RGD-12/2004

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW D ELEGATURA UOK I K W GDA Ń SKU 80-824 G DA Ń SK , UL . P ODWALE P RZEDMIEJSKIE 30 T EL ./ FAX (058 PREFIKS ) 346-29-32, 346-29-33, 301-50-21 E- MAIL : GDANSK @ UOKIK . GOV . PL RGD.61-21/04/MLM Gda ń sk, dnia 10 wrze ś nia 2004r. DECYZJA nr RGD.12/2004 I. Na podstawie art. 23f, w zwi ą zku z art. 23a ust. 2, ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity: Dz.U. z 2003r., Nr 86, poz. 804 ze zmianami) oraz stosownie do tre ś ci art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miej- scowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 18, poz. 172 ze zmian ą ), w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po wszcz ę ciu z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe intere- sy konsumentów przeciwko Spó ł ce z o.o. P w G w sprawie stosowania przez ni ą we wzorcu umownym, zwanym „Umowa sprzeda ż y gazu ziemnego wysokometanowego”, postanowienia, które wpisane zosta ł o do rejestru postanowie ń wzorców umownych uznanych za niedozwolone, o których mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywil- nego, po przyj ę ciu zobowi ą za ń Spó ł ki do: 1. Zmiany zapisu § 7 „ Umowy sprzeda ż y …” o tre ś ci: „Spory wynik ł e z niniejszej umowy rozstrzyga s ą d w ł a ś ciwy dla siedziby Sprzedawcy”, który otrzyma nowe brzmienie: „Spory wynik ł e z niniejszej umowy rozstrzyga s ą d powszechny zgodnie z w ł a ś ciwo ś ci ą miejscow ą okre ś lon ą w Kodeksie post ę powania cywilnego”, co na- st ą pi w drodze wymiany lub aneksowania zawartych umów, zgodnie z nast ę puj ą - cym harmonogramem: a. dla odbiorców b ę d ą cych konsumentami z grup taryfowych W-3 do W-4 wy- miana lub aneksowanie umów sprzeda ż y gazu nast ą pi nie pó ź niej ni ż do ko ń - ca marca 2005r., b. dla odbiorców b ę d ą cych konsumentami z grup taryfowych od W-1 do W-2 wymiana lub aneksowanie umów sprzeda ż y gazu nast ą pi nie pó ź niej ni ż do ko ń ca czerwca 2005r. 2. Dostarczenia odbiorcom z grup okre ś lonych w punkcie 1, wraz z najbli ż sz ą faktur ą za gaz, ulotki informuj ą cej o aktualizacji i dostosowaniu umów sprzeda ż y gazu ziemnego do obowi ą zuj ą cych przepisów prawa. 3. Zawarcia w nowo opracowanym wzorcu umowy sprzeda ż y gazu dla odbiorców b ę - d ą cych konsumentami, w integralnej cz ęś ci umowy sprzeda ż y gazu, tj. w „ Warun- kach Ogólnych Umowy Sprzeda ż y”, w § 3 „Zasady rozlicze ń ” punktu 2 o tre ś ci: „Przy zmianie cen i stawek op ł at w zwi ą zku ze zmian ą obowi ą zuj ą cej Taryfy lub wprowadzeniem nowej Taryfy Odbiorca ka ż dorazowo otrzyma wyci ą g z Taryfy w cz ęś ci zawieraj ą cej ceny i stawki op ł at oraz zasady rozlicze ń za pobierany gaz”. nak ł ada si ę na skar ż on ą Spó ł k ę obowi ą zek wykonania tych zobowi ą za ń . II. Na podstawie art. 23f ust. 2 okre ś la si ę nast ę puj ą ce terminy wykonania zobowi ą za ń : 1. okre ś lonego w pkt I.1.a niniejszej decyzji – do dnia 31 marca 2005r., 2. okre ś lonego w pkt I.1.b niniejszej decyzji – do dnia 30 czerwca 2005r. III. Na podstawie art. 23f ust. 3 nak ł ada si ę na Spó ł k ę obowi ą zek z ł o ż enia sprawozda ń o stopniu realizacji zobowi ą za ń , w nast ę puj ą cych terminach: 1. do dnia 30 kwietnia 2005r. – w zakresie zobowi ą zania zawartego w pkt I.1.a ni- niejszej decyzji, 2. do dnia 31 lipca 2005r. – w zakresie zobowi ą zania zawartego w pkt I.1.b i pkt I.3 niniejszej decyzji, 3. do dnia 31 grudnia 2004r.