RŁO-9/2005

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA w Ł ODZI Aleja Pi ł sudskiego 8 90-051 Ł ód ź , P - 73 Tel. (0-42) 636-36-89, Fax (0-42) 636-07-12 E-mail: lodz@uokik.gov.pl R Ł O/61-7/05/AS Ł ód ź , dnia 14 marca 2005 r. DECYZJA Nr R Ł O 9/2005 Na podstawie art. 23c ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t. j. Dz. U. z 2003 r., Nr 86, poz. 804; Nr 170, poz. 1652; Dz. U. z 2004 r., Nr 93, poz. 891; Nr 96, poz. 959) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2002 r., Nr 18 poz. 172; Dz. U. z 2003 r., Nr 6 poz. 68) po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Gra ż ynie Klimczak zamieszka ł ej w Ł odzi przy ul. Ajnenkiela 20 prowadz ą cej dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą Wiedza Wojewódzki O ś rodek Kszta ł cenia Zawodowego i J ę zyków Obcych w Ł odzi - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, wskazan ą w art. 23a ust. 1 i 2 w. w. ustawy, bezprawne, godz ą ce w interesy konsumentów dzia ł anie przedsi ę biorcy polegaj ą ce na: na naruszeniu obowi ą zku udzielenia konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, poprzez brak podania we wzorcu umowy do wiadomo ś ci konsumentów, i ż rzeczywistym podmiotem praw i obowi ą zków stosunków prawnych powsta ł ych na podstawie umów zawartych w Wojewódzkim O ś rodku Kszta ł cenia Zawodowego i J ę zyków Obcych Wiedza jest Gra ż yna Klimczak zamieszka ł a w Ł odzi przy ul. Ajnenkiela 20 i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. Uzasadnienie I. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w ramach przeprowadzonego w terminie od 9 wrze ś nia 2004 r. do 25 pa ź dziernika 2004 r. badania wzorców umownych na rynku us ł ug nauczania j ę zyków obcych w województwie ł ódzkim i ś wi ę tokrzyskim, zbada ł wzorce umowne oraz materia ł y reklamowe stosowane przez Gra ż yn ę Klimczak zamieszka łą w Ł odzi przy ul. Ajnenkiela 20 (zwana dalej Gra ż yn ą Klimczak) prowadz ą c ą dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą Wiedza Wojewódzki O ś rodek Kszta ł cenia Zawodowego i J ę zyków Obcych (zwana dalej O ś rodek Wiedza). Analiza powy ż szych dokumentów wykaza ł a, i ż Gra ż yna Klimczak mo ż e narusza ć przepisy ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t. j. Dz. U. z 2003 r., Nr 86, poz. 804; Nr 170, poz. 1652; Dz. U. z 2004 r., Nr 93, poz. 891; Nr 96, poz. 959) – zwana dalej ustaw ą o ochronie (...). Z uwagi na powy ż sze, w dniu 13 stycznia 2005 r. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej Prezesem Urz ę du) moc ą postanowienia nr 1/61- 7/05 wszcz ął post ę powanie w sprawie stosowania przez Gra ż yn ę Klimczak zamieszka łą w Ł odzi przy ul. Ajnenkiela 20 praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cych na: bezprawnym, godz ą cym w interesy konsumentów dzia ł aniu polegaj ą cym na naruszeniu obowi ą zku udzielenia konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, poprzez brak podania we wzorcu umowy do wiadomo ś ci konsumentów, i ż rzeczywistym podmiotem praw i obowi ą zków stosunków prawnych powsta ł ych na podstawie umów zawartych w Wojewódzkim O ś rodku Kszta ł cenia Zawodowego i J ę zyków Obcych Wiedza jest Gra ż yna Klimczak, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 23a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie (…). Odpowiadaj ą c na postawiony zarzut Gra ż yna Klimczak o ś wiadczy ł a, i ż usuwa przeszkod ę jaka powsta ł a w dokumentacji i naruszy ł a obowi ą zek udzielenia konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji. W obowi ą zuj ą cym od 1 lutego 2005 r. regulaminie zawartym w Ankiecie uczestnika kursu j ę zyka dodano dwa nowe punkty o tre ś ci: 1. W ł a ś cicielem Wojewódzkiego O ś rodka Kszta ł cenia Zawodowego i J ę zyków Obcych „WIEDZA” z siedzib ą w Ł odzi, ul. Piotrkowska 232 jest Prezes – Gra ż yna Klimczak. 