RPZ-3/2006

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKiK W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Pozna ń Tel. (0-61) 852-15-17, 852-77-50, Fax (0-61) 851-86-44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl RPZ- 62/1/06/KO Pozna ń , dnia 13 lutego 2006 r. DECYZJA Nr RPZ 3/2006 Na podstawie art. 100b ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity - Dz. U. 2005 r. Nr 244, poz. 2080) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. 2002 r. Nr 18 poz. 172; Dz. U. 2003 r. Nr 6, poz. 68), – w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów odmawia si ę wszcz ę cia post ę powania w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów na wniosek Stowarzyszenia „Towarzystwo Lexus” z siedzib ą w Zielonej Górze, w zwi ą zku z naruszeniem art. 23a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów poprzez stosowanie przez Przedsi ę biorstwo In ż ynieryjne „TRUST” sp. z o.o. z siedzib ą w Poznaniu niedozwolonego postanowienia wzorca umownego o tre ś ci: „Tytu ł em potwierdzenia deklaracji wp ł acam wadium w wysoko ś ci 900 z ł , które przepada w przypadku rezygnacji z zakupu i niepodpisania umowy w terminie”. Uzasadnienie W dniu 2 stycznia 2006 r. wp ł yn ął do Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu wniosek Stowarzyszenia „Towarzystwo Lexus” (dalej: Wnioskodawca) o wszcz ę cie post ę powania w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w zwi ą zku ze stosowaniem przez Przedsi ę biorstwo In ż ynieryjne „TRUST” sp. z o.o. z siedzib ą w Poznaniu (dalej: Przedsi ę biorca) niedozwolonego postanowienia wzorca umownego o tre ś ci: „Tytu ł em potwierdzenia deklaracji wp ł acam wadium w wysoko ś ci 900 z ł , które przepada w przypadku rezygnacji z zakupu i niepodpisania umowy w terminie”. Wniosek o identycznej tre ś ci Wnioskodawca z ł o ż y ł jednocze ś nie w Centrali Urz ę du. Wnioskodawca zarzuci ł Przedsi ę biorcy dzia ł ania sprzeczne z art. 23a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (dalej: Ustawa), tj. pos ł ugiwanie si ę w obrocie z konsumentami niedozwolon ą klauzul ą umown ą . Wnioskodawca podniós ł , i ż klauzula ta jest niezgodna z art. 385 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks Cywilny (tj.: Dz. U. 1964, nr 16, poz. 93 ze zm.), jako ż e pozostaje w sprzeczno ś ci z dobrymi obyczajami i ra żą co narusza interesy konsumentów. W szczególno ś ci postanowienie to jest sprzeczne z art. 385 3 pkt. 12, 16 i 17 k.c., jako ż e: - wy łą cza obowi ą zek zwrotu konsumentowi uiszczonej zap ł aty za ś wiadczenie nie spe ł nione w ca ł o ś ci lub cz ęś ci, je ż eli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania, - nak ł ada wy łą cznie na konsumenta obowi ą zek zap ł aty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z zawarcia lub wykonania umowy, - nak ł ada na konsumenta, który nie wykona ł zobowi ą zania lub odst ą pi ł od umowy, obowi ą zek zap ł aty ra żą co wygórowanej kary umownej lub odst ę pnego. Wnioskodawca wskaza ł , i ż wyrokiem z dnia 22 grudnia 2004 r., S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolon ą klauzul ę umown ą uzna ł postanowienie umowne o tre ś ci: „Odst ą pienie od umowy z przyczyn le żą cych po stronie nabywcy, poci ą ga ze sob ą przepadek na rzecz Budrem kwoty 2.000 z ł ” (sygn. akt XVII Amc 99/03). Zdaniem Wnioskodawcy, analogia pomi ę dzy tymi postanowieniami jest oczywista, co uzasadnia wszcz ę cie post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Prezes Urz ę du ustali ł , co nast ę puje: Stowarzyszenie „Towarzystwo Lexus”, zgodnie z do łą czonym do wniosku odpisem KRS, jest wpisane do Krajowego Rejestru S ą dowego pod numerem 0000244733. Do zada ń statutowych Stowarzyszenia nale ż y m. in. zrzeszanie konsumentów, upowszechnianie wiedzy na temat obowi ą zuj ą cych przepisów prawa oraz wspieranie inicjatyw z zakresu edukacji prawnej. W zwi ą zku z powy ż szym, Stowarzyszenie jest uprawnione do wyst ą pienia z wnioskiem o wszcz ę cie przedmiotowego post ę powania (art. 100a ust. 1 pkt. 4 Ustawy). Przedsi ę biorstwo In ż ynieryjne „TRUST” sp. z o.o. prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą jako deweloper, tj. buduje lokale mieszkalne i odsprzedaje