DDK-7/2007

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW CEZARY BANASI Ń SKI L. Dz. DDK-61-8/06/JO Warszawa, dn. 15 lutego 2007 r. DECYZJA Nr DDK-7/2007 Na podstawie art. 23 c ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080; Dz.U. z 2006 r. Nr 157, poz. 1119, Nr 170, poz. 1217, Nr 249, poz. 1834), po przeprowadzeniu z urz ę du post ę powania w sprawie praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznaje, ż e dzia ł anie HSBC Bank Polska S.A. z siedzib ą w Warszawie , polegaj ą ce na: - żą daniu od konsumenta zwrotu równowarto ś ci kredytu, udzielonego na zakup towaru lub us ł ugi, w przypadku odst ą pienia od umowy kredytu, jest naruszeniem art. 11 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2001 r., Nr 100, poz. 1081 , Dz. U. z 2003 r. Nr 109 poz. 1030, Dz. U. z 2004 r. Nr 96, poz. 959, Nr 162 poz. 1693, Dz. U. z 2005 r. Nr 157, poz. 1316) i jako godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów stanowi praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23 a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz nakazuje zaniechanie jej stosowania. UZASADNIENIE Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwany dalej „Prezesem Urz ę du”, dzia ł aj ą c na podstawie art. 44 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zwanej dalej „ustaw ą ”, w dniu 25 sierpnia 2005 r. wszcz ął na wniosek Powiatowego Rzecznika Konsumentów w Tychach post ę powanie wobec banku HSBC Bank Polska S.A. z siedzib ą w Warszawie, zwanego dalej tak ż e „HSBC Bank Polska S.A.”, „Bank”, „Spó ł ka”, w sprawie stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów (DDK-61- 34/05/KP), polegaj ą cej na odmowie uznania przez HSBC Bank Polska S.A. za skuteczne, z ł o ż onego w terminie 10 dni przez konsumenta, o ś wiadczenia o odst ą pieniu od umowy kredytowej, zawartej w miejscu sprzeda ż y za po ś rednictwem agenta HSBC Bank Polska S.A. oraz upowa ż nionego pracownika placówki handlowej/us ł ugowej (sprzedawcy), z bezprawnym żą daniem wcze ś niejszego zwrotu wyp ł aconego ś wiadczenia na rzecz sprzedawcy lub przedstawienia dowodu skutecznego odst ą pienia od zawartej ze sprzedawc ą umowy kupna-sprzeda ż y. W dniu 28 marca 2006 r. Prezes Urz ę du uzna ł post ę powanie za bezprzedmiotowe i wyda ł decyzj ę o umorzeniu post ę powania zgodnie z art. 105 § 1 kpa. Okoliczno ść wskazuj ą c ą na bezprzedmiotowo ść , jakim dotkni ę te zosta ł o niniejsze post ę powanie, stanowi ł brak wyst ę powania po stronie Banku dzia ł ania, na jakie w sentencji wniosku wskazywa ł Powiatowy Rzecznik Konsumentów w Tychach. Stanowi ą ce dowód w sprawie pisma Banku kierowane do konsumentów wyra ź nie wskazywa ł y na uznanie przez przedsi ę biorc ę odst ą pienia od umowy kredytu konsumenckiego za wa ż nie dokonane. W toku ww. post ę powania ustalono jednak, ż e pomimo i ż odst ą pienie od umowy kredytu udzielonego na zakup towaru lub us ł ugi uwa ż ane jest przez HSBC Bank Polska S.A. za skuteczne, Bank żą da zwrotu równowarto ś ci kredytu od konsumenta. Wskaza ł y na to skargi z ł o ż one przez Powiatowego Rzecznika Konsumentów w Tychach oraz Powiatowego Rzecznika Konsumentów w Pruszkowie, które znajduj ą si ę w materiale dowodowym, zebranym w trakcie powo ł anego post ę powania oraz tre ść Umowy z dnia 17 lutego 2004 r. o wspó ł pracy w zakresie finansowania sprzeda ż y kredytem bankowym („Umowa o wspó ł pracy”,”UWFS”), zawartej pomi ę dzy HSBC Bank Polski S.A. z siedzib ą w Warszawie a KOMPUTERY Sp. z .o.o. z siedzib ą w Katowicach. Zgodnie z § 6 pkt 2 Umowy o wspó ł pracy „(…) Z chwil ą odst ą pienia od umowy kredytu na konsumencie ci ąż y obowi ą zek zwrotu równowarto ś ci otrzymanego od Banku kredytu”. Takie dzia ł anie banku nie znajduje uzasadnienia w ś wietle art. 11 ust. 4 ustawy o kredycie konsumenckim, zwanej dalej tak ż e „ukk”, zgodnie z którym: „Je ż eli spe ł nienie ś wiadczenia przez kredytodawc ę nast ą pi ł o na rzecz podmiotu, od którego konsument naby ł rzecz lub us ł ug ę , i mi ę dzy tym podmiotem a kredytodawc ą istnieje umowa reguluj ą ca zasady udzielania kredytu konsumenckiego na nabycie rzeczy lub us ł ugi, konsument mo ż e odst ą pi ć od umowy o kredyt konsumencki poprzez z ł o ż enie o ś wiadczenia, o którym mowa w ust. 3. Warunki zwrotu ś wiadczenia kredytodawcy okre ś la umowa zawarta mi ę dzy podmiotem, od którego konsument naby ł rzecz lub us ł ug ę , a kredytodawc ą ”. Wobec powy ż szego, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, dzia ł aj ą c na podstawie art. 44 ust. 1 ustawy, w dniu 29 maja 2006 r. wszcz ął z urz ę du post ę powanie w zwi ą zku z podejrzeniem naruszenia przez HSBC Bank Polska S.A. art. 11 ust. 4 ustawy o kredycie konsumenckim poprzez żą danie od konsumenta zwrotu równowarto ś ci kredytu, udzielonego na zakup towaru lub us ł ugi, w przypadku odst ą pienia od umowy kredytu, co mo ż e stanowi ć praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a ust. 1 ustawy. Pismem z dnia 13 czerwca 2006 r. (karta nr 10) Spó ł ka odnios ł a si ę do zarzutów podniesionych przez Prezesa Urz ę du, jednak ż e zarówno pismo jak i dokumenty przedstawione przez Bank nie spe ł nia ł y wymogów formalnych, gdy ż nie by ł y podpisane przez organ uprawniony. W celu uzupe ł nienia braków formalnych, Prezes Urz ę du wezwa ł Bank pismem z dnia 21 lipca 2006 r. (karta nr 90) do ponownego przekazania pisma przewodniego i wymaganych dokumentów podpisanych przez organ uprawniony do reprezentacji