RLU-8/2007

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW Delegatura w Lublinie 20-079 Lublin, ul. Dolna 3-go Maja 5 Tel. (0-81) 532-35-31, 532-54-48, Fax (0-81) 532-08-26 E-mail: lublin@uokik.gov.pl Lublin, dnia 15 lutego 2007 r. RLU – 61 – 71/06/RD Decyzja RLU Nr 8 /2007 Na podstawie art. 23e ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2005 r. Nr 244 poz. 2080, Dz. U. z 2006 r. Nr 157 poz. 119 i Nr 170 poz. 1217 ), stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy oraz § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2002 r. Nr 18 poz. 172 i z 2003 r. Nr 6 poz. 68), po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania w sprawie praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów wskazan ą w art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, bezprawne dzia ł ania przedsi ę biorców S. M., J. K., A. S. wspólników spó ł ki cywilnej pod nazw ą P.U.H. A. w R. polegaj ą ce na zamieszczeniu w Regulaminie Ś wiadczenia Us ł ug Telewizji Kablowej w sieci Telewizji Kablowej PUH A. zapisu o tre ś ci: ,, Informacje o zmianach postanowie ń zawartych w Regulaminie, Cenniku lub Ofercie Programowej przekazywane s ą przez Operatora pisemnie za pokwitowaniem odbioru lub za po ś rednictwem ś rodków masowego przekazu lub systemem poczty elektronicznej (na adres abonenta) minimum na 14 dni przed planowan ą zmian ą . Ś rodkami masowego przekazu, o których mowa wy ż ej s ą : Tablice og ł osze ń w budynkach, informacyjny Program Planszowy Operatora.” i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 15 grudnia 2006 r. Uzasadnienie W zwi ą zku z prowadzonym monitoringiem rynku w zakresie ś wiadczenia us ł ug na rzecz konsumentów, maj ą cych na celu wyeliminowanie niedozwolonych postanowie ń umownych lub zakazanych praktyk, Prezes UOKiK przeprowadzi ł kontrol ę przedsi ę biorców - operatorów telewizji kablowej . Jednym z takich przedsi ę biorców byli: S. M., J. K., A. S. wspólnicy spó ł ki cywilnej pod nazw ą P.U.H. A. w R. ( zwani dalej PUH A.). 2 Analiza przes ł anych dokumentów w postaci Regulaminu Ś wiadczenia Us ł ug Telewizji Kablowej w sieci Telewizji Kablowej PUH A. (zwanego dalej Regulaminem) wykaza ł a, ż e zawiera on postanowienie, które mo ż e stanowi ć niedozwolone postanowienie umowne wpisane do Rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych prowadzonego przez Prezesa UOKiK. W zwi ą zku z tym, Postanowieniem Nr 217/06 z dnia 6 grudnia 2006 r. wszcz ę to z urz ę du post ę powanie administracyjne przeciwko PUH A. w R. pod zarzutem naruszenia zbiorowych interesów konsumentów poprzez zamieszczenie w Regulaminie zapisu w brzmieniu: § 36 ust.1 „Informacje o zmianach postanowie ń zawartych w Regulaminie, Cenniku lub Ofercie Programowej przekazywane s ą przez Operatora pisemnie za pokwitowaniem odbioru lub za po ś rednictwem ś rodków masowego przekazu lub systemu poczty elektronicznej (na adres abonenta) minimum na 14 dni przed planowan ą zmian ą . Ś rodkami masowego przekazu, o których mowa wy ż ej s ą : Tablice og ł osze ń w budynkach, informacyjny Program Planszowy Operatora ” mog ą cego stanowi ć niedozwolone postanowienie umowne wpisane do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, co mog ł o stanowi ć naruszenie art. 23a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2005 r. Nr 244 poz. 2080 ze zm.) (zwanej dalej ustaw ą OKiK). W odpowiedzi na wszcz ę cie post ę powania administracyjnego przedsi ę biorca odpowiedzia ł , ż e kwestionowany zapis zostaje usuni ę ty z Regulaminu i pismem z dnia 15 grudnia 2006 r. przes ł a ł nowy wzór Regulaminu, który nie zawiera zakwestionowanych zapisów. W trakcie prowadzonego post ę powania administracyjnego Prezes UOKiK ustali ł i zwa ż y ł , co nast ę puje: PUH A. w R. jest operatorem ś wiadcz ą cym us ł ugi Telewizji Kablowej na terenie ró ż nych miejscowo ś ci m.in. na terenie D. W ramach prowadzonej dzia ł alno ś ci gospodarczej PUH A. stosuje Regulamin, który zawiera postanowienie okre ś laj ą ce prawa i obowi ą zki abonentów. Z us ł ug tego przedsi ę biorcy korzystaj ą osoby fizyczne-konsumenci, którzy decyduj ą si ę na dostarczenie im sygna ł u telewizji za po ś rednictwem telewizji kablowej. W stosunku do wszystkich tych osób stosowane s ą zapisy Regulaminu. Zgodnie z tre ś ci ą art. 23a ust. 1 ustawy OKiK przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł ania przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Art. 23a ust. 2 ustawy OKiK stanowi natomiast, ż e za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umownych, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umownych uznanych za niedozwolone, o których mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. 