej. Poinformowa ł ponadto, ż e uczestnik nie ponosi szkody w przypadkach obj ę tych tym postanowieniem, poniewa ż otrzymuje zwrot ca ł o ś ci wniesionych wp ł at. Postanowienie to w nowych „Warunkach uczestnictwa” zachowa ł o dotychczasow ą tre ść . Przedsi ę biorca nie wyeliminowa ł z obrotu prawnego kwestionowanego postanowienia. Rozwa ż ana praktyka jest zatem kontynuowana. Nale ż a ł o w zwi ą zku z powy ż szym orzec o nakazaniu jej zaniechania. W niniejszym post ę powaniu zarzut stosowania niedozwolonych postanowie ń umownych obj ął ponadto postanowienia, zgodnie z którymi: „W przypadkach uzasadnionych FUNCLUB zachowuje prawo do zmiany programu imprezy, kolejno ś ci zwiedzania obiektów oraz zakwaterowania w innym hotelu, hotelu apartamentowym, pensjonacie o równorz ę dnym lub wy ż szym standardzie ni ż przedstawiony w ofercie” (pkt 2.7) oraz „Organizator zastrzega sobie prawo do zmiany rozk ł adu jazdy autokarów, a tak ż e do zmiany trasy oraz ś rodka transportu na terenie kraju (np. zamiast autokaru mo ż e by ć mikrobus, taksówka)” (pkt 2.8) . Przepisy ustawy o us ł ugach turystycznych stanowi ą , ż e program imprezy, obejmuj ą cy rodzaj, jako ść i terminy oferowanych us ł ug w tym rodzaj, charakter i kategori ę ś rodka transportu oraz dat ę , godzin ę , miejsce wyjazdu i planowanego powrotu, po ł o ż enie, rodzaj i kategori ę obiektu hotelarskiego oraz program zwiedzania i inne us ł ugi wliczone w cen ę imprezy powinny zosta ć okre ś lone w umowie o ś wiadczenie us ł ug turystycznych (art. 14 ust. 2 pkt 4). W ś wietle powy ż szego, nie mo ż e budzi ć w ą tpliwo ś ci, ż e postanowienia okre ś laj ą ce program imprezy, hotel czy te ż ś rodek transportu stanowi ą istotne warunki umowy co powoduje, ż e organizator turystyki nie mo ż e jednostronnie i w dowolny sposób decydowa ć o ich zmianie. W przypadku zmiany istotnych warunków umowy z przyczyn niezale ż nych od organizatora, ustawodawca przyzna ł konsumentowi prawo odst ą pienia od umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych ś wiadcze ń i bez obowi ą zku zap ł aty kary umownej. Ww. postanowienia, zastrzegaj ą c prawo Przedsi ę biorcy do jednostronnego decydowania o zmianie istotnych warunków umowy pozbawiaj ą konsumenta tego prawa, skoro zmiana programu, hotelu, ś rodka transportu nie jest traktowana jako zmiana umowy. Prowadz ą tym samym do ograniczenia odpowiedzialno ś ci organizatora za nienale ż yte wykonanie umowy (art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego). Zmiana istotnych warunków umowy jest przejawem niewykonania lub nienale ż ytego wykonania zobowi ą zania, dlatego te ż nie mo ż e by ć dokonywana jednostronnie bez akceptacji drugiej strony i 18 przyznania jej mo ż liwo ś ci skorzystania z ustawowych uprawnie ń . Kwestionowane postanowienia pozwalaj ą jednocze ś nie Przedsi ę biorcy na zmian ę , bez wa ż nych przyczyn istotnych cech ś wiadczenia co kwalifikuje je jako niedozwolone postanowienia umowne na podstawie art. 385 3 pkt 19 Kodeksu cywilnego. Postanowienie zawarte w pkt 2.7 stwarza jednocze ś nie Przedsi ę biorcy mo ż liwo ść dokonania wi ążą cej interpretacji umowy w zakresie decydowania, kiedy wyst ą pi ą „uzasadnione przypadki” pozwalaj ą ce na zmian ę programu imprezy, kolejno ś ci zwiedzania czy hotelu, co wype ł nia przes ł anki niedozwolonego postanowienia umownego, o którym stanowi art. 385 3 pkt 9 Kodeksu cywilnego. Zmiana rozk ł adu jazdy, trasy czy ś rodka transportu (pkt 2.8) zastrze ż ona zosta ł a na rzecz Przedsi ę biorcy bez odniesienia do jakichkolwiek przyczyn. SOKiK wielokrotnie kwestionowa ł klauzule przyznaj ą ce organizatorowi prawo do jednostronnego decydowania o zmianie istotnych warunków umowy, podnosz ą c zarzut naruszenia wskazanych powy ż ej przepisów ustawy i Kodeksu cywilnego. I tak wyrokiem z dnia 21 lipca 2005r. sygn. akt XVII Amc 89/03 za niedozwolone uznano postanowienie o tre ś ci: Biuro zastrzega sobie, bez uprzedniego powiadomienia, prawo zmiany programu lub us ł ug w stosunku do informacji zawartych w katalogu i umowie- zg ł oszeniu uczestnictwa- zmiany takie s ą dopuszczalne tylko w sytuacjach wyj ą tkowych, a zakres i standard ś wiadcze ń zostanie zachowany. Klauzula ta zosta ł a nast ę pnie wpisana w pozycji 535 rejestru. SOKiK wskaza ł , ż e ww. zapis wyczerpuje hipotez ę art. 385 3 pkt 2 i 19 Kodeksu cywilnego. Podkre ś li ł , ż e rozstrzygaj ą c o legalno ś ci tego postanowienia nale ż y wzi ąć pod uwag ę równie ż unormowania ustawy o us ł ugach turystycznych. Zmiana postanowie ń umowy dotycz ą cych programu i innych us ł ug okre ś lonych umowie bez zgody konsumenta jest niedopuszczalna, gdy ż pogarsza jego sytuacj ę w stosunku do przepisów art. 14 ust. 5 ustawy, co pozostaje w sprzeczno ś ci z art. 19 tej ustawy. Zgodnie z tym przepisem, postanowienia umowy mog ą by ć zmienione, ale jedynie na korzy ść konsumenta. SOKiK przywo ł a ł tak ż e uchwa łę S ą du Najwy ż szego z dnia 19 maja 1992r. (III CZP 50/92, OSP 1993r., nr 6, poz. 119), w której uznano, ż e jednostronna zmiana umowy konsumenckiej jest dopuszczalna tylko w razie, gdy strony najpierw wprowadzi ł y do tej umowy tzw. klauzul ę modyfikacyjn ą i sprecyzowa ł y z góry, co mo ż e stanowi ć wa ż n ą przyczyn ę dokonania takiej zmiany. Z tego te ż wzgl ę du SOKiK uzna ł , ż e u ż ycie ogólnego sformu ł owania „sytuacje wyj ą tkowe” jest na tyle niejednoznaczne i niezrozumia ł e, ż e pozwala na bardzo dowoln ą interpretacj ę tego zapisu przez organizatora, przyznaj ą c mu tym samym prawo do jednostronnej interpretacji umowy. Zbli ż ona argumentacja przedstawiona zosta ł a w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 listopada 2004r. sygn. akt XVII Amc 119/03, na mocy którego do rejestru wpisana zosta ł a w pozycji 302 klauzula w brzmieniu: Je ż eli z przyczyn niezale ż nych od organizatora, MAZUR POL cz ęść ś wiadcze ń b ę dzie zmuszony zast ą pi ć ś wiadczeniami o tej samej lub wy ż szej warto ś ci, nie stanowi ć to b ę dzie wady umowy. MAZUR POL w uzasadnionych przypadkach ma prawo do zmiany przewo ź nika, miejsca i godziny odjazdu i przyjazdu autokaru, a tak ż e trasy przejazdu. Postanowienie to uznane zosta ł o za niedozwolone na podstawie art. 385 1 §1 i art. 385 3 pkt 19 Kodeksu cywilnego. SOKiK stwierdzi ł , ż e okre ś lenie przewo ź nika, miejsca i godziny odjazdu i przyjazdu i trasy przejazdu stanowi ą istotne cechy umowy, ich zmiana mo ż e zatem nast ą pi ć wy łą cznie z wa ż nych przyczyn, a kwestionowana klauzula ogranicze ń takich nie zawiera. S ą d zaznaczy ł jednocze ś nie, ż e okre ś lenie „uzasadnione” nie stanowi synonimu okre ś lenia wa ż ne. W ocenie Prezesa Urz ę du, stosowane przez Przedsi ę biorc ę postanowienia pkt 2.7 i 2.8, pomimo ró ż nic w tre ś ci, mieszcz ą si ę w hipotezach wskazanych klauzul niedozwolonych. Postanowienia te przyznaj ą Przedsi ę biorcy prawo do jednostronnej zmiany istotnych warunków umowy oraz istotnych cech ś wiadczenia jak równie ż dokonania wi ążą cej interpretacji umowy w zakresie uznania, czy zaistnia ł y okoliczno ś ci uzasadniaj ą ce te zmiany. Zwalniaj ą tym samym Przedsi ę biorc ę z odpowiedzialno ś ci za nienale ż yte wykonanie umowy. Wprowadzaj ą ponadto to ż same ograniczenia uprawnie ń konsumenta, pozbawiaj ą c go przewidzianej w ustawie o us ł ugach turystycznych mo ż liwo ś ci odst ą pienia od umowy wskutek zmiany istotnych jej warunków. 19 W odniesieniu do ww. postanowie ń Przedsi ę biorca poinformowa ł , ż e rozwa ż y ich zmian ę . W nowych „Warunkach uczestnictwa” postanowienia te zachowa ł y tak ą sam ą tre ść . Nie dosz ł o zatem do zaniechania stosowania zarzuconej Przedsi ę biorcy praktyki. Nale ż a ł o zatem stwierdzi ć , ż e Przedsi ę biorca nadal narusza zakaz okre ś lony w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zakwestionowano ponadto postanowienie, na mocy którego: „W przypadku nieuregulowania p ł atno ś ci w ustalonych terminach FUNCLUB zastrzega sobie prawo do rozwi ą zania umowy bez konieczno ś ci powiadomienia o tym fakcie klienta, potr ą cenia wp ł aconych zaliczek oraz oferowania zwolnionego w ten sposób miejsca w dalszej sprzeda ż y” (pkt 3.6) . W oparciu o ww. postanowienie, wskutek niedokonania przez konsumenta wp ł aty ceny w ustalonych terminach, Przedsi ę biorca mo ż e rozwi ą za ć umow ę i potr ą ci ć wp ł acone przez konsumenta zaliczki. W ocenie Prezesa Urz ę du, tak rygorystyczne skutki braku wp ł aty w terminie uzna ć nale ż y za sprzeczne z dobrymi obyczajami i ra żą co naruszaj ą ce interes konsumenta w rozumieniu art. 385 1 §1 Kodeksu cywilnego. W uzasadnieniu wyroku z dnia 2 lutego 2005r. sygn. akt XVII Amc 10/04, SOKiK wyrazi ł pogl ą d, który Prezes Urz ę du w ca ł o ś ci podziela, i ż za dobry obyczaj uzna ć nale ż y w przypadkach, kiedy odst ą pienie od umowy nie nast ę puje z winy konsumenta, nie jest on obci ąż ony ż adnymi kosztami z tytu ł u odst ą pienia. Niemo ż no ść dotrzymania umówionej ceny jest elementem ryzyka gospodarczego przedsi ę biorcy i przerzucanie go na konsumenta jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i ra żą co narusza jego interesy. (…) Umowa o ś wiadczenie us ł ug turystycznych ma charakter konsensualny, w zwi ą zku z czym nawet cz ęś ciowe niewykonanie jej przez jedn ą ze stron nie upowa ż nia drugiej do odmowy spe ł nienia ś wiadczenia wzajemnego, natomiast zw ł oka jednej ze stron uzasadnia ć mo ż e jedynie odst ą pienie od umowy w trybie art. 491 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z przywo ł anym w ww. orzeczeniu przepisem art. 491 § 1 Kodeksu cywilnego, je ż eli jedna ze stron dopuszcza si ę zw ł oki w wykonaniu zobowi ą zania z umowy wzajemnej, druga strona mo ż e wyznaczy ć jej odpowiedni dodatkowy termin do wykonania z zagro ż eniem, i ż w razie bezskutecznego up ł ywu wyznaczonego terminu b ę dzie uprawniona do odst ą pienia od umowy. Zastrze ż enia budzi te ż mo ż liwo ść „potr