podmiotu w zakresie sk ł adania o ś wiadcze ń i ich podpisywania w imieniu Banku, zgodnie z Dzia ł em 2 Odpisu Krajowego Rejestru S ą dowego (Nr KRS 0000030437) w terminie 7 dni. W wymaganym terminie Bank uzupe ł ni ł braki formalne wskazane przez Prezesa Urz ę du. Spó ł ka uzna ł a postawiony przez Prezesa Urz ę du zarzut naruszenia art. 11 ust. 4 ustawy o kredycie konsumenckim za nieuzasadniony. W pi ś mie z dnia 13 czerwca 2006 r. wskazano, i ż podstaw ą sformu ł owania zarzutów by ł a analiza umowy z dnia 17 lutego 2004 r. o wspó ł pracy w zakresie finansowania sprzeda ż y kredytem bankowym, która zosta ł a zawarta pomi ę dzy HSBC Bank Polska S.A. a firm ą Komputery Sp. z o.o. oraz skarg Powiatowych Rzeczników Konsumentów, znajduj ą cych si ę w zebranym w poprzednim post ę powaniu materiale dowodowym. Bank podkre ś li ł , ż e zako ń czy ł wspó ł prac ę z firm ą 2 Komputery Sp. z o.o. poprzez wypowiedzenie Umowy o wspó ł pracy w dniu 31 grudnia 2005 r., tym samym zaprzesta ł stosowania postanowie ń Umowy o wspó ł pracy, które w opinii Prezesa Urz ę du mog ł y stanowi ć podstaw ę praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. W ocenie Spó ł ki, art. 11 ust. 4 ustawy o kredycie konsumenckim, b ę d ą cy przedmiotem analizy post ę powania, nie reguluje wprost kwestii rozlicze ń w przypadku odst ą pienia od umowy kredytu, lecz odsy ł a w tym zakresie do postanowie ń umowy o wspó ł pracy, o ile taka umowa pomi ę dzy Bankiem a sprzedawc ą zosta ł a zawarta. W opinii HSBC Bank Polska S.A., art. 11 ust. 4 ustawy o kredycie konsumenckim nie mo ż e by ć traktowany jako zakaz dochodzenia nale ż nego ś wiadczenia przez Bank bezpo ś rednio od klienta w przypadku odst ą pienia od umowy kredytu. Przyj ę cie takiej argumentacji prowadzi ł oby do uznania, ż e konsument, który zakupi ł towar za kredyt konsumencki, mo ż e od umowy o kredyt konsumencki odst ą pi ć , zachowuj ą c jednocze ś nie zakupiony towar. Stanowisko takie mo ż na by uzasadni ć , jedynie w przypadku, gdyby równocze ś nie z wypowiedzeniem umowy kredytu rozwi ą zaniu ulega ł a tak ż e umowa kupna-sprzeda ż y. Rozwi ą zanie takie nie zosta ł o jednak przewidziane przez ustawodawc ę , co uniemo ż liwia Bankowi żą danie zwrotu ś wiadczenia bezpo ś rednio od sprzedawcy. Spó ł ka wskaza ł a na obowi ą zuj ą ce przepisy prawa dotycz ą ce wzajemnych ś wiadcze ń i obowi ą zku ich zwrotu, uregulowane tak ż e, obok ustawy o kredycie konsumenckim, w art. 395 § 2, art. 494 oraz art. 405 ustawy - kodeks cywilny. Zdaniem Banku, brak jest podstawy dla żą dania zwrotu ś wiadczenia przez Bank bezpo ś rednio od sprzedawcy, w sytuacji gdy pozostaje w mocy umowa sprzeda ż y. W ocenie Banku, postanowienia umowy kredytowej (§ 8 ust. 2) oraz Umowy o wspó ł pracy (§ 6 ust. 2) nie zak ł adaj ą , jakoby w ka ż dej sytuacji Bank żą da ł zwrotu kwoty bezpo ś rednio od konsumenta. Przywo ł ane postanowienia odnosz ą si ę wprost do sytuacji, w której odst ą pienie przez konsumenta od umowy kredytowej nie wi ąż e si ę z odst ą pieniem tak ż e od umowy kupna-sprzeda ż y. Natomiast ani umowa kredytu ani Umowa o wspó ł pracy nie przes ą dza ł y kwestii rozlicze ń w sytuacji, w której przestawa ł yby obowi ą zywa ć zarówno umowa kredytu jak i umowa sprzeda ż y. HSBC Bank Polska S.A. wyja ś ni ł , ż e pomimo braku w umowie o wspó ł pracy literalnych postanowie ń reguluj ą cych kwesti ę rozlicze ń pomi ę dzy bankiem a sprzedawc ą , Bank oraz firma Komputery Sp. z o.o. w wypadkach, w których przestawa ł y obowi ą zywa ć zarówno umowa kredytu jak i umowa sprzeda ż y w praktyce dokonywa ł y rozlicze ń mi ę dzy sob ą bezpo ś rednio, bez anga ż owania konsumenta, je ś li zarówno sprzedawca jak i konsument potwierdzili skuteczno ść odst ą pienia od umowy sprzeda ż y. Spó ł ka wskaza ł a tak ż e, i ż jak najszybsze przekazanie przez Bank sprzedawcy ś rodków pochodz ą cych z kredytu pozostaje w interesie kredytobiorcy, poniewa ż przyj ę cie takiego mechanizmu rozliczenia pozwala na szybkie odebranie zakupionego na kredyt towaru. W kwestii żą dania od konsumenta zwrotu ś wiadczenia przekazanego sprzedawcy, Spó ł ka wyja ś ni ł a, ż e spe ł nienie ś wiadczenia nast ą pi ł o zgodnie z postanowieniami umowy kredytowej, w ramach której udost ę pniony konsumentowi kredyt jest bezpo ś rednio przekazywany na rachunek wskazanego przez konsumenta sprzedawcy (przekaz). Sk ł adaj ą c przedmiotowe wyja ś nienia Spó ł ka stwierdzi ł a, ż e nie stosuje praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, a wykorzystywane procedury zwi ą zane z udzielaniem kredytów pozostaj ą w zgodzie z przepisami ustawy o kredycie konsumenckim. W pi ś mie z dnia 31 lipca 2006 r. (karta nr 99) Spó ł ka poinformowa ł a Prezesa Urz ę du o liczbie odst ą pie ń od umów kredytowych udzielonych przez HSBC Bank Polska S.A. w okresie od 1 stycznia 2005 r. do 30 kwietnia 2006 r. oraz potwierdzi ł a, i ż w ka ż dym przypadku, w którym Klient odst ę puje jednocze ś nie od umowy kredytowej oraz skutecznie odst ą pi ł od umowy sprzeda ż y nie jest zobowi ą zany do sp ł aty kredytu. Zgodnie z zasad ą wyra ż on ą w art. 10 ustawy kodeks post ę powania administracyjnego, Spó ł ka przed wydaniem Decyzji mia ł a mo ż liwo ść zapoznania oraz wypowiedzenia si ę co do 3 zebranych dowodów (karta nr 207), z czego jednak, w wyznaczonym terminie, nie skorzysta ł a. Prezes Urz ę du ustali ł , co nast ę puje. HSBC Bank Polska S.A. w ramach prowadzonej dzia ł alno ś