RKR-2/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKIK W KRAKOWIE 31-011 Kraków, Pl. Szczepa ń ski 5, Tel/fax (012) 421-75-79, 421-74-98, E-mail: krakow@uokik.gov.pl RKR-61-38/07/DN -7/08 Kraków, dn. 7 stycznia 2008 r. DECYZJA Nr RKR - 2/2008 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 134, poz. 939) - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , po przeprowadzeniu, wszcz ę tego z urz ę du, post ę powania w sprawie stosowania przez Gmin ę Wolbrom praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, w toku którego zosta ł o uprawdopodobnione, ż e Gmina Wolbrom stosuje praktyki, o których mowa w art. 24 ww. ustawy, polegaj ą ce na stosowaniu w obrocie z konsumentami wzorca umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zawieraj ą cego postanowienia, które stoj ą w sprzeczno ś ci z przepisami ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków (Dz.U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 ze zm.) i wydanych na jej podstawie rozporz ą dze ń , w ten sposób, ż e: 1. wbrew przepisowi z art. 15 ust. 3 ww. ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków nak ł adaj ą na konsumenta obowi ą zek pokrycia kosztów monta ż u i napraw wodomierza, spowodowanych jego nie zabezpieczeniem przed dzia ł aniem warunków atmosferycznych lub uszkodze ń mechanicznych, 2. wbrew przepisowi z § 17 ust. 1 rozporz ą dzenia Ministra Budownictwa z dnia 18 czerwca 2006 r. w sprawie okre ś lenia taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozlicze ń za zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków (Dz.U. Nr 127, poz. 886) nak ł adaj ą na konsumenta obowi ą zek zap ł aty nale ż no ś ci za dostarczon ą wod ę i odprowadzane ś cieki w terminie 14 dni od daty wystawienia faktury, 3. wbrew przepisowi z art. 6 ust. 3 pkt 3 ww. ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków nie okre ś laj ą obowi ą zków dostawcy us ł ug odno ś nie sposobu i terminu za ł atwiania sk ł adanych przez konsumentów reklamacji w sprawie ilo ś ci i jako ś ci ś wiadczonych us ł ug, po przyj ę ciu zobowi ą zania Gminy Wolbrom do zmiany kwestionowanych postanowie ń wzorca umowy w sposób uwzgl ę dniaj ą cy w ca ł o ś ci zastrze ż enia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz do dor ę czenia konsumentom informacji o ww. zmianach, nak ł ada si ę na Gmin ę Wolbrom obowi ą zek wykonania tego zobowi ą zania w terminie do dnia 31 marca 2008 r., poprzez zmian ę wzorca umownego w sposób zadeklarowany w pi ś mie Gminy Wolbrom z dnia 7 listopada 2007 r. oraz dor ę czeniu wszystkim dotychczasowym klientom pisemnej informacji o wprowadzonych zmianach wraz z pouczeniem wynikaj ą cym z art. 384 1 k.c. o mo ż liwo ś ci wypowiedzenia umowy. 2 II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nak ł ada si ę na Gmin ę Wolbrom obowi ą zek z ł o ż enia w terminie do dnia 30 kwietnia 2008 r. informacji o stopniu realizacji przyj ę tego zobowi ą zania na ł o ż onego w punkcie I tej decyzji, przy czym sprawozdanie powinno zawiera ć : - informacj ę na temat ilo ś ci umów zawartych z konsumentami przed wprowadzeniem w ż ycie zmienionego wzorca umowy, - informacj ę , na temat ilo ś ci konsumentów, którym dor ę czono informacj ę o zmianie warunków umowy, - informacje dotycz ą ce ilo ś ci umów nowo zawartych t.j. w oparciu o zmieniony wzór umowy, w okresie od daty uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji do dnia sporz ą dzenia sprawozdania wraz z kopiami 3 przyk ł adowych umów zawartych z konsumentami w tym okresie. U z a s a d n i e n i e W okresie od 28 sierpnia do 14 wrze ś nia 2007 r. Prezes Urz ę du Ochrony konkurencji i Konsumentów – Delegatura Urz ę du w Krakowie (dalej „Prezes UOKiK”) przeprowadzi ł post ę powanie wyja ś niaj ą ce maj ą ce na celu wst ę pne ustalenie, czy postanowienia stosowane przez Wolbromski Zak ł ad Wodoci ą gów i Kanalizacji we wzorcach umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, mog ą stanowi ć naruszenie przepisów ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) - dalej „ ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów”. W toku post ę powania wyja ś niaj ą cego ustalono, i ż Wolbromski Zak ł ad Wodoci ą gów i Kanalizacji (dalej „Zak ł ad”) jest zak ł adem bud ż etowym Gminy Wolbrom (dalej „Gmina”). Zak ł ad przed ł o ż y ł obowi ą zuj ą cy na terenie Gminy Regulamin dostarczania wody i odprowadzania ś cieków oraz stosowany przez Zak ł ad wzór umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków. Analizuj ą c przed ł o ż one dokumenty Prezes UOKiK zwróci ł uwag ę m.in. na tre ść § 9 ust. 7 wzorca umowy w brzmieniu: „Odbiorca zobowi ą zuje si ę do: Pokrycia kosztów monta ż u i napraw wodomierza (…) spowodowanych nie zabezpieczeniem ich przed dzia ł aniem warunków atmosferycznych lub uszkodze ń mechanicznych” oraz na § 12 ust. 1 w brzmieniu: „Odbiorca zobowi ą zuje si ę do zap ł aty nale ż no ś ci za dostarczon ą wod ę i odprowadzane ś cieki w terminie 14 dni licz ą c od daty wystawienia faktury przez Zak ł ad”. Ponadto Prezes UOKiK stwierdzi ł , i ż wzorzec umowy nie zawiera postanowie ń dotycz ą cych sposobu i terminów rozpatrywania reklamacji. Uwzgl ę dniaj ą c powy ż sze, w dniu 14 wrze ś nia 2007r., postanowieniem Nr RKR-270/2007 (karty nr 1-3 w aktach sprawy), zosta ł o wszcz ę te post ę powanie w sprawie stosowania przez Gmin ę Wolbrom praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cych na stosowaniu we wzorcu umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków postanowie ń , które stoj ą w sprzeczno ś ci z przepisami ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków (Dz.U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 ze zm.) – dalej „ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę ” – i wydanych na jej podstawie rozporz ą dze ń , w ten sposób, ż e: 1. wbrew przepisowi z art. 15 ust. 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę nak ł adaj ą na konsumenta obowi ą zek pokrycia kosztów monta ż u i napraw wodomierza, spowodowanych jego nie zabezpieczeniem przez dzia ł aniem warunków atmosferycznych lub uszkodze ń mechanicznych, 2. wbrew przepisowi z § 17 ust. 1 rozporz ą dzenia Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie okre ś lenia taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf 3 oraz warunków rozlicze ń za zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków (Dz.U. Nr 127, poz. 886) – dalej „ rozporz ą dzenia w sprawie okre ś lenia taryf” - nak ł adaj ą na konsumenta obowi ą zek zap ł aty nale ż no ś ci za dostarczon ą wod ę i odprowadzane ś cieki w terminie 14 dni od daty wystawienia faktury, 3. wbrew przepisowi z art. 6 ust. 3 pkt 3 ww. ustawy nie okre ś laj ą obowi ą zków dostawcy us ł ug odno ś nie sposobu i terminu za ł atwiania sk ł adanych przez konsumentów reklamacji w sprawie ilo ś ci i jako ś ci ś wiadczonych us ł ug, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Odpowiadaj ą c na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania (karty nr 6-10) Gmina Wolbrom wyja ś ni ł a, co nast ę puje: ¾ Odno ś nie zarzutu pierwszego Gmina zwróci ł a uwag ę , i ż prawid ł owej interpretacji art. 15 ust. 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę nale ż y dokona ć z uwzgl ę dnieniem zapisów § 116 i § 117 rozporz ą dzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiada ć budynki i ich usytuowanie (Dz.U. Nr 75, poz. 690 ze zm.) – dalej „rozporz ą dzenie w sprawie warunków technicznych”, w brzmieniu: § 116 1. Zestaw wodomierza g ł ównego, na po łą czeniu z sieci ą wodoci ą gow ą , powinien by ć umieszczony w piwnicy budynku lub na parterze, w wydzielonym, ł atwo dost ę pnym miejscu, zabezpieczonym przed zalaniem wod ą , zamarzaniem oraz dost ę pem osób niepowo ł anych. W budynkach mieszkalnych wielorodzinnych, zamieszkania zbiorowego i u ż yteczno ś ci publicznej miejscem tym powinno by ć odr ę bne pomieszczenie. 2. Dopuszcza si ę umieszczenie zestawu wodomierza g ł ównego w studzience poza budynkiem, je ż eli jest on niepodpiwniczony i nie ma mo ż liwo ś ci wydzielenia na parterze budynku miejsca, o którym mowa w ust. 1. 3. Instalacj ę wodoci ą gow ą , wykonan ą z materia ł ów przewodz ą cych pr ą d elektryczny, nale ż y przed i za wodomierzem po łą czy ć przewodem metalowym, zgodnie z Polsk ą Norm ą dotycz ą c ą uziemie ń i przewodów ochronnych. § 117 1. Pomieszczenie lub studzienka, w której jest zainstalowany zestaw wodomierza g ł ównego, powinny mie ć : 1) w przypadku umieszczenia w piwnicy budynku – wpust do kanalizacji, zabezpieczony zamkni ę ciem przeciwzalewowym, je ż eli warunki lokalne tego wymagaj ą , a tak ż e wentylacj ę , 2) w przypadku umieszczenia w studzience wodomierzowej poza budynkiem – zabezpieczenie przed nap ł ywem wód gruntowych i opadowych, zag łę bienie do wyczerpywania wody oraz wentylacj ę . 