ą cenia” w takiej sytuacji wp ł aconych zaliczek. Postanowienie nie wskazuje bezpo ś rednio wysoko ś ci kwot, które mog ł yby zosta ć zatrzymane przez organizatora. Zapoznaj ą c si ę z „Warunkami uczestnictwa” konsument nie uzyskuje konkretnej informacji, jaka kwota zostanie potr ą cona przez Przedsi ę biorc ę w przypadku rozwi ą zania umowy. Tre ść postanowienia mo ż e sugerowa ć , ż e kwestia ta nale ż y do uznania Przedsi ę biorcy, co kwalifikuje postanowienie jako niedozwolone na podstawie art. 385 3 pkt 9 Kodeksu cywilnego. Przyznaje bowiem Przedsi ę biorcy prawo do dokonania wi ążą cej interpretacji umowy. Zwróci ć nale ż y uwag ę , ż e zgodnie z art. 395 §2 Kodeksu cywilnego, w razie odst ą pienia od umowy, umowa uwa ż ana jest za niezawart ą , a to co strony sobie ś wiadczy ł y ulega zwrotowi. Z istoty zaliczki wynika, ż e w przypadku wykonania umowy powinna by ć zaliczona na poczet ceny, natomiast w przypadku odst ą pienia lub rozwi ą zania umowy, powinna podlega ć zwrotowi. Postanowienie b ę d ą ce podstaw ą do potr ą cenia zaliczki jest zatem sprzeczne z zasad ą ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń stron umowy. Na mocy kwestionowanego postanowienia Przedsi ę biorca mo ż e potr ą ci ć zaliczk ę , sam b ę d ą c zwolniony ze ś wiadczenia. Nale ż y podkre ś li ć , ż e zaliczka nie mo ż e pe ł ni ć funkcji odszkodowawczej i zapewni ć Przedsi ę biorcy kompensaty ewentualnie poniesionej szkody w zwi ą zku z niewykonaniem zobowi ą zania przez konsumenta. Wyrównaniu ponoszonych szkód s ł u żą inne instytucje prawne (np. kara umowna, odszkodowanie na zasadach ogólnych). Wskazane postanowienie jest to ż same z klauzulami uznanymi za niedozwolone wyrokami SOKiK z dnia 23 lutego 2005r. sygn. akt XVII Amc 141/03 oraz 26 lutego 2007r. sygn. akt XVII Amc 174/05 i wpisanymi nast ę pnie do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone w pozycjach odpowiednio: 440 i 1124. Pierwsza z powo ł anych klauzul za 20 niedozwolon ą uznaje regulacj ę o tre ś ci: Nie op ł acenie przez uczestnika w ustalonym przez Organizatora terminie p ł atno ś ci ceny imprezy powoduje skre ś lenie z listy uczestników z równoczesnym zastosowaniem konsekwencji finansowych . W pozycji 1124 rejestru uznano z kolei za niedozwolony zapis w brzmieniu: Uczestnik ma obowi ą zek zap ł aci ć op ł at ę manipulacyjn ą tak ż e w przypadkach rezygnacji z imprezy z nast ę puj ą cych przyczyn nie le żą cych po stronie organizatora: niedotrzymanie przez Klienta okre ś lonych przez Biuro Podró ż y GO TOUR terminów uzupe ł nienia wp ł at i dostarczania dokumentów . W analizowanych klauzulach zastrze ż ono mo ż liwo ść rozwi ą zania umowy wskutek nie dokonania przez konsumenta wp ł at w ustalonym terminie z jednoczesnym przyznaniem organizatorowi prawa do potracenia zaliczek (pobrania op ł at manipulacyjnych). Porównywane klauzule nie ró ż nicuj ą przy tym w ż aden sposób sytuacji, w których mo ż e doj ść do nieterminowej zap ł aty ceny przez konsumenta, co oznacza, ż e potr ą cenie zaliczek (pobranie op ł aty) mo ż e nast ą pi ć tak ż e w przypadku niezawinionego przez konsumenta braku wp ł aty w ustalonym terminie. Konsekwencje finansowe zastosowane wobec konsumenta s ą przy tym oderwane od faktycznie poniesionych przez organizatora kosztów. Skutkuje to mo ż liwo ś ci ą stwierdzenia to ż samo ś ci porównywanych klauzul. Przedsi ę biorca poinformowa ł w trakcie prowadzonego post ę powania, ż e uzupe ł ni kwestionowane postanowienie o zapis wskazuj ą cy obowi ą zek powiadomienia konsumenta o rozwi ą zaniu umowy z powodu nieuregulowania p ł atno ś ci. W odniesieniu do ww. klauzuli, podobnie jak w przedstawionych wy ż ej przypadkach, nale ż y zatem uzna ć , ż e praktyka okre ś lona w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy jest kontynuowana, co uzasadnia orzeczenie o nakazaniu zaniechania jej stosowania. Za niedozwolone uznano ponadto postanowienie, zgodnie z którym „FUNCLUB zobowi ą zuje si ę do rozpatrzenia pisemnej rezygnacji oraz ewentualnej wyp ł aty zwracanych zaliczek w terminie 14 dni pocz ą wszy od daty wp ł ywu. Klientowi nie przys ł uguj ą odsetki od kwot zwracanych” (pkt 4.2). Ww. postanowienie przewiduje uprawnienie Przedsi ę biorcy do rozpatrzenia rezygnacji konsumenta z imprezy. Maj ą c na uwadze, ż e rezygnacja konsumenta stanowi w istocie odst ą pienie od umowy, uprawnienie Przedsi ę biorcy do decydowania o skuteczno ś ci z ł o ż onego przez konsumenta o ś wiadczenia, a w konsekwencji o ewentualnym zwrocie wp ł aconych zaliczek jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i ra żą co narusza interesy konsumentów w rozumieniu art. 385 1 § 1 Kodeksu cywilnego. Oznacza bowiem, ż e pomimo z ł o ż onego o ś wiadczenia o odst ą pieniu od umowy konsument nie ma pewno ś ci, jakie skutki prawne wywo ł a ono w ocenie Przedsi ę biorcy, w szczególno ś ci, czy zostanie uznane za skuteczne. W skrajnym przypadku mo ż e doprowadzi ć do utrzymania umowy wbrew woli konsumenta i pozbawienia go uprawnienia do rozwi ą zania umowy. Decyzja o rezygnacji z imprezy nale ż y wy łą cznie do konsumenta i nie mo ż e by ć uzale ż niona od „rozpatrzenia” Przedsi ę biorcy. Przepisy ustawy o us ł ugach turystycznych przyznaj ą c konsumentowi prawo do odst ą pienia od umowy, za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych ś wiadcze ń i bez obowi ą zku zap ł aty kary umownej, w ż adnym stopniu nie uzale ż niaj ą tej czynno ś ci od rozpatrzenia przez organizatora. Zastrze ż enia wywo ł uje tak ż e pozbawienie konsumenta prawa do odsetek od zwracanych kwot, poniewa ż skutkuje ograniczeniem odpowiedzialno ś ci Przedsi ę biorcy w zakresie nale ż nych konsumentowi odsetek (art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego). Na mocy art. 481§ 1 Kodeksu cywilnego, wierzyciel mo ż e żą da ć odsetek w przypadku opó ź nienia d ł u ż nika ze spe ł nieniem ś wiadczenia pieni ęż nego, chocia ż by nie poniós ł ż adnej szkody i chocia ż by opó ź nienie by ł o nast ę pstwem okoliczno ś ci, za które d ł u ż nik nie ponosi odpowiedzialno ś ci. W ś wietle art. 14 ust. 5 ustawy o us ł ugach turystycznych, wskazany w postanowieniu 14- dniowy termin do dokonania zwrotu wp ł aconych zaliczek, nie spe ł nia tak ż e, w ocenie Prezesa Urz ę du, wymogu natychmiastowego zwrotu wszystkich wniesionych ś wiadcze ń . Prezes Urz ę du uzna ł ww. postanowienie za to ż same z klauzulami niedozwolonymi wpisanymi w pozycjach: 554, 438 i 1153 rejestru. Pierwsza z wymienionych klauzul, wpisana 21 zosta ł a na podstawie wyroku SOKiK z dnia 22 wrze ś nia 2005r. sygn. akt XVII Amc 61/04, który uzna ł za niedozwolony zapis o tre ś ci: Szczególne przypadki rezygnacji rozpatruje zarz ą d Biura na pisemny wniosek uczestnika. Z kolei klauzula wpisana w pozycji 438, na podstawie wyroku z dnia 21 pa ź dziernika 2004r. sygn. akt XVII Amc 127/03, uznaje za niedozwolony zapis: Przy dokonywaniu jakichkolwiek zwrotów pieni ęż nych uczestnikowi nie przys ł uguj ą odsetki od wp ł aconych kwot. W uzasadnieniu SOKiK podniós ł , ż e wykluczenie uprawnienia konsumenta do żą dania odsetek jest sprzeczne z art. 481§ 1 Kodeksu cywilnego i stanowi niedozwolone postanowienie umowne, okre ś lone w art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego. SOKiK wskaza ł , ż e takie postanowienie umowne powoduje nieuzasadnione przysporzenie zysków organizatorowi turystyki. Podobne rozstrzygni ę cie zawiera klauzula wpisana w pozycji 1153 rejestru: Zwrot op ł at nale ż nych uczestnikowi, organizator zrealizuje w terminie do 30 dni od momentu podj ę cia przez uczestnika ostatecznej decyzji. Od zwracanych kwot nie przys ł uguj ą odsetki (wpis na podstawie wyroku z dnia 28 lutego 2007r. sygn. akt XVII Amc 56/06). SOKiK uzna ł , ż e ww. zapis stanowi niedozwolone postanowienie umowne w ś wietle klauzuli generalnej z art. 385 1 §1 Kodeksu cywilnego, poniewa ż zmierza do niekorzystnego ukszta ł towania praw konsumentów w stosunku do zakresu praw wynikaj ą cego z ustawy o us ł ugach turystycznych. SOKiK zwróci ł uwag ę m.in. na przepis art. 14 ust. 5 ustawy, który nak ł ada na organizatora obowi ą zek natychmiastowego zwrotu wszystkich wniesionych ś wiadcze ń oraz niczym nieuzasadnione przyznanie sobie przez organizatora uprawnienia do zwrotu kwot bez odsetek. Tego rodzaju zapis nie jest, zdaniem S ą du, wyrazem równorz ę dnego i rzetelnego traktowania konsumenta jako partnera umowy i godzi ra żą co w jego interes ekonomiczny. W omówionym powy ż ej zakresie, mimo ró ż nic literalnych, kwestionowana klauzula mie ś ci si ę w hipotezach przytoczonych klauzul abuzywnych. Przewiduj ą c „rozpatrzenie” pisemnej rezygnacji z imprezy przez Przedsi ę biorc ę , pozbawia w istocie konsumenta wyra ż ania swojej woli i decydowania o odst ą pieniu od umowy, a jednocze ś nie wy łą cza odpowiedzialno ść Przedsi ę biorcy w zakresie odsetek od zwracanych kwot. Zastrze ż enia wywo ł uj ą ponadto postanowienia przyznaj ą ce Spó ł ce prawo do pobrania rycza ł towo okre ś lonych op ł at manipulacyjnych w przypadku rezygnacji klienta z umowy ( pkt 4.3, i 2.3 ). Zgodnie z pkt 4.3 „W przypadku rezygnacji FUNCLUB dokonuje nast ę puj ą cych nalicze ń op ł at manipulacyjnych (od osoby): na 61 dni lub wi ę cej przed dat ą rozpocz ę cia 100 PLN, w terminie 60-31 dni przed dat ą rozpocz ę cia 30% ceny imprezy, w terminie 30-15 dni przed dat ą rozpocz ę cia 50% ceny imprezy, w terminie 14-7 dni przed dat ą rozpocz ę cia 80% ceny imprezy, w terminie krótszym ni ż 7 dni przed dat ą rozpocz ę cia 100% ceny imprezy. Op ł aty manipulacyjne, okre ś lone w pkt 4.3 nale żą si ę Przedsi ę biorcy równie ż w przypadku, gdy rezygnacja z imprezy wskutek podwy ż szenia ceny imprezy, nast ę puje w terminie pó ź niejszym ni ż 5 dni od otrzymania zawiadomienia (pkt 2.3 in fine). Analizowane postanowienia obci ąż aj ą konsumenta rezygnuj ą cego z imprezy, a wi ę c odst ę puj ą cego od umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych obowi ą zkiem zap ł aty z góry okre ś lonych op ł at, które w ocenie Prezesa Urz ę du, stanowi ą w istocie odst ę pne (art. 396 Kodeksu cywilnego). Taki charakter op ł at manipulacyjnych wynika, zdaniem Prezesa Urz ę du, z ca ł okszta ł tu postanowie ń umownych. Stosowana przez Przedsi ę biorc ę regulacja pozwala konsumentowi na odst ą pienie od umowy wy łą cznie poprzez zap ł at ę ustalonych kwot. Wskazane przez Spó ł k ę op ł aty nie s ą w ż aden sposób zwi ą zane z rzeczywistymi kosztami poniesionymi przez Spó ł k ę na skutek odst ą pienia konsumenta od umowy. Ich wysoko ść jest uzale ż niona jedynie od terminu z ł o ż enia rezygnacji przez konsumenta, z ca ł kowitym pomini ę ciem okoliczno ś ci konkretnej sprawy. Np. w przypadku rezygnacji w terminie krótszym ni ż 7 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, Przedsi ę biorca ma prawo naliczy ć op ł at ę stanowi ą c ą równowarto ść ceny imprezy. 