ci gospodarczej na rynku us ł ug finansowych udziela kredytów z ł otowych, bezgotówkowych na zakup towarów i us ł ug pochodz ą cych z oferty wspó ł pracuj ą cych z nim, na podstawie odr ę bnej umowy o wspó ł pracy, punktów handlowych i us ł ugowych. Odbiorcami ww. us ł ug s ą m.in. osoby fizyczne, które zawieraj ą umow ę sprzeda ż y z punktami handlowymi i us ł ugowymi w celach niezwi ą zanych bezpo ś rednio z dzia ł alno ś ci ą zawodow ą czy gospodarcz ą . Przedmiotem umowy sprzeda ż y jest okre ś lony towar, nie us ł uga, który jest finansowany poprzez umow ę kredytu zawart ą mi ę dzy konsumentem a Bankiem za po ś rednictwem upowa ż nionego przedstawiciela placówki handlowej czy us ł ugowej. We wskazanej sytuacji dochodzi do zawarcia umowy o kredyt konsumencki w rozumieniu art. 2 ust. 1 ukk, tj. umowy na mocy której przedsi ę biorca w zakresie swej dzia ł alno ś ci udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi kredytu w jakiejkolwiek postaci . Konsumenta z Bankiem wi ąż e umowa o kredyt konsumencki, której integraln ą cz ęść stanowi ą Warunki umów kredytowych na zakup towarów i us ł ug w HSBC Bank Polska S.A. (OWUK). Natomiast Bank z danym punktem handlowym b ą d ź us ł ugowym wi ąż e Umowa o wspó ł pracy w zakresie finansowania kredytem bankowym (UWFS). Oba ww. dokumenty maj ą charakter wzorca umowy, który mo ż e by ć podstaw ą zobowi ą zania łą cz ą cego Bank z ka ż dym konsumentem oraz odpowiednio z ka ż dym przedsi ę biorc ą (punktem handlowym, us ł ugowym), co potwierdzi ł a Spó ł ka. W przypadkach wskazanych w toku niniejszego post ę powania Bank zawiera ł umow ę o wspó ł pracy ze spó ł k ą KOMPUTERY z siedzib ą w Katowicach (karta nr 40-44 DDK-61-34/05/KP) zajmuj ą c ą si ę sprzeda żą komputerów wraz z akcesoriami i oprogramowaniem. Prezes Urz ę du, na podstawie analizy ww. wzorców umów oraz informacji pozyskanych w toku post ę powania, ustali ł nast ę puj ą ce zasady przydzielania kredytu konsumenckiego oraz procedury stosowane przy odst ą pieniu przez konsumenta od przedmiotowej umowy. Kredyt udzielany by ł do dnia 1 stycznia 2006 r. na podstawie wniosku kredytowego/oferty kredytowej z HSBC Bank Polska (karta nr 25 DDK-61- 34/05/KP), natomiast od dnia 1 stycznia 2006 r. na podstawie wniosku kredytowego/umowy kredytowej z HSBC Bank Polska (karta nr 144). Spó ł ka akceptuj ą c wniosek, udziela kredytu i przekazuje do dyspozycji kredytobiorcy ś wiadczenie bez zb ę dnej zw ł oki. Bank udost ę pnia konsumentowi kredyt poprzez przekazanie jego kwoty, pomniejszonej o op ł at ę przygotowawcz ą , na rachunek wskazanego przez kredytobiorc ę sprzedawcy nie pó ź niej ni ż w 3 dniu roboczym, licz ą c od daty otrzymania orygina ł u wniosku kredytowego. Sprzedawca zawieraj ą c umow ę o wspó ł pracy z Bankiem zobowi ą zuje si ę do poinformowania konsumenta o mo ż liwo ś ci, warunkach, terminie i miejscu odst ą pienia od umowy kredytu zawartej w celu sfinansowania zakupu towarów lub us ł ug; wraz z wnioskiem kredytowym zobowi ą zuje si ę ponadto wyda ć konsumentowi egzemplarz ogólnych warunków umów kredytowych na zakup towarów i us ł ug oraz wyci ą g z tabeli op ł at i prowizji, a tak ż e wzór o ś wiadczenia o odst ą pieniu od umowy kredytu. Prezes Urz ę du ustali ł , ż e zgodnie z § 8 OWUK, który udost ę pniany by ł konsumentowi wraz z wnioskiem kredytowym przed dniem 1 stycznia 2006 r., kredytobiorca mia ł prawo do odst ą pienia od umowy w terminie 10 dni od daty otrzymania z Banku potwierdzenia zawarcia umowy. Termin przedmiotowy by ł zachowany, je ż eli w tym czasie kredytobiorca z ł o ż y ł Bankowi o ś wiadczenie o odst ą pieniu od umowy lub wys ł a ł je listem poleconym na adres Banku wskazany w umowie. W razie wykonania prawa do odst ą pienia, Umowa uwa ż ana by ł a za niezawart ą . To, co strony sobie ś wiadczy ł y, powinno ulec zwrotowi z zastrze ż eniem op ł aty przygotowawczej. 4 Z dniem 1 stycznia 2006 r. Spó ł ka wprowadzi ł a zmiany postanowie ń zawartych w Ogólnych Warunkach Kredytowych na zakup towarów i us ł ug w HSBC Bank Polska S.A. oraz we Wnioskach kredytowych oferowanych klientom. Zgodnie ze zmienion ą tre ś ci ą § 8 OWUK, kredytobiorca ma prawo do odst ą pienia od Umowy w ci ą gu 14 dni od zawarcia Umowy. Termin ten jest zachowany, je ż eli w tym czasie kredytobiorca z ł o ż y Bankowi pisemne o ś wiadczenie o odst ą pieniu od Umowy lub wy ś le je listem poleconym na adres Banku wskazany w Umowie. W razie wykonania prawa do odst ą pienia, Umowa uwa ż ana jest za niezawart ą . To, co strony ju ż ś wiadczy ł y, ulega zwrotowi w stanie niezmienionym, chyba ż e zmiana by ł a konieczna w granicach zwyk ł ego zarz ą du, w terminie trzydziestu dni od dnia odst ą pienia od Umowy – w przypadku ś wiadcze ń Kredytobiorcy, albo od dnia otrzymania o ś wiadczenia o odst ą pieniu od umowy – w przypadku ś wiadcze ń Banku. Bank zastrzega równie ż w „O ś wiadczeniu o odst ą pieniu od umowy kredytowej”, i ż op ł ata przygotowawcza nie podlega zwrotowi w przypadku odst ą pienia konsumenta od umowy kredytu konsumenckiego. Jak ustali ł Prezes Urz ę du tre ść Umowy o wspó ł prac ę nie uleg ł a zmianie, umowa ta stanowi wzorzec umowny, którym Bank pos ł uguje si ę w ramach wspó ł pracy z innymi punktami handlowymi i us ł ugowymi na terenie Polski. Tre ść § 6 ust. 2 umowy o wspó ł prac ę wskazuje, ż e odst ą pienie od umowy kredytu nie oznacza mo ż liwo ś ci odst ą pienia od umowy kupna-sprzeda ż y towaru lub us ł ugi. Z chwil ą