2. Prezes Gra ż yna Klimczak jest podmiotem praw i obowi ą zków stosunków prawnych powsta ł ych na podstawie umów zawartych pomi ę dzy Wojewódzkim O ś rodkiem Kszta ł cenia Zawodowego i J ę zyków Obcych „WIEDZA” a uczestnikiem kursów j ę zykowych. Na dowód tego twierdzenia Gra ż yna Klimczak przedstawi ł a poprawion ą Ankiet ę uczestnika kursu j ę zykowego ( dowód: karty 19-20) II. Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: 1. Gra ż yna Klimczak jest wpisana do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Ł odzi pod numerem 39960 ( dowód: za ś wiadczenie o wpisie do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej; karta 15). 2. W celu zawarcia umowy Gra ż yna Klimczak korzysta z Ankiety uczestnika kursu j ę zykowego (zwana dalej Ankiet ą ) zawieraj ą cej Regulamin O ś rodka J ę zyków Obcych „WIEDZA” - zwany dalej Regulaminem - ( dowód: wzorzec umowy; karta 14). 4. Ankieta oraz Regulamin nie zawiera ł y informacji co do tego, i ż podmiotem praw i obowi ą zków wynikaj ą cych z zawartej w ramach O ś rodka Wiedza umowy jest w rzeczywisto ś ci Gra ż yna Klimczak ( dowód: wzorzec umowy; karta 14). 5. W poprawionej Ankiecie w Regulaminie wprowadzono dwa nowe punkty o tre ś ci: a. W ł a ś cicielem Wojewódzkiego O ś rodka Kszta ł cenia Zawodowego i J ę zyków Obcych „WIEDZA” z siedzib ą w Ł odzi, ul. Piotrkowska 232 jest Prezes – Gra ż yna Klimczak. b. Prezes Gra ż yna Klimczak jest podmiotem praw i obowi ą zków stosunków prawnych powsta ł ych na podstawie umów zawartych pomi ę dzy Wojewódzkim O ś rodkiem Kszta ł cenia Zawodowego i J ę zyków Obcych „WIEDZA” a uczestnikiem kursów j ę zykowych ( dowód: karta 20) III. Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan prawny: 1. Art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie (...) stanowi, i ż przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. 2 2. Zgodnie z ust. 2 powo ł anego przepisu za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. 3. Zgodnie z art. 43² § 1 k.c. przedsi ę biorca dzia ł a pod firm ą . 4. Art. 43³ § 2 k.c. stanowi, i ż firma nie mo ż e wprowadza ć w b łą d, w szczególno ś ci co do osoby przedsi ę biorcy, przedmiotu dzia ł alno ś ci przedsi ę biorcy, miejsca dzia ł alno ś ci, ź róde ł zaopatrzenia. 5. Art. 43 4 k.c. stanowi, i ż firm ą osoby fizycznej jest jej imi ę i nazwisko. Nie wyklucza to w łą czenia do firmy pseudonimu lub okre ś le ń wskazuj ą cych na przedmiot dzia ł alno ś ci przedsi ę biorcy, miejsce jej prowadzenia oraz innych okre ś le ń dowolnie obranych. IV. Oceniaj ą c przedstawiony stan faktyczny i prawny organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie (...) przes ł ankami zaistnienia zakazanej praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów jest: 1 dzia ł anie przedsi ę biorcy 2 nosz ą ce znamiona bezprawno ś ci 3 godz ą ce w zbiorowy interes konsumentów. Ad. 1 Jak zosta ł o wykazane powy ż ej, Gra ż yna Klimczak jest wpisana do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Ł odzi. Jest wi ę c przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie (...). Ad. 2 Bezprawno ść to sprzeczno ść zachowania z przepisami prawa zawartymi w ró ż nych jego ga łę ziach oraz z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego. Chodzi wi ę c o sprzeczno ść z szeroko rozumianym porz ą dkiem prawnym jako ca ł o ś ci ą . Istotnym jest równie ż fakt, i ż bezprawno ść jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, niezale ż nym od wyst ą pienia szkody czy od zamiaru podmiotu dopuszczaj ą cego si ę dzia ł a ń bezprawnych. Art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie (…) zawiera przyk ł adowy katalog dzia ł a ń , które s ą niedozwolonymi praktykami naruszaj ą cymi zbiorowe