22 Kwestionowane postanowienia wyczerpuj ą przes ł anki niedozwolonych postanowie ń umownych, o których mowa w art. 385 3 pkt 12, 16 i 17 Kodeksu cywilnego. Art. 395§ 2 Kodeksu cywilnego stanowi, ż e w razie wykonania prawa odst ą pienia umowa uwa ż ana jest za niezawart ą , a to co strony sobie ś wiadczy ł y ulega zwrotowi. Za ś wiadczone us ł ugi stronie, która je wykona ł a nale ż y si ę odpowiednie wynagrodzenie. Odnosz ą c powy ż sze do umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych nale ż y wskaza ć , ż e organizator turystyki powinien zwróci ć konsumentowi to, co zaoszcz ę dzi ł w zwi ą zku z niewykonaniem umowy, co wi ąż e si ę z konieczno ś ci ą dokonania w ka ż dym przypadku rezygnacji klienta indywidualnych rozlicze ń poniesionych kosztów. Organizator turystyki nie jest w ż aden sposób uprawniony do pobierania sta ł ej, z góry okre ś lonej op ł aty tytu ł em ewentualnych kosztów, które poniós ł w zwi ą zku z zawarciem umowy. Z tego te ż wzgl ę du postanowienia, które wy łą czaj ą obowi ą zek zwrotu konsumentowi uiszczonej zap ł aty za ś wiadczenie nie spe ł nione w ca ł o ś ci lub w cz ęś ci, je ż eli konsument rezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania, nale ż y uzna ć za niedozwolone na podstawie art. 385 3 pkt 12 Kodeksu cywilnego. Wysoko ść tak okre ś lonych op ł at uzna ć nale ż y równie ż - w ś wietle ca ł kowitej ceny imprezy- za ra żą co wygórowane odst ę pne w rozumieniu art. 385 3 pkt 17 Kodeksu cywilnego. W kontek ś cie pozosta ł ych postanowie ń wzorców umownych stosowanych przez Przedsi ę biorc ę , postanowienia te spe ł niaj ą ponadto przes ł anki klauzul niedozwolonych, o których stanowi art. 385 3 pkt 16 Kodeksu cywilnego, a który za niedozwolone uznaje postanowienia nak ł adaj ą ce wy łą cznie na konsumenta obowi ą zek zap ł aty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z zawarcia lub wykonania umowy. Postanowienia analizowanych wzorców nie zastrzegaj ą takich op ł at na rzecz konsumenta na wypadek odst ą pienia Przedsi ę biorcy od umowy. Prawa i obowi ą zki stron umowy ukszta ł towane zosta ł y zatem w sposób nierównorz ę dny, bez zachowania symetrii i ze szkod ą dla konsumenta, który jest jedyn ą stron ą obci ąż on ą negatywnymi konsekwencjami zwi ą zanymi z odst ą pieniem od umowy. W orzecznictwie s ą dowym kwestia rycza ł towego okre ś lania kosztów w przypadku odst ą pienia konsumenta od umowy by ł a wielokrotnie przedmiotem rozwa ż a ń . Na przyk ł ad w uzasadnieniu wyroku z dnia 25 wrze ś nia 2007r. sygn. akt VI ACa 637/07 S ą d Apelacyjny w Warszawie uzna ł w pe ł ni za uzasadnione stanowisko, ż e w przypadku odst ą pienia klienta od umowy przed rozpocz ę ciem imprezy turystycznej organizatorzy turystyki mog ą zatrzyma ć warto ść udokumentowanych, rzeczywi ś cie poniesionych kosztów zwi ą zanych z wykonaniem umowy. Powinni jednak zwróci ć kontrahentowi to, co oszcz ę dzili wskutek niewykonania umowy. Wynika z tego konieczno ść prowadzenia indywidualnych rozlicze ń z ka ż dym konsumentem korzystaj ą cym z us ł ug pozwanych. Wobec tego stosowanie w tym celu konstrukcji kosztów zrycza ł towanych jest ca ł kowicie nieprzydatne i co wi ę cej niedozwolone. Prezes Urz ę du w pe ł ni podziela równie ż argumentacj ę S ą du Apelacyjnego w Warszawie przywo ł an ą w uzasadnieniu wyroku z dnia 25 wrze ś nia 2007r. sygn. akt VI ACa 637/07, ż e niedopuszczalne jest takie ukszta ł towanie wzajemnych praw i obowi ą zków stron umowy, i ż w ka ż dej sytuacji, niezale ż nie od przyczyn rezygnacji klienta (choroba czy inne wypadki losowe) oraz niezale ż nie od tego, czy organizator faktycznie poniós ł w zwi ą zku z t ą rezygnacj ą jak ą kolwiek szkod ę (chocia ż by z uwagi na mo ż liwo ść sprzeda ż y tej wycieczki innemu klientowi), klient zobligowany jest do poniesienia okre ś lonych z „góry” przez organizatora kosztów rezygnacji. Wyrokiem z dnia 10 listopada 2004r. sygn. akt XVII Amc 80/03, SOKiK za niedozwolone uzna ł postanowienie o tre ś ci: Organizator z uwagi na poniesione koszty ma prawo dokonania potr ą ce ń z wniesionych przez klienta op ł at wed ł ug poni ż szych zasad: b) 10% warto ś ci imprezy, je ż eli rezygnacja nast ą pi w terminie do 44-31 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, c) 35% warto ś ci imprezy, je ż eli rezygnacja nast ą pi w terminie 30-22 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, d) 50% warto ś ci imprezy, je ż eli rezygnacja nast ą pi w terminie 21-15 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, e) 75% warto ś ci imprezy, je ż eli rezygnacja nast ą pi w terminie 14-8 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, f) 100% warto ś ci imprezy, je ż eli rezygnacja nast ą pi w terminie krótszym ni ż 8 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy . Postanowienie to wpisane zosta ł o w pozycji 359 rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. Uzasadniaj ą c jego abuzywno ść na podstawie art. 385 3 pkt 12, 16 i 17 Kodeksu cywilnego, SOKiK podkre ś li ł , ż e 23 takie zapisy umowne przyznaj ą organizatorowi prawo do potr ą cania w dowolny sposób ca ł o ś ci lub cz ęś ci ś wiadczenia uiszczonego przez konsumenta, w zwi ą zku z jego rezygnacj ą z umowy. S ą d ten zwróci ł uwag ę na naruszenie zasady ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń stron umowy poprzez nierównomierne roz ł o ż enie ich praw i obowi ą zków, skoro organizator uprawniony jest do zatrzymania cz ęś ci lub ca ł o ś ci ś wiadczenia konsumenta, a sam zwolniony jest z w ł asnego ś wiadczenia. Kwoty potr ą cane przez organizatora uznane zosta ł y te ż za ra żą co wygórowane odst ę pne, zw ł aszcza bior ą c pod uwag ę , ż e organizator mo ż e tak ą ofert ę sprzeda ć i nie poniesie z tego tytu ł u ż adnej straty. SOKiK wskaza ł , ż e organizator ma prawo potr ą cenia kosztów, ale powinny by ć one udokumentowane i zwi ą zane z konieczno ś ci ą indywidualnych rozlicze ń . Konsument winien zatem otrzyma ć zwrot tej cz ęś ci ś wiadcze ń , która pozosta ł a po odliczeniu rzeczywi ś cie poniesionych kosztów. Podobna argumentacja przedstawiona zosta ł a w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 pa ź dziernika 2004r. sygn. akt XVII Amc 127/03, na mocy którego za niedozwolony uznano zapis o tre ś ci: Je ż eli Klient rezygnuje z udzia ł u w imprezie z przyczyn le żą cych po jego stronie, Biuro potr ą ca: d) przy rezygnacji mi ę dzy 14 a 8 dniem 75% imprezy od osoby, e) przy rezygnacji poni ż ej 8 dni 100% ceny imprezy od osoby (pozycja 437 rejestru). SOKiK zauwa ż y ł , ż e organizator ma mo ż liwo ść sprzeda ż y imprezy jako last minute rekompensuj ą c w ten sposób straty jakie poniós ł by w zwi ą zku z rezygnacj ą klienta, natomiast takie postanowienie wy łą cza obowi ą zek zwrotu uiszczonej zap ł aty za ś wiadczenie nie spe ł nione przez organizatora. Obowi ą zek zap ł aty rycza ł towo okre ś lonych kwot obci ąż a wy łą cznie konsumenta. Kwoty te s ą przy tym ra żą co wygórowane i stanowi ą dla organizatora nieuzasadniony zysk. Powo ł uj ą c si ę na wyrok S ą du Najwy ż szego z dnia 17 marca 1988r. wskaza ł , ż e koszty powinny by ć udokumentowane rzeczywist ą szkod ą jak ą ponosi w zwi ą zku z rezygnacj ą klienta. W zwi ą zku z powy ż szym koszty poniesione przez organizatora winny by ć udokumentowane i rozliczone indywidualnie, a konsument powinien otrzyma ć zwrot cz ęś ci niewykorzystanej. Z kolei w uzasadnieniu wyroku z dnia 10 listopada 2006r. sygn. akt XVII Amc 148/05, SOKiK podniós ł , ż e przyj ę cie konstrukcji rycza ł towego okre ś lania op ł at umo ż liwia organizatorowi przerzucenie na konsumenta ryzyka prowadzenia dzia ł alno ś ci gospodarczej, poniewa ż wysoko ść zastrze ż onych kwot jest niewspó ł mierna do poniesionych kosztów i nie jest weryfikowana w ka ż dym z konkretnych przypadków, a jednocze ś nie nie przewiduje si ę analogicznego rozwi ą zania na korzy ść konsumenta. Na mocy tego wyroku za niedozwolone uznano postanowienie w brzmieniu: W przypadku rezygnacji z imprezy z przyczyn nie le żą cych po stronie Biura, uczestnik ponosi koszty w wysoko ś ci: op ł at ę manipulacyjn ą w wysoko ś ci 5% ale nie mniej ni ż 50 z ł w terminie do 40 dni przed data rozpocz ę cia imprezy, 20% ceny imprezy do 30 dnia przed terminem rozpocz ę cia imprezy, 50% ceny imprezy mi ę dzy 29 a 15 dniem, 70% ceny imprezy mi ę dzy 5 a 15 dniem, 90% ceny imprezy w okresie krótszym ni ż 5 dni od daty rozpocz ę cia imprezy. Rezygnuj ą cemu uczestnikowi zwrotu wp ł aty lub ró ż nicy po potr ą ceniu kosztów rezygnacji dokonuje Biuro lub upowa ż niony przez nie agent, które nast ę pnie zosta ł o wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w pozycji 998. Na nierówny podzia ł ryzyka zwi ą zanego z zawarciem umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych SOKiK zwróci ł uwag ę równie ż w uzasadnieniu wyroku z dnia 1 listopada 2004r. sygn. akt XVII Amc 81/03 (pozycja 1008 rejestru). Uznaj ą