- w zakresie zobowi ą zania zawartego w pkt. I.2 niniejszej decyzji. UZASADNIENIE W dniach 26-27 kwietnia 2004r. pracownicy Delegatury Urz ę du Ochrony Konku- rencji i Konsumentów w Gda ń sku przeprowadzili kontrol ę bezpo ś redni ą u przedsi ę biorcy P Spó ł ki z o.o. w G. Jednym z dokumentów uzyskanych w trakcie wykonanej kontroli by ł wzór, zawieranej z konsumentami, umowy sprzeda ż y gazu ziemnego wysokometanowego. Wyniki analizy postanowie ń przedmiotowego wzorca umownego wskazywa ł y, ż e zapis § 7 ma charakter abuzywny, a jego tre ść jest zbie ż na z brzmieniem postanowie ń wpisanych do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Maj ą c na uwadze te ustalenia organ antymonopolowy postanowi ł o wszcz ę ciu z urz ę du przeciwko P Sp. z o.o. w G post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbioro- we interesy konsumentów pod zarzutem stosowania przez tego przedsi ę biorc ę praktyki, o której mowa art. 23 a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, a polegaj ą cej na narzuceniu konsumentom we wzorcu, „Umowa sprzeda ż y gazu ziemnego wysokometa- nowego” postanowienia o tre ś ci: „Spory wynik ł e z niniejszej umowy rozstrzyga s ą d w ł a- ś ciwy dla siedziby Sprzedawcy”. Ju ż na etapie prowadzonych czynno ś ci wyja ś niaj ą cych Spó ł ka PSG, pismem z dnia 27 maja 2004r., poinformowa ł a organ antymonopolowy, ż e dokona ł a korekty zapisu kwestionowanego postanowienia umowy, tak aby jego tre ść zgodna by ł a z obowi ą zuj ą cy- 2 mi przepisami prawa. W opracowanym nowym wzorze umowy, obowi ą zuj ą cym przy za- wieraniu nowych umów zmieniono tre ść § 7 , który ma obecnie brzmienie: „Spory wynik ł e z niniejszej umowy rozstrzyga s ą d powszechny zgodnie z w ł a ś ciwo ś ci ą miejscow ą okre ś lo- n ą w Kodeksie post ę powania cywilnego”. Nast ę pnie pismami: z dnia 13 lipca 2004r., oraz z dnia 31 sierpnia 2004r., skar- ż ony przedsi ę biorca, powo ł uj ą c si ę na art. 23 f ustawy antymonopolowej i uznaj ą c zasad- no ść zarzutów wysuwanych przez organ antymonopolowy zobowi ą za ł si ę do podj ę cia na- st ę puj ą cych dzia ł a ń : 1. Wymiany lub aneksowania umów ju ż zawartych. Z uwagi jednak na znaczn ą ilo ść umów ju ż obowi ą zuj ą cych, w skali ca ł ej Spó ł ki ilo ść , zawar- tych z konsumentami, umów sprzeda ż y gazu ziemnego wysokomatanowego wynosi ok…., wymiana lub anektowanie tych umów b ę dzie nast ę powa ł o sukcesywnie, zgodnie z opracowanym harmonogramem: 9 dla odbiorców b ę d ą cych konsumentami z grup taryfowych od W-3 do W-4 wymiana lub aneksowanie umów sprzeda ż y gazu nast ą pi nie pó ź - niej ni ż do ko ń ca marca 2005r., 9 dla odbiorców b ę d ą cych konsumentami z grup taryfowych od W-1 do W-2 wymiana lub aneksowanie umów sprzeda ż y gazu nast ą pi nie pó ź - niej ni ż do ko ń ca czerwca 2005r. 2. Przed ł o ż enia Prezesowi Urz ę du, raportu ko ń cowego z realizacji poszczegól- nych etapów harmonogramu, w terminie do ostatniego dnia miesi ą ca na- st ę puj ą cego po miesi ą cu ko ń cz ą cym dany etap. 3. Dostarczenia odbiorcom wraz z najbli ż sz ą faktur ą za gaz, ulotk ę informuj ą - ca o aktualizacji i dostosowaniu umów sprzeda ż y gazu ziemnego do obo- wi ą zuj ą cych przepisów prawa. W tre ś ci ulotki Spó ł ka informuje odbiorców o zmianie brzmienia § 7 umowy oraz powiadamia, ż e do czasu wymiany umowy obecny zapis § 7 nie b ę dzie mia ł zastosowania a w przypadku po- wsta ł ych sporów strony b ę d ą post ę powa ł y zgodnie z obowi ą zuj ą cymi prze- pisami prawa. 4. Do zawarcia w nowo opracowanym wzorcu umowy sprzeda ż y gazu dla od- biorców b ę d ą cych konsumentami, w integralnej cz ęś ci umowy sprzeda ż y gazu – Warunkach Ogólnych Umowy Sprzeda ż y, § 3 „ Zasady rozlicze ń ” punkt 2 o tre ś ci: „ Przy zmianie cen i stawek op ł at w zawi ą zku ze zmian ą obowi ą zuj ą cej Taryfy lub wprowadzeniem nowej Taryfy Odbiorca ka ż dora- zowo otrzyma wyci ą g z Taryfy w cz ęś ci zawieraj ą cej ceny i stawki op ł at oraz zasady rozlicze ń za pobrany gaz”. ORGAN ANTYMONOPOLOWY ZWA Ż Y Ł , CO NAST Ę PUJE : Zgodnie z tre ś ci ą art. 23 a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji [...], „za prak- tyk ę naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umowy, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 [45] Kodeksu post ę powa- nia cywilnego ...”