RLU-61/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW Delegatura w Lublinie 20-012 Lublin, ul. Ochotnicza 10 Tel. (0-81) 532-35-31, 743-77-30, 532-54-48, Fax (0-81) 532-08-26 E-mail: lublin@uokik.gov.pl za p.o. Lublin, dnia 24 grudnia 2008 r. RLU – 61 – 5/08/EW Decyzja RLU Nr 61/ 2008 Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50 poz. 331 ze zm.) i stosownie do art. 33 ust. 6 tej ż e ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939), po przeprowadzeniu post ę powania administracyjnego w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko W&J Wi ś niewski Sp. z o.o. Mo ś ciska, ul. 3-go Maja 40, 05-080 Izabelin - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów praktyk ę przedsi ę biorcy W&J Wi ś niewski Sp. z o.o. Mo ś ciska, ul. 3-go Maja 40, 05-080 Izabelin, polegaj ą c ą na bezprawnym dzia ł aniu w postaci naruszenia art. 4 ust. 1 i art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej oraz o zmianie kodeksu cywilnego (Dz.U. Nr 141, poz. 1176 ze zm.) poprzez stosowanie we wzorcu umowy sprzeda ż y u ż ywanych samochodów - Faktura VAT zapisów o tre ś ci: 1. – Nabywca dokona ł ogl ę dzin pojazdu, odby ł nim jazd ę próbn ą i w tym zakresie nie wnosi i nie b ę dzie wnosi ł ż adnych zastrze ż e ń , 2. – Firma nie odpowiada za ukryte wady fizyczne jak równie ż za wady prawne pojazdu, 3. – Pojazd sprzedany zosta ł bez gwarancji i r ę kojmi/zgodno ś ci z umow ą , co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. 2 Uzasadnienie Do Delegatury UOKiK w Lublinie wp ł yn ęł a skarga konsumenta, który zakupi ł u ż ywany samochód osobowy marki Toyota u przedsi ę biorcy W&J Wi ś niewski Sp. z o.o. (dalej zwany Spó ł k ą lub przedsi ę biorc ą ) W trakcie krótkiego u ż ytkowania samochodu ujawni ł y si ę w nim wady, które konsument zareklamowa ł u sprzedaj ą cego. W odpowiedzi na reklamacj ę otrzyma ł informacj ę , ż e nie przys ł uguj ą mu ż adne roszczenia zgodnie z zawart ą umow ą kupna- sprzeda ż y. Ze wzgl ę du na fakt, ż e Prezes UOKiK nie jest w ł a ś ciwy do prowadzenia indywidualnych spraw konsumenckich skar żą cy zosta ł poinformowany o mo ż liwo ś ci skorzystania z pomocy Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Lublinie lub indywidualnego za ł atwiania reklamacji ze sprzedawc ą . Analiza przedstawionych Urz ę dowi przez konsumenta dokumentów otrzymanych od sprzedawcy – W&J Wi ś niewski Sp. z o.o., a w szczególno ś ci fakt nie respektowanie przez sprzedawc ę obowi ą zuj ą cych przepisów prawa konsumenckiego, da ł o podstawy do wszcz ę cia w dniu 13 grudnia 2007 r. post ę powania wyja ś niaj ą cego w celu wst ę pnego ustalenia, czy mia ł o miejsce naruszenie chronionych prawem interesów konsumentów uzasadniaj ą ce podj ę cie dzia ł a ń w ramach ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów lub przepisów innych ustaw chroni ą cych prawa konsumentów. W trakcie tego post ę powania przedsi ę biorca przys ł a ł stosowane wobec konsumentów wzorce umów dotycz ą ce zakupu nowych i u ż ywanych samochodów. Analiza zapisów znajduj ą cych si ę w tych wzorcach da ł a podstawy do wszcz ę cia w dniu 06 marca 2008 r., na mocy upowa ż nienia wydanego przez Prezesa UOKiK, post ę powania administracyjnego pod zarzutem stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów polegaj ą cej na bezprawnym dzia ł aniu poprzez naruszenie przepisów ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej oraz zmianie kodeksu cywilnego (Dz.U. Nr 141, poz. 1176 ze zm.) tj. stosowanie we wzorcu umowy sprzeda ż y u ż ywanych samochodów Faktura VAT zapisów o tre ś ci: 1.