c zapis o tre ś ci: Rezygnacje z udzia ł u w imprezie niezale ż nie od przyczyny obci ąż aj ą klienta nast ę puj ą cymi kosztami: 30% warto ś ci imprezy, je ż eli rezygnacja nast ę puje na 29-16 dni przed rozpocz ę ciem, 80% warto ś ci imprezy, je ż eli rezygnacja nast ę puje na 15-8 dni przed rozpocz ę ciem, 100% warto ś ci imprezy, je ż eli rezygnacja nast ę puje na 7 dni i krócej przed rozpocz ę ciem imprezy lub w trakcie jej trwania; 100% warto ś ci imprezy w razie zatrzymania na granicy przez w ł adze celne lub paszportowe- za niedozwolone postanowienie umowne, o którym mowa w art. 385 3 pkt 12, 16 i 17 Kodeksu cywilnego, S ą d ten wskaza ł , ż e niedotrzymanie warunków umowy rodzi odpowiedzialno ść odszkodowawcz ą i nie powinno wi ą za ć si ę z utrat ą ś wiadczenia spe ł nionego w pe ł nej wysoko ś ci. Wysoko ść odst ę pnego nie powinna natomiast przekracza ć kosztów, jakie organizator poniós ł organizuj ą c dana imprez ę dla konkretnego klienta, co powoduje, ż e koszty te powinny by ć rozliczane indywidualnie. Kwestionowane przez Prezesa Urz ę du postanowienia umowne mieszcz ą si ę w hipotezach ww. klauzul niedozwolonych. Ich konstrukcja prawna, a co za tym idzie istota i cel s ą bowiem 24 to ż same. Pozwalaj ą na obci ąż enie konsumenta rycza ł towymi, z góry okre ś lonymi op ł atami, w oderwaniu od kosztów rzeczywi ś cie poniesionych przez organizatora wskutek odst ą pienia konsumenta od umowy. Kszta ł tuj ą jednocze ś nie wzajemne prawa i obowi ą zki stron umowy bez zachowania symetrii i ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń wzajemnych, zastrzegaj ą c mo ż liwo ść ich pobrania jedynie na rzecz organizatora. Odniesienie wysoko ś ci op ł at do ceny imprezy a nie kosztów faktycznie poniesionych powoduje, ż e tak zastrze ż one op ł aty stanowi ą tak ż e ra żą co wygórowane odst ę pne. Postanowienia te, przyznaj ą c organizatorowi prawo do pobrania procentowo okre ś lonych op ł at naruszaj ą istot ę umów wzajemnych i nieproporcjonalnie, niekorzystnie dla konsumenta rozk ł adaj ą ryzyko umowne. Jednocze ś nie nale ż y podkre ś li ć , ż e kwestionowane postanowienie pkt 4.3 (w brzmieniu nie obejmuj ą cym ostatniej cz ęś ci dotycz ą cej kosztów pobieranych w terminie krótszym ni ż 7 dni) zosta ł o uznane za niedozwolone na podstawie wyroku SOKiK z dnia 5 grudnia 2007r. sygn. akt XVII Amc 246/07, w sprawie wszcz ę tej z powództwa Stowarzyszenia Towarzystwa Lexus w Zielonej Górze i wpisane w dniu 27 maja 2008r. do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w pozycji 1414. Przedsi ę biorca przedstawi ł now ą tre ść postanowienia reguluj ą cego kwestie rozlicze ń stron w przypadku rezygnacji konsumenta z umowy, któremu nadano brzmienie: „W przypadku rezygnacji przez Klienta z uczestnictwa w imprezie turystycznej lub nie rozpocz ę cia imprezy turystycznej z powodów niezale ż nych od FUNCLUB, FUNCLUB, zastrzega sobie prawo do żą dania zap ł aty kwot stanowi ą cych równowarto ść rzeczywistych kosztów poniesionych w zwi ą zku z dokonanymi ju ż przygotowaniami organizacyjnymi imprezy turystycznej, nie wy ż szymi jednak ni ż te, które okre ś lone s ą w pkt 4.3.1. FUNCLUB, pozostawia Klientowi decyzj ę o zbieraniu i gromadzeniu dowodów na to, czy ze wzgl ę du na rezygnacj ę z uczestnictwa imprezie turystycznej lub jej nie rozpocz ę cie powsta ł y koszty ni ż sze ni ż te, które zosta ł y okre ś lone przez FUNCLUB,, wzgl ę dnie Klient mo ż e zwróci ć si ę do FUNCLUB, o przedstawienie indywidualnych wylicze ń poniesionych przez niego kosztów”(pkt 4.3). „Koszty rezygnacji z uczestnictwa w imprezie turystycznej wynosz ą standardowo za osob ę : na 61 dni lub wi ę cej przed dat ą rozpocz ę cia 100 PLN, w terminie 60-31 dni przed dat ą rozpocz ę cia 30% ceny imprezy, w terminie 30-15 dni przed dat ą rozpocz ę cia 50% ceny imprezy, w terminie 14-7 dni przed dat ą rozpocz ę cia 80% ceny imprezy, w terminie krótszym ni ż 7 dni przed dat ą rozpocz ę cia 100% ceny imprezy. Op ł aty te stanowi ą równowarto ść kosztów poniesionych przez FUNCLUB, z tytu ł u dokonanych zmian” (pkt 4.3.1). Pomimo odniesienia do równowarto ś ci poniesionych kosztów, zaproponowana przez Przedsi ę biorc ę tre ść postanowienia w rzeczywisto ś ci zdaje si ę utrzymywa ć zasad ę obci ąż enia konsumenta kwotami op ł at okre ś lonych rycza ł towo. Sformu ł owanie nowo opracowanych postanowie ń mo ż e wywo ł ywa ć w ą tpliwo ś ci co do ich wzajemnej relacji. Pierwsza cz ęść pkt 4.3 nawi ą zuje do kosztów faktycznie poniesionych, ale jednocze ś nie zastrzega, ż e nie mog ą by ć wy ż sze ni ż te okre ś lone rycza ł towo. Dalsza cz ęść z kolei wskazuje, ż e op ł aty okre ś lone rycza ł towo stanowi ą równowarto ść kosztów poniesionych przez FUNCLUB, z tytu ł u dokonanych zmian. Sugeruje to, ż e istot ę rozlicze ń stron, w przypadku rezygnacji konsumenta z imprezy stanowi ą nadal koszty okre ś lone z góry, jednakowo dla wszystkich rezygnuj ą cych- „standardowo na osob ę ”. Bezpodstawne i niezrozumia ł e w ś wietle przepisów ustawy o us ł ugach turystycznych jest jednocze ś nie wprowadzenie obowi ą zku zap ł aty tych kosztów równie ż w przypadku „nie rozpocz ę cia imprezy” z przyczyn niezale ż nych od Przedsi ę biorcy. Taka konstrukcja pozwoli na obci ąż enie konsumenta op ł atami nie tylko w przypadku podj ę cia decyzji o rezygnacji z imprezy, ale i w ka ż dym przypadku, gdy impreza nie rozpocznie si ę w terminie z przyczyn niezale ż nych od organizatora. Wywo ł uje to tym wi ę ksze w ą tpliwo ś ci, ż e przepisy ustawy wi ążą ze zmian ą istotnych warunków umowy z przyczyn niezale ż nych od organizatora uprawnienie konsumenta do odst ą pienia od umowy za natychmiastowym zwrotem wniesionych ś wiadcze ń i to bez obowi ą zku zap ł aty kary umownej (art. 14 ust. 5 pkt 2). W analizowanej sytuacji Spó ł ka przerzuca natomiast na konsumenta obowi ą zek uiszczenia op ł at w przypadku zmiany 25 warunków umowy. Sytuacji prawnej konsumenta nie zmienia równie ż zastrze ż enie, ż e mo ż e on zbiera ć dowody (w tym wyst ą pi ć do Spó ł ki o udost ę pnienie indywidualnych wylicze ń ) potwierdzaj ą cych, ż e koszty powsta ł e wskutek jego rezygnacji b ą d ź nie rozpocz ę cia imprezy w terminie s ą ni ż sze ni ż okre ś lone rycza ł towo w „Warunkach uczestnictwa”. Taki zapis stawia konsumenta w szczególnie niekorzystnej sytuacji, poniewa ż przerzuca na niego ci ęż ar wykazania, jakie faktycznie koszty poniós ł Przedsi ę biorca w zwi ą zku z rezygnacj ą z imprezy. Interesy Przedsi ę biorcy s ą natomiast w pe ł ni zabezpieczone skoro mo ż e obci ąż y ć konsumenta kosztami rezygnacji bez konieczno ś ci wykazania, ż e poniós ł jak ą kolwiek szkod ę . SOKiK w wyroku z dnia 28 lutego 2007r. sygn. akt XVII Amc 56/06 uzna ł za niedozwolone postanowienie o tre ś ci: Uczestnik ma prawo zrezygnowa ć z imprezy turystycznej lub cz ęś ci ś wiadcze ń obj ę tych umow ą (np. przelot samolotem, przejazd autokarem, szkolenie narciarskie, zakwaterowanie, transfer i inne) na poni ż ej wyszczególnionych warunkach. W sytuacjach wyj ą tkowych stosuje si ę warunki uczestnictwa poddostawcy (np. zakup biletów lotniczych rejsowych lub tanich linii lotniczych), zgodnie z którymi rezygnacja z imprezy mo ż e poci ą ga ć za sob ą utrat ę ca ł ej wp ł aconej sumy. Organizator zobowi ą zuje si ę wyda ć uczestnikowi ww. warunki (…):- przy rezygnacji do 35 dni przed zaplanowan ą dat ą wyjazdu organizator pobiera op ł at ę manipulacyjn ą w wysoko ś ci 5% ceny imprezy lub ś wiadczenia od ka ż dego rezygnuj ą cego uczestnika;- przy rezygnacji na mniej ni ż 35 dni przed terminem wyjazdu, ale nie pó ź niej ni ż 22 dni przed tym terminem- organizator ma prawo zatrzyma ć 50% ceny imprezy lub ś wiadczenia, od ka ż dego rezygnuj ą cego uczestnika, jednak nie wi ę cej ni ż faktycznie poniesione koszty. Postanowienie to wpisane zosta ł o w pozycji 1151 rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. W uzasadnieniu wyroku S ą d zakwestionowa ł m.in. niejednoznaczno ść w okre ś laniu kwot, jakie utraci konsument w przypadku rezygnacji z imprezy turystycznej- postanowienie uprawnia organizatora do zatrzymania z góry okre ś lonej procentowo kwoty z jednoczesnym wskazaniem, ż e nie wi ę kszej ni ż faktycznie poniesione koszty. Konsument pozostaje wi ę c niedoinformowany w tak istotnej kwestii, jak ą jest wysoko ść nale ż nych organizatorowi kwot w przypadku rezygnacji z imprezy, a ponadto mo ż e by ć nara ż ony na dowolno ść interpretacyjn ą ze strony organizatora. Podobne zastrze ż enia wywo ł uj ą nowo opracowane postanowienia pkt 4.3 i 4.3.1. Z jednej strony wskazano na koszty rzeczywi ś cie poniesione przez Przedsi ę biorc ę , z drugiej- na rycza ł towo okre ś lone, przewidywane standardowo na osob ę . Nie wiadomo wi ę c w istocie, jakie koszty zobowi ą zany b ę dzie ponie ść konsument. Pomimo zmiany tre ś ci, kwestionowane postanowienia nadal zachowuj ą to ż samo ść z klauzulami uznanymi za niedozwolone i wpisanymi do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. Zachowana zosta ł a bowiem ta sama konstrukcja kalkulacji kosztów, do których pobrania uprawniony jest Przedsi ę biorca w razie rezygnacji konsumenta z imprezy. Uzasadnia to nakazanie zaniechania stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. Postanowiony Przedsi ę biorcy zarzut stosowania niedozwolonych postanowie ń umownych obj ął tak ż e postanowienia reguluj ą ce zasady i tryb sk ł adania reklamacji z tytu ł u niewykonania lub nienale ż ytego wykonania umowy. Zakwestionowano postanowienia o tre ś ci: „W przypadku niewykonania lub nienale ż ytego wykonania (niezgodnego z pkt 1.1.) Umowy przez FUNCLUB, Klient ma prawo wnie ść reklamacje. Reklamacje winny by ć sk ł adane w formie pisemnej, pod rygorem niewa ż no ś ci, w terminie 7 dni od daty zako ń czenia imprezy (...)” (pkt 4.5) oraz „Warunkiem rozpatrzenia reklamacji, pod rygorem niewa ż no ś ci, jest z ł o ż enie przez Uczestnika