2. Studzienka wodomierzowa powinna by ć wykonana z materia ł u trwa ł ego, mie ć stopnie lub klamry do schodzenia oraz otwór w ł azowy o ś rednicy co najmniej 0,6 m w ś wietle, zaopatrzony w dwie pokrywy, z których wierzchnia powinna by ć dostosowana do przewidywanego obci ąż enia ruchem pieszym i ko ł owym. 4 Gmina podnios ł a, i ż ww. przepisy adresowane s ą do odbiorców wody i statuuj ą ich obowi ą zki w zakresie ochrony wodomierza g ł ównego przed zalaniem, zamarzni ę ciem i dost ę pem osób niepowo ł anych. St ą d – zdaniem Gminy – nie wywi ą zanie si ę przez odbiorc ę z jego obowi ą zków wynikaj ą cych z wy ż ej cytowanych przepisów i dopuszczenie do np. zamarzni ę cia wodomierz g ł ównego nie mo ż e poci ą ga ć za sob ą bezp ł atnej wymiany takiego wodomierza przez przedsi ę biorstwo wodno-kanalizacyjne. Ponadto, Gmina podkre ś li ł a, i ż nie uwzgl ę dnienie wy ż ej wskazanych przepisów mo ż e doprowadzi ć do sytuacji, w której przedsi ę biorstwo wodno-kanalizacyjne zmuszone by ł oby do wymiany wodomierza g ł ównego uszkodzonego umy ś lnie przez odbiorc ę wody w celu zafa ł szowania wskaza ń tego urz ą dzenia. Jednocze ś nie Gmina, przyznaj ą c tym samym, i ż tre ść § 9 ust. 7 wzorca umowy mo ż e budzi ć w ą tpliwo ś ci interpretacyjne, zobowi ą za ł a si ę doprecyzowa ć to postanowienie, nadaj ą c mu nowe brzmienie: „Odbiorca zobowi ą zuje si ę do: Pokrycia kosztów monta ż u i napraw wodomierza spowodowanych nie zabezpieczeniem go przez u ż ytkownika przed dzia ł aniem warunków atmosferycznych lub uszkodze ń mechanicznych – zgodnie z przepisami § 116 i § 117 Rozporz ą dzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiada ć budynki i ich usytuowanie (Dz.U. 02.75.690 ze zm.) oraz kosztów monta ż u i napraw przy łą cza wodoci ą gowego lub kanalizacyjnego spowodowanych nie zabezpieczeniem przy łą cza przez u ż ytkownika przed dzia ł aniem warunków atmosferycznych lub uszkodze ń mechanicznych”. ¾ Przedstawiaj ą c swoje stanowisko odno ś nie drugiego zarzutu Gmina wyja ś ni ł a, i ż faktury wystawiane przez Zak ł ad s ą dor ę czane odbiorcom w dniu ich wystawienia, a w razie niemo ż no ś ci dostarczenia – wysy ł ane w tym samym dniu. W praktyce faktury drukowane s ą przez inkasentów Zak ł adu, bezpo ś rednio po odczycie wskaza ń wodomierza i przekazywane odbiorcy us ł ug lub jego domownikom w tym samym dniu. A zatem, jak podkre ś li ł a Gmina, w rzeczywisto ś ci dzia ł ania Zak ł adu nie s ą sprzeczne z § 17 ust. 1 rozporz ą dzenia w sprawie okre ś lenia taryf. Równocze ś nie Gmina przyzna ł a, i ż brzmienie § 12 ust. 1 wzorca umowy jest sprzeczny z przepisem § 17 ust. 1 ww. rozporz ą dzenia i zobowi ą za ł a si ę do dokonania jego korekty, w ten sposób, ż e otrzyma on brzmienie: „Odbiorca zobowi ą zuje si ę do zap ł aty nale ż no ś ci za dostarczon ą wod ę i odprowadzane ś cieki w terminie okre ś lonym w fakturze, który nie mo ż e by ć krótszy ni ż 14 dni od daty jej wys ł ania lub dostarczenia w inny sposób. ¾ Odnosz ą c si ę do zarzutu trzeciego Gmina wskaza ł a na art5. 19 ust. 2 pkt 8 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę , w my ś l którego okre ś lenie standardów obs ł ugi odbiorców us ł ug, a w szczególno ś ci sposobów za ł atwiania reklamacji oraz wymiany informacji dotycz ą cych w szczególno ś ci zak ł óce ń w dostawie wody i odprowadzaniu ś cieków, nale ż y do wy łą cznej kompetencji rady gminy. W obowi ą zuj ą cym na terenie Miasta i Gminy Wolbrom Regulaminie dostarczania wody i odprowadzania ś cieków Rozdzia ł IX dotyczy m.in. sposobu za ł atwiania reklamacji. Gmina podkre ś li ł a, i ż ww. Regulamin jest powszechnie obowi ą zuj ą cym aktem prawa miejscowego i zosta ł zamieszczony w Dzienniku Urz ę dowym Województwa Ma ł opolskiego z 2006 r. Nr 199, poz.1409. Jednocze ś nie, uznaj ą c stanowisko Prezesa UOKiK, Gmina zobowi ą za ł a si ę do zmiany stosowanego wzorca umowy, poprzez wprowadzenie postanowienia o tre ś ci: „1. Reklamacja mo ż e by ć wniesiona w przypadkach nienale ż ytego wykonania us ł ugi przez Zak ł ad. 5 2. Reklamacja powinna zawiera ć a) imi ę i nazwisko lub nazw ę lub firm ę oraz adres Odbiorcy, b)przedmiot reklamacji, c) przedstawienie okoliczno ś ci uzasadniaj ą cych reklamacj ę , d) numer i dat ę umowy, podpis wnosz ą cego reklamacj ę . 3. Zg ł oszona reklamacja wymaga potwierdzenia jej przyj ę cia oraz zaewidencjonowania w dzienniku podawczym Zak ł adu. 4. Zak ł ad rozpatruje reklamacj ę niezw ł ocznie, nie d ł u ż ej jednak ni ż w terminie 30 dni od dnia jej wniesienia. 