RPZ-1/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKiK W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Pozna ń Tel. (0-61) 852-15-17, 852-77-50, Fax (0-61) 851-86-44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl RPZ- 61/8/07/AC Pozna ń , dnia 8 stycznia 2008 r. DECYZJA Nr RPZ 1/2008 Na podstawie art. 23a w zwi ą zku z art. 23e ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. 2005 r. Nr 244, poz. 2080 ze zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. 2002 r. Nr 18 poz. 172; Dz. U. 2003 r. Nr 6, poz. 68), w zwi ą zku z art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznaje si ę stosowanie przez Ecco Holiday sp. z o.o. z siedzib ą w Poznaniu postanowienia punktu V ust ę p 1 „Warunków uczestnictwa Ecco Holiday – Umowa” o tre ś ci: „(…) Je ż eli cena wzro ś nie o wi ę cej ni ż 10%, Klient ma prawo do odst ą pienia od umowy i do otrzymania zwrotu ca ł ej kwoty wp ł aconej na rzecz Organizatora.(…)” - za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lon ą w art. 23a ust. 2, polegaj ą c ą na stosowaniu postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego i stwierdza zaniechanie jej stosowania z dniem 1 listopada 2007 r. Uzasadnienie W dniu 4 kwietnia 2007 r. Delegatura Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu wszcz ęł a z urz ę du post ę powanie przeciwko Ecco Holiday sp. z o.o. z siedzib ą w Poznaniu w sprawie praktyk spó ł ki Ecco Holiday naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cych na stosowaniu w „Warunków uczestnictwa Ecco Holiday – Umowa” (punkt V ust.1) postanowienia umownego wpisanego do rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 kodeksu post ę powania cywilnego, tj.: „(…) Je ż eli cena wzro ś nie o wi ę cej ni ż 10%, Klient ma prawo do odst ą pienia od umowy i do otrzymania zwrotu ca ł ej kwoty wp ł aconej na rzecz Organizatora.(…)” Prezes Urz ę du ustali ł , co nast ę puje: Ecco Holiday sp. z o.o. z siedzib ą w Poznaniu jest spó ł k ą organizuj ą c ą imprezy turystyczne. Dzia ł a na podstawie wpisu do Krajowego rejestru S ą dowego, zezwolenia Marsza ł ka Województwa Wielkopolskiego nr 286z oraz wpisu do Centralnego Rejestru Organizatorów i Po ś redników Turystyki. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania z dnia 4 kwietnia 2007 r., spó ł ka Ecco Holiday stwierdzi ł a, i ż zamierza zaprzesta ć u ż ywania kwestionowanego postanowienia jednocze ś nie proponuj ą c now ą jego tre ść w brzmieniu: „Decyzj ę o akceptacji dop ł aty, b ą d ź odst ą pieniu od umowy Klient jest zobowi ą zany przekaza ć Organizatorowi na pi ś mie w ci ą gu 2 dni od otrzymania informacji. W przypadku odst ą pienia od umowy Klient otrzymuje zwrot wszystkich wniesionych op ł at.” W pi ś mie z dnia 23 maja 2007 r. Prezes Urz ę du wskaza ł , i ż propozycja taka nie mo ż e zosta ć zaakceptowana ze wzgl ę du na fakt, i ż dwudniowy termin na podj ę cie przez konsumenta decyzji jest zbyt krótki i narusza prawa klienta do podejmowania decyzji w rozs ą dnym terminie. W kolejnym pi ś mie, z dnia 29 maja 2007 r., Ecco Holiday sp. z o.o. wskaza ł a, i ż podtrzymuje decyzj ę o zaprzestaniu u ż ywania postanowienia wzorca umowy, zakwestionowanego przez Prezesa Urz ę du. Jednocze ś nie poda ł a kolejn ą propozycj ę zapisu w brzmieniu: „Decyzj ę o ewentualnym odst ą pieniu od umowy Klient jest zobowi ą zany przekaza ć Organizatorowi na pi ś mie w mo ż liwie najbli ż szym terminie, jednak nie pó ź niej ni ż w