- Nabywca dokona ł ogl ę dzin pojazdu, odby ł nim jazd ę próbn ą i w tym zakresie nie wnosi i nie b ę dzie wnosi ł ż adnych zastrze ż e ń , 2.- Firma nie odpowiada za ukryte wady fizyczne, jak równie ż za wady prawne pojazdu, 3.- Pojazd sprzedany zosta ł bez gwarancji i r ę kojmi/zgodno ś ci z umow ą . W odpowiedzi na wszcz ę cie post ę powania administracyjnego Spó ł ka poinformowa ł a, ż e nie stosuje wzorców umownych, a tym bardziej zakwestionowanego wzorca, a faktury z zakwestionowanymi zapisami wydawane s ą przy zawieraniu konkretnej umowy sprzeda ż y. Ponadto przedsi ę biorca stwierdzi ł , ż e stosuje tak ż e faktury sprzeda ż y, które nie zawieraj ą zakwestionowanych zapisów. W dalszej cz ęś ci korespondencji przys ł ano na żą danie Urz ę du wszystkie wystawione faktury sprzeda ż y u ż ywanych i nowych samochodów z okres 2007 i 2008 r. Nast ę pnie w dalszej korespondencji Spó ł ka poinformowa ł a, ż e zamierza zmieni ć zakwestionowane zapisy i wprowadzi ć nowy wzorzec umowy sprzeda ż y. Prezes UOKiK ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny w tej sprawie: W&J Wi ś niewski Sp. z o.o. z siedzib ą Mo ś ciska Izabelin jest przedsi ę biorc ą wpisanym do KRS pod numerem 0000149717. W zakresie prowadzonej dzia ł alno ś ci gospodarczej przedsi ę biorca zajmuje si ę m.inn. sprzeda żą detaliczn ą samochodów nowych i u ż ywanych. 3 Nabywcami tych pojazdów s ą inni przedsi ę biorcy i osoby fizyczne nabywaj ą ce pojazdy w celu nie zwi ą zanym z ich dzia ł alno ś ci zawodow ą i gospodarcz ą . Ten rodzaj odbiorców wype ł nia definicj ę konsumenta, o której mowa w art. 22 1 kodeksu cywilnego. W zwi ą zku z realizacj ą us ł ug, o których mowa wy ż ej Spó ł ka zawiera umowy sprzeda ż y z konsumentami, których potwierdzeniem jest dokument Faktura VAT wystawiany komputerowo dla ka ż dej jednej transakcji. Wydruk z komputera jest identyczny dla ka ż dej transakcji zmieniaj ą si ę tylko w nim data zawarcia umowy, jedna ze stron – kupuj ą cy, opis przedmiotu sprzeda ż y oraz wysoko ść ceny. Pozosta ł e zapisy pozostaj ą bez zmian. W badanym w niniejszym post ę powaniu okresie czasu obejmuj ą cym sprzeda ż nowych i u ż ywanych samochodów u tego przedsi ę biorcy (rok 2007 i pierwsza po ł owa 2008 r.) ustalono, ż e Spó ł ka przy sprzeda ż y samochodów u ż ywanych pos ł ugiwa ł a si ę dwoma dokumentami, spe ł niaj ą cymi kryteria wzorców umownych nazwanymi faktura VAT . Faktury VAT wystawiane do grudnia 2007 r. zawiera ł y w swojej tre ś ci obok informacji dotycz ą cych istotnych warunków umowy sprzeda ż y (okre ś lenie stron umowy, data jej zawarcia, okre ś lenie przedmiotu umowy, okre ś lenie ceny nabywanego pojazdu) zapisy o tre ś ci: - Nabywca dokona ł ogl ę dzin pojazdu, odby ł nim jazd ę próbn ą i w tym zakresie nie wnosi i nie b ę dzie wnosi ł ż adnych zastrze ż e ń , - Nabywca ma mo ż liwo ść sprawdzenia stanu technicznego pojazdu przez mechanika, bieg ł ego rzeczoznawc ę itp. Nabywca z tego prawa skorzysta/nie skorzysta, - Firma nie odpowiada za ukryte wady fizyczne jak równie ż za wady prawne samochodu, - Pojazd sprzedany zosta ł bez gwarancji i r ę kojmi/zgodno ś ci z umow ą , - Nabywca po dokonaniu zakupu w ż adnym czasie nie mo ż e dokona ć zwrotu, - Nabywca sprawdzi ł numer karoserii, silnika i potwierdza ich zgodno ść z dokumentami pojazdu, - Nabywca niniejszym kwituje odbiór pojazdu wraz z dokumentami. Ustalono tak ż e, ż e osoby, które otrzyma ł y faktury z zakwestionowanymi zapisami nie otrzyma ł y aneksów zmieniaj ą cych te zapisy. Od grudnia 2007 r. Spó ł ka w wystawianych fakturach zakupu u ż ywanych samochodów wprowadzi ł a jeden zapis o tre ś ci: „Odpowiedzialno ść za niezgodno ść towaru z umow ą wynosi 1 rok.”