odst ą pienia od umowy kredytu, na Kredytobiorcy ci ąż y obowi ą zek zwrotu równowarto ś ci otrzymanego od Banku kredytu oraz obowi ą zek uiszczenia op ł aty przygotowawczej (je ś li zosta ł a uiszczona – nie podlega zwrotowi). Sprzedawca nie ponosi odpowiedzialno ś ci za szkody Banku powsta ł e w wyniku niesp ł acenia zaci ą gni ę tego kredytu przez klientów Sprzedawcy, pod warunkiem spe ł nienia wymogów okre ś lonych umow ą o wspó ł prac ę . Bank i Sprzedawca zobowi ą zuj ą si ę ponadto do zachowania poufno ś ci tre ś ci umowy o wspó ł prac ę oraz zasad obj ę tych t ą umow ą oraz informacji, które mog ł yby uzyska ć w zwi ą zku z wykonywaniem niniejszej umowy i nie ujawnia ć ich bez wcze ś niejszej pisemnej zgody drugiej strony. W oparciu o wy ż ej opisane zasady b ę d ą ce przedmiotem regulacji umownej, odst ą pienie przez konsumenta od umowy kredytowej wi ąż e si ę z obowi ą zkiem zwrotu przez konsumenta ś wiadczenia przekazanego na rachunek Sprzedawcy. Dotyczy to w szczególno ś ci sytuacji, w której umowa sprzeda ż y nie dochodzi do skutku b ą d ź jest rozwi ą zana, a konsument nie odst ą pi ł od umowy sprzeda ż y. Powy ż sza praktyka sta ł a si ę przedmiotem skarg, z jakimi konsumenci wyst ę powali si ę do rzeczników konsumentów. Jako przyk ł ad w niniejszym post ę powaniu wskazane zosta ł y dwa indywidualne przypadki, w których Bank dla odst ą pienia konsumenta od umowy uznaje z ł o ż one w tym przedmiocie o ś wiadczenie, wyst ę puj ą c jednocze ś nie z żą daniem zwrotu ś wiadczenia od konsumenta b ą d ź potwierdzenia upadku umowy sprzeda ż y przez Sprzedawc ę jako czynno ś ci warunkuj ą cej zwolnienie konsumenta od obowi ą zku zwrotu ś wiadczenie pozostaj ą cego w posiadaniu Sprzedawcy. Tak ą praktyk ę Banku potwierdza tak ż e przekazana przez Bank w toku post ę powania korespondencja z wybranymi konsumentami. W toku post ę powania ustalono, tak ż e ż e HSBC Bank Polska wypowiedzia ł Umow ę o wspó ł pracy firmie KOMPUTERY Sp. z o.o. z dniem 31 grudnia 2005 r. (karta nr 143). Jednak ż e wzorzec umowy o wspó ł prac ę jest nadal stosowany przez Bank w ramach wspó ł pracy z punktami us ł ugowymi i handlowymi na terenie ca ł ego kraju. 5 Prezes Urz ę du zwa ż y ł co nast ę puje. Art. 23a ust. 1 zd. 1 ustawy stanowi, ż e „ przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy ”. Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą zatem ochronie przed dzia ł aniami przedsi ę biorców, które s ą sprzeczne z prawem, tj. przepisami okre ś lonych aktów prawnych oraz zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrymi obyczajami. Do stwierdzenia praktyki na podstawie art. 23a ustawy konieczne jest wykazanie, ż e spe ł nione zosta ł y łą cznie nast ę puj ą ce przes ł anki: I. bezprawno ść dzia ł a ń przedsi ę biorcy, II. naruszenie tymi dzia ł aniami zbiorowego interesu konsumentów. Ad I Bezprawno ść dzia ł ania oznacza sprzeczno ść dzia ł ania przedsi ę biorcy z obowi ą zuj ą cym prawem. W niniejszym post ę powaniu bezprawno ść dzia ł ania przedsi ę biorcy przejawia si ę w naruszeniu regulacji zawartej w ustawie o kredycie konsumenckim, a w szczególno ś ci art. 11 ust. 4 ustawy. Przedmiotem niniejszego post ę powania jest rozstrzygni ę cie czy bank mo ż e żą da ć od konsumenta zwrotu równowarto ś ci kredytu, udzielonego na zakup towaru lub us ł ugi, w przypadku odst ą pienia konsumenta od umowy kredytu, gdy pomi ę dzy kredytodawc ą a podmiotem od którego konsument naby ł rzecz lub us ł ug ę istnieje umowa reguluj ą ca zasady udzielania kredytu konsumenckiego na nabycie rzeczy lub us ł ugi. Prezes Urz ę du nie uwzgl ę dni ł argumentacji Spó ł ki, w której wskazywa ł a ona na bezprzedmiotowo ść niniejszego post ę powania, gdy ż Bank zako ń czy ł wspó ł prac ę z firm ą KOMPUTERY Sp. z o.o., tym samym w ocenie Banku zaprzestano stosowania postanowie ń Umowy o wspó ł prac ę , które w opinii Prezesa Urz ę du mog ł y stanowi ć podstaw ę praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Jak wskazano powy ż ej, przedmiotem zainteresowania Prezesa Urz ę du w toku post ę powania nie jest sam obowi ą zek zwrotu ś wiadczenia lecz ustalenie podmiotu uprawnionego do zwrotu ś wiadczenia tj. konsumenta czy te ż sprzedawcy. Z analizy dokumentów wynika, ż e Bank uznaje odst ą pienie konsumenta od umowy za skuteczne, w nast ę pstwie czego domaga si ę od konsumenta wcze ś niejszego zwrotu kredytu przekazanego na rachunek sprzedawcy. Ponadto, jak ustalono w toku post ę powania, umowa o wspó ł prac ę stanowi wzorzec umowny stosowany przez HSBC Bank Polska S.A. w stosunkach handlowych z innymi sprzedawcami. Tym samym brak jest podstaw do uznania post ę powania za bezprzedmiotowe, gdy ż zarzucana praktyka istotnie nadal ma miejsce, czego potwierdzeniem s ą nie tylko wskazane w toku post ę powania (DDK-61-34/05/KP) sprawy konsumentów, ale tak ż e sposób polubownego rozwi ą zania sporów, jaki przyj ął Bank (karta nr 60 DDK-61-34/05KP). Dopiero bowiem potwierdzenie przez spó ł k ę KOMPUTERY rozwi ą zania umowy sprzeda ż y umo ż liwi ł o zaprzestanie żą dania zwrotu kredytu od konsumenta i przelanie kwoty otrzymanego ś wiadczenia do Banku przez Sprzedawc ę . Tym samym zarzut bezprzedmiotowo ś ci post ę powania, w rozumieniu art. 105 kpa, nie zas ł uguje na uwzgl ę dnienie. Prezes Urz ę du nie uzna ł ponadto za w ł a ś ciwe w niniejszym post ę powaniu odwo ł ywanie si ę do innych ni ż ustawa o kredycie konsumenckim regulacji wskazanych przez Spó ł k