ci ą gu 5 dni roboczych od otrzymania informacji. W przypadku odst ą pienia od umowy Klient otrzymuje zwrot wszystkich wniesionych op ł at.” Ponadto Ecco Holiday stwierdzi ł a, i ż kwestionowany zapis umowny znalaz ł si ę we wzorcu obowi ą zuj ą cym od dnia 1 grudnia 2006 roku i do dnia 29 maja 2007 r. liczba umów zawartych na podstawie tego wzorca wynios ł a 9377. W nowym wzorcu dokumentu „Warunki uczestnictwa Ecco Holiday – Umowa”, obowi ą zuj ą cym od dnia 1 listopada 2007 r. i opublikowanym na stronie internetowej Ecco Holiday sp. z o.o., zapis punktu V ust. 1 otrzyma ł now ą tre ść w brzmieniu: „Oferta cenowa wyra ż ona w PLN przygotowana zosta ł a w oparciu o nast ę puj ą ce przeliczniki cen walut: 1 USD = 2,70 PLN; 1 EUR = 3,70 PLN. Organizator zastrzega sobie prawo do zmiany ceny imprezy turystycznej na wi ę cej ni ż 20 dni przed jej rozpocz ę ciem, o czym powiadomi Klienta niezw ł ocznie. Organizator ka ż dorazowo zobowi ą zany b ę dzie do udokumentowania wp ł ywu na podwy ż szenie ceny jednej z nast ę puj ą cych okoliczno ś ci: wzrostu kosztów transportu, wzrostu op ł at urz ę dowych, podatków lub op ł at nale ż nych za takie us ł ugi, jak lotniskowe, za ł adunkowe lub prze ł adunkowe w portach morskich i lotniczych; wzrostu kursów walut. Decyzj ę o ewentualnym odst ą pieniu od umowy Klient jest zobowi ą zany przekaza ć Organizatorowi na pi ś mie w mo ż liwie najszybszym terminie, nie pó ź niej jednak ni ż w ci ą gu 5 dni roboczych od otrzymania informacji. W przypadku odst ą pienia od umowy Klient otrzymuje zwrot wszystkich wniesionych op ł at.” Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Stwierdzenie istnienia przedmiotowej praktyki wymaga wi ę c spe ł nienia dwóch przes ł anek: bezprawno ś ci dzia ł ania oraz naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. 2 Bezprawno ść , do której odwo ł uje si ę ustawodawca, oznacza sprzeczno ść z prawem, a tak ż e z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego oraz z dobrymi obyczajami. Stanowisko takie znajduje oparcie w uzasadnieniu projektu rz ą dowego ustawy nowelizacyjnej z dnia 5 lipca 2002 r. (Dz. U. nr 129, poz. 1102), która wprowadzi ł a do ustawy o ochronie przepisy reguluj ą ce post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, zgodnie z którym „same przepisy art. 23a – 23d ustawy nie reguluj ą konstrukcji bezprawno ś ci dzia ł a ń przedsi ę biorcy. Dzia ł ania te mog ą okaza ć si ę bezprawne w razie ustalenia, ż e dosz ł o do naruszenia przepisów innych ustaw, tak ż e zasad wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrych obyczajów.” W art. 23a ust. 2 ww. ustawy zamieszczono przyk ł adowe wyliczenie praktyk zakazanych przez ustawodawc ę . Katalog ten wymienia mi ę dzy innymi stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone (dalej: Rejestr), o którym mowa w art. 479 45 kodeksu post ę powania cywilnego. Rejestr, zgodnie z art. 479 45 § 2 k.p.c., jest prowadzony przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów na podstawie przekazywanych mu prawomocnych wyroków s ą dowych uznaj ą cych postanowienie wzorca umowy za niedozwolone i zakazuj ą cych ich stosowania w obrocie z konsumentami. Zgodnie z art. 479 43 k.p.c., prawomocny wyrok uznaj ą cy postanowienie umowne za niedozwolone ma, od chwili wpisania do Rejestru, skutek wobec osób trzecich. Przes ł anka bezprawno ś ci przejawia si ę , w przypadku praktyki stosowania postanowie ń wpisanych do Rejestru, na