5. Zak ł ad udziela odpowiedzi na reklamacj ę w formie pisemnej. Odpowied ź winna zawiera ć : a) nazw ę Zak ł adu, b) powo ł anie podstawy prawnej, c) rozstrzygni ę cie o uwzgl ę dnieniu lub odmowie uwzgl ę dnienia reklamacji, d) pouczenie w sprawie mo ż liwo ś ci dochodzenia roszcze ń w innym trybie, e)podpis upowa ż nionego pracownika reprezentuj ą cego Zak ł ad, z podaniem zajmowanego przez niego stanowiska. 6. Odpowied ź na reklamacj ę winna zawiera ć uzasadnienie faktyczne i prawne”. Prezes UOKiK ustali ł , co nast ę puje: Na terenie Miasta i Gminy Wolbrom dzia ł alno ść w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków prowadzi Gmina Wolbrom za po ś rednictwem swojego zak ł adu bud ż etowego – Wolbromskiego Zak ł adu Wodoci ą gów i Kanalizacji. Zak ł ad dzia ł a na podstawie Uchwa ł y Nr XIV/92/91 Rady Miejskiej w Wolbromiu z dnia 30 grudnia 1991r. (karta nr 24). W ramach prowadzonej dzia ł alno ś ci us ł ugowej polegaj ą cej na dostarczaniu wody i odprowadzaniu ś cieków Zak ł ad - na podstawie art. 6 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę - zawiera z odbiorcami us ł ug umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków. Ustalono, ż e w dacie wszcz ę cia post ę powania Zak ł ad pos ł ugiwa ł si ę w przedmiotowym zakresie jednolitym wzorcem (karty nr 25-28) oraz, ż e na terenie Gminy Wolbrom obowi ą zuje Regulamin dostarczania wody o odprowadzania ś cieków przyj ę ty przez Rad ę Miejsk ą Uchwa łą Nr XXXVI/250/06 w dniu 31 stycznia 2006 r. (karty nr 29-42 w aktach sprawy). Dokumenty te stanowi ł y podstaw ę do postawienia Gminie zarzutów stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W toku prowadzonego post ę powania, obok ustosunkowania si ę do postawionych zarzutów oraz deklaracji zmian w stosowanym wzorcu umowy, Gmina z ł o ż y ł a dodatkowe wyja ś nienia (karta nr 11-12). Gmina poda ł a, i ż z uwagi na du żą ilo ść zawartych umów (ok. sze ść tysi ę cy), wprowadzenie zadeklarowanych zmian w formie aneksów do umów, wymaga nie tylko znacznego zaanga ż owania organizacyjnego, lecz – co podkre ś lono – samo aneksowanie b ę dzie procesem d ł ugotrwa ł ym. Jednocze ś nie Gmina poinformowa ł a, i ż dzia ł aj ą c na podstawie art. 384 1 k.c. w zwi ą zku z art. 384 k.c., celem jak najszybszego obj ę cia wszystkich odbiorców us ł ug dzia ł aniem nowych zapisów wzorca umowy, zamierza poinformowa ć pisemnie swoich klientów o zmianie wzorca, pouczaj ą c jednocze ś nie o prawie do wypowiedzenia umowy w zwi ą zku z dokonan ą zmian ą . W tym miejscu Gmina wyja ś ni ł a, i ż powy ż sza informacja b ę dzie dostarczana klientom za po ś rednictwem inkasentów, podczas odczytu urz ą dze ń pomiarowych. Ponadto, Gmina poda ł a, i ż nowy wzorzec zostanie opublikowany w prasie lokalnej i zamieszczony na stronie internetowej 6 Urz ę du Miasta i Gminy Wolbrom. Po uwzgl ę dnieniu harmonogramu odczytów urz ą dze ń pomiarowych oraz bior ą c pod uwag ę ewentualn ą konieczno ść ponownego dostarczenia pisemnej informacji o zmianie wzorca klientom, u których nie dokonano odczytu z powodu nieobecno ś ci, Gmina zadeklarowa ł a zako ń czenie ca ł ego procesu do dnia 31 marca 2008 r. W kolejnym pi ś mie, z dnia 7 listopada 2007 r., Gmina przed ł o ż y ł a Zarz ą dzenie Dyrektora Wolbromskiego Zak ł adu Wodoci ą gów i Kanalizacji nr 22/2007 z dnia 1 pa ź dziernika 2007 r. (karty nr 14-19) w sprawie wprowadzenia do stosowania zmienionego wzorca umowy o dostaw ę wody i odprowadzanie ś cieków. W my ś l tego zarz ą dzenia wprowadzony zosta ł w ż ycie nowy wzorzec umowy, uwzgl ę dniaj ą cy zadeklarowane zmiany (za łą cznik nr 1 zarz ą dzenia, karty nr 15-18). Jednocze ś nie zarz ą dzone zosta ł o dor ę czenie, za po ś rednictwem inkasentów, dotychczasowym odbiorcom us ł ug, informacji o zmianie wzorca, zgodnie z tre ś ci ą stanowi ą c ą za łą cznik nr 2 zarz ą dzenia (karta nr 19). Za łą cznik ten zawiera poprawione teksty trzech postanowie ń w zadeklarowanym brzmieniu, wraz z pouczeniem, wynikaj ą cym z art. 384 1 k.c., o mo ż liwo ś ci wypowiedzenia umowy w najbli ż szym terminie wypowiedzenia. Za łą cznik nr 2 zawiera równie ż informacj ę , o zamieszczeniu pe ł nego tekstu nowego wzorca umowy na stronie internetowej Urz ę du Miasta i Gminy. Zarz ą dzenie wesz ł o w ż ycie w dniu wydania. Maj ą c powy ż sze na uwadze, Prezes UOKiK zwa ż y ł , co nast ę puje: Interes publiczny Art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ogranicza zastosowanie jej przepisów wy łą cznie do podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów. Warunkiem koniecznym do uruchomienia procedur i zastosowania instrumentów okre ś lonych w ustawie jest zatem, aby dzia ł ania przedsi ę biorców – którym zarzucono naruszenie jej przepisów – stanowi ł y potencjalne zagro ż enie interesu publicznego, nie za ś jednostki lub grupy. Takie stanowisko konsekwentnie prezentuje S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dawniej S ą d Antymonopolowy). W wyroku z dnia 27.06.2001 r. (sygn. akt XVII Ama 92/00) S ą d stwierdzi ł , ż e „Interes publiczny w post ę powaniu administracyjnym nie jest poj ę ciem jednolitym i sta ł ym. W ka ż dej sprawie winien on by ć ustalony i konkretyzowany co do swych wymaga ń . Organ administracji – Prezes Urz ę du winien by ć w toku post ę powania i przy wydawaniu decyzji rzecznikiem tego interesu, albowiem wynika to z jego zada ń w strukturze administracji publicznej – art. 7 k.p.a. Publiczny znaczy dotycz ą cy ogó ł u, dotykaj ą cy ogó ł u a nie jednostki, czy te ż okre ś lonej grupy. A zatem podstaw ą do zastosowania przez Prezesa Urz ę du przepisów ustawy antymonopolowej winno by ć uprzednie stwierdzenie, ż e zosta ł naruszony interes publicznoprawny, a nie interes prawny jednostki czy te ż grupy”. Podobnie na temat interesu publicznego S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów wypowiedzia ł w wielu innych wyrokach, np. z dnia 30.05.2001 r. (sygn. akt XVII Ama 80/00), z dnia 4.07.2001 r. (sygn. akt XVII Ama 108/00), z dnia 6.06.2001 r. (sygn. akt XVII Ama 78/00). Ustawa zatem, w odniesieniu do przedsi ę biorców chroni konkurencj ę , a w odniesieniu do konsumentów ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym. W okoliczno ś ciach faktycznych niniejszej sprawy dzia ł ania Gminy nie by ł y ograniczone do okre ś lonych odbiorców lub ich grupy. Dotyczy ł y wszystkich odbiorców us ł ug Zak ł adu, którzy przy łą czeni do sieci wodno-kanalizacyjnej rozliczani s ą na 7 podstawie wskaza ń urz ą dze ń pomiarowych Nale ż y zatem uzna ć , i ż ze wzgl ę du na mo ż liwo ść naruszenia interesu publicznego uzasadnionym by ł o wszcz ę cie i prowadzenie post ę powania w przedmiotowej sprawie. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów „ je ż eli w toku post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczno ś ci sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1, lub innych informacji b ę d ą cych podstaw ą do wszcz ę cia post ę powania – ż e przedsi ę biorca stosuje praktyk ę , o której mowa w art. 24, a przedsi ę biorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowi ąż e si ę do podj ę cia lub zaniechania okre ś lonych dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia tym naruszeniom, Prezes Urz ę du mo ż e, w drodze decyzji, na ł o ż y ć obowi ą zek wykonania tych zobowi ą za ń . Punktem wyj ś cia do rozstrzygni ę cia w niniejszej sprawie jest zatem ustalenie, czy dzia ł ania Gminy nosz ą znamiona praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Art. 24 ust. 2 zd. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, ż e przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w art. 24 ust. 1 zakazuje stosowania takich praktyk. Naruszenie tego przepisu nast ę puje wówczas, gdy spe ł nione s ą łą cznie nast ę puj ą ce kryteria: - dzia ł ania przedsi ę biorcy nosz ą znamiona bezprawno ś ci, - dzia ł ania te naruszaj ą zbiorowe interesy konsumentów. Przes ł anka bezprawno ś ci Poj ę cie bezprawno ś ci nie jest poj ę ciem prawnie zdefiniowanym. Nale ż y zatem przyj ąć , zgodnie z jego literalnym brzmieniem, ż e „dzia ł anie bezprawne” to zachowanie sprzeczne z nakazem lub zakazem zawartym w ustawie, rozporz ą dzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umow ą mi ę dzynarodow ą maj ą c ą bezpo ś rednie zastosowanie w stosunkach wewn ę trznych oraz z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego. Bezprawno ść jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, tj. niezale ż nym od wyst ą pienia szkody czy te ż zamiaru po stronie przedsi ę biorcy dopuszczaj ą cego si ę dzia ł a ń bezprawnych. 1. Pierwszy z zarzutów postawionych Gminie Wolbrom odnosi si ę do stosowania we wzorcu umowy zapisu w § 9 ust. 7 w brzmieniu: „Odbiorca zobowi ą zuje si ę do: Pokrycia kosztów monta ż u i napraw wodomierza (…) spowodowanych nie zabezpieczeniem ich przed dzia ł aniem warunków atmosferycznych lub uszkodze ń mechanicznych” Zgodnie z art. 15 ust. 