RPZ-26/2003

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKiK W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Pozna ń Tel. (0-61) 852-15-17, 852-77-50, Fax (0-61) 851-86-44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl Pozna ń , dnia 1 grudnia 2003 r. RPZ-61/18/03/MK DECYZJA Nr RPZ 26/2003 Na podstawie art. 23c ust. 1 w zw. z art. 23a ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity - Dz. U. z 2003r., nr 86, poz. 804) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i par. 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172), po przeprowadzeniu post ę powania administracyjnego w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów wszcz ę tego z urz ę du przeciwko TV Promotion Group sp. z o.o. z siedzib ą w Poznaniu, przy ul. Ko ś ciuszki 107/8. - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: 1. uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, nienale ż yte wykonywanie obowi ą zku zwrotu ś wiadczenia spe ł nionego przez konsumenta odst ę puj ą cego od umowy zawartej na odleg ł o ść , okre ś lonego w art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny (Dz. U. Nr 22, poz. 271 ze zm.) i nakazuje zaniechanie jej stosowania. 2. zobowi ą zuje si ę TV Promotion Group sp. z o.o., w terminie miesi ą ca od uprawomocnienia si ę decyzji do z ł o ż enia podczas emitowania oferty telewizyjnej, czterokrotnego w odst ę pach tygodniowych o ś wiadczenia, o nast ę puj ą cej tre ś ci: „TV Promotion Group sp. z o.o. o ś wiadcza, i ż prawomocn ą decyzj ą Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów za praktyk ę naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów zosta ł o uznane dzia ł anie polegaj ą ce na dokonywaniu ze znacznym opó ź nieniem zwrotu kwot wp ł aconych przez konsumentów, którzy w terminie 10 dniu odst ą pili od umowy. Moc ą tej decyzji Spó ł ka zosta ł a zobowi ą zana do niezw ł ocznego wykonywania obowi ą zku zwrotu sum pieni ęż nych nale ż nych konsumentom”. Uzasadnienie TV Promotion Group sp. z o.o. (zwana dalej Spó ł k ą ) prowadzi sprzeda ż wysy ł kow ą z wykorzystaniem reklam w telewizji. Zasad ą funkcjonowania Spó ł ki jest sk ł adanie konsumentom oferty zawarcia umowy sprzeda ż y drog ą telewizyjn ą i przyjmowanie telefonicznych b ą d ź pisemnych zamówie ń na konkretne towary. Umowy zawierane bez jednoczesnej obecno ś ci obu stron, przy wykorzystaniu ś rodków porozumiewania na odleg ł o ść , podlegaj ą re ż imowi ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny 2 (Dz. U. Nr 22, poz. 271 ze zm.) . Zgodnie z art. 7 ust. 1 ww. ustawy konsument, który zawar ł umow ę na odleg ł o ść mo ż e od niej odst ą pi ć bez podania przyczyn, sk ł adaj ą c stosowne o ś wiadczanie na pi ś mie, w terminie dziesi ę ciu od wydania rzeczy. W takiej sytuacji umowa uwa ż ana jest za niezawart ą a konsument jest zwolniony z wszystkich zobowi ą za ń . To, co strony ś wiadczy ł y ulega zwrotowi w stanie niezmienionym, chyba ż e zmiana by ł a konieczna w granicach zwyk ł ego zarz ą du. Je ż eli konsument dokona ł jakichkolwiek przedp ł at, nale żą si ę od nich odsetki ustawowe od daty przedp ł aty (art. 7 ust. 3 ustawy). W zwi ą zku ze skargami, w których konsumenci wskazywali na zbyt d ł ugi (nawet 4 miesi ą ce) termin oczekiwania na zwrot spe ł nionego ś wiadczenia Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów postanowi ł wszcz ąć post ę powanie wyja ś niaj ą ce. Celem post ę powania by ł o ustalenie czy i w jakim terminie wykonywany jest obowi ą zek zwrotu ś wiadczenia pieni ęż nego konsumentowi, który odst ę puje od umowy. W ramach tego post ę powania przeprowadzono kontrol ę w Biurze Zarz ą du Spó ł ki. Materia ł y zgromadzone podczas kontroli potwierdzi ł y brak nale ż ytej staranno ś ci przy podejmowaniu przez Spó ł k ę dzia ł a ń zwi ą zanych z odst ą pieniem konsumenta od umowy. W zwi ą zku z powy ż szym w dniu 6 listopada br. wszcz ę to na podstawie art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity – Dz. U. z 2003r., Nr 86, poz. 804), post ę powanie w sprawie stosowania przez Spó ł k ę praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lonych w art. 23a ust. 1 ww. ustawy. Zgodnie z tym przepisem, za praktyk ę tak ą rozumie si ę godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Spó ł ce zarzucono stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cych na nienale ż ytym wykonywaniu obowi ą zku okre ś lonego w art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny (Dz. U. Nr 22, poz. 271 ze zm.). Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustali ł i zwa ż y ł , co nast ę puje: W przypadku umów na odleg ł o ść ustawodawca dopu ś ci ł odst ę pstwo od zasady trwa ł o ś ci umów. Przyznaj ą c konsumentowi prawo odst ą pienia od umowy zamierzano uchroni ć go przed niebezpiecze ń stwami zwi ą zanymi z brakiem mo ż liwo ś ci zapoznania si ę z przedmiotem ś wiadczenia przed zawarciem umowy oraz realizacj ą uprawnie ń zwi ą zanych z odpowiedzialno ś ci ą kontrahenta za niewykonanie lub nienale ż yte wykonania zobowi ą zania. Konsument mo ż e wi ę c w terminie 10 dni od dnia wydania rzeczy b ą d ź , w przypadku us ł ug, od dnia zawarcia umowy z ł o ż y ć stosowne o ś wiadczenie. Nie jest konieczne, aby o ś wiadczenie o odst ą pieniu od umowy dotar ł o do przedsi ę biorcy przed up ł ywem tego terminu (por. Ochrona niektórych praw konsumentów. Komentarz., Ewa Łę towska, wyd. C.H. Beck, Warszawa 2001, str. 34). Skutkiem zgodnego z ustaw ą odst ą pienia konsumenta od umowy zawartej na odleg ł o ść jest przywrócenie stanu rzeczy istniej ą cego przed nawi ą zaniem stosunku umownego ( restitutio ad integrum). Zarówno Spó ł ce jak i konsumentowi przys ł uguje roszczenie o zwrot ś wiadczenia spe ł nionego na podstawie umowy. Ś wiadczenie Spó ł ki ulega zwrotowi w stanie niezmienionym, chyba ż e zmiana by ł a konieczna w granicach zwyk ł ego zarz ą du. Konsumentowi natomiast powinna zosta ć zwrócona suma pieni ęż na, uiszczona tytu ł em zap ł aty za towar. Je ż eli dokona ł jakichkolwiek przedp ł at nale żą mu si ę od nich odsetki ustawowe od daty przedp ł aty. W toku prowadzonego post ę powania Urz ą d ustali ł , i ż Spó ł ka nie prowadzi rejestru towarów zwracanych przez klientów odst ę puj ą cych w terminie 10 dni od umowy. Z tego 3 wzgl ę du aby zbada ć terminowo ść zwracania ś wiadcze ń spe ł nionych przez konsumenta, konieczne by ł o dokonanie zestawienia wszystkich reklamacji zwróconych przez klientów towarów, którzy w ramach transakcji zakupu zawarli umowy na odleg ł o ść . Dokonano wi ę c zestawie ń z wybranych miesi ę cy – czerwca i lipca br. Z powodu braku odpowiednich rejestrów, Spó ł ka przyj ęł a jako dat ę rezygnacji dat ę wpisan