ę , tzn. do art. 395 § 2, art. 494 oraz art. 405 kodeksu cywilnego. Powo ł anych przez Bank przepisów nie mo ż na uzna ć za maj ą ce jakiekolwiek (nawet uzupe ł niaj ą ce) znaczenie dla rozstrzygni ę cia w niniejszej sprawie, nawet je ż eli stanowi ą przyk ł adowe potwierdzenie tezy 6 podnoszonej przez Bank, t.j. obowi ą zku zwrotu ś wiadczenia przez strony w przypadku upadku stosunku zobowi ą zaniowego. Odnosz ą si ę one bowiem do mo ż liwo ś ci umownej regulacji prawa do odst ą pienia (art. 395 § 2 k.c.), zwrotu ś wiadcze ń w ramach upadku umowy wzajemnej (art. 494 k.c.) czy te ż uzyskania korzy ś ci maj ą tkowej bez tytu ł u prawnego (art. 405 k.c.). Przepisy te znale źć ewentualnie mog ą zastosowanie w relacjach konsument – sprzedawca, ale nie konsument – bank. W tej relacji znajduj ą zastosowanie przepisy szczególne. W zwi ą zku z powy ż szym jedynym aktem prawnym maj ą cym znaczenie w niniejszej sprawie pozostaje ustawa o kredycie konsumenckim, a w szczególno ś ci art. 11 reguluj ą cy kwesti ę odst ą pienia od umowy kredytowej. Przyznanie konsumentowi uprawnienia do odst ą pienia od umowy w okre ś lonym terminie, bez konieczno ś ci uzasadniania przyczyny wykonania tego uprawnienia, jest jednym z typowych instrumentów s ł u żą cych ochronie interesów s ł abszej strony obrotu, jak ą pozostaje w stosunku do profesjonalnych instytucji finansowych, konsument. Ratio legis omawianej regulacji stanowi zatem zapobie ż enie pochopnemu zaci ą ganiu zobowiaza ń kredytowych, gdy ż sam wymóg wysokich standardów informacyjnych, na ł o ż ony na instytucje udzielaj ą ce kredytów konsumenckich, nie jest wystarczaj ą cym instrumentem ochronnym. O ś wiadczenie o odst ą pieniu od umowy kredytu ma charakter prawnokszta ł tuj ą cy, co oznacza, ż e jego adresat (tu: Bank) nie ma ż adnego wp ł ywu na zmiany w stanie prawnym, jakie poci ą ga za sob ą to uprawnienie i musi si ę im podporz ą dkowa ć . Nie mo ż e zatem na drodze umownej ograniczy ć czy te ż wy łą czy ć przedmiotowego prawa, czy te ż uzale ż ni ć skuteczno ś ci jego dokonania od na ł o ż enia na konsumenta dodatkowych obowi ą zków czy warunków. Takie dzia ł anie stanowi ł oby naruszenie art. 11 ust. 1 ukk. Z uwagi na charakter dokonanych czynno ś ci prawnych oraz wyst ę powanie trzech stosunków prawnych w niniejszej sprawie, nale ż y wzi ąć pod uwag ę ust. 3 i 4 powo ł anego wy ż ej art. 11 ukk. Pierwszy z nich odnosi si ę do sytuacji odst ą pienia od umowy kredytu i wskazuje na konieczno ść z ł o ż enia o ś wiadczenia, którego adresatem jest kredytodawca. W razie spe ł nienia ś wiadczenia przed up ł ywem terminu do odst ą pienia, to odst ą pienie jest skuteczne, je ś li ś wiadczenie zosta ł o zwrócone kredytodawcy łą cznie z o ś wiadczeniem o odst ą pieniu od umowy. Jako wyj ą tek od zasady wyra ż onej w art. 11 ust. 3 ukk nale ż y wi ę c traktowa ć art. 11 ust. 4 ukk, do którego w ostatnim zdaniu odsy ł a omawiany przepis pos ł uguj ą c si ę sformu ł owaniem „ z zastrze ż eniem ust. 4”. Ww. regulacja prawna dotyczy bowiem szczególnej sytuacji, w której spe ł nienie ś wiadczenia przez kredytodawc ę nast ą pi ł o na rzecz podmiotu, od którego konsument naby ł rzecz lub us ł ug ę i mi ę dzy tym podmiotem a kredytodawc ą istnieje umowa reguluj ą ca zasady udzielania kredytu konsumenckiego na nabycie rzeczy lub us ł ugi. Jak wynika z ustale ń dokonanych przez Prezesa Urz ę du w toku niniejszego post ę powania HSBC Bank Polska zawiera umowy o wspó ł pracy w zakresie finansowania sprzeda ż y kredytem bankowym (UWFS), czego potwierdzeniem jest, za łą czona jako dowód, umowa o wspó ł pracy ze spó ł k ą KOMPUTERY oraz o ś wiadczenie Banku, ż e umowa ta stanowi wzorzec umowny, którym pos ł uguje si ę Bank w ramach wspó ł pracy z innymi punktami handlowymi i us ł ugowymi na terenie Polski. Tym samym regulacje zawarte w art. 11 ust. 4 ukk odnosz ą si ę bezpo ś rednio do stanu faktycznego b ę d ą cego przedmiotem prowadzonego przed Prezesem Urz ę du post ę powania. Tre ść ww. przepisu wskazuje wyra ź nie na mo ż liwo ść odst ą pienia poprzez z ł o ż enie stosownego o ś wiadczenia. Natomiast warunki zwrotu ś wiadczenia kredytodawcy ma okre ś la ć umowa zawarta mi ę dzy podmiotem, od którego konsument naby ł rzecz lub us ł ug ę a kredytodawc ą . W ocenie Prezesa Urz ę du, ustawodawca wskazuj ą c na miejsce regulacji zasad zwrotu ś wiadczenia (t.j. w umowie łą cz ą cej kredytodawc ę z podmiotem, od którego konsument naby ł rzecz lub us ł ug ę ) dokonuje rozró ż nienia podmiotu zobowi ą zanego do zwrotu kredytu, w zale ż no ś ci od 7 tego na czyj rachunek faktycznie nast ą pi ł o spe ł nienie ś wiadczenia. Je ż eli ś wiadczenie zosta ł o spe ł nione do r ą k konsumenta w ł a ś ciwym jest, by wraz ze z ł o ż eniem o ś wiadczenia o odst ą pieniu, konsument zwróci ł tak ż e uzyskan ą od Banku kwot ę kredytu (art. 11 ust. 3 zd. 2 ukk). Nie mo ż na natomiast przyj ąć , by w przypadku przekazania ś wiadczenia na rzecz Sprzedawcy, ustawodawca uznawa ł za w ł a ś ciwe wymaganie od konsumenta zwrotu ś rodków, których nie posiada. Akceptacja takiej konstrukcji przeczy ł aby ratio legis ustawy o kredycie konsumenckim, która ma przede wszystkim chroni ć interesy konsumentów. Ponadto, w ocenie Prezesa Urz ę du, wskazanie przez ustawodawc ę umowy mi ę dzy Bankiem a Sprzedawc ą jako w ł a ś ciwej do uregulowania kwestii zwrotu ś wiadczenia w przypadku odst ą pienia od umowy, wyra ź nie wskazuje na podmioty, pomi ę dzy