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę , koszt nabycia, zainstalowania i utrzymania wodomierza g ł ównego ponosi przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne. Taki sam zapis zosta ł te ż umieszczony w § 5 ust. 2 wzorca umowy, b ę d ą cej przedmiotem analizy. Wprawdzie, odnosz ą c si ę do tego zarzutu, Gmina przywo ł a ł a § 116 i § 117 rozporz ą dzenia w sprawie warunków technicznych, które zobowi ą zuj ą odbiorców wody do ochrony wodomierza g ł ównego przed zalaniem, zamarzni ę ciem i dost ę pem osób niepowo ł anych, jednak ż e Gmina przyzna ł a, i ż zapis z § 9 ust. 7 wzorca umowy jest nieprecyzyjny i mo ż e budzi ć w ą tpliwo ś ci interpretacyjne. 8 Ostatecznie Gmina zmieni ł a kwestionowane postanowienie w ten sposób, ż e przywo ł a ł a w nim § 116 i §117 rozporz ą dzenia w sprawie warunków technicznych , okre ś laj ą c tym samym granice odpowiedzialno ś ci materialnej odbiorców wody za uszkodzenia wodomierza powsta ł e z winy tych odbiorców. W ś wietle powy ż szego nale ż y uzna ć za uprawdopodobnione, i ż zapis z § 9 ust. 3 wzorca umowy jest niezgodny z art. 15 ust. 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków i tym samym narusza ć interesy konsumentów. 2. W przedmiotowym post ę powaniu zarzucono Gminie stosowanie we wzorcu umowy § 12 ust. 1, w brzmieniu: „Odbiorca zobowi ą zuje si ę do zap ł aty nale ż no ś ci za dostarczon ą wod ę i odprowadzane ś cieki w terminie 14 dni licz ą c od daty wystawienia faktury przez Zak ł ad”. W ocenie Prezesa UOKiK powy ż szy zapis nale ż y uzna ć za sprzeczny z § 17 ust. 1 rozporz ą dzenia w sprawie okre ś lenia taryf , zgodnie z którym odbiorca us ł ug dokonuje zap ł aty za dostarczon ą wod ę lub odprowadzone ś cieki w terminie okre ś lonym w fakturze, który nie mo ż e by ć krótszy ni ż 14 dni od daty jej wys ł ania lub dostarczenia w inny sposób. W zawieranych z konsumentami umowach o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków Gmina Wolbrom stosuje zapisy nak ł adaj ą ce na konsumentów obowi ą zek uregulowania nale ż no ś ci w terminie okre ś lonym w fakturze niezale ż nie od tego, kiedy zostanie im ona dor ę czona. Jednocze ś nie z tre ś ci umowy nie wynika, w jakim terminie przedsi ę biorca zobowi ą zuje si ę dostarcza ć faktury konsumentom. Rozwi ą zanie przyj ę te w analizowanych wzorcu umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków daje zatem przedsi ę biorcy prawo do dor ę czania rachunków w dowolnym czasie, skutkiem czego istnieje mo ż liwo ść , i ż uprawnienia konsumentów wynikaj ą ce z rozporz ą dzenia w sprawie okre ś lania taryf mog ą nie by ć respektowane. Na podstawie ww. zapisu konsument mo ż e bowiem otrzyma ć faktur ę w terminie pó ź niejszym ni ż 14 dni przed dat ą p ł atno ś ci podan ą na rachunku, co ś wiadczy o tym, ż e pos ł ugiwanie si ę w tre ś ci umów kwestionowanymi postanowieniami umownymi nosi znamiona bezprawno ś ci. 3. Kolejnym, z postawionych Gminie Wolbrom zarzutów jest naruszenie art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę w zakresie wymogu podawania informacji o prawach i obowi ą zkach stron umowy odno ś nie trybu i terminów za ł atwiania sk ł adanych przez konsumentów reklamacji w sprawie ilo ś ci i jako ś ci ś wiadczonych us ł ug. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę dostarczanie wody lub odprowadzanie ś cieków odbywa si ę na podstawie pisemnej umowy o zaopatrzenie w wod ę lub odprowadzanie ś cieków zawartej mi ę dzy przedsi ę biorstwem wodoci ą gowo – kanalizacyjnym a odbiorc ą us ł ug. Umowa, o której mowa powy ż ej, stosownie do art. 6 ust. 3 pkt 3 ww. ustawy, zawiera ć powinna postanowienia dotycz ą ce praw i obowi ą zków stron umowy . Prawa i obowi ą zki przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo – kanalizacyjnego oraz odbiorców us ł ug okre ś la natomiast mi ę dzy innymi Regulamin dostarczania wody i odprowadzania ś cieków obowi ą zuj ą cy na terenie danej gminy, którego postanowienia wi ążą strony umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków na podstawie art. 19 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę . Stosownie do art. 19 ust. 2 pkt 7 tej ustawy Regulamin okre ś la prawa i obowi ą zki dostawcy i odbiorcy us ł ug wodoci ą gowych 9 i kanalizacyjnych w zakresie standardów obs ł ugi odbiorców us ł ug, a w szczególno ś ci sposobów za ł atwiania reklamacji. Obowi ą zuj ą cy na terenie Gminy Wolbrom Regulamin stanowi m.in., ż e umowa o zaopatrzenie w wod