RLU-36/2006

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW Delegatura w Lublinie 20-079 Lublin, ul. Dolna 3-go Maja 5 Tel. (0-81) 532-35-31, 532-54-48, Fax (0-81) 532-08-26 E-mail: lublin@uokik.gov.pl Lublin, dnia 20 grudnia 2006 r. RLU – 61 – 65/05/EW Decyzja RLU Nr 36/2006 Na podstawie art. 23e ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2005 r. Nr 244 poz. 2080, Dz. U. z 2006 r. Nr 157 poz. 119 i Nr 170 poz. 1217), stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy oraz § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2002 r. Nr 18 poz. 172 i z 2003 r. Nr 6 poz. 68), po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania w sprawie praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów dzia ł ania przedsi ę biorcy K. M. prowadz ą cej dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Szko ł a J ę zyka Angielskiego Efekt w D. polegaj ą c ą na zamieszczeniu w Regulaminie - Ogólne warunki nauki w szkole Efekt obowi ą zuj ą cym wszystkich s ł uchaczy zapisu w pkt 12 w brzmieniu: „ Szko ł a zastrzega sobie prawo do zmiany regulaminu. Wszelkie zmiany b ę d ą wprowadzane z miesi ę cznym uprzedzeniem", stanowi ą cego klauzul ę wpisan ą do rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, co stanowi naruszenie art. 23a 2 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 27 listopada 2006 r. Uzasadnienie W ramach monitoringu rynku us ł ug edukacyjnych na terenie województwa lubelskiego Delegatura Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Lublinie dokona ł a analizy wzorów umów i regulaminów stosowanych przez wybrane losowo szko ł y ś wiadcz ą ce us ł ugi nauki j ę zyków obcych. Jedn ą z takich szkó ł by ł a Szko ł a J ę zyków Obcych Efekt z D., zwana dalej Efekt. W ł a ś cicielem szko ł y jest Pani K. M. Analiza przes ł anych dokumentów w postaci Regulaminu wykaza ł a, ż e zawiera on postanowienie, które mo ż e stanowi ć niedozwolone postanowienie umowne wpisane do Rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych prowadzonego przez Prezesa UOKiK. W zwi ą zku z tym, Postanowieniem Nr 213/06 z dnia 15 listopada 2006 r. wszcz ę to z urz ę du post ę powanie administracyjne przeciwko Pani K. M. prowadzonej dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Szko ł a J ę zyka Angielskiego Efekt w D. pod zarzutem naruszenia zbiorowych interesów konsumentów poprzez zamieszczenie w Regulaminie Szko ł y - Ogólne warunki nauki w szkole Efekt zapisu w brzmieniu: pkt 12. Szko ł a zastrzega sobie prawo do zmiany regulaminu. Wszelkie zmiany b ę d ą wprowadzane z miesi ę cznym uprzedzeniem, mog ą cego stanowi ć niedozwolone postanowienie umowne wpisane do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, co mog ł o stanowi ć naruszenie art. 23a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2005 r. Nr 244 poz. 2080 ze zm.). W odpowiedzi na wszcz ę cie post ę powania administracyjnego przedsi ę biorca odpowiedzia ł , ż e kwestionowany zapis zostaje usuni ę ty z Regulaminu i pismem z dnia 27 listopada 2006 r. przes ł a ł nowy wzór Regulaminu, który nie zawiera zakwestionowanego zapisu. W trakcie prowadzonego post ę powania administracyjnego Prezes UOKiK ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: Pani K. M. prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą na zasadzie wpisu do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej pod nazw ą „Szko ł a J ę zyka Angielskiego