pisemnego o ś wiadczenia o zaistnia ł ej problemowej sytuacji pilotowi lub innemu reprezentantowi FUNCLUB tak, aby mog ł a by ć ona wyja ś niona ju ż na miejscu, a wszelkie niedogodno ś ci usuni ę te. Je ż eli Uczestnik nie uczyni tego, reklamacja z ł o ż ona po powrocie nie b ę dzie rozpatrywana” (pkt 4.6) . Pierwsze z ww. postanowie ń wyznacza konsumentowi 7-dniowy termin na z ł o ż enie reklamacji. Zgodnie z drugim, reklamacja zostanie rozpatrzona jedynie wówczas, gdy konsument z ł o ż y uprzednio pisemne o ś wiadczenie pilotowi lub innemu przedstawicielowi Spó ł ki o „zaistnia ł ej problemowej sytuacji”. Tak sformu ł owane postanowienia nale ż y, w ocenie Prezesa 26 Urz ę du, uzna ć za sprzeczne z dobrymi obyczajami i ra żą co naruszaj ą ce interesy konsumentów (art. 385 1 § 1 Kodeksu cywilnego). Przede wszystkim dlatego, ż e termin wyznaczony na z ł o ż enie reklamacji jest zbyt krótki i mo ż e pozbawi ć konsumenta mo ż liwo ś ci rozpocz ę cia procedury reklamacyjnej i skutecznego dochodzenia roszcze ń . Po ś rednio zapis ten prowadzi wi ę c do ograniczenia odpowiedzialno ś ci Przedsi ę biorcy za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy (art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego). Przedsi ę biorca mo ż e bowiem, powo ł uj ą c si ę jedynie na niezachowanie wyznaczonego terminu, nie rozpatrywa ć reklamacji z ł o ż onych po jego up ł ywie, zwalniaj ą c si ę tym samym z odpowiedzialno ś ci za nale ż yte wykonanie umowy. Stosowane przez Przedsi ę biorc ę „Warunki uczestnictwa” w zakresie terminów zg ł aszania i rozpatrywania reklamacji kszta ł tuj ą prawa i obowi ą zki stron umowy w sposób nierównorz ę dny. Termin na rozpatrzenie reklamacji jest znacznie d ł u ż szy (pkt 4.9- 30 dni) ni ż termin przyznany konsumentowi na jej z ł o ż enie. Przepisy ustawy o us ł ugach turystycznych nie wskazuj ą wprawdzie terminu, w jakim konsument winien podj ąć dzia ł ania reklamacyjne, jednak ż e uwzgl ę dniaj ą c orzecznictwo SOKiK, termin 7- dniowy uzna ć nale ż y za zbyt krótki. Takie stanowisko SOKiK przedstawi ł w wyroku z dnia 8 grudnia 2006r. sygn. akt XVII Amc 41/06, na mocy którego uzna ł za niedozwolone postanowienie o tre ś ci: Ewentualne reklamacje nale ż y zg ł asza ć w formie pisemnej w terminie 7 dni od zako ń czenia imprezy (pozycja 1079 rejestru). W uzasadnieniu podniesiono, ż e wyznaczony termin mo ż e faktycznie w wielu sytuacjach uniemo ż liwi ć konsumentowi wniesienie w terminie reklamacji lub jej prawid ł owe uzasadnienie, prowadz ą c po ś rednio do ograniczenia lub wy łą czenia odpowiedzialno ś ci organizatora za wykonanie umowy. Ponadto wyrokiem z dnia 29 stycznia 2007r. sygn. akt XVII Amc 160/05, za niedozwolone uznano postanowienie w brzmieniu: Reklamacje wniesione do Biura po up ł ywie 7 dni od zako ń czenia imprezy uznane b ę d ą za bezskuteczne (pozycja 1089 rejestru). W uzasadnieniu podkre ś lono, ż e ra żą co krótki termin zniech ę ca konsumentów do sk ł adania reklamacji dotycz ą cych ś wiadczonych przez organizatora us ł ug. Umowa o us ł ugi turystyczne ma charakter mieszany, co skutkuje w ocenie SOKiK uznaniem, ż e do zagadnie ń zwi ą zanych z obowi ą zkiem zawiadomienia po stronie konsumenta, terminem zawiadomienia i skutkami jego niezachowania czy przedawnienia roszcze ń nale ż y w drodze analogii stosowa ć przepisy dotycz ą ce umowy o dzie ł o. Do r ę kojmi za wady dzie ł a stosuje si ę na podstawie art. 638 Kodeksu cywilnego odpowiednio przepisy o r ę kojmi przy sprzeda ż y. Art. 563 Kodeksu cywilnego stanowi, ż e zawiadomienie o wadzie przez kupuj ą cego w terminie miesi ę cznym zapobiega utracie uprawnie ń z tytu ł u r ę kojmi. Z uwagi na przytoczon ą argumentacj ę postanowienie pkt 4.5 jest to ż same z ww. klauzulami abuzywnymi. W nast ę pstwie powództwa wniesionego przez Stowarzyszenie Towarzystwa Lexus w Zielonej Górze postanowienie pkt 4.5- obejmuj ą ce tak ż e ostatnie zdanie o tre ś ci: „W tym przypadku decyduje data nadania listu poleconego lub data nadania faxu”- zosta ł o uznane za niedozwolone na podstawie wyroku SOKiK z dnia 5 grudnia 2007r. sygn. akt XVII Amc 244/07. Postanowienie to wpisane zosta ł o w dniu 29 maja 2008r. do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w pozycji 1430. Z kolei postanowienie pkt 4.6 wprowadza nadmiernie uci ąż liw ą dla konsumenta procedur ę sk ł adania reklamacji, co wyczerpuje przes ł anki niedozwolonego postanowienia umownego, okre ś lonego w art. 385 3 pkt 21 Kodeksu cywilnego. Przepis ten za niedozwolone uznaje m.in. te postanowienia, które uzale ż niaj ą odpowiedzialno ść kontrahenta konsumenta od spe ł nienia przez konsumenta nadmiernie uci ąż liwych formalno ś ci. Jako warunek rozpatrzenia reklamacji wskazano uprzednie z ł o ż enie przez konsumenta pisemnego o ś wiadczenia pilotowi lub innemu przedstawicielowi Spó ł ki o „zaistnia ł ej problemowej sytuacji”. Postanowienie to eliminuje zatem wszystkie te reklamacje, które zg ł oszone by ł yby po zako ń czeniu imprezy z pomini ę ciem ustalonej procedury. W ocenie Prezesa Urz ę du, fakt nie z ł o ż enia „o ś wiadczenia” w czasie i na miejscu imprezy nie mo ż e poci ą ga ć za sob ą utraty mo ż liwo ś ci skutecznego dochodzenia roszcze ń po jej zako ń czeniu. Nale ż y ponadto odró ż ni ć tryb reklamacyjny od trybu 27 zg ł aszania stwierdzonych w czasie trwania imprezy nieprawid ł owo ś ci, o którym stanowi art. 16 b ustawy o us ł ugach turystycznych. Zgodnie z ww. przepisem, je ż eli w trakcie imprezy klient stwierdza wadliwe wykonywanie umowy, powinien niezw ł ocznie zawiadomi ć o tym wykonawc ę us ł ugi oraz organizatora turystyki, w sposób odpowiedni dla rodzaju us ł ugi. Umowa powinna jednoznacznie okre ś la ć obowi ą zek klienta w tym zakresie. Analiza kwestionowanego postanowienia prowadzi natomiast, zdaniem Prezesa Urz ę du, do wniosku, ż e Przedsi ę biorca ww. tryby post ę powania w sposób nieuzasadniony łą czy. Z tych te ż wzgl ę dów ww. postanowienie jest to ż same z klauzul ą niedozwolon ą wpisan ą w pozycji 269, o tre ś ci: Biuro Us ł ug Turystycznych „Ella- Tur” zastrzega sobie, ż e b ę dzie rozpatrywa ć reklamacje, o ile przedmiot reklamacji by ł zg ł oszony na pi ś mie pilotowi grupy w czasie trwania imprezy , na podstawie wyroku SOKiK z dnia 20 grudnia 2004r. sygn. akt XVII Amc 72/03. Podobne zapisy zakwestionowane zosta ł y wyrokami z dnia 22 grudnia 2004r. sygn. akt XVII Amc 115/03: Warunkiem skutecznego zg ł oszenia reklamacji przez Klienta jest do łą czenie do niej pisemnego zg ł oszenia nieprawid ł owo ś ci wraz z opisem na czym polegaj ą pilotowi, rezydentowi b ą d ź obs ł udze hotelowej i przez ww. osoby potwierdzone w ł asnor ę cznym podpisem lub w przypadku obs ł ugi hotelowej dodatkowo piecz ą tki hotelu (pozycja 280 rejestru) oraz 26 lutego 2007r. sygn. akt XVII Amc 174/05: Okoliczno ś ci podnoszone w reklamacji powinny by ć potwierdzone w czasie trwania imprezy przez przedstawiciela Organizatora (pilota wycieczki lub rezydenta) w miejscu realizacji imprezy poprzez adnotacj ę „przyj ę to do wiadomo ś ci” pod rygorem niewa ż no ś ci (pozycja 1112 rejestru). Zakwestionowane postanowienie pkt 4.6 zosta ł o uznane za niedozwolone w sprawie wszcz ę tej z powództwa Stowarzyszenia Towarzystwa Lexus w Zielonej Górze, na podstawie wyroku SOKiK z dnia 5 grudnia 2007r. sygn. akt XVII Amc 242/07. Postanowienie to w dniu 27 maja 2008r. zosta ł o wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w pozycji 1416. W nowych „Warunkach uczestnictwa” kwestie zwi ą zane ze sk ł adaniem i rozpatrywaniem reklamacji uregulowane zosta ł y w pkt 4.5, zgodnie z którym: „W przypadku niewykonania lub nienale ż ytego wykonania (niezgodnego z pkt 1.1.) Umowy przez FUNCLUB, Klient ma prawo wnie ść reklamacje. Reklamacje winny by ć sk ł adane do siedziby FUNCLUB w formie pisemnej (za potwierdzeniem odbioru), w przeci ą gu 30 dni od chwili umownie przewidzianego zako ń czenia imprezy turystycznej. Reklamacje Klientów rozpatrywane b ę d ą przez FUNCLUB w terminach przewidzianych przez obowi ą zuj ą ce w tym zakresie przepisy prawa”. W obrocie prawnym wyst ę puj ą jednocze ś nie umowy zawarte zgodnie z postanowieniami obowi ą zuj ą cych wcze ś niej „Warunków uczestnictwa”, zakwestionowanych w prowadzonym post ę powaniu administracyjnym. Powoduje to, ż e konieczne jest nakazanie zaniechania stosowania przez Przedsi ę biorc ę praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów tak ż e w odniesieniu do postanowie ń pkt 4.5 i 4.6. Prezes Urz ę du uzna ł ponadto za niedozwolone postanowienie, zgodnie z którym: „Uczestnikowi nie przys ł uguje zwrot z tytu ł u niewykorzystanych ś wiadcze ń z przyczyn niezale ż nych od FUNCLUB lub w przypadku niestawienia si ę na okre ś lon ą w materia ł ach reklamowych lub informacyjnych godzin ę zbiórki” (pkt 4.7) . Postanowienie to wywo ł uje to ż same skutki prawne jak omówione powy ż ej postanowienie pkt 1.7, pozbawiaj ą c konsumenta prawa do uzyskania zwrotu warto ś ci ś wiadcze ń , które nie zosta ł y przez niego wykorzystane. Aktualna pozostaje zatem argumentacja przedstawiona w uzasadnieniu po ś wi ę cona analizie tego postanowienia, z uwzgl ę dnieniem rozwa ż a ń dotycz ą cych przes ł anek niedozwolonego postanowienia umownego, o którym mowa w art. 385 3 pkt 12 Kodeksu cywilnego. W tym miejscu nale ż y jedynie podkre ś li ć , ż e wyrokiem z dnia 10 listopada 2004r. sygn. akt XVII Amc 81/03, SOKiK uzna ł za niedozwolone postanowienie: W przypadku gdy uczestnik nie stawi si ę na miejsce zbiórki w wyznaczonym terminie i miejscu lub gdy zrezygnuje z imprezy w trakcie jej trwania, nie przys ł uguje mu zwrot kosztów podró ż y lub nale ż no ś ci za niewykorzystane ś wiadczenia (pozycja 1009 28 rejestru), wskazuj ą c w uzasadnieniu wyroku, ż e wyczerpuje dyspozycj ę przepisu art. 385 3 pkt 12 Kodeksu cywilnego. Odnosz ą c si ę do zarzutu stosowania niedozwolonego postanowienia