RLU-32/2004

Delegatura w Lublinie 20-079 Lublin, ul. Dolna 3-go Maja 5 Tel. (0-81) 532-35-31, 532-54-48, Fax (0-81) 532-08-26 E-mail: lublin@uokik.gov.pl Lublin, dnia 14 wrze ś nia 2004 r. RLU – 61 – 58/04/EW Decyzja RLU Nr 32/2004 Na podstawie art. 23d ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów ( Dz. U. z 2003 r. Nr 86 poz. 804 ze zm. ) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów ( Dz. U. z 2002 r. Nr 18 poz. 172 ze zm.), po przeprowadzeniu post ę powania administracyjnego wszcz ę tego na wniosek Miejskiego Rzecznika Konsumentów z Z. - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: stwierdza si ę , ż e praktyka Telekomunikacji Polskiej S.A. z siedzib ą w W. polegaj ą ca na naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnych, prawdziwych i pe ł nych informacji przy zawieraniu Porozumienia na budow ę , przebudow ę lub remont kabla telefonicznego na posesji konsumenta nie narusza zbiorowych interesów konsumentów. Uzasadnienie Miejski Rzecznik Konsumentów z Z. ( zwany dalej Rzecznikiem) dzia ł aj ą c na podstawie art. 100 a ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów ( Dz. U. z 2003 r. Nr 86 poz. 806 ze zm.) wniós ł o wszcz ę cie post ę powania w sprawie praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cej na naruszeniu przez Telekomunikacj ę Polsk ą S.A. ( zwana dalej TP S.A.) obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji w zakresie stosowania wzorca umownego tzw. Porozumienia, którego przedmiotem jest wyra ż enie zgody na budow ę , przebudow ę , konserwacj ę lub remont kabla telefonicznego na posesji b ę d ą cej w ł asno ś ci ą osoby fizycznej. 2 Swój wniosek Rzecznik opar ł na zdarzeniu, które mia ł o miejsce w Z., gdzie konsumentka zawar ł a ww. Porozumienie b ę d ą c przekonana, zgodnie z jego brzmieniem, ż e na jej dzia ł ce zostanie przeci ą gni ę ty kabel telekomunikacyjny i nie naruszy to widoku jej posesji. Jednak pod nieobecno ść konsumentki TP S.A. postawi ł a na jej posesji s ł upek telekomunikacyjny, którego postawienia si ę nie spodziewa ł a. Zdaniem Rzecznika klientka kieruj ą c si ę zaufaniem kontraktowym i sformu ł owaniem zawartego Porozumienia mog ł a poprzesta ć na zapewnieniu TP S.A. i nie musia ł a sprawdza ć , czy przedsi ę biorca nie wprowadza jej w b łą d. Podwa ż enie takiego zaufania przemawia za tym, ż e praktyka TP S.A. narusza zbiorowe interesy konsumentów poprzez naruszenie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji o ś wiadczonych us ł ugach. Po uzyskaniu stosownego upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów do prowadzenia tej sprawy przez Delegatur ę UOKiK w Lublinie zosta ł o wszcz ę te post ę powanie administracyjne przeciwko TP S.A. pod zarzutem stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów poprzez naruszenie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji przy podpisywaniu wzorca umownego tzw. Porozumienia, którego przedmiotem jest wyra ż enie zgody przez konsumenta na budow ę , przeprowadzenie remontu lub konserwacj ę kabla telefonicznego na posesji b ę d ą cej jego w ł asno ś ci ą , co mog ł o stanowi ć naruszenie art. 23a ust. 2 cytowanej wy ż ej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (…). W odpowiedzi na wszcz ę cie post ę powania administracyjnego TP S.A. wyja ś ni ł a, co nast ę puje: 1. W zwi ą zku z realizacj ą budowy, przebudowy lub remontu infrastruktury telekomunikacyjnej podpisywana jest pomi ę dzy TP S.A. i w ł a ś cicielem dzia ł ki stosowna umowa. W przypadku ustalenia przez strony