ę lub odprowadzanie ś cieków winna w szczególno ś ci zawiera ć postanowienia okre ś lone w art. 6 ust. 3 ustawy (§ 11 ust. 4 wzoru umowy). A zatem sam Regulamin w kwestii uregulowania praw i obowi ą zków stron umowy odsy ł a do tre ś ci zawieranych umów. Tymczasem, w analizowanym wzorcu o prawach i obowi ą zkach stron umowy traktuj ą jedynie nast ę puj ą ce zapisy: - „Zg ł oszenie przez odbiorc ę zastrze ż e ń co do wysoko ś ci nale ż no ś ci wynikaj ą cej z faktury nie wstrzymuje obowi ą zku jej zap ł aty” (§ 12 ust.2), - „Odbiorca mo ż e domaga ć si ę od Zak ł adu obni ż enia nale ż no ś ci w razie dostarczenia wody o pogorszonej b ą d ź z ł ej jako ś ci” (§ 12 ust. 4). Wobec powy ż szego nale ż y stwierdzi ć , i ż zaniechano obj ę cia tre ś ci ą umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków odpowiednich postanowie ń dotycz ą cych sposobu i terminów rozpatrywania reklamacji przez dostawc ę us ł ug. Brak takich zapisów powoduje po stronie konsumentów nie ś wiadomo ść co do tego, czy i czego mog ą si ę domaga ć od Zak ł adu w przypadku reklamacji ilo ś ci i jako ś ci ś wiadczonych us ł ug. W ocenie Prezesa UOKiK wprowadzenie do tre ś ci umów zapisów informuj ą cych, ż e dostawca us ł ug ma obowi ą zek rozpatrzy ć reklamacj ę w okre ś lonym terminie przyczyni ł oby si ę do stworzenia konsumentom odpowiednich warunków dochodzenia ich praw, co jest tym bardziej istotne, i ż w przedmiotowej sprawie s ą oni s ł abszymi stronami umów o charakterze adhezyjnym zawieranych z monopolist ą . W zwi ą zku z powy ż szym, nale ż y uzna ć za uprawdopodobnione naruszenie przez Gmin ę Wolbrom art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę w zakresie wymogu podawania informacji o prawach i obowi ą zkach stron umowy odno ś nie trybu i terminów za ł atwiania sk ł adanych przez konsumentów reklamacji w sprawie ilo ś ci i jako ś ci ś wiadczonych us ł ug. Jak wy ż ej wykazano, dzia ł ania Gminy Wolbrom w zakresie trzech postawionych jej zarzutów s ą sprzeczne ze wskazanymi przepisami i jako takie nale ż y uzna ć je za bezprawne Uwzgl ę dniaj ą c powy ż sze Prezes UOKiK uzna ł , i ż pierwsza przes ł anka, niezb ę dna do uznania dzia ł a ń Gminy za naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów, zosta ł a spe ł niona. Przes ł anka naruszenia zbiorowych interesów konsumentów Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiuje poj ę cia zbiorowego interesu konsumentów, stwierdzaj ą c jedynie w art. 24 ust. 2 pkt. 3, ż e nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. W ś wietle art. 1 ust. 1 ustawy – powo ł anego na wst ę pie uzasadnienia prawnego niniejszej decyzji - nale ż y przyj ąć , ż e ze zbiorowymi interesami konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy dzia ł ania przedsi ę biorcy s ą powszechne i mog ą dotkn ąć ka ż dego potencjalnego konsumenta b ę d ą cego kontrahentem przedsi ę biorcy. W orzecznictwie S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów utrwali ł si ę pogl ą d, i ż naruszenie interesu publicznoprawnego ma miejsce wówczas, gdy skutkami dzia ł a ń 10 sprzecznych z przepisami prawa antymonopolowego dotkni ę ty jest szerszy kr ą g uczestników rynku, wzgl ę dnie, gdy dzia ł ania te wywo ł uj ą na rynku inne niekorzystne zjawiska (wyrok SA z 24.01.1991 r., XV Amr 8/90; 4.07.2001 r. XVII Ama 108/00; 23.20.2002 r. XVII Ama 133/2001). Stanowisko to potwierdzone zosta ł o równie ż w orzecznictwie S ą du Najwy ż szego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 wrze ś nia 2003 r. (sygn. akt: I CKN 504/01) stwierdzi ł , i ż : „nie jest zasadne uznawanie, ż e post ę powanie z tytu ł u naruszenia ustawy antymonopolowej mo ż na wszczyna ć tylko wtedy, gdy zagro ż one s ą interesy wielu odbiorców, a nie jest to mo ż liwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pe ł ni tak ż e funkcj ę prewencyjn ą , s ł u ż y bowiem ochronie tak ż e nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów” . W ocenie Prezesa UOKiK zakwestionowane w przedmiotowej decyzji zachowania Gminy polegaj ą ce na stosowaniu w obrocie konsumentami wzoru umowy, zawieraj ą cego postanowienia sprzeczne z obowi ą zuj ą cymi przepisami godz ą w zbiorowe interesy konsumentów. Niepodanie w umowie informacji o ca ł o ś ci praw i obowi ą zków stron umowy wynikaj ą cych z ww. ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę oraz podanie informacji niezgodnych z obowi ą zuj ą cym prawem mo ż e doprowadzi ć do niekorzystania przez konsumenta z jego praw i nieegzekwowania przez niego na dostawcy us ł ug zachowa ń , które wymusza ww. ustawa. Stosowany przez Gmin ę wzorzec umowy wykorzystywany jest przy zawieraniu umów m.in z konsumentami. Stron ą takiej umowy s ą zarówno wszyscy aktualni klienci Zak ł adu jak i wszyscy przyszli (potencjalni). Zatem kr ą g adresatów takiego wzorca nie jest z góry okre ś lony. Bior ą c pod uwag ę , ż e konsument nie ma wp ł ywu na zapisy zawieranej z nim umowy, gdy ż nie jest ona z nim indywidualnie negocjowana, nale ż y uzna ć , ż e wszelkie zawarte w niej bezprawne zapisy, godz ą w jego interes. Nale ż y zatem uzna ć , i ż druga przes ł anka do zastosowania art. 24 i art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zosta ł a spe ł niona. Uwzgl ę dniaj ą c powy ż sze, nale ż y uzna ć , i ż stosowanie przez Gmin ę Wolbrom praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zosta ł o uprawdopodobnione. W toku przedmiotowego post ę powania Gmina uzna ł a stanowisko Prezesa UOKiK i zmodyfikowa ł a w rozwa ż anym zakresie wzorzec umowy. Przed ł o ż ony przez Gmin ę poprawiony wzorzec (karty nr 15-18) w ca ł o ś ci uwzgl ę dnia zastrze ż enia Prezesa UOKiK. Podkre ś lenia wymaga, i ż procedura informowania klientów o wprowadzonych zmianach zosta ł a rozpocz ę ta jeszcze na etapie prowadzonego post ę powania poprzez wydanie i wej ś cie w ż ycie, w dniu 1 pa ź dziernika 2007 r., Zarz ą dzenia Dyrektora Wolbromskiego Zak ł adu Wodoci ą gów i Kanalizacji nr 22/2007. Moc ą tego Zarz ą dzenia na ł o ż ono na inkasentów Zak ł adu obowi ą zek sukcesywnego, w terminach dokonywania odczytów wodomierzy, dor ę czania dotychczasowym klientom pisemnych informacji, zawieraj ą cych poprawione teksty trzech postanowie ń umowy w zadeklarowanym brzmieniu, wraz z pouczeniem o mo ż liwo ś ci wypowiedzenia umowy w najbli ż szym terminie wypowiedzenia. Ponadto, Prezes UOKiK ustali ł , i ż nowy wzorzec umowy, jako aktualnie obowi ą zuj ą cy, umieszczony zosta ł na stronie internetowej Biuletynu Informacji Publicznej Wolbromia oraz na stronie www.wrotamalopolski.pl . 11 Art. 28 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, i ż w decyzji wydanej na podstawie art. 28 ust. 1 tej ustawy Prezes UOKiK mo ż e okre ś li ć termin wykonania zobowi ą za ń . Zgodnie z deklaracj ą Gminy (karta nr 12) ca ł a procedura informacyjna, obejmuj ą ca wszystkich dotychczasowych klientów Zak ł adu zostanie uko ń czona do dnia 31 marca 2008 r. Data ta - jako realna do dotrzymania - zosta ł a wskazana z uwzgl ę dnieniem skali podj ę tych dzia ł a ń tj. konieczno ś ci dotarcia z informacj ą o zmianie postanowie ń umowy do ok. sze ś ciu tysi ę cy klientów. Prezes UOKiK uwzgl ę dni ł deklaracje Gminy oraz fakt, i ż w toku zarówno post ę powania wyja ś niaj ą cego, jak i post ę powania w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów Gmina podejmowa ł a dzia ł ania zmierzaj ą ce do eliminacji wskazanych przez Prezesa UOKiK uchybie ń . Bior ą c powy ż sze pod uwag ę orzeczono jak w pkt I sentencji niniejszej decyzji. Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w decyzji wydawanej na podstawie art. 28 ust. 1 tej ustawy, Prezes UOKiK nak ł ada na przedsi ę biorc ę obowi ą zek sk ł adania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowi ą za ń . Jaka termin graniczny wprowadzenia zadeklarowanych zmian Gmina poda ł a 31 marca 2008 r. W niniejszej decyzji data ta zosta ł a uznana za termin wykonania przez Gmin ę zobowi ą za ń . Jednocze ś nie Prezes UOKiK zwróci ł uwag ę , i ż dla oceny stopnia wykonania zobowi ą za ń Gminy niezb ę dne b ę dzie uzyskanie informacji o ilo ś ci konsumentów, którym dostarczone b ę d ą zawiadomienia o zmianie postanowie ń umownych oraz o ilo ś ci umów nowo zawartych w oparciu o poprawiony wzorzec umowy. W ocenie Prezesa UOKiK, 30 dni od zadeklarowanej na przygotowanie i przed ł o ż enie niezb ę dnych informacji o stopniu wykonania zobowi ą za ń , nie jest terminem nadmiernie uci ąż liwym. Uwzgl ę dniaj ą c powy ż sze orzeczono jak w pkt II sentencji niniejszej decyzji. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury UOKiK w Krakowie, 31 – 011 Kraków, Pl. Szczepa ń ski 5. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Leszek Piekarz Dyrektor Delegatury UOKiK w Krakowie Otrzymuj ą : 1. Pe ł nomocnik Gminy Wolbrom Adam Kamionka Dyrektor Wolbromskiego Zak ł adu Wodoci ą gów i Kanalizacji ul. Wrzosowa 18 32-340 Wolbrom, 2. RKR a/a.