umowy, Przedsi ę biorca zadeklarowa ł zmian ę tego postanowienia poprzez ograniczenie do sytuacji zawinionych przez klienta. Zarzucona Przedsi ę biorcy praktyka trwa zatem nadal, co uzasadnia nakazanie jej zaniechania. W niniejszym post ę powaniu za niedozwolone uznano tak ż e postanowienie wskazuj ą ce, ż e „Podstaw ą reklamacji sk ł adanej przez Uczestnika nie mog ą by ć zdarzenia i okoliczno ś ci, których FUNCLUB, przy nale ż ytej staranno ś ci, nie móg ł przewidzie ć lub zaistnia ł y nie z winy FUNCLUB (w tym m.in. opó ź nienia w transporcie, postoje na granicach, awarie ś rodków transportu, czynno ś ci celne, warunki atmosferyczne w trakcie trwania imprezy) ( pkt 4.8) . Wymieniaj ą c okoliczno ś ci, które nie mog ą by ć podstaw ą reklamacji, Przedsi ę biorca ogranicza swoj ą odpowiedzialno ść z tytu ł u niewykonania lub nienale ż ytego wykonania umowy. Nale ż y podkre ś li ć , co zosta ł o szczegó ł owo przedstawione przy analizie pkt 1.4, 1.5 i 1.6, ż e odpowiedzialno ść organizatora turystyki zosta ł a oparta w ustawie o us ł ugach turystycznych na zasadzie ryzyka, a okoliczno ś ci egzoneracyjne zosta ł y wymienione w art. 11a. Wskazane natomiast przyk ł adowo w kwestionowanym postanowieniu nie mieszcz ą si ę w hipotezie tego przepisu. Niektóre z wymienionych przyk ł adowo okoliczno ś ci takie jak: opó ź nienia w transporcie czy czynno ś ci celne mog ą by ć zwi ą zane z dzia ł aniami lub zaniechaniami Przedsi ę biorcy. Tym bardziej organizator nie mo ż e wy łą czy ć swojej odpowiedzialno ś ci za awarie ś rodków transportu. Umowa o ś wiadczenie us ł ug turystycznych ma charakter z ł o ż ony, co oznacza, ż e na jej mocy organizator zobowi ą zuje si ę do ś wiadczenia us ł ug o ró ż norakim charakterze, w szczególno ś ci przewozowych i hotelarskich. Zobowi ą zanie powinno by ć wykonane w ca ł o ś ci, a ka ż de ze ś wiadcze ń musi by ć zgodne z tre ś ci ą zawartej umowy. Nawet zlecenie wykonania przewozu innemu podmiotowi nie zwalnia organizatora od odpowiedzialno ś ci za wykonanie tej cz ęś ci umowy. Organizator winien wykaza ć si ę odpowiedni ą dba ł o ś ci ą o stan techniczny ś rodków transportu, dlatego te ż nie ka ż da awaria pozwoli na zwolnienie si ę od odpowiedzialno ś ci. Nie wszystkie wreszcie przyczyny niezawinione przez Spó ł k ę mog ą by ć zakwalifikowane jako si ł a wy ż sza. Okoliczno ś ci egzoneracyjne nie zosta ł y w ww. postanowieniu sformu ł owane precyzyjnie, a wi ę c nie zawsze b ę d ą mie ś ci ł y si ę w katalogu okoliczno ś ci rzeczywi ś cie wy łą czaj ą cych odpowiedzialno ść kontraktow ą Przedsi ę biorcy. Nieprecyzyjno ść ww. zapisów a ponadto u ż ycie skrótu „w tym m.in.” umo ż liwia ć mo ż e dalsze wy łą czenie odpowiedzialno ś ci Przedsi ę biorcy za wady imprezy turystycznej. Z tych te ż przyczyn postanowienie to wype ł nia, w ocenie Prezesa Urz ę du, dyspozycj ę art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego. Analizowane postanowienie jest to ż same z klauzul ą niedozwolon ą wpisan ą w pozycji 1090 rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych, o tre ś ci: Reklamacja uczestnika w formie pisemnej zawiera ć powinna pisemne o ś wiadczenie pilota lub innego miejscowego przedstawiciela Biura o wyst ą pieniu wad, uzasadnienie oraz propozycj ę naprawienia szkody. Podstaw ą reklamacji nie mog ą by ć jednak zdarzenia i okoliczno ś ci, za które Biuro nie ponosi odpowiedzialno ś ci (m.in. postoje na granicach, czynno ś ci celne, warunki atmosferyczne w czasie realizacji imprezy, zamieszki, wojny, strajki, blokady dróg, powodzie itp.) oraz wszelkie inne wymienione w punkcie 13 niniejszych warunków (wpis na podstawie wyroku SOKiK z dnia 29 stycznia 2007r. sygn. akt XVII Amc 160/05). Uznaj ą c zapis dotycz ą cy podstaw reklamacji za niedozwolone postanowienie umowne, okre ś lone w art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego, SOKiK stwierdzi ł , ż e wskazane okoliczno ś ci, za które organizator nie ponosi odpowiedzialno ś ci wykraczaj ą swym zakresem poza katalog okoliczno ś ci wy łą czaj ą cych odpowiedzialno ść z art. 11 a ustawy o us ł ugach turystycznych. Podobne zastrze ż enia SOKiK wywo ł a ł o postanowienie uznane za niedozwolone na mocy wyroku z dnia 14 grudnia 2006r. sygn. akt XVII Amc 152/05: Przyczyn ą reklamacji nie mog ą by ć okoliczno ś ci, za które Organizator nie ponosi odpowiedzialno ś ci (awarie ś rodków transportu (...). Postanowienie to wpisane zosta ł o w pozycji 1057 rejestru. W jego uzasadnieniu zwrócono uwag ę na niedopuszczalno ść wy łą czenia odpowiedzialno ś ci za skutki 29 spowodowane awari ą techniczn ą ś rodków transportu, je ż eli awaria taka wynika z przyczyn innych ni ż wskazane w art. 11a ustawy o us ł ugach turystycznych. Tej tre ś ci postanowienie wyczerpuje, w ocenie S ą du, przes ł anki klauzuli abuzywnej z art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego, a ponadto jest sprzeczne z art. 474 Kodeksu cywilnego, reguluj ą cym odpowiedzialno ść d ł u ż nika za dzia ł ania i zaniechania osób, którym powierza wykonanie umowy. Ww. postanowienie zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem SOKiK z dnia 5 grudnia 2007r. sygn. akt XVII Amc 245/07 , w zwi ą zku z powództwem wytoczonym przez Stowarzyszenie Towarzystwa Lexus w Zielonej Górze o uznanie postanowie ń wzorca umowy stosowanego przez FUNCLUB za niedozwolone. W dniu 27 maja 2008r. zosta ł o wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w pozycji 1415. Postanowienie to zosta ł o usuni ę te z nowych „Warunków uczestnictwa”. Maj ą c jednak ż e na uwadze, ż e w obrocie prawnym wyst ę puj ą umowy zawarte zgodnie z postanowieniami wzorca, obejmuj ą ce kwestionowane postanowienie, uzna ć nale ż a ł o, ż e zarzucona Przedsi ę biorcy praktyka jest kontynuowana. Konieczne jest zatem nakazanie jej zaniechania. Zakwestionowano ponadto postanowienie zastrzegaj ą ce na rzecz Przedsi ę biorcy 30- dniowy termin na rozpatrzenie reklamacji oraz udzielenie odpowiedzi (pkt 4.9), uznaj ą c je za to ż same z klauzulami wpisanymi w pozycjach: 524, 530 i 584 rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. Nale ż y zauwa ż y ć , ż e przepisy ustawy o us ł ugach turystycznych nie wskazuj ą bezpo ś rednio terminu rozpatrzenia reklamacji, wprowadzaj ą c jedynie w art. 20 ust. 6 domniemanie, ż e je ż eli organizator turystyki nie ustosunkuje si ę do reklamacji na pi ś mie w terminie 30 dni od dnia zako ń czenia imprezy turystycznej, a w wypadku zg ł oszenia tej reklamacji po zako ń czeniu imprezy- w terminie 30 dni od jej z ł o ż enia, uwa ż a si ę , ż e uzna ł reklamacj ę za uzasadnion ą . W ś wietle orzecznictwa SOKiK, rozpatrzenie reklamacji winno nast ą pi ć bez zb ę dnej zw ł oki, co prowadzi do uznania, ż e termin 30 dni jest zbyt d ł ugi. Takie stanowisko SOKiK przedstawi ł m.in. w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 kwietnia 2005r. sygn. akt XVII Amc 88/04, na mocy którego do rejestru wpisana zosta ł a klauzula o tre ś ci: Biuro ma obowi ą zek rozpatrzenia reklamacji w ci ą gu 30 dni od daty jej otrzymania (pozycja 530 rejestru). Podobny pogl ą d SOKiK wyrazi ł w uzasadnieniu wyroku z dnia 23 maja 2005r. sygn. akt XVII Amc 77/04. Zwracaj ą c uwag ę na brak symetrii w okre ś laniu terminów wyznaczonych do z ł o ż enia reklamacji i jej rozpatrzenia, SOKiK uzna ł jednocze ś nie miesi ę czny termin na rozpatrzenie reklamacji za zbyt d ł ugi, co jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i ra żą co narusza interesy konsumenta. Na podstawie ww. wyroku, w pozycji 524 rejestru wpisano klauzul ę o tre ś ci: W przypadku niewykonania b ą d ź nienale ż ytego wykonania umowy przez Organizatora, Klientowi przys ł uguje prawo do reklamacji z ł o ż onej na pi ś mie w terminie 7 dni od dnia zako ń czenia imprezy. Reklamacje wniesione do Organizatora po up ł ywie 7 dni od dnia zako ń czenia imprezy zostan ą uznane za bezskuteczne. Wszystkie reklamacje rozpatrywane b ę d ą w terminie do 1 miesi ą ca od dnia wp ł yni ę cia do Organizatora. Równie ż wyrokiem z dnia 12 pa ź dziernika 2005r. sygn. akt XVII Amc 65/04 jako niedozwolony uznano zapis: Organizator przyjmuje pisemne reklamacje w terminie 7 dni od daty zako ń czenia imprezy i zobowi ą zany jest do rozpatrzenia ich w ci ą gu 30 dni od daty potwierdzonego wp ł ywu (pozycja 584 rejestru). Argumenty SOKiK dotycz ą ce zarówno d ł ugo ś ci terminu na rozpatrzenie reklamacji jak i jego wyznaczenia w kontek ś cie terminów do z ł o ż enia reklamacji nale ż y, w ocenie Prezesa Urz ę du, odnie ść tak ż e do kwestionowanego postanowienia, które wyznacza Przedsi ę biorcy 30- dniowy termin na rozpatrzenie reklamacji. Jednocze ś nie ocena tego postanowienia dokonana w aspekcie postanowienia przyznaj ą cego konsumentowi 7-dniowy termin na z ł o ż enie reklamacji (pkt 4.5) pozwala na stwierdzenie, ż e postanowienie to mie ś ci si ę w hipotezach ww. klauzul niedozwolonych. Dodatkowo nale ż y podkre ś li ć , ż e postanowienie to zosta ł o uznane za niedozwolone postanowienie umowne wyrokiem SOKiK z dnia 5 grudnia 2007r. sygn. akt XVII Amc 239/07, w nast ę pstwie powództwa wytoczonego przeciwko FUNCLUB Sp. z o.o. przez Stowarzyszenie Towarzystwa Lexus w Zielonej Górze. W dniu 29 maja 2008r. zosta ł o 30 wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w pozycji 1429. Postanowienie to zosta ł o usuni ę te z nowych „Warunków uczestnictwa”. Jak jednak wskazano wy ż ej, w obrocie prawnym wyst ę puj ą nadal wi ążą ce Spó ł k ę umowy zawarte zgodnie z postanowieniami „Warunków uczestnictwa”, które obejmuj ą kwestionowane postanowienie. Uzna ć nale ż a ł o zatem, ż e zarzucona Przedsi ę biorcy praktyka trwa nadal. W zwi ą zku z powy ż szym uzasadnione jest nakazanie jej zaniechania. Jako spe ł niaj ą ce przes ł anki niedozwolonego postanowienia umownego uznano tak ż e zapis wzorca, zgodnie z którym „Uczestnik wyra ż a zgod ę na udost ę pnienie ubezpieczycielowi przez