. Dla bytu praktyki, okre ś lonej powo ł anym przepisem niezb ę dnym jest łą czne wyst ą pienie nast ę puj ą cych przes ł anek: 9 przedsi ę biorca musi stosowa ć wzorzec umowy, 3 9 okre ś lone postanowienia wzorca umowy musz ą , wyrokiem S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zosta ć uznane za niedozwolone, 9 postanowienia niedozwolone musz ą zosta ć wpisane do w ł a ś ciwego reje- stru, przez organ do tego uprawniony. Obowi ą zuj ą cy w Spó ł ce wzorzec „Umowa sprzeda ż y gazu ziemnego wysoko- metanowego” spe ł nia wskazane wy ż ej warunki, bowiem kwestionowany przez organ an- tymonopolowy warunek umowy zawarty w § 7 zbie ż ny jest w tre ś ci z klauzulami uznany- mi za niedozwolone, wpisanymi do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, m.in. pod pozycj ą 41; „ Wszelkie spory wynik ł e na tle zawartej umowy pod- legaj ą wy łą czno ś ci s ą du powszechnego dla siedziby firmy przyjmuj ą cej zamówienie” oraz pod pozycj ą 77: „ … S ą dem w ł a ś ciwym do rozstrzygni ę cia b ę dzie s ą d miejsca siedziby EFB”. Wprawdzie S ą d uznaje za niedozwolone, wskazane (konkretne) postanowienie umowne, w okre ś lonym brzmieniu, jednak z uwagi na zapis art. 479 44 k.p.c., zgodnie z którym orzeczenie s ą du, w danej sprawie, ma skutek tak ż e wobec osób trzecich, przyj ąć nale ż y, ż e za niedozwolone mog ą zosta ć uznane tak ż e i postanowienia umowne, stosowa- ne lub obowi ą zuj ą ce u innych przedsi ę biorców, je ż eli tylko ich tre ść , czy interpretacja (wy- k ł adnia j ę zykowa) wskazuj ą na identyczny zamiar, czy skutek prawny. Dla uznania okre ś lonego dzia ł ania przedsi ę biorcy za bezprawne i godz ą ce w in- teresy konsumentów nie jest wi ę c konieczne, aby zachowana by ł a literalna identyczno ść obu porównywanych klauzul. Niewielkie, czy nieznacz ą ce ró ż nice, modyfikacje tre ś ci wa- runków umownych, nie przes ą dzaj ą wi ę c o braku mo ż liwo ś ci uznania kontrolowanego po- stanowienia równie ż za niedozwolone, je ż eli tylko wskutek stosowania takiego warunku umownego dochodzi do naruszenie takich samych praw kontrahenta przedsi ę biorcy, zwy- kle konsumenta indywidualnego. Wynik porównania zapisu § 7 badanego wzorca ze wskazanymi wy ż ej postano- wieniami wpisanymi do rejestru prowadzi do wniosku, ż e skoro warunki umowne konsty- tuuj ą w sposób identyczny zarówno prawa jak i obowi ą zki kontrahentów, wynikaj ą ce z tych samych przepisów, to w istocie swej mamy do czynienia z tymi samymi klauzulami, o których abuzywnym charakterze orzek ł S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, i któ- rych stosowanie w umowach zawieranych z konsumentami jest bezprawne. W tym stanie rzeczy uzna ć nale ż y, ż e wszystkie przes ł anki z art. 23 a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów [...] zosta ł y uprawdopodobnione. Skar ż ony przedsi ę biorca stosowa ł wzorzec umowny, tre ść którego zawiera ł a postanowienie uznane za bezprawne i wpisane do rejestru klauzul niedozwolonych. Artyku ł 23f ust 1 stanowi: „Je ż eli w toku post ę powania w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okolicz- no ś ci sprawy, informacji zawartych we wniosku lub b ę d ą cych podstaw ą wszcz ę cia post ę - powania z urz ę du – ż e przedsi ę biorca stosuje praktyk ę , o której mowa w art.. 23a, a przedsi ę biorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowi ąż