interesy konsumentów. Nale ż y do nich naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji. Wywodz ą cy si ę z zasady rzetelno ś ci i uczciwo ś ci kupieckiej obowi ą zek udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji jest podstawowym obowi ą zkiem spoczywaj ą cym na przedsi ę biorcy. Chodzi tu o informacj ę dotycz ą c ą kontraktu, jego podmiotu, przedmiotu i tre ś ci, oraz przedmiotu ś wiadczenia, udzielan ą na ka ż dym etapie powstawania (stadium przedkontraktowe) i istnienia stosunku zobowi ą zaniowego. Konsument musi dok ł adnie wiedzie ć , kto jest stron ą umowy, jaka us ł uga jest mu oferowana oraz jakie prawa i obowi ą zki zarówno jego jak i przedsi ę biorcy si ę z tym wi ążą . Ponadto, równie ż w czasie trwania stosunku prawnego przedsi ę biorca winien przekazywa ć konsumentowi wszystkie istotne z punktu widzenia konsumenta informacje, na przyk ł ad dotycz ą ce post ę powania reklamacyjnego. Ustawodawca zakre ś li ł prawo konsumenta do informacji bardzo szeroko, wskazuj ą c, i ż powinna ona by ć nie tylko prawdziwa, ale i pe ł na oraz rzetelna. Informacja nie posiadaj ą ca cho ć by jednej z wy ż ej wskazanych cech, przy spe ł nieniu przes ł anki 1 i 3, jest informacj ą stanowi ą c ą praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy 3 konsumentów. Obowi ą zek informowania konsumenta jest powszechnie ł amany przez przedsi ę biorców, co prowadzi do zachwiania równowagi stron kontraktu. Analiza powo ł anych wcze ś niej przepisów prowadzi do nast ę puj ą cych wniosków: Ka ż dy przedsi ę biorca winien dzia ł a ć pod firm ą . Oznacza to, i ż wszelkie czynno ś ci prawne w ramach prowadzonej przez niego dzia ł alno ś ci gospodarczej musz ą by ć dokonywane pod t ą firm ą . Nie budzi w ą tpliwo ś ci, i ż jedn ą z g ł ównych czynno ś ci prawnych dokonywanych w ramach prowadzenia dzia ł alno ś ci gospodarczej polegaj ą cej na ś wiadczeniu us ł ug jest zawieranie umów z klientami. Co za tym idzie, zawieranie umów musi si ę odbywa ć pod firm ą . Firma przedsi ę biorcy, jak wskazuje art. 43³ k.c., pe ł ni tak ą sam ą funkcj ę , jak imi ę i nazwisko osoby fizycznej. Co za tym idzie, musi by ć wystarczaj ą co odmienna od innych firm, by nie wprowadza ć w b łą d, w szczególno ś ci co do osoby przedsi ę biorcy, przedmiotu dzia ł alno ś ci przedsi ę biorcy, miejsca dzia ł alno ś ci, ź róde ł zaopatrzenia. Fakty, w odniesieniu do których firma nie mo ż e wprowadza ć w b łą d, zosta ł y w przepisie art. 43³ k.c. wyliczone przyk ł adowo. Co za tym idzie, nale ż y przyj ąć , i ż firma nie mo ż e wprowadza ć w b łą d co do ż adnych okoliczno ś ci prowadzenia dzia ł alno ś ci gospodarczej przez przedsi ę biorc ę . Celem firmy jest wi ę c umo ż liwienie identyfikacji podmiotu prawa, który wyst ę puje na rynku. Art. 43 4 k.c. stanowi, i ż firm ą osoby fizycznej jest jej imi ę i nazwisko, ale nie wyklucza to, dla wi ę kszej precyzji i zwi ę kszenia mo ż liwo ś ci identyfikacji podmiotu, w łą czenia do firmy innych elementów, takich jak pseudonim, okre ś lenie wskazuj ą ce na przedmiot dzia ł alno ś ci, miejsce jej prowadzenia b ą d ź innych okre ś le ń . Z uwagi na tre ść art. 43³ k.c., w przypadku niektórych osób fizycznych prowadz ą cych dzia ł alno ść gospodarcz ą w łą czenie innych elementów do firmy b ę dzie niezb ę dne, tak by firma umo ż liwia ł a odró ż nienie przedsi ę biorcy od innych. Maj ą c na uwadze powy ż sze kwestie, nale ż y przyj ąć , i ż nie jest dopuszczalnym, by w ca ł ym wzorcu umowy nie wyst ę powa ł o wyra ź ne okre ś lenie, kto jest stron ą zawieranej umowy. Gra ż yna Klimczak w Ankiecie oraz Regulaminie pos ł uguje si ę jedynie nazw ą O ś rodek Wiedza. Mo ż e to prowadzi ć do b łę dnego przekonania konsumentów, i ż podmiotem zobowi ą zanym z niniejszej umowy jest w ł a ś