dodatkowych zapisów s ą one ka ż dorazowo wprowadzane do tre ś ci umowy. W procesie uzyskania decyzji pozwolenia na budow ę wyst ę puje projektant na podstawie udzielonego mu pe ł nomocnictwa do reprezentowania TP S.A. przed organami administracji w sprawach dotycz ą cych realizacji umów o prace projektowe. Projektant realizuj ą cy dokumentacj ę techniczn ą w trakcie uzyskiwania zgody od w ł a ś cicieli posesji na budow ę infrastruktury telekomunikacyjnej ma obowi ą zek dok ł adnie okre ś li ć lokalizacj ę projektowanych obiektów oraz technologi ę ich wykonania. Tak opracowany projekt podlega akceptacji odpowiedniego urz ę du. Zgodnie z prawem budowlanym wszystkie strony, a wi ę c tak ż e i w ł a ś ciciele posesji s ą informowane o prowadzonym post ę powaniu. Tym samym maj ą prawo wgl ą du do projektu i prawo do wnoszenia do niego uwag i zastrze ż e ń oraz prawo odwo ł ania si ę od decyzji pozwolenia na budow ę po jej wydaniu. 2. W roku 2003 na ca ł ym obszarze dzia ł ania TP S.A. Obszar L. zawarto ok. …..(dane nieujawnione) umów z w ł a ś cicielami posesji. … w ł a ś cicieli 3 dochodzi ł o odszkodowa ń z tytu ł u umieszczenia na ich posesji urz ą dze ń telekomunikacyjnych, w tym jeden zg ł osi ł sprzeciw, nie zgadzaj ą c si ę z udokumentowanym podpisem poprzednich w ł a ś cicieli, którzy zgod ę na u ł o ż enie kabla wyrazili na etapie projektowania. 3. W pionie sieci TP S.A. nie funkcjonuje jednolity wzorzec Porozumie ń z w ł a ś cicielami nieruchomo ś ci w sprawie udost ę pnienia terenu do budowy infrastruktury telekomunikacyjnej. Wspóln ą zasad ą w niemal wszystkich przypadkach jest zapis potwierdzaj ą cy w tre ś ci umowy, ż e w ł a ś ciciel nieruchomo ś ci zosta ł zapoznany z planowan ą budow ą infrastruktur ą . 4. Klient czuj ą c si ę niedoinformowany, pomimo stara ń pracowników TP S.A., mo ż e sam wykaza ć si ę inicjatyw ą w uzyskaniu interesuj ą cych go informacji. 5. Porozumienie b ę d ą ce przedmiotem post ę powania tocz ą cego si ę przed Prezesem UOKiK by ł o stosowane do momentu likwidacji Obszaru Pionu w Z. tj. do dnia 01 maja 2002 r. Aktualnie stosowany jest nowy wzorzec umowy, w którym przy o ś wiadczeniu w ł a ś ciciela gruntu o wyra ż eniu zgody na budow ę infrastruktury telekomunikacyjnej wyszczególnia si ę elementy tej infrastruktury, które b ę d ą umieszczone na jego nieruchomo ś ci. Tym samym wzorzec jest jednoznacznie sformu ł owany i zrozumia ł y dla klienta zgodnie z art. 385§ 2 k.c. W trakcie prowadzonego post ę powania dowodowego w tej sprawie Prezes UOKiK ustali ł , co nast ę puje: Miejski Rzecznik Konsumentów w Z. w z ł o ż onym wniosku o wszcz ę cie post ę powania administracyjnego przeciwko TP S.A. wskaza ł , ż e Porozumienie zawierane przez tego przedsi ę biorc ę z konsumentami narusza zbiorowe interesy konsumentów poprzez naruszenie przez TP S.A. obowi ą zku udzielania konsumentom prawdziwych, rzetelnych i pe ł nych informacji o ś wiadczonych us ł ugach. W za łą czonym Porozumieniu datowanym 21.07.2001 r. zawartym z Pani ą D. H. z Z. znajduje si ę o ś wiadczenie w ł a ś cicielki nieruchomo ś ci wyra ż aj ą ce zgod ę na budow ę , przeprowadzenie remontu lub konserwacj ę kabla telefonicznego na jej nieruchomo ś ci. W ł a ś ciciel nieruchomo ś ci zobowi ą zuje si ę równocze ś nie udost ę pni ć teren jednostkom i osobom wskazanym przez TP S.A. wykonuj ą cym czynno ś ci zwi ą zane z eksploatacj ą i konserwacj ą po ł o ż onej na gruncie linii kablowej oraz urz ą dze ń łą czno ś ci. Ze swojej strony TP S.A. zobowi ą zuje si ę do wyp