FUNCLUB danych osobowych Uczestnika i osób mu towarzysz ą cych w imprezie turystycznej w ramach listy ubezpieczonych” (pkt 5.4) . Analizowane postanowienie zobowi ą zuje konsumenta zawieraj ą cego umow ę o ś wiadczenie us ł ug turystycznych do jednoczesnego wyra ż enia zgody na udost ę pnienie jego danych osobowych ubezpieczycielowi. Przypadki, w których dopuszczalne jest przetwarzanie danych osobowych okre ś lone zosta ł y w art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o ochronie danych osobowych (t.j. Dz.U. 2002 r. Nr 101 poz. 926). Zgodnie z pkt 1 tego przepisu przetwarzanie danych osobowych jest dopuszczalne, je ż eli osoba, której dane dotycz ą wyrazi na to zgod ę , chyba ż e chodzi o usuni ę cie dotycz ą cych jej danych. Art. 24 ust. 1 tej ustawy stanowi, ż e w przypadku zbierania danych osobowych od osoby, której one dotycz ą , administrator danych jest obowi ą zany poinformowa ć t ę osob ę m.in. o celu zbierania danych, a w szczególno ś ci o znanych mu w czasie udzielania informacji lub przewidywanych odbiorcach lub kategoriach odbiorców danych. W ś wietle powy ż szego, jedynie precyzyjne okre ś lenie celu przetwarzania danych oraz odbiorców pozwala administratorowi danych na prawid ł owe wywi ą zanie si ę z obowi ą zku informacyjnego wzgl ę dem osób, których dane przetwarza. W orzecznictwie Naczelnego S ą du Administracyjnego podniesiono (np. wyrok z dnia 11 kwietnia 2003r. sygn. akt II SA 2135/2002, wyrok z dnia 11 kwietnia 2003r. sygn. akt III SA 3942/02), ż e zgodna na przekazywanie danych musi mie ć charakter wyra ź ny, a jej wszystkie aspekty musz ą by ć jasne dla podpisuj ą cego w momencie jej wyra ż ania. Zgoda (…) nie mo ż e mie ć charakteru abstrakcyjnego, lecz winna odnosi ć si ę do skonkretyzowanego stanu faktycznego, obejmuj ą c okre ś lone dane oraz sprecyzowany sposób i cel ich przetwarzania. Podkre ś la si ę ponadto, ż e je ż eli osoba zbieraj ą ca czy w inny sposób przetwarzaj ą ca dane osobowe zwraca si ę o zgod ę , musi to zosta ć sformu ł owane w sposób jednoznaczny i wyró ż nia ć si ę spo ś ród innych pochodz ą cych od tej osoby informacji i o ś wiadcze ń (tak np. J. Barta, P. Figielski, R. Markiewicz- Ochrona danych osobowych. Komentarz. Wyd. Zakamycze 2004r., wyd. III, str. 416) Niew ą tpliwie przetwarzanie danych osobowych klientów i uczestników imprez turystycznych jest niezb ę dne dla zawarcia i wykonania umowy o us ł ugi turystyczne przez Przedsi ę biorc ę . Organizator turystyki jeszcze przed zawarciem umowy, jak wynika to z art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o us ł ugach turystycznych, ma obowi ą zek poinformowa ć klienta o mo ż liwo ś ci zawarcia umowy ubezpieczenia od koszów rezygnacji z udzia ł u w imprezie oraz o zakresie ubezpieczenia od nast ę pstw nieszcz ęś liwych wypadków i kosztów leczenia. W odniesieniu do imprez zagranicznych, ma obowi ą zek zawarcia na rzecz osób uczestnicz ą cych w tych imprezach umów ubezpieczenia od nast ę pstw nieszcz ęś liwych wypadków i kosztów leczenia. Umowa o us ł ugi turystyczne zwi ą zana jest zatem z umow ą ubezpieczenia. Nie oznacza to jednak, ż e konsument ma w zwi ą zku z tym obowi ą zki, które wykraczaj ą poza zakres wynikaj ą cy z przepisów ustawy o us ł ugach turystycznych czy ustawy o przetwarzaniu danych osobowych. Wyra ż enie zgody na przetwarzanie danych osobowych przez ubezpieczyciela jest niezb ę dne do zawarcia umowy ubezpieczenia. Nie mo ż e by ć ono jednak blankietowe, uzyskane bez jakiegokolwiek zastrze ż enia i informacji o celu uzyskania danych, prawie dost ę pu do nich czy te ż ich poprawiania. Kwestionowane postanowienie nie precyzuje konkretnych celów przetwarzania danych osobowych w zakresie ich udost ę pniania przez Przedsi ę biorc ę innym odbiorcom. Zawieraj ą c umow ę z Przedsi ę biorc ą konsument jest wi ę c zobowi ą zany do wyra ż enia zgody na przekazanie jego danych ubezpieczycielowi, nie uzyskuje jednak ż e wiarygodnej i pewnej 31 informacji, na jakiej podstawie i w jakim celu dane te winny udost ę pnione odbiorcom. Niesprecyzowane jest równie ż poj ę cie „listy ubezpieczonych”, w ramach której dane takie s ą przekazywane przez Przedsi ę biorc ę . W ocenie Prezesa Urz ę du, Przedsi ę biorca nie wykonuje obowi ą zków administratora danych osobowych swoich klientów w sposób zgodny z ww. przepisami, co skutkuje zakwalifikowaniem kwestionowanego postanowienia jako sprzecznego z dobrymi obyczajami i ra żą co naruszaj ą cego interesy konsumentów w rozumieniu art. 385 1 §1 Kodeksu cywilnego. To ż same postanowienie uznano za niedozwolone wyrokiem SOKiK z dnia 26 lutego 2007r. sygn. akt XVII Amc 174/05: Klient wyra ż a zgod ę na przekazanie przez Biuro Podró ż y GO TOUR Towarzystwu Ubezpieczeniowemu Signal Iduna Polska S.A. danych osobowych Klienta i wszystkich osób towarzysz ą cych mu w imprezie turystycznej w ramach listy osób ubezpieczonych oraz wyra ż a zgod ę na podstawione warunki w punkcie VIII poz. 6 niniejszych „Ogólnych warunków”. Postanowienie to zosta ł o wpisane w pozycji 1128 rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. W nowych „Warunkach uczestnictwa” postanowienie to zachowa ł o t ę sam ą tre ść . Przedsi ę biorca poinformowa ł jednak, ż e usunie zapis kwestionowanego postanowienia. W ś wietle powy ż szego, uzasadnione jest nakazanie zaniechania stosowania przez Przedsi ę biorc ę praktyki okre ś lonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Analiza porównawcza zakwestionowanych postanowie ń wzorców umownych stosowanych przez Przedsi ę biorc ę oraz przedstawionych powy ż ej postanowie ń wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych wskazuje, ż e kwestionowane postanowienia wyczerpuj ą przes ł anki postanowie ń uznanych za niedozwolone. Zakwestionowane zapisy umowy nie maj ą wprawdzie w ka ż dym przypadku identycznego brzmienia, jednak ż e w ocenie Prezesa Urz ę du, wyk ł adnia ich tre ś ci prowadzi do wniosku, ż e mieszcz ą si ę w hipotezach przytoczonych klauzul niedozwolonych. Skutkuje to uznaniem, ż e wykazana zosta ł a bezprawno ść dzia ł ania Przedsi ę biorcy, polegaj ą ca na stosowaniu w obrocie konsumenckim postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. Do stwierdzenia stosowania przedmiotowych praktyk niezb ę dne jest ponadto wykazanie, i ż bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy godz ą ce w interes konsumentów dotyczy ł o tzw. zbiorowego interesu konsumentów. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem interesów nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da si ę zidentyfikowa ć - potencjalnych klientów Przedsi ę biorcy. Niezgodnym z prawem dzia ł aniem Przedsi ę biorcy mog ł a bowiem zosta ć dotkni ę ta nieograniczona liczba osób, tzn. wszystkie osoby zawieraj ą ce z nim umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych. W niniejszej sprawie spe ł nione zosta ł y zatem przes ł anki niezb ę dne do uznania, ż e Przedsi ę biorca stosuje praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów; wykazana zosta ł a zarówno bezprawno ść jego dzia ł ania jak i naruszenie zbiorowego interesu konsumentów. Orzeczono zatem jak w pkt I sentencji decyzji. II. Prezes Urz ę du zakwestionowa ł ponadto stosowane przez Przedsi ę biorc ę postanowienie, zgodnie z którym „uczestnik mo ż e otrzyma ć zwrot ca ł o ś ci wp ł aty w przypadku, gdy znajdzie osob ę zast ę pcz ą - uczestnika na zwalniane przez siebie miejsce niezale ż nie od terminu rezygnacji” ( pkt 4.4 „Warunków uczestnictwa”). Zastrze ż enia Prezesa Urz ę du wzbudzi ł o uzale ż nienie zwrotu wniesionych przez konsumenta wp ł at od wskazania przez niego osoby, która wst ą pi w jego miejsce jako strona umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych. Wst ę pna analiza tego postanowienia prowadzi ł a do wniosku, ż e mo ż e mie ś ci ć si ę w hipotezie klauzuli niedozwolonej wpisanej w pozycji 258 rejestru, na podstawie wyroku z dnia 19 pa ź dziernika 2004r. sygn. akt XVII Amc 95/03, o tre ś ci: W przypadku gdy klient odst ę puj ą cy od umowy wska ż e osob ę spe ł niaj ą c ą warunki udzia ł u w imprezie turystycznej, która przyjmuje obowi ą zki wynikaj ą ce z tej umowy, klient zobowi ą zany jest zap ł aci ć op ł at ę manipulacyjn ą . 32 Obydwa porównywane postanowienia zawieraj ą podobn ą regulacj ę kwestii przeniesienia na inn ą osob ę praw i obowi ą zków konsumenta odst ę puj ą cego od umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych, wi ążą c to zagadnienie ze wskazaniem takiej osoby przez konsumenta rezygnuj ą cego z imprezy. Nale ż y zauwa ż y ć , ż e przeniesienie przez klienta na inn ą osob ę - spe ł niaj ą c ą warunki udzia ł u w imprezie, bez zgody organizatora turystyki, wszystkich uprawnie ń z tytu ł u zawartej umowy, jest dopuszczalne na podstawie art. 16 ust. 1 ustawy o us ł ugach turystycznych. W takim przypadku, za nieuiszczon ą cz ęść imprezy turystycznej oraz koszty poniesione przez organizatora w wyniku zmiany uczestnika klient i osoba przejmuj ą ca jego uprawnienia odpowiadaj ą solidarnie (art. 16 ust. 3). Uzasadniaj ą c abuzywno ść klauzuli wpisanej w pozycji 258 rejestru, SOKiK uzna ł jednak ż e, ż e zap ł ata za cesj ę uprawnie ń odpowiadaj ą ca wysoko ś ci op ł aty manipulacyjnej stanowi ra żą co wygórowan ą kar ę umown ą , co nale ż y oceni ć jako naruszenie dyspozycji art. 385 1 § 1 i art. 385 3 pkt 17 Kodeksu cywilnego. SOKiK podzieli ł stanowisko powoda- Prezesa Urz ę du, ż e organizator wykorzystuj ą c przewag ę kontraktow ą oraz nieznajomo ść prawa przez konsumentów zamiast zwrotu kosztów, narzuci ł konsumentom obowi ą zek zap ł aty op ł aty manipulacyjnej ustalonej w sta ł ej wysoko ś ci, jednakowej dla ka ż dej imprezy turystycznej i niezale ż nej od terminu zawiadomienia o zmianie i kosztów konkretnej zmiany. Zakwestionowane przez Prezesa Urz ę du postanowienie pkt 4.4. nie obci ąż a natomiast konsumenta obowi ą zkiem poniesienia op