Efekt" w D. W ramach prowadzonej dzia ł alno ś ci gospodarczej stosuje Regulamin, który zawiera postanowienie okre ś laj ą ce prawa i obowi ą zki szko ł y oraz s ł uchacza - uczestnika nauki j ę zyka obcego- angielskiego lub niemieckiego. Z us ł ug tego przedsi ę biorcy korzystaj ą osoby fizyczne-konsumenci, którzy decyduj ą si ę na nauk ę j ę zyka obcego na warunkach zaproponowanych przez Efekt. W stosunku do wszystkich tych osób stosowane s ą zapisy Regulaminu, który w pkt 12 stanowi, ż e Szko ł a zastrzega sobie prawo do zmiany regulaminu. Wszelkie zmiany b ę d ą wprowadzane z miesi ę cznym uprzedzeniem. 3 Jak ustalono w rejestrze postanowie ń wzorców umownych uznanych za niedozwolone zamieszczono pod nast ę puj ą cymi pozycjami klauzule: - 751 (wyrok z dnia 27 marca 2006 r. Sygn. akt XVII Amc 40/05, zapis o tre ś ci: „<<Leader School>> zastrzega sobie prawo do zmian w regulaminie, o czym studenci szko ł y b ę d ą ka ż dorazowo informowani ”, wpisano dnia 20 czerwca 2006 r.), - 900 (wyrok z dnia 07 sierpnia 2006 r. sygn. akt XVII Amc 92/05, o tre ś ci: „Regulamin mo ż e ulec zmianie. Wszelkie zmiany w Regulaminie b ę d ą podawane do wiadomo ś ci na miesi ą c przed ich wprowadzeniem i dotycz ą wszystkich Studentów uczestnicz ą cych w kursach prowadzonych przez Top English School”, wpisano dnia 18 pa ź dziernika 2006 r.). Maj ą c na uwadze zebrany materia ł dowodowy Prezes UOKiK zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z tre ś ci ą art. 23a ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2005r. Nr 244 poz. 2080 ze zm.) przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł ania przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Art. 23a ust. 2 stanowi natomiast, ż e za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umownych, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umownych uznanych za niedozwolone, o których mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. Dla uznania okre ś lonego dzia ł ania przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów dzia ł anie takie musi godzi ć w zbiorowe interesy konsumentów. Oceny zakwestionowanego dzia ł ania nale ż y dokona ć w kontek ś cie dzia ł ania bezprawnego, o którym mowa w art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jako niezgodnego z obowi ą zuj ą cym porz ą dkiem prawnym lub dobrymi obyczajami, jak równie ż w kontek ś cie wymienionych w art. 23a ust. 2 zachowa ń , które stanowi ą otwarty katalog przyk ł adowych praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. W niniejszej sprawie postawiony przedsi ę biorcy zarzut, aby móg ł by ć skutecznie oceniony w ramach art. 23a ust. 1 i 2 musi spe ł nia ć poni ż sze przes ł anki: 1.narusza ć zbiorowy interes konsumentów, 2. by ć dzia ł aniem bezprawnym, 3. by ć zapisem wzorca umowy, którego tre ść w analogicznej postaci zosta ł a ju ż wpisana do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. 