ł acenia odszkodowa ń za powsta ł e straty w trakcie budowy oraz w ka ż dym przypadku zaj ę cia nieruchomo ś ci do przywrócenia jej do stanu pierwotnego. Z opinii uzyskanej przez Rzecznika w tej sprawie z Urz ę du Regulacji Telekomunikacji i Poczty w Warszawie ( URTiP) wynika, ż e z przedmiotowego Porozumienia nie mo ż na odnie ść , ż e w ł a ś ciciel nieruchomo ś ci wyra ż a wprost 4 zgod ę na wszystkie czynno ś ci zwi ą zane z tymi pracami np: postawienie s ł upka telekomunikacyjnego. Równocze ś nie stwierdzono, ż e w ł a ś ciciel nieruchomo ś ci ma ka ż dorazowo prawo zapoznania si ę w trakcie post ę powania administracyjnego w przedmiocie udzielenia TP S.A. pozwolenia na budow ę z planem inwestycji, który powinien wskazywa ć dok ł adny zakres prac zwi ą zany z t ą inwestycj ą . Z formalnego punktu widzenia mo ż na, zdaniem URTiP, domniemywa ć , ż e TP S.A. dope ł ni ł a wszystkich wymogów w post ę powaniu o wydanie pozwolenia budowlanego. W ko ń cowej cz ęś ci swojego stanowiska URTiP rozwa ż a ewentualno ść wprowadzenia w b łą d konsumentki, w ł a ś cicielki nieruchomo ś ci przez pracowników TP S.A., wskutek czego mog ł a ona odnie ść wra ż enie, ż e wygl ą d jej nieruchomo ś ci nie ulegnie zmianie w zwi ą zku z prowadzonymi na jej nieruchomo ś ci pracami. W trakcie prowadzonego post ę powania administracyjnego w tej sprawie TP S.A. przedstawi ł a dla porównania wzory innych Porozumie ń zawieranych z w ł a ś cicielami nieruchomo ś ci, na których prowadzono prace zwi ą zane z budow ą , przebudow ą czy konserwacj ą urz ą dze ń telekomunikacyjnych. Z tre ś ci wzorów Porozumie ń podpisywanych przez konsumentów w innych Okr ę gach TP S.A. wynika, ż e wyra ż aj ą oni zgod ę na wybudowanie konkretnych urz ą dze ń telekomunikacyjnych enumeratywnie wymienionych w tym Porozumieniu. Celem sprawdzenia, czy faktycznie zawierane na terenie Okr ę gu L. Porozumienie o tre ś ci b ę d ą cej podstaw ą niniejszego post ę powania administracyjnego wprowadza ł o konsumentów w b łą d, co do tre ś ci jego zapisów, Prezes UOK i K zwróci ł si ę do TP S.A. o przedstawienie listy osób, które zawar ł y takie Porozumienia i z listy tej wybra ł losowo dziewi ę ciu konsumentów. Osobom tym zosta ł y zadane pytania o tre ś ci: - czy zawieraj ą c porozumienie byli informowani, jako w ł a ś ciciele nieruchomo ś ci o mo ż liwo ś ci z ł o ż enia zastrze ż e ń , co do wykonywanych na ich nieruchomo ś ci pracach, - czy informowano ich, i ż mog ą zapozna ć si ę z planem robót i dokumentacj ą projektow ą oraz zakresem dokonanych na ich nieruchomo ś ci zmian, - czy informowano ich, gdzie znajduje si ę do wgl ą du dokumentacja projektowa i planowany zakres robót. Ż adna z zapytanych osób nie odpowiedzia ł a na pismo, a w rozmowach telefonicznych stwierdzi ł y, ż e nie mia ł y ż adnych problemów przy realizacji Porozumienia. Pismem z dnia 26 lipca 2004 r. TP S.A. z ł o ż y ł a dodatkowe wyja ś nienia, ju ż po zamkni ę ciu post ę powania administracyjnego w tej sprawie, w których stwierdzi ł a, ż e formularz Porozumienia z 2001 r. nie jest ju ż stosowany, a zapis w nim, o tre ś ci: Inwestor o ś wiadcza, ż e zapozna ł w ł a ś cicieli nieruchomo ś ci z lokalizacj ą projektowanej sieci telefonicznej i dokona ł dodatkowych wyja ś nie ń , 5 zobowi ą zywa ł Inwestora do poinformowania klientów TP o zakresie prac do wykonania na ich nieruchomo ś ci, a dodatkowo wskazywa ł im mo ż liwo ść wyegzekwowania swoich praw. Miejski Rzecznik Konsumentów z Z. wyst ą pi ł w imieniu jednej konsumentki, a art. 23a ust. 