nie O ś rodek Wiedza. Nie budz ą cym w ą tpliwo ś ci jest fakt, i ż na gruncie obowi ą zuj ą cych przepisów kodeksu cywilnego, z uwagi na posiadanie zdolno ś ci prawnej i zdolno ś ci do czynno ś ci prawnych, jedynym podmiotem uprawnionym do zawarcia umowy jest osoba fizyczna, a nie firma, pod któr ą dzia ł a ona w obrocie. Konsument zawieraj ą cy umow ę zas ł uguje na szczególn ą ochron ę , poniewa ż jest s ł absz ą stron ą wyst ę puj ą c ą w obrocie prawnym. Informacja co do tego, kto jest stron ą zawieranej przez niego umowy jest podstawowa i bardzo istotna. Pewno ść obrotu i mo ż liwo ść realizowania jakichkolwiek praw wynikaj ą cych ze stosunku prawnego jest zagwarantowana tylko wtedy, gdy konsument wie, z kim zawiera umow ę . W niniejszej sprawie Gra ż yna Klimczak pos ł ugiwa ł a si ę we wzorcu umowy firm ą , która bez w ą tpienia wprowadza ł a w b łą d, poniewa ż sugerowa ł a, i ż to O ś rodek Wiedza jest podmiotem praw i obowi ą zków p ł yn ą cych z zawartej umowy. W ca ł ym wzorcu nie wyst ę powa ł o nigdzie stwierdzenie, ż e to Gra ż yna Klimczak by ł a stron ą umowy. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze okoliczno ś ci nale ż y stwierdzi ć , i ż przes ł anka bezprawno ś ci zosta ł a spe ł niona. Ad. 3 Ka ż de dzia ł anie bezprawne w ramach danego stosunku prawnego godzi w interesy drugiej strony kontraktu. Przepisy prawa o charakterze bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą cym wprowadzono bowiem do porz ą dku prawnego po to, by chroni ć dobro zas ł uguj ą ce na ochron ę . 4 Przepisy ustawy o ochronie (...) nie definiuj ą poj ę cia zbiorowego interesu konsumentów. Z ca łą pewno ś ci ą mamy do czynienia z takim interesem gdy dzia ł ania przedsi ę biorcy dotycz ą zbiorowo ś ci i mog ą dotkn ąć ka ż dego potencjalnego klienta tego przedsi ę biorcy, czyli gdy s ą powszechne. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z godzeniem w prawa nieograniczonej grupy konsumentów, którzy zawarli b ą d ź zamierzali zawrze ć umow ę z Gra ż yn ą Klimczak. Powy ż szy fakt decyduje o tym, i ż trzecia przes ł anka zosta ł a spe ł niona. Jak zosta ł o wskazane powy ż ej, Gra ż yna Klimczak poinformowa ł a, i ż dokona ł a zmiany Ankiety oraz Regulaminu poprzez dodanie do niego dwóch nowych punktów o tre ś ci: 1. W ł a ś cicielem Wojewódzkiego O ś rodka Kszta ł cenia Zawodowego i J ę zyków Obcych „WIEDZA” z siedzib ą w Ł odzi, ul. Piotrkowska 232 jest Prezes – Gra ż yna Klimczak. 2. Prezes Gra ż yna Klimczak jest podmiotem praw i obowi ą zków stosunków prawnych powsta ł ych na podstawie umów zawartych pomi ę dzy Wojewódzkim O ś rodkiem Kszta ł cenia Zawodowego i J ę zyków Obcych „WIEDZA” a uczestnikiem kursów j ę zykowych. Na dowód tego twierdzenia Gra ż yna Klimczak przedstawi ł a poprawion ą Ankiet ę uczestnika kursu j ę zykowego. Na poparcie tego twierdzenia przedstawi ł a wzór nowej umowy. Prezes Urz ę du uzna ł , i ż nie jest wystarczaj ą cym dowodem zaniechania praktyki przedstawienie jedynie nowego wzorca umowy, z uwagi na brak wykazania, i ż praktyka zosta ł a zaniechana tak ż e wobec klientów, którzy zawarli z Gra ż yn ą Klimczak umowy na obecny rok szkolny. Powy ż sze argumenty da ł y podstaw ę do nakazania zaniechania stosowania praktyk przez Gra ż yn ę Klimczak. Wobec spe ł nienia przes ł anek koniecznych do stwierdzenia praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów okre ś lonych w art. 23a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie (...) organ antymonopolowy orzek ł jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie (...) w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatury w Ł odzi. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Ł odzi Iwona BIELSKA Otrzymuje: Gra ż yna Klimczak ul. Ajnenkiela 20 91-357 Ł ód ź 5 6