4 Pierwsza przes ł anka jest spe ł niona, gdy dane dzia ł anie przedsi ę biorcy godzi w interesy konsumentów, jako zbiorowo ś ci, gdy ż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów… chroni interesy nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da si ę zidentyfikowa ć , jest to zjawisko o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. Z takim przypadkiem mamy do czynienia w niniejszym post ę powaniu administracyjnym. Dzia ł ania Pani K. M. prowadz ą cej dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „Szko ł a J ę zyka Angielskiego Efekt” w D. skierowane s ą do z góry nieokre ś lonej liczby konsumentów poprzez skierowanie do nich oferty us ł ugowej w postaci nauki j ę zyka obcego. W tym celu przedsi ę biorca pos ł uguje si ę przygotowanym przez siebie wzorcem - Regulaminem, który wi ąż e strony - przedsi ę biorc ę i konsumenta poprzez zawarcie ustnej umowy na nauk ę j ę zyka obcego po uiszczeniu przez tego ostatniego kosztu tej nauki. Regulamin okre ś la wzajemne prawa i obowi ą zki stron w trakcie nauczania. Z oferty tej skorzystali ju ż konsumenci decyduj ą c si ę na nauk ę w tej szkole, ale z us ł ug tych w ka ż dej chwili mog ą skorzysta ć tak ż e inni konsumenci. W zwi ą zku z tym kr ą g osób, który zosta ł ju ż dotkni ę ty stosowan ą praktyk ą i który tak ą praktyk ą mo ż e zosta ć dotkni ę ty jest nieograniczony, nie mo ż liwy z góry do okre ś lenia, a tym samym spe ł nia warunki zbiorowego interesu konsumentów. Nale ż y zatem uzna ć , ż e w niniejszej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem zbiorowych interesów konsumentów. Spe ł niona zosta ł a zatem pierwsza przes ł anka warunkuj ą ca ocen ę tej sprawy pod k ą tem art. 23a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Bezprawno ść tradycyjnie ujmowana jest jako sprzeczno ść z obowi ą zuj ą cym porz ą dkiem prawnym. Poj ę cie porz ą dek prawny obejmuje nakazy i zakazy wynikaj ą ce z normy prawnej, a tak ż e nakazy i zakazy wynikaj ą ce z norm moralnych i obyczajowych okre ś lanych, jako zasady wspó łż ycia spo ł ecznego. Bezprawno ść jest kategori ą obiektywn ą . Rozwa ż enia przy ocenie bezprawno ś ci wymaga kwestia, czy czyn sprawcy by ł zgodny, czy te ż niezgodny z obowi ą zuj ą cymi zasadami porz ą dku prawnego. Ź ród ł em tych zasad s ą : - normy prawa powszechnie obowi ą zuj ą cego - jako regu ł y post ę powania wyznaczone przez nakazy i zakazy wynikaj ą ce z norm prawa pozytywnego, w szczególno ś ci prawa cywilnego, karnego, administracyjnego, pracy, finansowego, ustaw i aktów prawnych reguluj ą cych poszczególne dziedziny gospodarki, itp., - nakazy i zakazy wynikaj ą ce z zasad wspó łż ycia spo ł ecznego (dobre obyczaje ) - Komentarz do Kodeksu cywilnego Gerard Bieniek Lex Polnica Prima. O bezprawno ś ci dzia ł ania decyduje ca ł okszta ł t okoliczno ś ci konkretnego stanu faktycznego- uzasadnienie do I PKN 267/2001 wyrok S ą du Najwy ż szego – Izba Administracyjna – Lex Polonica Prima. 5 S ą d Najwy ż szy wskaza ł , ż e o bezprawno ś ci dzia ł ania mo ż na mówi ć wówczas, gdy nie zachodzi ż adna ze szczególnych okoliczno ś ci usprawiedliwiaj ą cych okre ś lone dzia ł anie. Okoliczno ś ciami tymi s ą : - dzia ł anie w ramach porz ą dku prawnego, tj. dzia ł anie dozwolone przez obowi ą zuj ą ce przepisy, - wykonywanie prawa podmiotowego, - zgoda pokrzywdzonego oraz - dzia ł anie w obronie uzasadnionego interesu ( wyrok S ą du Najwy ż szego z dnia 19.10.1989 r. II CR 419/89 OSP 1990/11-12 poz. 377) . Zakwestionowanym dzia ł aniem Efekt w ramach prowadzonego post ę powania administracyjnego w niniejszej sprawie jest pos ł ugiwanie si ę w stosunku do konsumentów – s ł uchaczy Szko ł y zapisem w Regulaminie, którego to ż sama tre ść zosta ł a uznana przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie- S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone klauzule umowne i wpisane zosta ł y one do