RŁO-4/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA w Ł ODZI ul. Piotrkowska 120 90-006 Ł ód ź , P - 36 tel. (0-42) 636-36-89, fax (0-42) 636-07-12 e-mail: lodz@uokik.gov.pl R Ł O-61-28/07/AB Ł ód ź , dnia 8 lutego 2008 r. DECYZJA Nr R Ł O 4/2008 I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 w zwi ą zku z art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939) - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów dzia ł anie Towarzystwa Budownictwa Spo ł ecznego w Zgierzu Sp. z o.o., ul. Łą kowa 20 m. 1, 95-100 Zgierz polegaj ą ce na: 1. stosowaniu we wzorcach umowy pn. „Umowa” oraz „Umowa o wybudowanie budynku jednorodzinnego w zabudowie szeregowej z wbudowanym gara ż em” postanowienia umownego o tre ś ci: „Zmiana przepisów o podatku VAT, w tym stawki VAT, w trakcie realizacji niniejszej umowy stanowi podstaw ę dokonania zmiany umowy w zakresie dotycz ą cym ceny, o warto ść zmiany stawki podatku VAT” , które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 8 sierpnia 2007 r. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm. Dz. U. z 2007 r. Nr 99, poz. 660) i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 134 poz. 939) – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: nak ł ada si ę na Towarzystwo Budownictwa Spo ł ecznego w Zgierzu Sp. z o.o., ul. Łą kowa 20 m. 1, 95-100 Zgierz kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 5 000,00 z ł (s ł ownie: pi ęć tysi ę cy z ł otych), p ł atn ą do bud ż etu Pa ń stwa. Uzasadnienie W I kwartale 2007 r. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej: „Prezes Urz ę du”) przeprowadzi ł badanie lokalnych rynków us ł ug developerskich na terenie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Ł odzi (zwanej dalej: „Urz ą d”). W toku badania Prezes Urz ę du ustali ł , ż e Towarzystwo Budownictwa Spo ł ecznego w Zgierzu Sp. z o.o., ul. Łą kowa 20 m. 1, 95-100 Zgierz (zwane dalej: „TBS w Zgierzu” lub „Spó ł ka”), we wzorcach umowy pn. „Umowa” oraz „Umowa o wybudowanie budynku jednorodzinnego w zabudowie szeregowej z wbudowanym gara ż em” stosuje postanowienie o tre ś ci: − „Zmiana przepisów o podatku VAT, w tym stawki VAT, w trakcie realizacji niniejszej umowy stanowi podstaw ę dokonania zmiany umowy w zakresie dotycz ą cym ceny, o warto ść zmiany stawki podatku VAT”, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeks post ę powania cywilnego (zwany dalej: „rejestr postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone” lub „rejestr”) pod pozycj ą 885 i tym samym narusza zbiorowe interesy konsumentów. W celu wyeliminowania stwierdzonej nieprawid ł owo ś ci konieczne i uzasadnione by ł o podj ę cie dzia ł a ń administracyjnych chroni ą cych konsumentów. W dniu 23 lipca 2007 r. Prezes Urz ę du wszcz ął z urz ę du Postanowieniem Nr 1/61- 28/07 post ę powanie w sprawie stosowania przez TBS w Zgierzu praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cych na godz ą cym w nie bezprawnym stosowaniu postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 cytowanej na wst ę pie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (zwana dalej: „ustawa o okik”) (dowód: karta nr 1). Prezes Urz ę du zawiadomi ł TBS w Zgierzu o wszcz ę ciu post ę powania w dniu 23 lipca 2007 r . , stosownie do art. 101 ust. 2 ustawy o okik (dowód: karta nr 2). Postanowieniem nr 2/61-28/07 z dnia 23 lipca 2007 r. Prezes Urz ę du zaliczy ł w poczet dowodów: pismo TBS w Zgierzu z dnia 31 stycznia 2007 r. wraz z za łą cznikami (dowód: karty nr 4-45) oraz pismo TBS w Zgierzu z dnia 7 marca 2007 