naruszeniu zakazu stosowania tych postanowie ń w umowach zawieranych z konsumentami. W chwili obecnej ż adnych w ą tpliwo ś ci nie budzi fakt, i ż stosowanie klauzul wpisanych do Rejestru prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przez innych przedsi ę biorców ani ż eli ten, którego wpis bezpo ś rednio dotyczy stanowi praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Zgodnie ze stanowiskiem wyra ż onym przez S ą d Apelacyjny w wyroku z dnia 29 wrze ś nia 2005 r., rozszerzona prawomocno ść materialna wyroku ma zastosowanie w stosunku do klauzul niedozwolonych o takiej samej tre ś ci (sygn. akt VI ACa 381/05). Z uzasadnienia tego wyroku mo ż na wywie ść , i ż rozszerzona prawomocno ść materialna z art. 479 43 k.p.c., stanowi ą ca podstaw ę do przypisania cech bezprawno ś ci w przypadku pos ł ugiwania si ę klauzulami wpisanymi do Rejestru, obejmuje niedozwolone klauzule umowne zawieraj ą ce „jednakowe tre ś ci”, zawarte w takich samych wzorcach umowy. Jest to uzasadnione charakterem wpisów do Rejestru, który nie odzwierciedla z jakiej umowy (wzorca umowy) zaczerpni ę to postanowienie uznane przez s ą d za niedozwolone, co nie zawsze pozwala odczyta ć jasn ą i nie budz ą ca w ą tpliwo ś ci norm ę zakazuj ą c ą innym podmiotom pos ł ugiwania si ę takimi postanowieniami. Najpe ł niejsz ą analiz ę problematyki rozszerzonej prawomocno ś ci wyroku uznaj ą cego klauzule umowne za niedozwolone zawiera uchwa ł a S ą du Najwy ż szego z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt. III SZP 3/06). W ś wietle tej uchwa ł y, niedozwolonym postanowieniem umownym jest ka ż de, które dotyczy takiego samego zachowania , jak zawarte w postanowieniu wpisanym do rejestru. Niedozwolone s ą postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, nawet je ż eli ró ż ni ą si ę tre ś ci ą , ale wywo ł uj ą ten sam skutek. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie podaje definicji „zbiorowych interesów konsumentów”. Wskazuje jedynie, i ż nie mo ż na ich uto ż samia ć z sum ą indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony zosta ł interes zbiorowy, nie zawsze przes ą dza kryterium ilo ś ciowe, poniewa ż niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta mo ż e by ć przejawem cz ę sto lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszaj ą cej interes zbiorowy. 3 W niniejszej sprawie bez w ą tpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw bli ż ej nieokre ś lonej liczby konsumentów, zarówno tych, którzy ju ż zawarli umow ę z Przedsi ę biorc ą , jak i jego potencjalnych klientów. Widoczne jest wi ę c, ż e bezprawne zachowanie Przedsi ę biorcy nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy maj ą charakter indywidualny, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami kr ę gu klientów zarówno obecnych, jak i przysz ł ych. Bior ą c powy ż sze pod uwag ę nale ż y stwierdzi ć , i ż zapis zawarty w punkcie V ust. 1 dokumentu „Warunki uczestnictwa Ecco Holiday – Umowa” o brzmieniu: „(…) Je ż eli cena wzro ś nie o wi ę cej ni ż 10%, Klient ma prawo do odst ą pienia od umowy i do otrzymania zwrotu ca ł ej kwoty wp ł aconej na rzecz Organizatora.