ą na zestawieniach sporz ą dzonych raz w tygodniu, zbiorczo dla wszystkich zwracanych towarów. Taka praktyka nie jest niestety korzystna dla konsumentów korzystaj ą cych ustawowego prawa do odst ą pienia od umowy. Spó ł ka wszystkie towary przesy ł a do firm serwisowych co znacznie wyd ł u ż a termin oczekiwania konsumenta. Podczas kontroli ustalono, i ż od umów zawartych w czerwcu i lipcu br. konsumenci odst ą pili w 130 przypadkach. Do dnia 21 pa ź dziernika br. tylko 7 z tych klientów otrzyma ł o zwrot ś wiadczenia. Urz ą d wezwa ł równie ż Spó ł k ę do przedstawienia sporz ą dzonych przez poczt ę zestawie ń przekazów pieni ęż nych na rzecz klienta dokonanych przez Spó ł k ę w miesi ą cach od czerwca do pa ź dziernika. Zestawienie przekazów z dnia 6 sierpnia wskazywa ł o na realizacj ę zwrotu ś wiadczenia konsumentom, którzy podpisali umowy w marcu – 4, kwietniu – 4, maju – 3, czerwcu – 1. Spo ś ród czterech klientów, którzy podpisali umowy w marcu, przynajmniej dwóch z ł o ż y ł o o ś wiadczenie o odst ą pieniu od umowy w ustawowym terminie 10 dni (skargi tych konsumentów sta ł y si ę impulsem Urz ę du do wszcz ę cia post ę powania wyja ś niaj ą cego). Dla przyk ł adu mo ż na równie ż wskaza ć , i ż w dniu 14 sierpnia br. Spó ł ka dokonywa ł a przekazów dotycz ą cych umów zawartych w marcu br. – 15, kwietniu br. – 10, maju br. – 5, czerwcu – 3. Spó ł ka przyzna ł a, ż e w wyniku powsta ł ych zatorów p ł atniczych obowi ą zek zwrotu ś wiadczenia pieni ęż nego konsumenta, nie jest realizowany z chwil ą podj ę cia informacji o odst ą pieniu konsumenta od umowy. Wed ł ug Spó ł ki ś redni termin spe ł nienia nale żą cego si ę konsumentowi ś wiadczenia wynosi od 4-6 tygodni. Materia ł y uzyskane w toku kontroli wskazuj ą jednak na znacznie d ł u ż szy termin oczekiwania konsumenta na zwrotne ś wiadczenie. Na dzie ń kontroli jedynie 5% konsumentów, którzy podpisali umowy w czerwcu i lipcu trzyma ł o zwrot gotówki w terminie poni ż ej 3 miesi ę cy. Nawet gdyby Spó ł ka zrealizowa ł a swój obowi ą zek zaraz po kontroli dokonanej przez Urz ą d (co w ś wietle dotychczasowej jej praktyki jest raczej ma ł o prawdopodobne) termin realizacji obowi ą zku wyniós ł by nawet 4 miesi ą ce. Istot ą praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów okre ś lonych w art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. Do uznania zachowania przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, wymagane jest spe ł nienie dwóch przes ł anek. Po pierwsze dzia ł anie przedsi ę biorcy musi by ć bezprawne. Po drugie narusza ć musi zbiorowe interesy konsumentów. Bezprawno ść post ę powania Spó ł ki przejawia si ę w niew ł a ś ciwym realizowaniu obowi ą zku ustanowionego w art. 7 ww. ustawy. Kwesti ą podstawow ą jest tutaj termin, w którym przedsi ę biorca winien dokona ć zwrotu konsumentowi wp ł aconych przez niego kwot. Ustawa o niektórych (...) terminu takiego nie wskazuje wprost. Nie mo ż na jednak na tej podstawie wysnu ć wniosku, i ż termin ten jest w ogóle nie oznaczony, a przedsi ę biorca ma ca ł kowit ą swobod ę w tym zakresie. Konsekwencj ą takiego wniosku by ł oby bowiem przyj ę cie, i ż przedsi ę biorca powinien zwróci ć pieni ą dze dopiero po wezwaniu konsumenta, dokonanym w trybie art. 455 k.c. W przekonaniu Urz ę du taka interpretacja jest nie do pogodzenia z natur