je na rynku pierwotnym nieruchomo ś ci. W dniu 12 grudnia 2005 r. p. Robert Walczak, prezes Stowarzyszenia, podpisa ł deklaracj ę zg ł oszeniow ą dotycz ą c ą zakupu lokalu mieszkalnego. Deklaracja ta zosta ł a do łą czona do wniosku o wszcz ę cie post ę powania. W deklaracji zawarto: powierzchni ę mieszkania i jego po ł o ż enie (ulica, blok, pi ę tro), cen ę oraz termin p ł atno ś ci – 21 stycznia 2006 r., termin podpisania umowy – 21 grudnia 2005 r., i termin udost ę pnienia lokalu – 31 pa ź dziernika 2006 r. Jako zabezpieczenie zawarcia umowy kupna mieszkania, p. Robert Walczak wp ł aci ł na rzecz Przedsi ę biorcy kwot ę 900 z ł . Deklaracja ta mia ł a posta ć wzorca umowy – formularz deklaracji, w momencie jego podpisywania zawiera ł ju ż zakwestionowane przez Wnioskodawc ę postanowienie i uzupe ł niony zosta ł jedynie o takie informacje jak: dane kupuj ą cego, cen ę i dane dotycz ą ce mieszkania oraz dat ę , w której podpisuj ą cy jest zobowi ą zany do zawarcia umowy. W dniu 15 grudnia 2005 r. p. Robert Walczak zrezygnowa ł z zakupu mieszkania i zwróci ł si ę do Przedsi ę biorcy o zwrot zap ł aconej kwoty. Przedsi ę biorca nie zgodzi ł si ę na zwrot wniesionej op ł aty, powo ł uj ą c si ę na tre ść deklaracji zg ł oszeniowej. 2 Wskazana przez Wnioskodawc ę klauzula zosta ł a uznana przez S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyrokiem z dnia 22 grudnia 2004 r. (sygn. akt XVII Amc 99/03) oraz wpisana do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod numerem 355, w dniu 1 maja 2005 r. Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Stwierdzenie istnienia przedmiotowej praktyki wymaga wi ę c spe ł nienia dwóch przes ł anek: bezprawno ś ci dzia ł ania oraz naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. W art. 23a ust. 2 ww. ustawy zamieszczono przyk ł adowe wyliczenia praktyk zakazanych przez ustawodawc ę . Katalog ten wymienia mi ę dzy innymi stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone (dalej: Rejestr), o którym mowa w art. 479 45 kodeksu post ę powania cywilnego. Rejestr, zgodnie z art. 479 45 § 2 k.p.c., jest prowadzony przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów na podstawie przekazywanych mu prawomocnych wyroków s ą dowych uznaj ą cych postanowienie wzorca umowy za niedozwolone i zakazuj ą cych ich stosowania w obrocie z konsumentami. Zgodnie z art. 479 43 k.p.c. prawomocny wyrok uznaj ą cy postanowienie umowne za niedozwolone ma, od chwili wpisania do Rejestru, skutek wobec osób trzecich. Przes ł anka bezprawno ś ci przejawia si ę , w przypadku praktyki stosowania postanowie ń wpisanych do Rejestru, na naruszeniu zakazu stosowania tych postanowie ń w umowach zawieranych z konsumentami. W orzecznictwie i doktrynie nie ma pe ł nej zgody co do zakresu obowi ą zywania tzw. rozszerzonej prawomocno ś ci materialnej orzecze ń s ą dowych. Nie wchodz ą c w szczegó ł y przedstawianych pogl ą dów wydaje si ę , ż e nale ż y zaakceptowa ć stanowisko wyra ż one przez S ą d Apelacyjny w wyroku z dnia 29 wrze ś nia 2005 r., a mianowicie, i ż rozszerzona prawomocno ść materialna wyroku ma zastosowanie w stosunku do klauzul niedozwolonych o takiej samej tre ś ci (sygn. akt VI ACa 381/05). Z uzasadnienia tego wyroku mo ż na wywie ść , i ż rozszerzona prawomocno ść materialna z art. 479 43 k.p.c., stanowi ą ca podstaw ę do przypisania cech bezprawno ś ci w przypadku pos ł ugiwania si ę klauzulami wpisanymi do Rejestru, obejmuje niedozwolone klauzule umowne zawieraj ą ce „jednakowe tre ś ci”, zawarte w takich samych wzorcach umowy (w post ę powaniu tym S ą d Apelacyjny, jako postanowienia o jednakowej tre ś ci, uzna ł postanowienia zawarte w umowach o organizacj ę imprez turystycznych). Jest to uzasadnione charakterem wpisów do Rejestru, który nie odzwierciedla z jakiej umowy (wzorca umowy) zaczerpni ę to postanowienie uznane przez s ą d za niedozwolone, co nie zawsze pozwala odczyta ć jasn ą i nie budz ą ca w ą tpliwo ś ci norm ę zakazuj ą c ą innym podmiotom pos ł ugiwania si ę takimi postanowieniami. Ponadto, kodeks cywilny stanowi, i ż oceny zgodno ś ci postanowie ń umownych z dobrymi obyczajami dokonuje si ę , bior ą c pod uwag ę tre ść tej umowy oraz okoliczno