e si ę do podj ę - cia lub zaniechania okre ś lonych dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia tym naruszeniom, Prezes Urz ę du mo ż e w drodze decyzji, na ł o ż y ć obowi ą zek wykonania tych zobowi ą za ń ”. W ocenie organu antymonopolowego, w przedmiotowej sprawie, wszystkie wa- runki, implikuj ą ce mo ż liwo ść zastosowania tego przepisu zosta ł y wype ł nione, gdy ż ; 9 post ę powanie w sprawie zosta ł o wszcz ę te, 9 w toku post ę powania uprawdopodobniono naruszenie zbiorowych intere- sów konsumentów, 4 9 Spó ł ka zobowi ą za ł a si ę do podj ę cia dzia ł a ń zmierzaj ą cych do usuni ę cia na- rusze ń ustawy. Formu ł uj ą c zakres zada ń , których wype ł nianie pozwoli ł oby Spó ł ce na skuteczne uwolnienie od mo ż liwo ś ci postawienia jej uzasadnionego zarzutu o stosowaniu praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów P dodatkowo zobowi ą za ł a si ę do zawarcia w nowoopracowanym wzorcu umowy sprzeda ż y gazu dla odbiorców b ę d ą cych konsumen- tami, w integralnej cz ęś ci umowy sprzeda ż y gazu – Warunkach Ogólnych Umowy Sprze- da ż y, § 3 „Zasady rozlicze ń ” punktu 2 o tre ś ci: „Przy zmianie cen i stawek op ł at w zwi ą zku ze zmian ą obowi ą zuj ą cej Taryfy lub wprowadzeniem nowej Taryfy Odbiorca ka ż dorazowo otrzyma wyci ą g z Taryfy w cz ęś ci zawieraj ą cej ceny i stawki op ł at oraz zasady rozlicze ń za pobierany gaz”. Bior ą c pod uwag ę m.in. wskazówki p ł yn ą ce z orzecznictwa S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów 1 uzna ć nale ż a ł o, ż e realizacja tego zobowi ą zania przyczyni si ę do lepszego respektowania praw konsumentów w kontaktach z profesjonalnymi uczestni- kami obrotu. Maj ą c na uwadze wszystkie okoliczno ś ci sprawy, Prezes Urz ę du przychyli ł si ę do z ł o ż onego wniosku i przyj ął przedstawione przez stron ę zobowi ą zania g ł ówne, jak i zobo- wi ą zanie dodatkowe. Jednocze ś nie, przy dokonywaniu oceny skuteczno ś ci przedsi ę wzi ę tych dzia ł a ń , organ antymonopolowy uzna ł , ż e ich przeprowadzenie oka ż e si ę by ć wystarczaj ą ce dla zapobie ż enia naruszeniom ustawy. Okre ś laj ą c w niniejszej decyzji terminy wykonania zo- bowi ą za ń wzi ę to pod uwag ę okoliczno ść wymiany lub aneksowania bardzo du ż ej ilo ś ci umów indywidualnych, której to operacji nie sposób, bez ponoszenia nadmiernych kosz- tów, przeprowadzi ć w bardzo krótkim czasie. Warunek okre ś lony w pkt. I.2. niniejszej de- cyzji powoduje jednak, ż e interesy konsumentów w „okresie przej ś ciowym” , tj. do czasu wymiany umów, b ę d ą nale ż ycie chronione. W tym stanie rzeczy orzeczono, w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 122, poz. 1319 ze zmianami) w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gda ń sku. z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Roman Jarz ą bek Dyrektor Delegatury w Gda ń sku 1 Por. Wyrok SOKiK z dnia 24 marca 2004r., sygn. akt XVII Ama 29/03, w uzasadnieniu, którego podniesiono m.in. „..zwyczajem przedsi ę biorców energetycznych jest adhezyjny sposób zawierania umów sprzeda ż y i przesy ł u energii. Jednocze ś nie nie podlega dyskusji, ż e umowy takie nie nale żą do zawieranych powszechnie w drobnych, bie żą cych sprawach ż ycia codziennego oraz, ż e…zawierane s ą z konsumentami w rozumieniu art. 22 1 kc. Nierespektowanie w obrocie z konsumentami wymogu do łą czania do wzorca umowy tej cz ęś ci taryfy (np. w postaci wyci ą gu), do której wzorzec odsy ł a wywiera nie tylko skutek cywilnoprawny w postaci niezwi ą zywania konsumenta warunkami umowy , ale tak ż e skutek administracyjnoprawny zwi ą za- ny z re ż imem odpowiedzialno ś ci na podstawie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów”. 5