r. wraz z za łą cznikami (dowód: karty nr 46-50) o czym zawiadomi ł Spó ł k ę w dniu 23 lipca 2007 r. (dowód: karta nr 51). W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania TBS w Zgierzu w pi ś mie z dnia 8 sierpnia 2007 r. wyja ś ni ł , i ż przy wprowadzaniu do wzorców umów powy ż szego zapisu nie by ł o jego intencj ą ś wiadome i celowe naruszenie zbiorowych interesów konsumentów, ale zapewnienie nabywcom mo ż liwie korzystnej ceny, która zawiera ł a minimaln ą mar żę nie uwzgl ę dniaj ą c ą ryzyka ewentualnych zmian stawki podatku VAT (dowód: karta nr 53 verte). Tworz ą c wzorce umów Zarz ą d TBS w Zgierzu realizowa ł postanowienia Aktu Za ł o ż ycielskiego Spó ł ki, którego intencj ą jest zgodnie z ustaw ą z dnia 26 pa ź dziernika 1995 r. o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego, szczególna dba ł o ść o interesy udzia ł owców Spó ł ki, b ę d ą cych jednocze ś nie najemcami lokali mieszkalnych, znajduj ą cych si ę w zasobach mieszkaniowych Spó ł ki. W ocenie Zarz ą du przeniesienie ci ęż aru zmiany stawki podatku VAT na Spó ł k ę , a wi ę c po ś rednio na jej udzia ł owców, sta ł o w sprzeczno ś ci z interesami udzia ł owców Spó ł ki, których ochrony wymagaj ą wskazane wy ż ej przepisy i postanowienia Aktu Za ł o ż ycielskiego Spó ł ki (dowód: karta nr 53 verte). Bior ą c jednak pod uwag ę , i ż postanowienie takie zosta ł o wpisane do 2 rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone Zarz ą d sporz ą dzi ł aneksy do umów ju ż zawartych oraz dokona ł stosownych zmian we wzorcach umów (dowód: karta nr 53 verte). TBS w Zgierzu wskaza ł równie ż , i ż wzorce umów zawieraj ą ce postanowienie kwestionowane przez Prezesa Urz ę du w niniejszym post ę powaniu by ł y tworzone przed dniem 28 wrze ś nia 2006 r., tj. przed wpisem do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone przedmiotowego postanowienia (dowód: karta nr 53 verte). Do pisma z dnia 8 sierpnia 2007 r. Spó ł ka za łą czy ł a wzór aneksu do umowy o wybudowanie budynku jednorodzinnego w zabudowie szeregowej z wbudowanym gara ż em uchylaj ą cego w powo ł anej umowie w § 5 ust. 1 (dowód: karta nr 55) oraz wzór aneksu do umowy o wybudowanie gara ż u uchylaj ą cego w powo ł anej umowie w § 5 ust. 2 (dowód: karta nr 56). W pi ś mie z dnia 27 sierpnia 2007 r. TBS w Zgierzu wyja ś ni ł , i ż powiadomi ł wszystkich, z którymi zawar ł umowy o wybudowanie budynku jednorodzinnego w zabudowie szeregowej z wbudowanym gara ż em wed ł ug wzorca zawieraj ą cego niedozwolone postanowienie umowne o aneksach zawieraj ą cych proponowane zmiany umowy, zapraszaj ą c jednocze ś nie do ich niezw ł ocznego podpisania (dowód: karta nr 59), za łą czaj ą c jednocze ś nie kopie trzech podpisanych ju ż aneksów (dowód: karty nr 61 – 63). Ponadto Spó ł ka wyja ś ni ł a, ż e w odniesieniu do wzorca pn. „Umowa”, wszystkie obj ę te wzorcem umowy, zosta ł y zrealizowane bez uszczerbku dla interesów konsumentów, w okresie do dnia sk ł adania pierwszego pisma w sprawie, natomiast realizacja nowych umów nast ą pi wy łą cznie na podstawie nowego wzorca, który nie zawiera niedozwolonych postanowie ń umownych (dowód: karty nr 59 – 60). W pi ś mie z dnia 7 grudnia 2007 r. Spó ł ka uzupe ł ni ł a t ę informacj ę wskazuj ą c, i ż wszystkie umowy zawarte w oparciu o wzorzec pn. „Umowa”, które zawiera ł y kwestionowane postanowienie zosta ł y zast ą pione podpisanymi w formie aktów notarialnych umowami sprzeda ż y odr ę bnej w ł asno ś ci lokalu (dowód: karta nr 92). Do pisma tego Spó ł ka za łą czy ł a kopie aktów