3 Stosowany przez przedsi ę biorc ę zapis w swojej tre ś ci jest analogiczny z zapisami uznanymi ju ż przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone postanowienia umowne i wobec prawomocno ś ci wyroków tego s ą du, zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o których mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego pod pozycj ą : - 401 ( wyrok z dnia 19 stycznia 2005 r. sygn. Akt XVII Amc 2/04, o tre ś ci: ,,O zmianie op ł aty Operator jest zobowi ą zany poinformowa ć Abonenta z czternastodniowym wypowiedzeniem poprzez zamieszczenie informacji na kanale informacyjno – planszowym, w formie og ł osze ń na budynkach lub pisemnie. Za takie powiadomienie uwa ż a si ę równie ż przes ł anie druków op ł aty z nadrukowan ą cen ą ” (wpisano dnia 5 maja 2005 r.). Dla uznania okre ś lonego dzia ł ania przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów dzia ł anie takie musi godzi ć w zbiorowe interesy konsumentów. Oceny zakwestionowanego dzia ł ania nale ż y dokona ć w kontek ś cie dzia ł ania bezprawnego, o którym mowa w art. 23a ust. 1 ustawy o OKiK, jako niezgodnego z obowi ą zuj ą cym porz ą dkiem prawnym lub dobrymi obyczajami, jak równie ż w kontek ś cie wymienionych w art. 23a ust. 2 cytowanej ustawy zachowa ń , które stanowi ą otwarty katalog przyk ł adowych praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. W niniejszej sprawie postawiony przedsi ę biorcy zarzut, aby móg ł by ć skutecznie oceniony w ramach art. 23a ust. 1 i 2 ustawy OKiK musi spe ł nia ć poni ż sze przes ł anki: 1. narusza ć zbiorowy interes konsumentów, 2. by ć dzia ł aniem bezprawnym, 3. by ć zapisem wzorca umowy, którego tre ść w analogicznej postaci zosta ł a ju ż wpisana do rejestru postanowie ń wzorców umownych uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. Pierwsza przes ł anka jest spe ł niona, gdy dane dzia ł anie przedsi ę biorcy godzi w interesy konsumentów jako zbiorowo ś ci, gdy ż ustawa OKiK chroni interesy nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da si ę zidentyfikowa ć , jest to zjawisko o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. Z takim przypadkiem mamy do czynienia w niniejszym post ę powaniu administracyjnym. Dzia ł ania PUH A. skierowane s ą do z góry nieokre ś lonej liczby konsumentów poprzez ofert ę us ł ugow ą w postaci mo ż liwo ś ci odbioru sygna ł u telewizji kablowej na terenie ró ż nych miejscowo ś ci m.in. na terenie miasta D. W swojej dzia ł alno ś ci gospodarczej przedsi ę biorca pos ł uguje si ę przygotowanym przez siebie wzorcem - Regulaminem, który wi ąż e strony - przedsi ę biorc ę i konsumenta wraz z zawarciem pisemnej umowy na dostarczanie przez operatora (PUH A.) sygna ł u telewizji kablowej. Regulamin okre ś la wzajemne prawa i obowi ą zki stron wynikaj ą ce z podpisanej umowy. 4 Z oferty PUH A. skorzystali ju ż konsumenci, którzy podpisali umow ę z operatorem na dostarczenie sygna ł u TVK. Z us ł ug tych w ka ż dej chwili mog ą skorzysta ć tak ż e inni konsumenci. W zwi ą zku z tym kr ą g osób, który zosta ł ju ż dotkni ę ty stosowan ą praktyk ą i który tak ą praktyk ą mo ż e zosta ć dotkni ę ty jest nieograniczony, niemo ż liwy z góry do okre ś lenia, a tym samym spe ł nia warunki zbiorowego interesu konsumentów. Nale ż y zatem uzna ć , ż e w niniejszej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem zbiorowych interesów konsumentów. Spe ł niona zosta ł a zatem pierwsza przes ł anka warunkuj ą ca ocen ę tej sprawy pod k ą tem art. 23a ust. 1 i 2 