rejestru niedozwolonych klauzul umownych. W tym miejscu Prezes UOKiK podziela stanowisko S ą du Apelacyjnego w Warszawie, który w wyrokach VI Wydzia ł Cywilny z dnia 29.09.2005 r., sygn. akt VI Aca 381/05 i z dnia 16.11.2005 r., sygn. akt VI Aca 473/05 stwierdzi ł , ż e: „Celem post ę powania w sprawach o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone jest tzw. abstrakcyjna kontrola wzorców, dokonana w oderwaniu od konkretnej umowy, za ś wyrok uwzgl ę dniaj ą cy powództwo przez uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone i zakazanie ich stosowania ma, zgodnie z art. 479 43 K.p.c., od chwili wpisania do odpowiedniego rejestru, skutek tak ż e wobec osób trzecich. Rozszerzona prawomocno ść materialna takich wyroków stanowi przeszkod ę procesow ą dla ponownego rozpoznania sprawy dotycz ą cej uznania za niedozwolone postanowie ń wzorców umowy, które zosta ł y uznane za niedozwolone prawomocnymi wyrokami wpisanymi do rejestru prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów zgodnie z art. 479 45 K.pc. Wpisanie do rejestru wzorca umowy uznanego za niedozwolony wy łą cza ponowne wytoczenie powództwa w tym przedmiocie, tak ż e przez osob ę nie bior ą c ą udzia ł u w sprawie, w której wyrok wydano, za ś pozew obejmuj ą cy takie powództwo podlega odrzuceniu na podstawie art. 199 § 1 pkt 2 K.p.c.- uchwa ł a S ą du Najwy ż szego z dnia 19 grudnia 2003 r. III CZP 95/03 (OSNC 2005/2/25)”. Przedstawione wy ż ej stanowiska zosta ł y ostatecznie potwierdzone uchwa łą S ą du Najwy ż szego z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) gdzie stwierdzono, ż e je ś li badane postanowienia umów mieszcz ą si ę w „hipotezie” klauzuli wpisanej do 6 rejestru nie jest konieczna dok ł adna literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej. W ś lad za tym nale ż y przyj ąć , ż e orzeczenie s ą du w danej sprawie ma skutek równie ż wobec osób trzecich, czyli w przypadku, gdy zakazana jest ju ż jedna klauzula, jako niezgodna z prawem, a w obrocie gospodarczym w stosunku do konsumentów funkcjonuje zapis o tre ś ci analogicznej, jak ten w klauzuli zakazanej, celowe jest uznanie, ż e tre ść zapisu stosowana wobec konsumentów innych ani ż eli ci dotkni ę ci zapisem ju ż zakazanym, stanowi o bezprawno ś ci takiego dzia ł ania i równocze ś nie jest praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 23a ust. 2 w postaci stosowania klauzul umownych wpisanych do rejestru klauzul uznanych za niedozwolone. W przypadku niniejszej sprawy przedsi ę biorca stosuje wobec konsumentów w Regulaminie pkt 12 o tre ś ci: " Szko ł a zastrzega sobie prawo do zmiany regulaminu. Wszelkie zmiany b ę d ą wprowadzane z miesi ę cznym uprzedzeniem . Pomimo nieznacznej ró ż nicy w brzmieniu zapisu stosowanego przez przedsi ę biorc ę i zapisów uznanych za klauzule i wpisanych do rejestru klauzul niedozwolonych pod wskazanymi wy ż ej pozycjami tre ść tego warunku oceniana w kontek ś cie konsekwencji powstaj ą cych po stronie konsumenta, którego on dotyczy, jest to ż sama z konsekwencjami dotykaj ą cymi konsumentów z klauzul wpisanych do Rejestru. We wszystkich przypadkach dochodzi do naruszenia takich samych praw konsumentów. Wzorce umów stosowane przez przedsi ę biorców – profesjonalistów w kontaktach z konsumentami, nieprofesjonalnymi uczestnikami obrotu gospodarczego, podlegaj ą szczególnemu nadzorowi i sta ł ej kontroli. Wzorzec umowy lub regulaminu