notarialnych (dowód: karty nr 98 – 126). Do pisma z dnia 4 wrze ś nia 2007 r. TBS w Zgierzu za łą czy ł kopie aneksów do wszystkich umów o wybudowanie budynku jednorodzinnego w zabudowie szeregowej z wbudowanym gara ż em zawartych wed ł ug wzorca zawieraj ą cego postanowienie kwestionowane w niniejszym post ę powaniu. Aneksy te zosta ł y sporz ą dzone z dat ą 8 sierpnia 2007 r. (dowód: karty nr 65 – 75). Do pisma z dnia 7 grudnia 2007 r. TBS w Zgierzu za łą czy ł zmieniony wzorzec pn. „Umowa o wybudowanie budynku jednorodzinnego w zabudowie szeregowej z wbudowanym gara ż em” (dowód: karty nr 93-95) oraz nowy wzorzec pn. „Umowa” (dowód: karty nr 96-97). We wzorcach tych zosta ł o usuni ę te postanowienie kwestionowane w niniejszym post ę powaniu. Spó ł ka o ś wiadczy ł a, i ż aktualnie nie prowadzi ż adnej inwestycji, w których przedmiotowe wzorce by ł yby stosowane, w zwi ą zku z czym nie mo ż e przekaza ć kopii przyk ł adowych umów zawartych wed ł ug tych wzorców (dowód: karta nr 92). Do pisma z dnia 19 wrze ś nia 2007 r. TBS w Zgierzu za łą czy ł dokumenty finansowe potwierdzaj ą ce jego przychód w roku obrachunkowym od 1 maja 2006 r. do 30 kwietnia 2007 r. w wysoko ś ci (tajemnica przedsi ę biorcy) z ł . (dowód: karta nr 79). Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: Towarzystwo Budownictwa Spo ł ecznego w Zgierzu Sp. z o.o. jest przedsi ę biorc ą wpisanym do rejestru przedsi ę biorców w Krajowym Rejestrze S ą dowym pod numerem 0000041704, prowadzonym przez S ą d Rejonowy dla Ł odzi- Ś ródmie ś cia w Ł odzi, XX 3 Wydzia ł Krajowego Rejestru S ą dowego (dowód: karty nr 32 - 35). Zgodnie z przedstawionym odpisem z rejestru przedsi ę biorców przedmiotem dzia ł alno ś ci Spó ł ki jest mi ę dzy innymi budowanie domów mieszkalnych, wynajem domów mieszkalnych, zawieranie umów w sprawie partycypacji w kosztach budowy lokali mieszkalnych (dowód: karty nr 33 verte - 34). TBS w Zgierzu na nieruchomo ś ci po ł o ż onej w Zgierzu przy ulicy Milenijnej b ę d ą cej jego w ł asno ś ci ą , realizuje inwestycj ę obejmuj ą c ą budow ę dwunastu budynków jednorodzinnych w zabudowie szeregowej z wbudowanym gara ż em (dowód: karta nr 4) oraz budow ę gara ż y w zabudowie szeregowej (dowód: karta nr 4). W swojej dzia ł alno ś ci TBS w Zgierzu stosuje przy zawieraniu umów developerskich wzorzec pn. „Umowa o wybudowanie budynku jednorodzinnego w zabudowie szeregowej z wbudowanym gara ż em” (dowód: karty nr 22 - 26) oraz wzorzec pn. „Umowa” dotycz ą cy budowy i sprzeda ż y gara ż y w zabudowie szeregowej (dowód: karty nr 27-31). Dokumenty te stanowi ą wzorzec umowy w rozumieniu art. 384 § 1 k.c. Spó ł ka okre ś li ł a w nich jednostronnie warunki ś wiadczenia us ł ugi developerskiej. Jest on przygotowany z góry, przed zawarciem umowy i poza danymi dotycz ą cymi daty zawarcia umowy, stron umowy, przedmiotu umowy (po ł o ż enia i powierzchni dzia ł ki, ceny us ł ugi) zawiera gotowe postanowienia. W §5 ust. 1 wzorca umowy pn. „Umowa o wybudowanie budynku jednorodzinnego w zabudowie szeregowej z wbudowanym gara ż em” oraz w §5 ust. 1 wzorca umowy pn. „Umowa” TBS w Zgierzu ustali ł jednostronnie postanowienie o nast ę puj ą cej tre ś ci: „Zmiana przepisów o podatku VAT, w tym stawki VAT, w trakcie realizacji niniejszej umowy stanowi podstaw ę dokonania zmiany umowy w zakresie dotycz ą cym ceny, o warto ść zmiany stawki podatku VAT” S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: „S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów”) w wyroku z dnia 18 maja 2005 r. (sygn. akt XVII Amc 