ł aty manipulacyjnej w przypadku przeniesienia na inn ą osob ę uprawnie ń wynikaj ą cych z tytu ł u zawartej umowy. Zakres regulacji obydwu postanowie ń jest zatem odmienny, co nie pozwala na stwierdzenie to ż samo ś ci porównywanych klauzul. W zwi ą zku z powy ż szym, w odniesieniu do ww. zarzutu podstaw ą rozstrzygni ę cia Prezesa Urz ę du jest przepis art. 105 § 1 Kodeksu post ę powania administracyjnego, zgodnie z którym organ administracji publicznej wydaje decyzj ę o umorzeniu post ę powania, gdy post ę powanie z jakiejkolwiek przyczyny sta ł o si ę bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowo ść post ę powania administracyjnego, o której stanowi powo ł any przepis, oznacza brak któregokolwiek z elementów materialnego stosunku prawnego tj. elementu podmiotowego lub przedmiotowego. Okoliczno ś ci stanowi ą ce podstaw ę do umorzenia post ę powania mog ą pojawi ć si ę zarówno przed wszcz ę ciem post ę powania, jak i w jego trakcie. Ww. przepis znajdzie zatem zastosowanie równie ż wówczas, gdy przes ł anka czyni ą ca post ę powanie bezprzedmiotowym istnia ł a ju ż w chwili jego wszcz ę cia, ale sta ł a si ę organowi znana dopiero w toku post ę powania administracyjnego. Przedstawiona powy ż ej analiza porównawcza klauzuli stosowanej przez Przedsi ę biorc ę i klauzuli niedozwolonej nie daje podstaw do stwierdzenie ich to ż samo ś ci, a co za tym idzie wykazania przes ł anki bezprawno ś ci dzia ł ania Przedsi ę biorcy. Powoduje to, ż e bezprzedmiotowe jest wykazanie drugiej przes ł anki zarzuconej Przedsi ę biorcy praktyki, tj. naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Tym samym nie zachodz ą podstawy prawne pozwalaj ą ce na przyj ę cie, ż e zachowanie Przedsi ę biorcy wyczerpa ł o w omawianym zakresie przes ł anki praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, które uzasadnia ł oby wydanie decyzji nakazuj ą cej zaniechanie jej stosowania. Wobec Przedsi ę biorcy w zakresie zarzutu obejmuj ą cego postanowienie pkt 4.4. nie jest wi ę c mo ż liwe prowadzenie post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, a w konsekwencji wydanie decyzji merytorycznej. Orzeczono zatem jak w pkt II sentencji. III. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urz ę du mo ż e w drodze decyzji na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę , który dopu ś ci ł si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, w rozumieniu art. 24 ustawy, kar ę pieni ęż n ą w 33 wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary. Z powo ł anego wy ż ej przepisu wynika, ż e kara pieni ęż na ma charakter fakultatywny. Zatem o tym, czy w konkretnej sprawie w odniesieniu do wskazanego przedsi ę biorcy zasadne jest na ł o ż enie kary pieni ęż nej decyduje, w ramach uznania administracyjnego, Prezes Urz ę du. Zwróci ć nale ż y uwag ę , i ż przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie okre ś laj ą jakichkolwiek przes ł anek, od których uzale ż nione by ł oby podj ę cie decyzji o na ł o ż eniu kary. Ustawodawca wskaza ł jedynie w art. 111 cyt. ustawy te okoliczno ś ci, które Prezes Urz ę du winien uwzgl ę dni ć decyduj ą c o wymiarze kary pieni ęż nej, wymieniaj ą c okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy, a tak ż e uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Bior ą c pod uwag ę okoliczno ś ci sprawy, przede wszystkim charakter i liczb ę klauzul niedozwolonych, które przypisano Przedsi ę biorcy, Prezes Urz ę du uzna ł , ż e na ł o ż enie kary pieni ęż nej na FUNCLUB Sp. z o.o. jest w pe ł ni uzasadnione. W prowadzonym post ę powaniu przypisano Przedsi ę biorcy stosowanie 19 postanowie ń niedozwolonych. Ka ż de z nich w istotny sposób wp ł ywa na sytuacj ę prawn ą konsumentów, nak ł adaj ą c na nich dodatkowe obowi ą zki, pozbawiaj ą c uprawnie ń b ą d ź te ż ograniczaj ą c odpowiedzialno ść Przedsi ę biorcy wbrew regulacjom ustawy o us ł ugach turystycznych i Kodeksu cywilnego. W ocenie Prezesa Urz ę du nie ma w ą tpliwo ś ci, ż e postanowienia te s ą przejawem nierównorz ę dnego i nierzetelnego traktowania konsumentów i bezpo ś rednio naruszaj ą ich interesy. Okoliczno ś ci ą przemawiaj ą c ą za zastosowaniem wobec Przedsi ę biorcy kary pieni ęż nej jest ponadto fakt, i ż jako organizator turystyki o wieloletnim do ś wiadczeniu na rynku us ł ug turystycznych powinien mie ć ś wiadomo ść , ż e nie mo ż e stosowa ć klauzul uznanych za niedozwolone i wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. Rejestr ten, co wymaga podkre ś lenia, jest jawny i powszechnie dost ę pny, a stosowanie postanowie ń do niego wpisanych oznacza wprowadzenie do umowy elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego. Przedsi ę biorca winien zatem zdawa ć sobie spraw ę z konieczno ś ci konstruowania wzorców umownych z uwzgl ę dnieniem przepisów art. 385 1 i nast. Kodeksu cywilnego, jak równie ż konieczno ś ci dostosowywania wykorzystywanych przez siebie wzorców do tre ś ci wpisów zamieszczanych w rejestrze. Przychód osi ą gni ę ty przez Przedsi ę biorc ę w 2007r. wyniós ł [usuni ę to] z ł . Maksymalna kara pieni ęż na, która mog ł aby zosta ć na ł o ż ona na Przedsi ę biorc ę to [usuni ę to] z ł . Prezes Urz ę du uzna ł , ż e w odniesieniu do Przedsi ę biorcy zasadne jest na ł o ż enie kary w wysoko ś ci 68.343 z ł po zaokr ą gleniu, co stanowi [usuni ę to] przychodu osi ą gni ę tego przez Przedsi ę biorc ę w 2007r., a zatem [usuni ę to] kary maksymalnej. Ustalaj ą c wysoko ść kary pieni ęż nej Prezes Urz ę du wzi ął pod uwag ę , ż e cz ęść z postanowie ń stosowanych przez Przedsi ę biorc ę narusza szczególnie ra żą co interes ekonomiczny konsumentów, obci ąż aj ą c ich obowi ą zkiem ponoszenia z góry okre ś lonych, wygórowanych kwot odst ę pnego czy te ż wy łą czaj ą c obowi ą zek zwrotu cz ęś ci ceny za niewykorzystane przez konsumentów ś wiadczenia. Charakter bezpo ś rednio naruszaj ą cy interesy ekonomiczne i prawne konsumenta maj ą tak ż e postanowienia, które wy łą czaj ą b ą d ź istotnie ograniczaj ą odpowiedzialno ść Przedsi ę biorcy za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy. Te postanowienia zmierzaj ą w istocie do wprowadzenia w b łą d konsumentów co do zasad i zakresu odpowiedzialno ś ci Przedsi ę biorcy i pozbawienia ich mo ż liwo ś ci dochodzenia roszcze ń odszkodowawczych. W odniesieniu wreszcie do cz ęś ci stosowanych przez Przedsi ę biorc ę postanowie ń umownych nale ż y stwierdzi ć ich sprzeczno ść z podstawowym aktem prawnym reguluj ą cym ś wiadczenie us ł ug turystycznych, a mianowicie z przepisami ustawy o us ł ugach turystycznych. Uci ąż liwy charakter maj ą te ż nadmierne obowi ą zki na ł o ż one na konsumenta, zwi ą zane chocia ż by z przewidzianym trybem reklamacyjnym czy mo ż liwo ś ci ą jednostronnej zmiany istotnych warunków umowy przez Przedsi ę biorc ę . Stopie ń naruszenia interesów konsumentów jest wi ę c, zdaniem Prezesa Urz ę du, znaczny. 34 Przypisane Przedsi ę biorcy praktyki mia ł y charakter d ł ugotrwa ł y. Wzorzec, w którym zawarte zosta ł y postanowienia obj ę te zarzutami w niniejszym post ę powaniu wykorzystywany by ł przez Przedsi ę biorc ę blisko 3 lata. Umowy zawarte zgodnie z postanowieniami tego wzorca wyst ę puj ą nadal w obrocie prawnym. W odniesieniu do ż adnego z kwestionowanych postanowie ń nie mo ż na wi ę c stwierdzi ć , ż e Przedsi ę biorca zaniecha ł ich stosowania i dostosowa ł swoje dzia ł ania do obowi ą zuj ą cych przepisów prawa. W nowych „Warunkach uczestnictwa”, które Przedsi ę biorca stosuje od dnia 9 kwietnia 2008r., wi ę kszo ść postanowie ń (pkt 1.5, 1.7, 2.3, 2.5, 2.6, 2.7, 2.8, 3.6, 4.2, 4.7 i 5.4) zachowa ł a t ę sam ą tre ść . Usuni ę to jedynie 4 postanowienia (pkt 1.4, 4.6, 4.8 i 4.9). W pozosta ł ych dokonano wprawdzie zmian, które jednak nie pozbawi ł y ich charakteru klauzul niedozwolonych (pkt 1.6, 2.1, 4.3). Podkre ś li ć nale ż y, ż e 8 spo ś ród kwestionowanych postanowie ń (pkt 1.4, 1.6, 2.1, 4.3, 4.5, 4.6, 4.8 i 4.9) zosta ł o uznanych za niedozwolone i zakazanych do stosowania w obrocie z konsumentami, na podstawie wyroków SOKiK z dnia 5 grudnia 2007r. (sygn. akt XVII Amc 240/07, 243/07, 247/07, 246/07, 244/07, 242/07, 245/07, 239/07), w nast ę pstwie powództw wytoczonych przeciwko FUNCLUB Sp. z o.o. przez Stowarzyszenie Towarzystwa Lexus z Zielonej Góry. Jak wskazano wy ż ej, tylko 4 z nich zosta ł y usuni ę te z nowego wzorca stosowanego przez Przedsi ę biorc ę . Ustalaj ą c wymiar kary, Prezes Urz ę du uwzgl ę dni ł równie ż mo ż liwo ś ci finansowe Przedsi ę biorcy uznaj ą c, ż e kara w tej wysoko ś ci pozwoli mu na dalsze prowadzenie dzia ł alno ś ci gospodarczej. Jako okoliczno ść ł agodz ą c ą uznano, ż e Przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów po raz pierwszy i nie utrudnia ł prowadzonego post ę powania. Zdaniem Prezesa Urz ę du, kara pieni ęż na ustalona na poziomie [usuni ę to] z ł spe ł ni zarówno rol ę represyjn ą jako sankcja i dolegliwo ść za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jak i prewencyjn ą , zapobiegaj ą c ą ponownemu ich naruszeniu. Nie bez znaczenia jest te ż jej walor wychowawczy, w tym wymiar ogólny, odstraszaj ą cy dla innych przedsi ę biorców prowadz ą cych dzia ł alno ść organizatora turystyki przed stosowaniem w przysz ł o ś ci tego typu praktyk w obrocie z konsumentami. Maj ą c na uwadze powy ż sze, kara pieni ęż na na ł o ż ona na Przedsi ę biorc ę jest adekwatna do okresu oraz stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Z tych te ż wzgl ę dów orzeczono jak w pkt III sentencji decyzji Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP O/O Warszawa 51101010100078782231000000. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie- S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów- Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Poznaniu Jaros ł aw Kr ű ger 35 Otrzymuje: FUNCLUB Sp. z o.o. ul. Mo ł dawska 30A 61-614 Pozna ń 36