ustawy OKiK. Bezprawno ść tradycyjnie ujmowana jest jako sprzeczno ść z obowi ą zuj ą cym porz ą dkiem prawnym. Poj ę cie porz ą dek prawny obejmuje nakazy i zakazy wynikaj ą ce z normy prawnej, a tak ż e nakazy i zakazy wynikaj ą ce z norm moralnych i obyczajowych okre ś lanych, jako zasady wspó łż ycia spo ł ecznego. Bezprawno ść jest kategori ą obiektywn ą . Rozwa ż enia przy ocenie bezprawno ś ci wymaga kwestia, czy czyn sprawcy by ł zgodny, czy te ż niezgodny z obowi ą zuj ą cymi zasadami porz ą dku prawnego. Ź ród ł em tych zasad s ą : - normy prawa powszechnie obowi ą zuj ą cego - jako regu ł y post ę powania wyznaczone przez nakazy i zakazy wynikaj ą ce z norm prawa pozytywnego, w szczególno ś ci prawa cywilnego, karnego, administracyjnego, pracy, finansowego, ustaw i aktów prawnych reguluj ą cych poszczególne dziedziny gospodarki, itp., - nakazy i zakazy wynikaj ą ce z zasad wspó łż ycia spo ł ecznego (dobre obyczaje ) - Komentarz do Kodeksu cywilnego Gerard Bieniek Lex Polnica Prima. O bezprawno ś ci dzia ł ania decyduje ca ł okszta ł t okoliczno ś ci konkretnego stanu faktycznego- uzasadnienie do wyroku S ą du Najwy ż szego – Izba Administracyjna- I PKN 267/2001 . W uzasadnieniu S ą d Najwy ż szy wskaza ł , ż e o bezprawno ś ci dzia ł ania mo ż na mówi ć wówczas, gdy nie zachodzi ż adna ze szczególnych okoliczno ś ci usprawiedliwiaj ą cych okre ś lone dzia ł anie. Okoliczno ś ciami tymi s ą : - dzia ł anie w ramach porz ą dku prawnego, tj. dzia ł anie dozwolone przez obowi ą zuj ą ce przepisy, - wykonywanie prawa podmiotowego, - zgoda pokrzywdzonego oraz - dzia ł anie w obronie uzasadnionego interesu ( wyrok S ą du Najwy ż szego z dnia 19.10.1989 r. II CR 419/89 OSP 1990/11-12 poz. 377) . Zakwestionowanym dzia ł aniem PUH A. w ramach prowadzonego post ę powania administracyjnego w niniejszej sprawie jest pos ł ugiwanie si ę 5 w stosunku do konsumentów – odbiorców sygna ł u telewizji kablowej zapisem w Regulaminie, którego to ż sama tre ść zosta ł a uznana przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie- S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolon ą klauzul ę umown ą i wpisany zosta ł y do Rejestru niedozwolonych klauzul umownych. W tym miejscu Prezes UOKiK podziela stanowisko S ą du Najwy ż szego zawarte w wyroku z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) z którego wynika, ż e stosowanie postanowie ń wzorców umów o tre ś ci to ż samej z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. mo ż e by ć uznane w stosunku do innego przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów (art. 23a ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, jednolity tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 68, poz. 804 ze zm.). W ś lad za tym nale ż y przyj ąć , ż e orzeczenie s ą du w danej sprawie ma skutek równie ż wobec osób trzecich, czyli w przypadku, gdy zakazana jest ju ż jedna klauzula, jako niezgodna z prawem, a w obrocie gospodarczym w stosunku do konsumentów funkcjonuje zapis o tre ś ci analogicznej, jak ten w klauzuli zakazanej, celowe jest uznanie, ż e tre ść zapisu stosowana wobec konsumentów innych ani ż eli ci dotkni ę ci zapisem ju ż zakazanym, stanowi o bezprawno ś ci takiego dzia ł ania i równocze ś nie jest praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 23a ust. 2 ustawy o OKiK (stosowanie klauzul umownych wpisanych do rejestru klauzul uznanych za niedozwolone). W niniejszej sprawie przedsi ę biorca stosuje wobec konsumentów w § 36 ust.1 Regulaminu klauzuli o tre ś ci: „Informacje o zmianach postanowie ń zawartych w Regulaminie, Cenniku lub Ofercie Programowej przekazywane s ą przez Operatora pisemnie za pokwitowaniem odbioru lub za po ś rednictwem ś rodków masowego przekazu lub systemu poczty elektronicznej (na adres abonenta) minimum na 14 dni przed planowan ą zmian ą . Ś rodkami masowego przekazu, o których mowa wy ż ej s ą : Tablice og ł osze ń w budynkach, informacyjny Program Planszowy Operatora” . Pomimo nieznacznej ró ż nicy w brzmieniu zapisu stosowanego przez przedsi ę biorc ę i zapisów uznanych za klauzule niedozwolone i wpisane do rejestru klauzul niedozwolonych, tre ść tych warunków oceniana jest w kontek ś cie konsekwencji powstaj ą cych po stronie konsumenta, którego one dotycz ą – jest to ż sama z konsekwencjami dotykaj ą cymi konsumentów wobec których stosowane by ł y klauzule wpisane do Rejestru. We wszystkich przypadkach dochodzi do naruszenia takich samych praw konsumentów. Wzorce umów stosowane przez przedsi ę biorców – profesjonalistów w kontaktach z konsumentami, nieprofesjonalnymi uczestnikami obrotu gospodarczego, podlegaj ą szczególnemu nadzorowi i sta ł ej kontroli. 