ą zobowi ą za ń stron umowy wzajemnej po jej rozwi ą zaniu. Pomijaj ą c ju ż 4 zagadnienie, i ż odst ą pienie od umowy samo w sobie mo ż e pe ł ni ć funkcj ę wezwania do zap ł aty, nie ma w ą tpliwo ś ci, i ż ka ż dej z nich przys ł uguje wymagalne roszczenie o zwrot swojego ś wiadczenia. Zwrot ten powinien nast ą pi ć co do zasady równocze ś nie, skoro w ś wietle tre ś ci art. 496 k.c. ka ż dej ze stron przys ł uguje prawo zatrzymania do czasu, a ż druga strona nie zaofiaruje zwrotu otrzymanego ś wiadczenia albo nie zabezpieczy roszczenia o zwrot. Je ż eli zatem konsument odst ą pi ł od umowy i zwróci ł nabyt ą rzecz przedsi ę biorcy, przedsi ę biorca ten winien niezw ł ocznie dokona ć zwrotu wp ł aconych przez konsumenta kwot. Termin „niezw ł ocznie” nie oznacza oczywi ś cie wykonania obowi ą zku natychmiastowo. Powinien to by ć termin realny, mo ż liwy do zachowania w konkretnych okoliczno ś ciach. To czy termin jest realny ustala si ę wed ł ug kryteriów obiektywnych. Brak jasnych regu ł funkcjonowania procedury przyjmowania zwrotów od konsumentów odst ę puj ą cych od umowy w ustawowym nie stanowi dla przedsi ę biorcy usprawiedliwienia dla nieterminowego wykonywania obowi ą zku okre ś lonego ustaw ą . Brak ł adu i niedoskona ł o ś ci organizacyjne to zjawiska powsta ł e z winy Spó ł ki. W ż adnej mierze odpowiedzialno ś ci ą za ich skutki nie mo ż na obci ąż y ć konsumenta. Dodatkowo nale ż y przypomnie ć , i ż Spó ł ka zobowi ą zana jest tak ż e do zap ł aty odsetek ustawowych od przedp ł at dokonanych przez konsumenta (art. 7 ust. 3 ww. ustawy). Stanowi ą one wynagrodzenie dla konsumenta – za ostatecznie – bezpodstawne korzystanie z pieni ę dzy konsumenta (por. Ochrona niektórych praw konsumentów. Komentarz., Ewa Łę towska, wyd. C.H. Beck, Warszawa 2001, str. 38). Spe ł niona zosta ł a równie ż druga przes ł anka przepisu powo ł anego w sentencji. Specyfika sprzeda ż y wysy ł kowej przejawia si ę m.in. na tym, ż e oferta przedstawiona w telewizji trafia do nieograniczonego kr ę gu konsumentów. Spó ł ka przyznaje, ż e w skali miesi ą ca dokonuje wysy ł ek na poziomie kilkudziesi ę ciu tysi ę cy paczek, a co za tym idzie tak ż e ilo ść zwrotów jest znaczna. Post ę powanie kwestionowane przez Urz ą d nie ma wi ę c wymiaru jednostkowego, narusza interes zbiorowy konsumentów. Uwzgl ę dniaj ą c powy ż sze, Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł zachowanie przedsi ę biorcy wskazane w sentencji za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Urz ą d skorzysta ł korzysta ł z prawa okre ś lonego w art. 23c ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, tj. na ł o ż enia na Przedsi ę biorc ę obowi ą zku publikacji decyzji b ą d ź z ł o ż enia o ś wiadczenia o tre ś ci i formie wskazanej przez Urz ą d. Bior ą c pod uwag ę ochron ę interesów ekonomicznych konsumentów, celowe jest, jest zdaniem Urz ę du, poinformowanie potencjalnych klientów o naruszeniach, których dopuszcza si ę Spó ł ka. Zgodnie z art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 par.2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Ochrony Konkurencji i konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu . Otrzymuje: TV Promotion Group sp. z o.o. Ul. Ko ś ciuszki 107/8 Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Poznaniu Edward Stawicki 61-013 Pozna ń