. Postanowieniem z dnia 02.04.2008 r. w łą czono do materia ł u dowodowego niniejszej sprawy materia ł dowodowy zebrany w post ę powaniu wyja ś niaj ą cym o sygnaturze akt RLU – 61- 53/07/EW. Prezes UOKiK zwa ż y ł , co nast ę puje: Wszczynaj ą c wobec W& J Wi ś niewski Sp. z o.o. post ę powanie administracyjne Prezes UOKiK postawi ł przedsi ę biorcy zarzuty naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów poprzez naruszenie przepisów ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej oraz o zmianie kodeksu cywilnego (Dz.U. Nr 141, poz. 1176 ze zm.), zwanej dalej ustaw ą o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej…, polegaj ą ce na stosowaniu we wzorcu umowy sprzeda ż y u ż ywanych samochodów - Faktura VAT zapisów o tre ś ci: 1. – Nabywca dokona ł ogl ę dzin pojazdu, odby ł nim jazd ę próbn ą i w tym zakresie nie wnosi i nie b ę dzie wnosi ł ż adnych zastrze ż e ń , 2. – Firma nie odpowiada za ukryte wady fizyczne jak równie ż za wady prawne pojazdu, 4 3. – Pojazd sprzedany zosta ł bez gwarancji i r ę kojmi/zgodno ś ci z umow ą . Zgodnie z tre ś ci ą art. 24 ust. 1 tej ustawy, zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Art. 24 ust. 2 stanowi, ż e przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. W niniejszej sprawie postawione przedsi ę biorcy zarzuty, aby mog ł y by ć skutecznie ocenione w ramach art. 24 ust. 1 i ust. 2, musz ą spe ł nia ć poni ż sze przes ł anki: 1. by ć dzia ł aniem bezprawnym, 2. godzi ć w zbiorowe interesy konsumentów. Pierwsza z przes ł anek jest spe ł niona, gdy oceniane zachowanie jest bezprawne. Bezprawno ść tradycyjnie ujmowana jest jako sprzeczno ść z obowi ą zuj ą cym porz ą dkiem prawnym. Poj ę cie „porz ą dek prawny” obejmuje nakazy i zakazy wynikaj ą ce z normy prawnej, a tak ż e nakazy i zakazy wynikaj ą ce z norm moralnych i obyczajowych okre ś lanych jako zasady wspó łż ycia spo ł ecznego. Art. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej … stanowi, ż e : Ust. 1- „Sprzedawca odpowiada wobec kupuj ą cego, je ż eli towar konsumpcyjny w chwili jego wydania jest niezgodny z umow ą ; w przypadku stwierdzenia niezgodno ś ci przed up ł ywem sze ś ciu miesi ę cy od wydania towaru domniemywa si ę , ż e istnia ł a ona w chwili wydania” . Art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej … stanowi, ż e „Sprzedawca odpowiada za niezgodno ść towaru konsumpcyjnego z umow ą jedynie w przypadku jej stwierdzenia przed up ł ywem dwóch lat od wydania tego towaru kupuj ą cemu; termin ten biegnie na nowo w razie wymiany towaru. Je ż eli przedmiotem sprzeda ż y jest rzecz u ż ywana, strony mog ą ten termin skróci ć , jednak ż e nie poni ż ej jednego roku. Zapisy stosowane przez Spó ł k ę we wzorcu umowy sprzeda ż y samochodów u ż ywanych nale ż y traktowa ć , jako niezgodne z wymienionymi wy ż ej przepisami prawa. W tym miejscu Prezes UOKiK stwierdza, ż e sprzedawane przez Spó ł k ę samochody stanowi ą towar konsumpcyjny – rzecz ruchom ą sprzedawan ą osobom fizycznym w zakresie dzia ł alno ś ci Spó ł ki, któr ą to osoby fizyczne nabywaj ą w celu niezwi ą zanym z dzia ł alno ś ci ą zawodow ą lub gospodarcz ą ( towar konsumpcyjny). Ze wzgl ę du na fakt, ż e ta forma sprzeda ż y dotyczy samochodów u ż ywanych art. 10 ustawy