charakteryzuje si ę zbiorem gotowych, opracowanych przez przedsi ę biorc ę zapisów bez udzia ł u i woli drugiej strony, które kszta ł tuj ą wzajemne prawa i obowi ą zki stron umowy. Wzorzec taki wy łą cza mo ż liwo ść negocjacji poszczególnych jego zapisów, cz ę sto zawiera postanowienia, które w sposób nieekwiwalentny zabezpieczaj ą interesy autora tego wzorca- przedsi ę biorcy kosztem interesów konsumenta. Instrumenty kontroli wzorców umownych zosta ł y wprowadzone do Kodeksu cywilnego w 2000 r. w postaci mo ż liwo ś ci kontroli tre ś ci wzorca, która ma charakter abstrakcyjny i obejmuje poszczególne jego zapisy, jako klauzule. Dokonuj ą c analizy zapisu wzorca Regulaminu szko ł y Efekt stosowanego przez przedsi ę biorc ę ustalono, ż e spe ł nia on kryteria wzorca umowy, gdy ż z informacji w nim zawartych wynika, ż e konsumenci- s ł uchacze nie mieli wp ł ywu na poszczególne zapisy, a dostawali do zapoznania si ę gotowy Regulamin szko ł y do którego zobowi ą zani byli si ę stosowa ć . Zakwestionowany zapis o tre ś ci Szko ł a zastrzega sobie prawo do zmiany regulaminu. Wszelkie zmiany b ę d ą wprowadzane z miesi ę cznym uprzedzeniem daje prawo szkole do jednostronnej zmiany warunków 7 ś wiadczenia us ł ug bez mo ż liwo ś ci skutecznego odst ą pienia od umowy, gdy wprowadzone zmiany nie b ę d ą s ł uchaczowi odpowiada ł y i nie zastrzega zwrotu uiszczonych op ł at za kurs w przypadku odst ą pienia od umowy. Stosowany przez przedsi ę biorc ę zapis w swojej tre ś ci jest analogiczny z zapisami uznanymi ju ż przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone postanowienia umowne i wobec prawomocno ś ci wyroków tego s ą du zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o których mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego pod numerami i tre ś ci ą wskazanymi w cz ęś ci ustalaj ą cej niniejszej decyzji. Dokonana zatem analiza tre ś ci zapisu stosowanego przez przedsi ę biorc ę w Regulaminie szko ł y Efekt wskazuje, ż e jego tre ść wyczerpuje przes ł anki zapisów uznanych za niedozwolone. Wobec powy ż szego nale ż y uzna ć , ż e spe ł nione zosta ł y przes ł anki warunkuj ą ce uznanie dzia ł a ń Pani K. M. prowadz ą cej dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „Szko ł a J ę zyka Angielskiego Efekt” w D. za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 23a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – bezprawne dzia ł anie polegaj ą ce na stosowaniu postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o których mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. W zwi ą zku z tym, ż e przedsi ę biorca zmieni ł stosowany przez siebie Regulamin w trakcie trwania post ę powania administracyjnego w niniejszej sprawie nale ż a ł o uzna ć , jak w sentencji decyzji, i stwierdzi ć zaniechanie stosowania praktyki z dniem wp ł yni ę cia do Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów o ś wiadczenia przedsi ę biorcy wraz z nowym wzorcem Regulaminu tj. z dniem 27 listopada 2006 r. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (…), w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. od decyzji Prezesa UOKiK przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa UOKiK - Delegatura w Lublinie. Otrzymuje: Pani K. M. Szko ł a J ę zyka Angielskiego Efekt 8 Decyzja zosta ł a podpisana z upowa ż nienia Prezesa UOKiK przez dyrektora Delegatury UOKiK w Lublinie Ew ę Wiszniowsk ą