1 mówi o naruszeniu zbiorowych interesów konsumentów. Prezes UOKiK w niniejszej sprawie zwa ż y ł , co nast ę puje: Art. 23 a ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów ( Dz. U. z 2003 r. Nr 86 poz. 804 ze zm. ) stanowi, ż e przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł ania przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Natomiast ust. 2 art. 23a stanowi, ż e za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszenie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub w prowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. Post ę powanie w niniejszej sprawie prowadzone by ł o przeciwko TP S.A. pod zarzutem naruszenia obowi ą zku udzielania konsumentom prawdziwej, rzetelnej i pe ł nej informacji przy podpisywaniu Porozumienia, którego przedmiotem by ł a zgoda na budow ę , przeprowadzenie remontu lub konserwacj ę kabla telefonicznego. Obowi ą zek informowania partnera o istotnych ( z jego punktu widzenia ) okoliczno ś ciach dotycz ą cych kontraktu, jego przedmiotu i tre ś ci, przedmiotu ś wiadczenia, a tak ż e powinno ść czynienia tego w sposób prawdziwy, rzeczowy i kompletny jest cech ą generaln ą prawa umów i wyp ł ywa z obowi ą zku lojalnego kontraktowania. Od znawcy, profesjonalisty wymaga si ę wi ę cej ni ż od laika. Znawca musi by ć kompetentny tzn. reprezentowa ć odpowiedni poziom wiedzy, aby móg ł w ogóle udziela ć informacji. Udzielaj ą c jej musi zachowa ć si ę odpowiednio starannie, zgodnie z wymogami profesjonalisty, tak aby poziom informacji udzielanej konsumentowi odpowiada ł tej wiedzy, odniesionej do konkretnej sytuacji. W szczególno ś ci dotyczy to konieczno ś ci udzielenia takich informacji, które s ą niezb ę dne dla ś wiadomego dokonania wyboru i podj ę cia decyzji o wdaniu si ę przez konsumenta w transakcj ę . Ten w ł a ś nie moment jest miarodajny dla oceny, czy kontrahent konsumenta wywi ą za ł si ę ze swoich powinno ś ci wzgl ę dem niego – E. Łę towska Prawo umów konsumenckich 2. wydanie – wydawnictwo C.H. Beck . 6 Porozumienie z 2001 r, które zawiera ł a TP S.A. z konsumentami zawiera ł o zapis i ż „ Inwestor o ś wiadcza, ż e zapozna ł w ł a ś cicieli nieruchomo ś ci z lokalizacj ą projektowanej sieci telefonicznej i dokona ł dodatkowych wyja ś nie ń ”. Zapis ten zobowi ą zywa ł Inwestora do poinformowania klientów TP S.A. – w ł a ś cicieli nieruchomo ś ci, na których mia ł y by ć wykonane prace o zakresie robót, a jednocze ś nie informowano klientów o mo ż liwo ś ci egzekwowania swoich praw. Z tre ś ci Porozumienia wynika, ż e konsument wyra ż a zgod ę na budow ę , przeprowadzenie remontu lub konserwacj ę kabla telefonicznego przez TP S.A. na nieruchomo ś ci, do której przys ł uguje mu tytu ł prawny. Nie wynika natomiast z tre ś ci tego Porozumienia, ż e zakres czynno ś ci obejmuje konkretny wskazany rodzaj prac. Jednocze ś nie organ antymonopolowy stwierdza, ż e faktem jest, i ż tryb post ę powania przy inwestycjach okre ś la Prawo budowlane i kodeks post ę powania administracyjnego. Wszystkie strony planowanej inwestycji, w tym konsumenci byli informowani o prowadzonym post ę powaniu. Mieli prawo wgl ą du do projektu, wniesienia do niego uwag lub zastrze ż e ń oraz odwo ł anie si ę od decyzji pozwolenia na budow ę po jej wydaniu. W Projekcie budowlanym dost ę pne by ł y wykazy wszystkich gruntów i ich w ł a ś cicieli oraz wszystkie umowy zawarte z w ł a ś cicielami. Stosownie do postanowie ń art. 32 ust. 4 pkt 2 Ustawy z dnia 07 lipca 1994 r. Prawo budowlane ( Dz. U. z 2003 r. Nr 207 poz. 