którymi przedmiotowa czynno ść ma zosta ć dokonana. Za tak ą interpretacj ą omawianego przepisu przemawia nie tylko wyk ł adania j ę zykowa dokonana poprzez porównanie tre ś ci art. 11 ust. 3 oraz art. 11 ust. 4 ukk, ale tak ż e wyk ł adnia celowo ś ciowa. Wskaza ć równie ż nale ż y, i ż w omawianym uk ł adzie w stosunku do konsumenta wyst ę puj ą dwa podmioty zajmuj ą ce si ę profesjonalnie prowadzeniem dzia ł alno ś ci gospodarczej, które maj ą „silniejsz ą ” pozycj ę . Przedsi ę biorcy w ramach tej dzia ł alno ś ci ponosz ą ryzyko zwi ą zane z jednej strony z faktem zawarcia umowy kredytu, od której nabywca mo ż e swobodnie odstapi ć , z drugiej za ś z dokonaniem sprzeda ż y finansowanej w ramach tego kredytu. Maj ą c na uwadze profesjonalny rodzaj dzia ł alno ś ci ustawodawca pozostawi ł kwestie zwi ą zane z warunkami zwrotu kredytu umowie pomi ę dzy przedsi ę biorcami. To przedsi ę biorcy – uwzgl ę dniaj ą c profesjonalny charakter dzia ł alno ś ci – w celu unikni ę cia ewentualnych w ą tpliwo ś ci, przy dochowaniu staranno ś ci zwi ą zanej z prowadzeniem przedsi ę biorstwa, powinni uregulowa ć je umownie. Brak stosowanych postanowie ń , b ą d ź istnienie postanowie ń warunkuj ą cych zwrot równowarto ś ci kredytu, który znajduje si ę w posiadaniu sprzedawcy, nie mo ż e obci ąż a ć skutkami finansowymi konsumenta, lecz mo ż e mie ć jedynie wp ł yw na stosunki pomi ę dzy przedsi ę biorcami i ich wzajemne rozliczenia. Ponadto, ustawa o kredycie konsumenckim nie przewiduje obowi ą zku udost ę pnienia konsumentom tre ś ci umowy o wspó ł prac ę , co w ocenie Prezesa Urz ę du, ostatecznie przes ą dza, ż e nie mog ą znale źć si ę tam regulacje odnosz ą ce si ę do sytuacji ekonomicznej konsumenta, a w tym bardziej w sposób niekorzystny j ą reguluj ą ce. Trafno ść stanowiska Prezesa Urz ę du potwierdza tak ż e stanowisko doktryny, stwierdzaj ą c, ż e tre ść umowy o wspó ł prac ę (...) nie mo ż e wp ł ywa ć na sytuacje prawn ą konsumenta. Ponadto nie mo ż na wymaga ć od niego zwrotu ś rodków, których nie otrzyma ł . Czyni ł oby to jego prawo do odst ą pienia czysto iluzorycznym (tak: M. Rusinek, K. W ł odarska, Jak przeci ąć w ę ze ł ? , Rzeczpospolita 2004/2/14, System Informacji Prawnej Lex (Lex Omega) 47/2005). W zwi ą zku z powy ż szym, nie mo ż na uwzgl ę dni ć twierdzenia Spó ł ki, ż e w przedstawionym stanie faktycznym art. 11 ust. 4 ukk nie ma zastosowania i nie mo ż e by ć traktowany jako zakaz dochodzenia nale ż nego ś wiadczenia przez Bank od konsumenta. Trafno ść twierdzenia Prezesa Urz ę du przynosi tre ść § 6 ust. 2 UWFS przewiduj ą ca obowi ą zek zwrotu ś wiadczenia przez konsumenta (karta nr 43 DDK-61-34/05/KP). Natomiast praktyczne potwierdzenie stosowania niekorzystnego, z punktu widzenia ochrony praw konsumentów, rozwi ą zania przynosi tre ść pisma Banku skierowanego do Powiatowego Rzecznika Konsumentów w Pruszkowie (karta nr 67 DDK-61-34/05/KP), w którym wskazano m.in. ż e „ Nas, jako Bank udzielaj ą cy Panu (...) kredytu na zakup sprz ę tu komputerowego, obowi ą zuj ą zasady Umowy o wspó ł pracy w zakresie finansowania sprzeda ż y kredytem bankowym, które okre ś laj ą warunki zwrotu ś wiadczenia kredytodawcy, czyli Bankowi. Zapisy w/w umowy mówi ą , ż e Sprzedawca musi wyrazi ć zgod ę na obci ąż anie go kwot ą kredytu Klienta, któremu Bank finansowa ł zakup towaru. W przypadku kredytu Pana (...) Sprzedawca nie wyrazi ł takiej zgody. Gdyby Bank w tej chwili obci ąż y ł kwot ą kredytu 8 Klienta, firm ę KOMPUTERY sp. z o.o., oznacza ł oby to zerwanie umowy zawartej pomi ę dzy Bankiem a Sprzedawc ą . Bank kieruje si ę jednak przepisami i post ę puje zgodnie z nimi” . Wobec przedmiotowych wyja ś nie ń Banku, nie sposób nie stwierdzi ć , i ż interpretacja art. 11 ust. 4 ukk dokonana przez Bank ma na celu ochron ę partnera handlowego, jakim pozostaje Sprzedawca, którego odpowiedzialno ść w ś wietle umowy o wspó ł pracy jest praktycznie wy łą czona (§ 7 UWFS, karta nr 43 DDK-61-34/05/KP). Stanowisko prezentowane przez Prezesa Urz ę du potwierdzaj ą tak ż e autorzy Komentarza do Ustawy o kredycie konsumenckim, którzy wskazuj ą , ż e „ Z brzmienia art. 11 ust. 3 zd. 2 ukk mo ż na wywie ść , i ż zasad ą jest, ż e je ś li ś wiadczenie zosta ł o spe ł nione do r ą k konsumenta, aby skutecznie odst ą pi ć od umowy, musi on zwróci ć ś rodki jednocze ś nie z o ś wiadczeniem o odst ą pieniu (...) Inaczej przedstawia si ę sytuacja konsumenta w przypadku, gdy ś rodki pochodz ą ce z kredytu otrzyma ł efektywnie (faktycznie) sam sprzedawca (us ł ugodawca), na podstawie łą cz ą cej do z kredytodawc ą umowy reguluj ą cej zasady udzielania kredytu konsumenckiego na nabycie rzeczy lub us ł ugi. Art. 11 ust. 4 ukk wprowadza bowiem wyj ą tek od zasady ustanowionej w ust. 3 tego przepisu. Polega on na tym, ż e w okoliczno ś ciach okre ś lonych w ust. 4 konsument zwolniony jest z obowi ą zku zwrotu kredytodawcy spe ł nionego przez niego ś wiadczenia, poniewa ż zwrot obci ąż a w takim przypadku – z mocy samego art. 11 ust. 4 ukk – podmiot, który to ś wiadczenie rzeczywi ś cie uzyska ł , czyli sprzedawc ę (us ł ugodawc ę ) (...) taki by ł – w za ł o ż eniu – ochronny cel komentowanej regulacji: unikni ę cie sytuacji, w której konsument by ł by zmuszony do zwrotu kredytodawcy ś rodków nie znajduj ą cych si ę w jego maj ą tku” (tak: D. Rogo ń [w:] J. Pisuli ń ski (red.), D. Rogo ń , M. Rusinek, K. W ł odarska, Ustawa o kredycie konsumenckim. Komentarz , Dom Wydawniczy ABC, 2004, System Informacji Prawnej Lex (Lex Omega 47/2005). Podobne stanowisko przedstawia K. W ł odarska ([w:] „ Umowa o kredyt konsumencki z przeznaczeniem na zakup okre ś lonej rzeczy” , Transformacje Prawa Prywatnego, 2003/1/23) – „ Jedynym warunkiem odst ą pienia przez konsumenta od umowy o kredyt konsumencki z przeznaczeniem na zakup okre ś lonej rzeczy, bez konieczno ś ci zwrotu spe ł nionego ś wiadczenia kredytodawcy, jest istnienie mi ę dzy kredytodawc ą a jego kontrahentem umowy o wspó ł pracy. Brak uregulowania w tej umowie warunków zwrotu wywiera skutek jedynie mi ę dzy jej stronami – sprzedawca staje si ę zobowi ą zany do zwrotu otrzymanej kwoty na zasadach ogólnych, czyli niezw ł ocznie po wezwaniu ze strony kredytodawcy (art. 455 k.c.)” . Prezes Urz ę du za w ł a ś ciwe oraz maj ą ce wp ł yw na sposób rozstrzygni ę cia przyj ę tego w niniejszej Decyzji uznaje tak ż e dokonanie oceny sytuacji prawnej w ramach stosunków trójstronnych zwi ą zanych z zawarciem umów powi ą zanych, ze szczególnym uwzgl ę dnieniem pozycji konsumenta w przedmiotowych relacjach. W prowadzonym post ę powaniu mamy do czynienia z instytucj ą tzw. umów powi ą zanych, gdzie zawarcie umowy o kredyt konsumencki stanowi form ę finansowania umowy kupna-sprzeda ż y (umowa finansowana). Oprócz ww. umów, których stronami s ą odpowiednio konsument – bank oraz konsument – sprzedawca, kontrahentów konsumenta łą czy umowa o wspó ł pracy, okre ś laj ą c ą zasady wspó ł dzia ł ania obu podmiotów. Na podstawie analizy tre ś ci ww. umowy o wspó ł pracy mo ż na stwierdzi ć , i ż sprzedawca pe ł ni rol ę po ś rednika przy udzielaniu kredytu przez bank oraz zostaje zobowi ą zany do okre ś lonych czynno ś ci informacyjnych, wynikaj ą cych z ustawy o kredycie konsumenckim, które ś wiadczy konsumentom „w imieniu” banku (§ 6 ust. 1 UWSF, karta nr 42 DDK-61-34/05/KP). Gospodarczy zwi ą zek mi ę dzy umow ą kredytu a umowa finansowan ą , nie zmienia jednak faktu, ż e mamy do czynienia z odr ę bnymi czynno ś ciami prawnymi, zawieranymi jednak ż e w okre ś lonym zwi ą zku przyczyno-skutkowym. Tym bardziej istotne jest pytanie o byt prawny przedmiotowych umów w przypadku upadku jednej z nich oraz skutki prawne, jakie to zdarzenie odnosi wobec zainteresowanych podmiotów. 9 Z tre ś ci pism Banku wynika bowiem, ż e tylko upadek umowy sprzeda ż y mo ż e skutkowa ć brakiem żą dania zwrotu ś wiadczenie od konsumenta. Mo ż liwe jest utrzymanie w mocy umowy sprzeda ż y, a upadek umowy kredytu jest zwi ą zany ze znalezieniem innego ź ród ł a finansowania zakupionego towaru, np. gotówka b ą d ź kredyt pozyskany od innej instytucji finansowej. Jak wynika z regulacji zawartej w art. 11 ust. 1 ukk konsument nie jest zobowi ą zany do wskazywania przyczyny odst ą pienia od umowy kredytu , wi ę c Bank nie mo ż e nak ł ada ć na niego obowi ą zku udzielania dodatkowych wyja ś nie ń , a tym bardziej żą da ć przed ł o ż enia odpowiednich dokumentów. Je ż eli Bank chce uzyska ć dodatkowe informacje mo ż e zwróci ć si ę o udzielenie wyja ś nie ń do Sprzedawcy, z którym łą czy go umowa o wspó ł pracy. W drugiej z mo ż liwych sytuacji wraz z upadkiem umowy o kredyt konsumencki nast ę puje tak ż e upadek umowy finansowanej, tym samym causa , z uwagi na któr ą zawarto umow ę kredytu przestaje istnie ć . W obu ww. sytuacjach, je ż eli ś wiadczenie jest w faktycznym posiadaniu Sprzedawcy, to w ł a ś nie ten podmiot, w ocenie Prezesa Urz ę du, pozostaje zobowi ą zany do zwrotu kwoty kredytu Bankowi. Nale ż y doda ć , i ż ustawa o kredycie konsumenckim przewiduje zale ż no ść losów prawnych obu umów „jednokierunkowo”, tzn. z mocy art. 12 ust. 1 oraz art. 13 ust. 1 ukk upadek umowy o nabycie okre ś lonej rzeczy lub us ł ugi poci ą ga za sob ą (w okre ś lonych tam okoliczno ś ciach, które jednak nie odnosz ą si ę do stanu faktycznego b ę d ą cego przedmiotem niniejszego post ę powania) upadek umowy o kredyt konsumencki. Rozszerzony skutek odst ą pienia od umowy nie ma miejsca w sytuacji odwrotnej - odst ą pienie od umowy kredytu nie skutkuje automatycznym upadkiem umowy sprzeda ż y. Bank nie posiada zatem umocowania prawnego, by domaga ć si ę potwierdzenia tego faktu od konsumenta i uzale ż nia ć od tego zwolnienie konsumenta od sp ł aty kredytu. Powo ł ywanie si ę w tym przypadku przez Bank na regulacje zawarte w umowie o wspó ł prac ę ze sprzedawc ą nie mo ż e mie ć pierwsze ń stwa przed przepisami ustawy o kredycie konsumenckim, je ż eli pozostaje w sprzeczno ś ci z celem i tre ś ci ą ww. regulacji. S ł uszno ść twierdzenia Prezesa Urz ę du, potwierdza doktryna podnosz ą c, ż e „ Kredytodawca, b ę d ą cy osob ą trzeci ą w stosunku do umowy g ł ównej, nie mo ż e uzale ż ni ć skuteczno ś ci odst ą pienia od umowy kredytowej od zwrotu sprzedawcy przez konsumenta nabytej rzeczy (...) Znamienne jest, ż e art. 11 ust. 4 zd. 2 ukk stanowi, i ż wewn ę trzna umowa mi ę dzy sprzedawc ą o kredytobiorc ą powinna okre ś la ć warunki zwrotu przez sprzedawc ę ś wiadczenia kredytodawcy w razie odst ą pienia klienta od umowy kredytowej, nie za ś warunki zwrotu ś wiadczenia sprzedawcy przez konsumenta”. (D. Pop ł onyk, Powi ą zanie umowy kredytowej i kredytowanej w ś wietle ustawy o kredycie konsumenckim , Prawo Bankowe 2004/2/29, System Informacji Prawnej Lex (Lex Omega) 47/2005). Przyj ę ta przez Prezesa Urz ę du, zasada obliguj ą ca kontrahentów konsumenta do ustalenia zasad zwrotu ś wiadczenia w przypadku