RPZ-16/2003

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKiK W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Pozna ń Tel. (0-61) 852-15-17, 852-77-50, Fax (0-61) 851-86-44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl Pozna ń , dnia 25 lipca 2003 r. RPZ-61/10/03/MK DECYZJA Nr RPZ 16/03 Na podstawie art. 23c ust. 1 w zw. z art. 23a ust. 2 oraz stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. nr 86, poz. 804) oraz par. 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172), po przeprowadzeniu post ę powania administracyjnego w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Korporacji Finansowej sp. z o.o. z siedzib ą w Warszawie, przy ul. Modli ń skiej 190 -dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: 1. na podstawie art. 23 c ust. 1 wymienionej na wst ę pie ustawy uznaje si ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, praktyk ę polegaj ą c ą na prowadzeniu reklamy prasowej w sposób wprowadzaj ą cy w b łą d poprzez: - pomijanie informacji o tym, ż e prowadzona przez Korporacj ę Finansow ą sp. z o. o. dzia ł alno ść polega na organizowaniu konsorcjum kapita ł owego, - tak ą redakcj ę tekstu (u ż ywanie zwrotu „przyk ł adowy plan ratalny”, wskazywanie na to, ż e spó ł ka dysponuje najlepsz ą ofert ą finansow ą na rynku na zakup dzia ł ek, samochodów), która mo ż e wywo ł ywa ć u czytelnika mylne przekonanie, i ż przedmiotem ewentualnej umowy b ę dzie udost ę pnienie ś rodków finansowych przez Korporacj ę Finansow ą sp. z o. o., w postaci po ż yczki lub kredytu i nakazuje zaniechanie jej stosowania. 2. na podstawie art. 23 c ust. 2 wymienionej we wst ę pie ustawy zobowi ą zuje si ę Korporacj ę Finansow ą sp. z o.o. do dwukrotnej, w tygodniowych odst ę pach czasu publikacji sentencji decyzji, na w ł asny koszt, w terminie miesi ą ca od uprawomocnienia si ę decyzji, w Gazecie Pozna ń skiej, G ł osie Wielkopolskim oraz w Bezp ł atnym Tygodniku Pozna ń skim, na jednej z pierwszych czterech stron, w rozmiarze czcionki 9. 3. na podstawie art. 100 e wymienionej na wst ę pie ustawy decyzji, w cz ęś ci obj ę tej punktem 1 sentencji nadaje si ę rygor natychmiastowej wykonalno ś ci. 2 Uzasadnienie 1. W zwi ą zku z ukazuj ą c ą si ę w lokalnej prasie (np. G ł os Wielkopolski z 7 pa ź dziernika 2002r., Bezp ł atny Tygodnik Pozna ń ski z 5 maja 2003r.) reklam ą dzia ł alno ś ci Korporacji Finansowej sp. z o. o. (zwana dalej Spó ł k ą ) Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Poznaniu wszcz ęł a post ę powanie wyja ś niaj ą ce. W ramach tego post ę powania, na podstawie przepisów ustawy z 16 kwietnia 1993r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, wystosowano do przedsi ę biorcy wezwanie do zaniechania prowadzenia reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d. W reklamie zakwestionowano brak pe ł nej informacji dotycz ą cej rzeczywistego przedmiotu umowy, jakim jest cz ł onkostwo w grupie samofinansuj ą cej si ę . Ponadto wskazano, ż e tre ść reklamy oraz uk ł ad graficzny wywo ł uje u odbiorcy mylne przekonanie, ż e produkt oferowany przez Spó ł k ę to np. po ż yczka. W odpowiedzi Spó ł ka nie zgodzi ł a si ę z zarzutami sformu ł owanymi przez Urz ą d. W wyniku zmiany przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz po otrzymaniu w dniu 14 maja 2003r. upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, udzielonego na podstawie art. 28 ust. 5 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów, w zw. z par. 3a ust. 3 rozporz ą dzenia Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 ze zm.), do przeprowadzenia post ę powania, wszcz ę to w dniu 20 maja 2003r. post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, o czym powiadomiono Spó ł k ę . Spó ł ce zarzucono stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cych na prowadzeniu w Bezp ł atnym Tygodniku Pozna ń skim reklamy oferty Spó ł ki w sposób wprowadzaj ą cy w b łą d (np. reklama prasowa z dnia 5 maja 2003r.) W toku post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy Spó ł ka nie ustosunkowa ł a si ę do przedstawionych zarzutów. Nie skorzysta ł a równie ż z prawa zapoznania si ę z materia ł em dowodowym. 