6 Wzorzec umowy lub regulaminu charakteryzuje si ę zbiorem gotowych, opracowanych przez przedsi ę biorc ę zapisów bez udzia ł u i woli drugiej strony, które kszta ł tuj ą wzajemne prawa i obowi ą zki stron umowy. Wzorzec taki wy łą cza mo ż liwo ść negocjacji poszczególnych jego zapisów, cz ę sto zawiera postanowienia, które w sposób nieekwiwalentny zabezpieczaj ą interesy autora tego wzorca- przedsi ę biorcy kosztem interesów konsumenta. Instrumenty kontroli wzorców umownych zosta ł y wprowadzone do Kodeksu cywilnego w 2000 r. w postaci mo ż liwo ś ci kontroli tre ś ci wzorca, która ma charakter abstrakcyjny i obejmuje poszczególne jego zapisy, jako klauzule. Dokonuj ą c analizy zapisu wzorca Regulaminu stosowanego przez przedsi ę biorc ę ustalono, ż e spe ł nia on kryteria wzorca umowy, gdy ż z informacji w nim zawartych wynika, ż e konsumenci- abonenci nie mieli wp ł ywu na poszczególne zapisy, a dostawali do zapoznania si ę gotowy Regulamin, do którego zobowi ą zani byli si ę stosowa ć . Zakwestionowany zapis o tre ś ci: ,, Informacje o zmianach postanowie ń zawartych w Regulaminie, Cenniku lub Ofercie Programowej przekazywane s ą przez Operatora pisemnie za pokwitowaniem odbioru lub za po ś rednictwem ś rodków masowego przekazu lub systemu poczty elektronicznej (na adres abonenta) minimum na 14 dni przed planowan ą zmian ą . Ś rodkami masowego przekazu, o których mowa wy ż ej s ą : Tablice og ł osze ń w budynkach, informacyjny Program Planszowy Operatora” daje prawo operatorowi (PUH A.) do jednostronnej zmiany warunków ś wiadczenia us ł ug (zmiany w Regulaminie, Cenniku, Ofercie Programowej) bez mo ż liwo ś ci skutecznego odst ą pienia od umowy, gdy wprowadzone zmiany nie b ę d ą abonentowi odpowiada ł y, gdy ż to operator w sposób dowolny wybiera jeden ze ś rodków jakim powiadomi Abonenta o powy ż szych zmianach (pisemnie, ś rodkami masowego przekazu, poczt ą elektroniczn ą ) i zanim abonent zorientuje si ę gdzie operator umie ś ci ł og ł oszenie o zmianach w umowie, minie 14 dniowy termin odwo ł ania si ę od nowych zapisów umowy. Dokonana zatem analiza tre ś ci zapisu stosowanego przez przedsi ę biorc ę w Regulaminie PUH A. wskazuje, ż e jego tre ść wyczerpuje przes ł anki zapisów uznanych za niedozwolone. Wobec powy ż szego nale ż y uzna ć , ż e spe ł nione zosta ł y przes ł anki warunkuj ą ce uznanie dzia ł a ń PUH A. w R. za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 23a ust. 1 i 2 ustawy OKiK – bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy polegaj ą ce na stosowaniu postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o których mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. W zwi ą zku z tym, ż e przedsi ę biorca zmieni ł stosowany przez siebie Regulamin w trakcie trwania post ę powania administracyjnego w niniejszej 7 sprawie nale ż a ł o uzna ć , jak w sentencji decyzji, i stwierdzi ć zaniechanie stosowania praktyki z dniem wp ł yni ę cia do Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Lublinie o ś wiadczenia przedsi ę biorcy wraz z nowym wzorcem Regulaminu tj. z dniem 15 grudnia 2006 r. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (…), w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. od decyzji Prezesa UOKiK przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa UOKiK - Delegatura w Lublinie. Otrzymuj ą : 1. Pan S. M. wspólnik s.c. PUH A. w R. 2. Pan J.K. wspólnik s.c. PUH A w R. 3. Pan A.S. wspólnik s.c. PUH A. w R. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Lublinie Ewa Wiszniowska