odst ą pienia od umowy kredytu (bez konieczno ś ci anga ż owania w to konsumenta), znajduje potwierdzenie w ustawie o kredycie konsumenckim. Dokonuj ą c powy ż szych rozwa ż a ń , Prezes Urz ę du za uzasadnione uwa ż a uznanie dzia ł a ń HSBC Bank Polska S.A. za bezprawne w rozumieniu art. 23 a ust. 1 ustawy. Bezprawno ść przejawia si ę w naruszeniu art. 11 ust. 4 ukk. Pozostaje to tak ż e dzia ł aniem sprzecznym z tre ś ci ą § 8 OWUK, b ę d ą cym przeniesieniem na grunt umowny ww. regulacji ustawowej w zakresie odst ą pienia od umowy kredytu. Naruszenie przejawia si ę w żą daniu zwrotu ś wiadczenia, którego konsument faktycznie nie posiada, na skutek przekazania go przez Bank bezpo ś rednio Sprzedawcy b ą d ź przedstawienie dowodu rozwi ą zania umowy sprzeda ż y. Prezes Urz ę du ustali ł , ż e dzia ł anie Spó ł ki oparte jest na b łę dnej interpretacji przepisów ustawy o kredycie konsumenckim (w szczególno ś ci art. 11 ust. 4 ukk) oraz przyj ę ciu b łę dnego za ł o ż enia, i ż tylko towarzysz ą cy odst ą pieniu od umowy kredytu upadek 10 umowy sprzeda ż y stanowi przes ł ank ę umo ż liwiaj ą c ą brak dochodzenia roszcze ń od konsumenta z tytu ł u odst ą pienia od umowy kredytu. „ Niedopuszczalne jest uzale ż nienie skuteczno ś ci odst ą pienia od umowy o kredyt od spe ł nienia dodatkowych warunków ani ż eli okre ś lone w samej ustawie” (tak: D. Pop ł onyk, Powi ą zanie... ). Prezes Urz ę du, w toku niniejszego post ę powania, wykaza ł , ż e żą danie od konsumenta zwrotu kredytu, nie znajduje umocowania ustawowego, a tym samym nale ż y je uzna ć za dzia ł anie bezprawne w ś wietle art. 11 ust. 4 ukk. Ad II Oprócz bezprawno ś ci dzia ł ania, drugim, koniecznym warunkiem uzasadniaj ą cym prowadzenie post ę powania w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów jest wykazanie naruszenie tzw. zbiorowego interesu konsumentów. Ustawa nie podaje definicji „zbiorowego interesu konsumentów”, wskazuj ą c jednak w art. 23a ust. 1 in fine ustawy, ż e nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów oznacza wi ę c nara ż enie na uszczerbek interesów znacznej grupy lub wszystkich konsumentów, poprzez stosowan ą przez przedsi ę biorc ę praktyk ę , obejmuj ą c ą tak dzia ł ania, jak i zaniechania. O tym, czy naruszony zosta ł interes zbiorowy, nie zawsze przes ą dza kryterium ilo ś ciowe, poniewa ż niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta mo ż e by ć przejawem cz ę sto lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszaj ą cej interes zbiorowy. Znaczenie poj ę cia „ochrony konsumentów”, z art. 1 ust. 1 ustawy b ę d ą c przedmiotem rozwa ż a ń S ą du Najwy ż szego, zosta ł o przez ten S ą d zidentyfikowane w kontek ś cie funkcjonalno ś ci ustawy antymonopolowej, uzasadniaj ą cej zakres dzia ł a ń podejmowanych na rzecz ochrony konsumentów przez Prezesa Urz ę du. Zgodnie z twierdzeniami S ą du Najwy ż szego „ Nie jest zasadne uznawanie, ż e post ę powanie z tytu ł u naruszenia ustawy antymonopolowej mo ż na wszczyna ć tylko wtedy, gdy zagro ż one s ą interesy wielu odbiorców, a nie jest to mo ż liwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pe ł ni tak ż e funkcj ę prewencyjn ą , s ł u ż y bowiem ochronie tak ż e nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów” (wyrok SN z dnia 12 wrze ś nia 2003 r., I CKN 504/01). W niniejszej sprawie naruszenie zbiorowego interesu konsumentów zosta ł o wykazane na podstawie analizy sytuacji faktycznej i prawnej dwóch konsumentów, którzy pozostawali w sporze z Bankiem w zwi ą zku z odst ą pieniem od umowy kredytu konsumenckiego. Przedstawiane w tre ś ci pism kierowanych b ą d ź bezpo ś rednio do konsumentów, jak i wyst ę puj ą cych w ich imieniu rzeczników konsumentów, to ż samych co do tre ś ci argumentów oraz powo ł ywanie si ę na regulacj ę zawart ą w umowie o wspó ł pracy w zakresie finansowania sprzeda ż y kredytem bankowym (która ma charakter wzorca umownego) wskazuje, ż e dzia ł ania Spó ł ki, uznane niniejsz ą Decyzj ą za bezprawne, mog ą by ć stosowane wobec ka ż dego konsumenta, który znajdzie si ę sytuacji faktycznej uzasadniaj ą cej podj ę cie przedmiotowych dzia ł a ń przez Bank. Potwierdzenie powy ż szego stanowiska przynosi tak ż e zaproponowany przez Spó ł k ę sposób rozwi ą zania sporów z konsumentami, których sprawy pos ł u ż y ł y jako dowód w niniejszym post ę powaniu. Polubowne rozwi ą zanie, po łą czone z konieczno ś ci ą potwierdzenia „anulowania” umowy finansowanej przez Sprzedawc ę pokazuje, ż e Spó ł ka nadal stosuje kwestionowan ą praktyk ę , żą daj ą c zwrotu ś wiadczenia od konsumenta, a nie Sprzedawcy. Te incydentalne przypadki potwierdzaj ą jedynie regu łę , która nadal jest przez Bank wykorzystywana. Ponadto liczba odst ą pie ń od umów kredytowych udzielonych przez HSBC Bank Polska S.A. w okresie od 1 stycznia 2005 r. do 30 kwietnia 2006 r. wynios ł a 1415. Jak wskaza ł a Spó ł ka oko ł o 80% klientów odst ą pi ł o od umowy 11 kredytu konsumenckiego oraz od umowy sprzeda ż y i tylko w takim wypadku, Bank nie żą da ł od konsumenta zwrotu kredytu. Maj ą c na uwadze powy ż sze, Prezes Urz ę du orzeka jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przys ł uguje stronom odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du. Otrzymuj ą : 1. HSBC Bank Polska S.A. Pl. Pi ł sudskiego 2 00-073 Warszawa 2. a/a Decyzj ę podpisa ł : z up. Prezesa Urz ę du Zast ę pca Dyrektora Departamentu Polityki Konsumenckiej Monika Stec 12