(…)” odpowiada tre ś ci klauzuli o brzmieniu: „Zmiany kursów walut oraz cen transakcyjnych stanowi ą cych podstawy kalkulacji ceny imprez mog ą spowodowa ć wzrost ceny imprezy, nie wy ż szy jednak ni ż 10%. Wzrost ceny imprezy b ę dzie skuteczny wobec Uczestnika wy łą cznie po dor ę czeniu Uczestnikowi pisemnego zawiadomienia co najmniej 20 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy” (wpisanej do Rejestru pod numerem 1085), „Cena wycieczki ustalona jest na podstawie obowi ą zuj ą cych cen, op ł at, kursów walut. Organizator zastrzega sobie prawo zmiany ceny wycieczki przed wyjazdem, je ż eli nast ą pi wzrost np. kosztów transportu spowodowany wzrostem cen paliw, podatków, op ł at lotniskowych, kursów walut. Je ż eli koszt wycieczki wzro ś nie o wi ę cej ni ż 10% Klient ma prawo do jej anulowania i odzyskania w ca ł o ś ci wp ł aconej kwoty. Decyzja ta jednak musi zapa ść w ci ą gu 2 dni od chwili otrzymania informacji o wzro ś cie ceny, nie pó ź niej ni ż 24 godziny przed wyjazdem” (wpisanej do Rejestru pod numerem 431) oraz „Biuro Podró ż y Wygoda Travel zastrzega sobie mo ż liwo ść zmiany ceny imprezy. (…) Przy wzro ś cie ceny powy ż ej 10% klient ma prawo do odst ą pienia od umowy i odzyskania ca ł ej kwoty wp ł aconej do Biura Podró ż y Wygoda Travel” (wpisanej do Rejestru pod numerem 661). To ż samo ść tre ś ci ww. klauzul z postanowieniem punktu V ust. 1 dokumentu „Warunki uczestnictwa Ecco Holiday – Umowa” odnosi si ę do zawartego tam zastrze ż enia, i ż zmiana op ł aty do 10 % nie stanowi zmiany umowy. Zauwa ż y ć nale ż y, ż e tego rodzaju postanowienia stanowi ą klauzul ę niedozwolon ą okre ś lon ą w art. 385 3 pkt 20 k.p.c. albowiem przewiduj ą prawo do zmiany istotnych warunków umowy (ceny) bez zagwarantowania prawa odst ą pienia od umowy. Nawi ą zuj ą c do tre ś ci punktu V ust. 1 dokumentu „Warunki uczestnictwa Ecco Holiday – Umowa”, którym pos ł ugiwa ł a si ę spó ł ka Ecco Holiday podkre ś lenia wymaga, i ż ww. uprawnienia winny przys ł ugiwa ć konsumentom niezale ż nie od tego, czy postanowienie zawiera wa ż ne przyczyny zmiany ceny i innych istotnych warunków ś wiadczenia. Ecco Holiday po wprowadzeniu nowego wzorca „Warunków uczestnictwa Ecco Holiday – Umowa” z dniem 1 listopada 2007 r., nie zawiera nowych umów zawieraj ą cych kwestionowany zapis, co w zwi ą zku ze specyfik ą zawieranych umów dotycz ą cych jednorazowych imprez turystycznych pozwala na stwierdzenie zaniechania jej stosowania. Uznaj ą c stosowanie klauzuli zawartej w punkcie V ust. 1 dokumentu „Warunki uczestnictwa Ecco Holiday – Umowa” stosowanego przez Ecco Holiday sp. z o.o. za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów stwierdzi ł zaniechanie jej stosowania z dniem 1 listopada 2007 r.. W tym stanie rzeczy organ antymonopolowy orzek ł , jak w sentencji. Zgodnie z art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zmianami) do post ę powa ń wszcz ę tych na podstawie ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. nr 86 z 2003 r. ze zm.) i niezako ń czonych do dnia wej ś cia w ż ycie ustawy z dnia 4 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów stosuje si ę przepisy ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. W zwi ą zku z powy ż szym w niniejszej sprawie, w której post ę powanie wszcz ę te zosta ł o pod rz ą dami ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r., nale ż a ł o zastosowa ć przepisy tej ustawy. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie (...) w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Poznaniu. Otrzymuj ą : 1) Piotr W ł odarczyk radca prawny jako pe ł nomocnik Ecco Holiday sp. z o.o., Kancelaria Prawna W ł odarczyk & Partnerzy, ul Noskowskiego 22, 61-705 Pozna ń 2) a/a 5