2016) pozwolenie na budow ę mo ż e by ć wydane wy łą cznie temu, kto z ł o ż y ł o ś wiadczenie o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomo ś ci ą na cele budowlane. Zatem organ antymonopolowy stwierdza, ż e konsumenci mieli mo ż liwo ść zapoznania si ę z planem inwestycji, który dok ł adnie wskazywa ł zakres prac do wykonania. Tez ę t ę potwierdza tak ż e URTiP w pi ś mie z dnia 16.09.2003 r,. kierowanym do wnioskodawcy. Skoro zatem konsument, jako jedna ze stron post ę powania, mia ł prawo wgl ą du do akt sprawy oraz prawo sk ł adania wniosków w post ę powaniu administracyjnym dotycz ą cym realizacji inwestycji na jego nieruchomo ś ci i z prawa tego nie skorzysta ł trudno czyni ć w tym przedmiocie TP S.A. zarzut naruszenia obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnych, prawdziwych i pe ł nych informacji, co do zakresu realizowanych prac. To, ż e w Porozumieniu tym nie wymieniono enumeratywnie konkretnych robót nie pozbawia ł o konsumenta mo ż liwo ś ci czynnego uczestnictwa w realizacji tej inwestycji poprzez prawa, jakie posiada ł b ę d ą c strona post ę powania. Natomiast uwagi dotycz ą ce ewentualnego wprowadzenia w b łą d, czy niezrozumienia zakresu wykonywanych prac przez jednego konsumenta, nie mog ą zdaniem Prezesa UOKiK uzasadnia ć postawienia TP S.A. zarzutu naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. Interes zbiorowy konsumentów musi dotyczy ć szerokiego, z góry nie okre ś lonego kr ę gu, który zosta ł lub mo ż e zosta ć dotkni ę ty bezprawnymi dzia ł aniami danego przedsi ę biorcy. 7 Przeprowadzone post ę powanie administracyjne w tej sprawie ustali ł o, ż e w 2003 r. na ca ł ym obszarze dzia ł ania TP S.A. Obszar L. zawarto 1500 umów z w ł a ś cicielami posesji. Z tej liczby tylko 17 dochodzi ł o odszkodowa ń z tytu ł u umieszczenia na ich posesji urz ą dze ń telekomunikacyjnych, a o mo ż liwo ś ciach takich byli informowani w momencie zawarcia Porozumienia. Nie potwierdzi ł si ę równie ż w badaniu prowadzonym w niniejszym post ę powaniu fakt naruszenia przez TP S.A. obowi ą zków informacyjnych w stosunku do konsumentów, gdy ż zapytani losowo wybrani konsumenci nie potwierdzili, ż e mieli jakiekolwiek utrudnienia i w ą tpliwo ś ci przy realizacji zawartych Porozumie ń . Organ antymonopolowy w tym miejscu przychyla si ę do stwierdzenia TP S.A., ż e o ile mog ł y si ę w praktyce zdarzy ć jakie ś jednostkowe przypadki pewnych nieporozumie ń na linii TP – abonent, nie mia ł y one charakteru powszechnej praktyki, za ś ochrona indywidualnego interesu abonenta nie mo ż e stanowi ć podstawy stwierdzenia stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. Ponadto nale ż y stwierdzi ć , ż e TP S.A. zrezygnowa ł a z tre ś ci spornego Porozumienia zast ę puj ą c go tre ś ci ą zawieraj ą c ą w sobie enumeratywne wyliczenia dok ł adnego zakresu prac jakie maj ą by ć wykonane na posesji abonenta – konsumenta. W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji niniejszej decyzji. Od niniejszej decyzji, na podstawie art. 78 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów ( Dz. U. z 2003 r. Nr 86 poz. 804 ze zm.), przys ł uguje stronom odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Lublinie, w terminie dwóch tygodni od dnia dor ę czenia decyzji. Otrzymuj ą : 1. Miejski Rzecznik Konsumentów w Z. 2. Telekomunikacja Polska S.A. Dyrekcja Spó ł ki Departament Wspó ł pracy z Regulatorem Decyzja zosta ł a podpisana z upowa ż nienia Prezesa UOKiK przez dyrektora Delegatury w Lublinie Ew ę Wiszniowsk ą 8