2. Oceniaj ą c przedstawiony stan faktyczny Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustali ł i zwa ż y ł , co nast ę puje: Istot ą praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów okre ś lonych w art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. W ust ę pie 2 tego artyku ł u ogólna definicja praktyki zosta ł a wzbogacona o przyk ł adowe wskazanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. W przepisie tym do praktyk zaliczono w szczególno ś ci wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę . Do uznania zachowania przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, wymagane jest spe ł nienie dwóch przes ł anek. Po pierwsze dzia ł anie przedsi ę biorcy musi by ć bezprawne. Po drugie narusza ć musi zbiorowe interesy konsumentów. 3. Praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, której dopu ś ci ł a si ę Spó ł ka jest prowadzenie reklamy w sposób wprowadzaj ą cy w b łą d. Podczas post ę powania Spó ł ka nie zaniecha ł a stosowania nieuczciwej reklamy (og ł oszenia reklamowe w Bezp ł atnym Tygodniku Pozna ń skim z dnia 2 czerwca 20003r.oraz z dnia 21 lipca 2003r.) Reklama po ś wi ę cona jest 3 jednej z najlepszych ofert finansowych na rynku. Informacja reklamowa skierowana jest do osób które chc ą podpisa ć umow ę kredytow ą , jednak na warunkach bardziej atrakcyjnych (sp ł ata do 25 lat, oprocentowanie 3,6 %). Zgodnie z art. 16 ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. Nr 47, poz.211 ze zm.) reklama wprowadzaj ą ca w b łą d i mog ą ca przez to wp ł yn ąć na decyzj ę konsumenta co do nabycia towaru lub us ł ugi jest zakazana. Dla okre ś lenia, kiedy reklama jest reklama wprowadzaj ą c ą w b łą d musz ą by ć brane pod uwag ę wszystkie jej w ł a ś ciwo ś ci. Implementuj ą c dyrektyw ę 84/450/EWG dotycz ą c ą reklamy wprowadzaj ą c ą w b łą d i porównawczej, w ustawie o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji za kryterium oceny reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d przyj ę to w szczególno ś ci przydatno ść i mo ż liwo ść zastosowania reklamowanego towaru u us ł ugi. 4. Wprowadzanie w b łą d przez Korporacj ę Finansow ą sp. z o.o. przybiera dwojak ą form ę . Po pierwsze, tworzenie mylnego wyobra ż enia u adresata reklamy polega na pomini ę ciu istotnych dla niego informacji. W reklamie nie zamieszczono najmniejszej wzmianki o tym, ż e ś rodki finansowe przydzielane s ą ze wspólnego funduszu utworzonego z comiesi ę cznych wp ł at wszystkich uczestników Programu. W tek ś cie licz ą cym ponad 50 wyrazów, wystarczy ł oby zasygnalizowa ć , ż e przedmiotem umowy jest uczestnictwo w konsorcjum kapita ł owym, systemie konsorcyjnym albo w grupie samofinansuj ą cej si ę . Brak rzetelnej prezentacji podstawowej dla konsumenta informacji, jakim jest cz ł onkostwo klienta w Programie KF (par. 2 Warunków Umowy), którego celem jest nabycie przez KF, w imieniu i na rzecz Klienta np. materia ł ów budowlanych, maszyn i urz ą dze ń , mieszka ń , samochodów, wype ł nia znamiona reklamy niepe ł nej. Reklama niepe ł na uwa ż ana jest w doktrynie za informacj ę reklamowa wprowadzaj ą c ą w b łą d (por. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz, pod red. J Szwaji, wyd. C.H. Beck, Warszawa 2000, str. 460). Po drugie, reklama zawiera przyk ł adowe zestawienia kwotowe z wyszczególnionymi ratami oraz zwroty sugeruj ą ce, ż e ś rodki finansowe zostan ą niebawem udost ę pnione. „ Przyjemno ś ci nale ż y mno ż y ć , a wydatki dzieli ć najlepiej na raty” – slogan ten wywo ł uje mylne przekonanie, ż e realizacja potrzeb konsumpcyjnych nast ę puje zanim sp ł acone zostan ą konkretne raty. Analizuj ą c og ł oszenie reklamowe odnosi si ę wra ż enie, ż e oferta Spó ł ki zbli ż ona jest do oferty bankowej, jednak bez konieczno ś ci spe ł nienia szeregu warunków wymaganych przez instytucje bankowe. Tymczasem propozycja dotyczy przyst ą pienia do grupy (KF zbierze podpisan ą przez Uczestnika Programu Umow ę z innymi umowami z terenu ca ł ej Polski, tworz ą c gremium w ramach tych samych, b ą d ź ró ż nych zestawów kwotowych - par. 5 pkt. 1 ) i pozyskiwania ś rodków pieni ęż nych w drodze wzajemnego finansowania „kredytobiorców” ( „Uczestnik Programu zobowi ą zuje si ę dokonywa ć wp ł at kolejnych rat kompletnych do dziesi ą tego dnia ka ż dego miesi ą ca” (...) – par. 6 pkt 3 ). Przydzia ł towaru nast ę puje w drodze deklaracji (par. 8 Warunków Umowy). Termin uzyskania oczekiwanych ś rodków finansowych nie jest wi ę c dla cz ł onka programu znany. Co prawda Spó ł ka nie pos ł uguje si ę w reklamach poj ę ciem kredyt, jednak „Wprowadzenie w b łą d cz ę sto wyst ę puje równie ż w przypadku u ż ywania w reklamie obiektywnie prawdziwych informacji, je ż eli wywo ł uj ą one u odbiorców mylne wra ż enie (por. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz pod red. J. Szwaji, wyd. C.H. Beck, Warszawa 2000, str. 460). Decyduj ą ce znaczenie maj ą przy tym wyobra ż enia adresatów reklamy a nie opinie reklamuj ą cych (por. Polskie Prawo Reklamy, I. Wiszniewska, 4 Warszawa 1998, str. 32). Oczekiwania konsumentów co do rezultatów podpisanej umowy odbiegaj ą niestety od faktycznych zobowi ą za ń umownych, które podejmuje Spó ł ka. Zbiorowy interes konsumentów naruszony przez wskazan ą praktyk ę to interes ekonomiczny ogó ł u konsumentów, bli ż ej nieokre ś lonej liczby konsumentów. Reklama prasowa jest adresowana do ka ż dego, kto si ę ga po tygodnik, do wszystkich czytelników danego wydania tygodnika. Zakazuj ą c stosowania wprowadzaj ą cej w b łą d reklamy Urz ą d ma na celu ochron ę konsumenta, rozumianego jako zbiorowo ść , przed niekorzystnym dla niego rozporz ą dzeniem w ł asnym mieniem. Ekonomiczne skutki podpisania umowy o uczestnictwo w konsorcjum kapita ł owym, jak wskazano, s ą diametralnie inne od tych, które wynikaj ą z umowy o kredyt. Bark terminu, w którym zrealizowany zostanie przydzia ł , w zasadzie parali ż uje dzia ł alno ść konsumentów. Niejednokrotnie te ż konsument nara ż ony zostaje na dodatkowe koszty zwi ą zane podpisaniem umowy. Konieczno ść uiszczenia op ł aty przygotowawczej przed uzyskaniem zestawu kwotowego od Spó ł ki skutkuje czasami konieczno ś ci ą zapo ż yczenia si ę u innych podmiotów. Realizacja potrzeby dla której zaspokojenia zawarto umow ę ze Spó ł k ą zostaje opó ź niona, a dokonywanie comiesi ę cznych wp ł at generuje kolejne koszty dla konsumenta. Nie mo ż na równie ż wykluczy ć sytuacji, w której po ż yczka w ogóle nie zostanie udzielona uczestnikowi. Ś rodki zgromadzone na wspólnym funduszu cz ł onków programu mog ą si ę bowiem okaza ć niewystarczaj ą ce, na skutek braku b ą d ź nie terminowych wp ł at pozosta ł ych uczestników systemu. 5. Uwzgl ę dniaj ą c powy ż sze, Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł zachowanie przedsi ę biorcy wskazane w punkcie pierwszym sentencji za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. 6. W ramach prowadzonego post ę powania Spó ł ka nie podj ęł a wspó ł pracy z Urz ę dem. 7. Na podstawie art. 23 c ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urz ę du mo ż e okre ś li ć ś rodki usuni ę cia trwa ł ych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w celu zapewnienia wykonania nakazu. W szczególno ś ci mo ż e zobowi ą za ć przedsi ę biorc ę do z ł o ż enia wielokrotnego o ś wiadczenia o okre ś lonej w decyzji tre ś ci i formie. Poinformowanie konsumentów o rzeczywistym charakterze dzia ł alno ś ci prowadzonej przez Spó ł k ę Urz ą d uwa ż a za niezb ę dne. Jedynie w oparciu o prawdziwe informacje zamieszczone w reklamie konsument mo ż e dokona ć rzeczowo uzasadnionego wyboru a jego decyzja mo ż e zosta ć oceniona jako racjonalna b ą d ź te ż nierozs ą dna. 8. Stosownie do art. 101e ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urz ę du mo ż e nada ć decyzji rygor natychmiastowej wykonalno ś ci w ca ł o ś ci lub w cz ęś ci, je ż eli wymaga tego wa ż ny interes konsumentów. Rozstrzygaj ą c spraw ę b ę d ą c ą przedmiotem niniejszego post ę powania Urz ą d uzna ł , ż e zbiorowy interes konsumentów wymaga ochrony. Niewykonanie niezw ł oczne decyzji spowodowa ć mog ł oby nieodwracalne, negatywne skutki dla chronionych ustaw ą interesów konsumentów. Zgodnie z art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 par.2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Ochrony Konkurencji i konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu . Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Poznaniu Edward Stawicki