o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej….. obejmuje ochron ą tak sprzedawan ą rzecz wskazuj ą c minimalny termin odpowiedzialno ś ci sprzedawcy wobec kupuj ą cego z tytu ł u niezgodno ś ci tego towaru z umow ą na okres 1 roku. St ą d zastrze ż enie przez Spó ł k ę w stosowanym wzorcu umownym, Faktura VAT, ż e nabywca po dokonaniu ogl ę dzin i odbyciu jazdy próbnej nabywanym samochodem nie wnosi i nie b ę dzie wnosi ł ż adnych zastrze ż e ń stanowi wy łą czenie odpowiedzialno ś ci sprzedawcy wobec konsumenta niezgodne z art.. 4 ust. 1 i art. 10 ust. 1 ustawy o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej (….). Zapis stosowany przez Spó ł k ę , a zakwestionowany przez Prezesa UOKiK daje sprzedawcy mo ż liwo ść unikni ę cia odpowiedzialno ś ci za wady towaru, które ujawni ą si ę w okresie 1 roku od zakupu samochodu przez konsumenta. Dodatkowo Spó ł ka wy łą czy ł a swoj ą odpowiedzialno ść za wady fizyczne i prawne sprzedawanych pojazdów. Stosownie do art. 4 ust.1 ustawy o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej… sprzedawca ponosi wobec konsumenta odpowiedzialno ść je ż eli towar jest niezgodny z umow ą . Niezgodno ść z umow ą jest okre ś leniem szerszym ani ż eli poj ę cie wady towaru, jako przes ł anki odpowiedzialno ś ci za nienale ż yt ą jako ść tego towaru. 5 Niezgodno ść towaru z umow ą pozwala konsumentowi oprze ć swoje żą dania na rozs ą dnych oczekiwaniach co do w ł a ś ciwo ś ci nabywanego. St ą d wy łą czenie odpowiedzialno ś ci za ukryte wady fizyczne i prawne sprzedawanych samochodów nale ż y uzna ć , za niezgodne z prawem, gdy ż w tego typu stosunku prawnym strony wi ąż e okre ś lenie niezgodno ś ci towaru z umow ą obejmuj ą ce równie ż wady fizyczne i prawne nabywanego samochodu. Równie ż zastrze ż enie we wzorcu umownym, ż e pojazd sprzedany zosta ł bez zgodno ś ci z umow ą stanowi naruszenie art. 4 ust.1 ustawy o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej…… . Zgodnie z regulacj ą tego przepisu sprzedawca odpowiada wobec kupuj ą cego je ż eli towar jest niezgodny z umow ą . Skoro na sprzedawane samochody Spó ł ka nie udziela gwarancji, bo nie ma takiego obowi ą zku, nie mo ż e wy łą czy ć swojej odpowiedzialno ś ci za towar, któr ą nak ł adaj ą na ni ą ogólne przepisy prawa w randze ustawy. Reasumuj ą c nale ż y wskaza ć , ż e zakwestionowane zapisy stosowane we wzorcu umowy sprzeda ż y u ż ywanych samochodów przez Spó ł k ę stanowi ł y dzia ł ania bezprawne w ś wietle obowi ą zuj ą cych w tym zakresie regulacji. Dodatkowo, jak wynika ze zgromadzonego materia ł u dowodowego Spó ł ka odmawia ł a prawa do reklamacji zakupionych samochodów powo ł uj ą c si ę na zapisy umowy zawartej z klientem w oparciu o opracowany wzorzec. Tym samym konsumenci nie mogli skutecznie reklamowa ć towaru, jako niezgodnego z umow ą w okresie do 1 roku od daty jego zakupu. Druga z przes ł anek jest spe ł niona, gdy dane dzia ł anie lub zaniechanie przedsi ę biorcy godzi w interesy konsumentów, jako zbiorowo ś ci. Ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów chroni interesy nieograniczonej liczby podmiotów, których nie da si ę zidentyfikowa ć , interesy konsumentów, jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. Opracowany przez Spó ł k ę wzorzec umowy sprzeda ż y Faktura VAT, jak wykaza ł o post ę powanie dowodowe by ł stosowany wobec konsumentów, którzy dokonali zakupu samochodów u ż ywanych z oferty Spó ł ki. Zakwestionowane zapisy dotyczy ł yby tak ż e potencjalnie wszystkich tych konsumentów, którzy przysz ł o ś ci chcieliby skorzysta ć z oferty tego przedsi ę biorcy. St ą d zakwestionowane w niniejszym post ę powaniu zapisy skierowane by ł o do z góry nieokre ś lonej liczby klientów. Tym samym spe ł niona jest przes ł anka naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. W tym miejscu Prezes UOKiK pragnie odnie ść si ę do twierdze ń Spó ł ki, i ż stosowane druku umowy sprzeda ż y u ż ywanych samochodów nie stanowi ł y wzorca umowy, wed ł ug, którego dokonywano sprzeda ż y, st ą d nie mo ż na mówi ć o praktykach naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Wzorce umów stosowane przez przedsi ę biorców w kontaktach z konsumentami podlegaj ą szczególnej kontroli. Wzorzec umowy to doktrynalne okre ś lenie wszelkich jednostronnie przygotowanych z góry przed zawarciem umowy, gotowych klauzul umów w postaci warunków umów, ich wzorów, regulaminów itp. ( E. Łę towska, Prawo umów konsumenckich, C.H. Beck 2002, s. 292). Stosowana przez Spó ł k ę umowa sprzeda ż y u ż ywanych samochodów- Faktura VAT spe ł nia, zdaniem Prezesa UOKiK kryteria wzorca umownego. Jest dokument- wzorzec opracowany jednostronnie przez Spó ł k ę , wr ę czany ka ż demu nabywcy, jako podstawa zawarcia umowy kupna-sprzeda ż y. Dokument ten po podpisaniu przez kupuj ą cego, bez mo ż liwo ś ci dokonania w nim jakichkolwiek zmian w jego tre ś ci, stanowi dowód zakupu samochodu, a jego postanowienia wi ążą strony zawartej umowy cywilnoprawnej. Wzorzec ten wr ę czany jest nabywcy samochodu przed dokonaniem zap ł aty za nabywany towar, stanowi podstaw ę zawarcia pomi ę dzy stronami umowy kupna-sprzeda ż y. Na dokumencie tym drukowanym z komputera w obecno ś ci klienta okazywano mu do podpisu gotowy druk, na którym 6 wpisywano tylko informacje odno ś nie kupuj ą cego, ceny , rodzaju pojazdu. Pozosta ł e warunki zakupu, w tym tre ść zakwestionowanych postanowie ń by ł a z góry przygotowana przez Spó ł k ę i w tym zakresie nie ma dowodów na negocjowanie tre ś ci tych zapisów poprzez okre ś lenie innego ich brzmienia w zawartych umowach sprzeda ż y samochodów. Funkcjonuj ą cy od stycznia 2008 r. nowy wzór umowy sprzeda ż y nie zawiera ł ju ż zakwestionowanych zapisów, ale zdaniem Prezesa UOKiK, by ł o to wynikiem trwaj ą cego od grudnia 2007 r. post ę powania wyja ś niaj ą cego w tej sprawie. St ą d nie mo ż na zgodzi ć si ę z twierdzeniami przedsi ę biorcy o braku naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Po wszcz ę ciu post ę powania w niniejszej sprawie Spó ł ka wyrazi ł a wol ę dokonania zmian zakwestionowanego wzorca, przesy ł aj ą c propozycj ę nowych zapisów. Okre ś li ł a termin wprowadzenia zmienionego wzorca przesy ł aj ą c w tym zakresie wszystkie umowy zawarte w 2007 i 2008 r., jednak nie wskaza ł a na podj ę cie czynno ś ci maj ą cych na celu wyeliminowanie z obrotu gospodarczego zakwestionowanych zapisów z umów zawartych w 2007r., których byt prawny odno ś nie ochrony zakupionych przez konsumentów samochodów z tytu ł u niezgodno ś ci towaru z umow ą nie zosta ł jeszcze zako ń czony. Z tych wzgl ę dów niniejsza decyzja wydana zostaje z nakazem zaniechania stosowanej praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. Maj ą c na uwadze powy ż sze Prezes Urz ę du orzek ł , jak sentencji niniejszej decyzji decyzji. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 Kpc – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Lublinie. Otrzymuje: W& J Wi ś niewski Sp. z o.o. Mo ś ciska, ul. 3-go Maja 40 05-080 Izabelin