ś ci jej zawarcia (art. 385 2 k.c.). Analizuj ą c deklaracj ę , któr ą podpisa ł p. Robert Walczak, nale ż y dostrzec w niej cechy w ł a ś ciwe umowie przedwst ę pnej w rozumieniu art. 389 § 1 k.c., której przedmiotem jest zawarcie umowy przyrzeczonej, tj. umowy o realizacj ę mieszkania lub te ż umowy kupna – sprzeda ż y mieszkania. Zgodnie z art. 390 § 1 k.c., strony tej umowy mog ą ustali ć zakres odszkodowania za uchylenie si ę przez jedn ą ze stron od zawarcia umowy przyrzeczonej. W 3 analizowanym stanie faktycznym kwot ę 900,00 z ł nale ż y uzna ć za kar ę umown ą w rozumieniu art. 483 § 1 k.c. W opinii Prezesa Urz ę du klauzula zastosowana przez Przedsi ę biorc ę oraz klauzula przytoczona przez Wnioskodawc ę ró ż ni ą si ę od siebie. Po pierwsze, ze wzgl ę du na inn ą kwot ę kary umownej zawart ą w obu wzorcach. Kwota ta, w postanowieniu zakwestionowanym przez Wnioskodawc ę , jest ponad dwukrotnie ni ż sza od kwoty uznanej przez s ą d za ra żą co wygórowan ą kar ę umown ą w postanowieniu wpisanym do Rejestru. Co wi ę cej, przytoczony wyrok S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów dotyczy ł postanowienia zawartego w umowie o realizacj ę mieszkania (umowie stanowczej), a nie w umowie przedwst ę pnej, której przedmiotem jest przyrzeczenie zawarcia takiej umowy. Ju ż tylko te ró ż nice powoduj ą , i ż analizowane klauzule s ą oczywi ś cie ró ż ne. Podkre ś li ć nale ż y, i ż z ró ż nym charakterem umów zwi ą zane s ą odmienne roszczenia odszkodowawcze wynikaj ą ce z uchylenia si ę od wykonania umowy. W przypadku umowy przedwst ę pnej odszkodowanie obejmuje co do zasady tzw. ujemny interes umowny. Oznacza to, i ż uprawniony mo ż e domaga ć si ę zwrotu jedynie wydatków poniesionych w zwi ą zku z zawarciem umowy przedwst ę pnej oraz potrzebnych dla zawarcia umowy przyrzeczonej. Z kolei odst ą pienie od umowy stanowczej rodzi po stronie wierzyciela roszczenie o naprawienie poniesionej szkody na zasadach ogólnych, czyli w obr ę bie tzw. dodatniego interesu umownego. Ta okoliczno ść czyni w istocie nieporównywalne konkretne warto ś ci kar umownych zawarte w odmiennych umowach. Reasumuj ą c, ze wzgl ę du na odmienn ą tre ść oraz inne okoliczno ś ci i charakter zawartej umowy, nie ma podstaw do uznania, i ż Przedsi ę biorca stosuje praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą ce na stosowaniu niedozwolonych klauzul umownych wpisanych do Rejestru. Prezes Urz ę du stoi na stanowisku, i ż do oceny s ą du, dokonywanej w trybie b ą d ź to kontroli abstrakcyjnej, b ą d ź incydentalnej, nale ż y stwierdzenie, czy kwota 900,00 z ł jest istotnie ra żą co wygórowana w przypadku umowy przedwst ę pnej kupna mieszkania. Z uwagi na powy ż sze brak jest bezprawno ś ci dzia ł ania Przedsi ę biorcy, a wi ę c brak przes ł anki uzasadniaj ą cej wszcz ę cie post ę powania w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. Wnioskodawca w z ł o ż onym wniosku o wszcz ę cie post ę powania wykazuje niezgodno ść kwestionowanego postanowienia umownego z art. 385 3 pkt. 12, 16 i 17 k.c. Przeoczy ł jednak, i ż Prezes Urz ę du nie posiada kompetencji do stwierdzenia, czy postanowienie wzorca umowy jest niedozwolone, gdy ż w my ś l art. 23b in fine Ustawy, przepisów ustawy nie stosuje si ę do spraw o uznanie postanowie ń wzorca za niedozwolone. Wnioskodawca powinien to uczyni ć w post ę powaniu przed S ą dem Okr ę gowym w Warszawie – S ą dem Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zgodnie z art. 479 38 k.p.c. Zgodnie z art. 100b ust. 1 Ustawy Prezes Urz ę du mo ż e odmówi ć wszcz ę cia post ę powania, je ż eli z informacji zawartych we wniosku wynika w sposób oczywisty, i ż zbiorowe interesy konsumentów nie zosta ł y naruszone. Wobec oczywistego braku przes ł anek koniecznych do stwierdzenia naruszenia art. 23a ust. 1 i 2 Ustawy organ antymonopolowy orzek ł , jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie (...) w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – 4 S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Poznaniu. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Poznaniu Edward Stawicki Otrzymuj ą : a/a Stowarzyszenie Towarzystwo Lexus ul. Podbipiety 11 65-124 Zielona Góra 5