86/03) uzna ł za niedozwolone postanowienie wzorca umowy o tre ś ci: „Do ceny netto zostanie doliczony podatek VAT zgodnie z obowi ą zuj ą cymi przepisami. Na dzie ń podpisania umowy stawka podatku VAT na lokal mieszkalny wynosi 7%, a na gara ż i miejsce parkingowe 22%. W przypadku zmiany stawki podatku VAT nast ą pi odpowiednia zmiana ceny.” Postanowienie to zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone w dniu 28 wrze ś nia 2006 r. pod numerem 885. TBS w Zgierzu aktualnie stosuje wzorzec umowy pn. „Umowa o wbudowanie budynku jednorodzinnego w zabudowie szeregowej z budowanym gara ż em” (dowód: karty n 93 - 95) oraz wzorzec umowy pn. „Umowa” (dowód: karty nr 96 - 97). Wzorce te nie zawieraj ą niedozwolonych postanowie ń umownych. Spó ł ka podpisa ł a tak ż e aneksy do ka ż dej umowy o wybudowanie budynku jednorodzinnego w zabudowie szeregowej z wbudowanym gara ż em, zawartej wed ł ug wzorca zawieraj ą cego postanowienie kwestionowane w niniejszym post ę powaniu. Zapis ten zosta ł zmieniony w ten sposób, ż e: / zrezygnowano z §5 ust. 2 w brzmieniu „ Zmiana przepisów o podatku VAT, w tym stawki VAT, w trakcie realizacji niniejszej umowy stanowi podstaw ę dokonania zmiany umowy w zakresie dotycz ą cym ceny, o warto ść zmiany stawki podatku VAT ” (dowód: karty nr 61- 63 oraz 65 - 75). 4 Rok obrachunkowy TBS w Zgierzu obejmuje okres od 1 maja do 30 kwietnia nast ę pnego roku. W roku obrachunkowym od 1 maja 2006 r. do 30 kwietnia 2007 r. Spó ł ka osi ą gn ęł a przychód w wysoko ś ci (tajemnica przedsi ę biorcy) z ł . (dowód: karta nr 79). Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o okik przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Natomiast ust. 3 ww. artyku ł u stanowi, ż e nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Przepis art. 24 ust. 2 ustawy o okik zawiera otwarty katalog dzia ł a ń stanowi ą cych praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów. Ustawodawca wskazuje w pkt 1 tego przepisu, ż e praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów jest stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Stwierdzenie praktyki okre ś lonej w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o okik wymaga wykazania, ż e spe ł nione zosta ł y łą cznie trzy przes ł anki: 1) dzia ł anie przedsi ę biorcy, 2) nosz ą ce znamiona bezprawno ś ci, polegaj ą ce na stosowaniu postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, 3) godz ą ce w zbiorowy interes konsumentów. Ad 1) Stosownie do art. 4 pkt 1 ustawy o okik, ilekro ć w ustawie jest mowa o przedsi ę biorcy, rozumie si ę przez to przedsi ę biorc ę w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej. Przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (tj. Dz. U. z 2007 r. Nr 155, poz. 1095), jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna nieb ę d ą ca osob ą prawn ą , której odr ę bna ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą – wykonuj ą ca we w ł asnym imieniu dzia ł alno ść gospodarcz ą . Za przedsi ę biorców uznaje si ę tak ż e wspólników spó ł ki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich dzia ł alno ś ci gospodarczej. Ponadto, zgodnie z art. 14 ust. 1 ww. ustawy przedsi ę biorca mo ż e podj ąć dzia ł alno ść gospodarcz ą po uzyskaniu wpisu do rejestru przedsi ę biorców w Krajowym Rejestrze S ą dowym. Przepis art. 2 ww. ustawy definiuje dzia ł alno ść gospodarcz ą jako zarobkow ą dzia ł alno ść wytwórcz ą , budowlan ą , handlow ą , us ł ugow ą oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze z ł ó ż , a tak ż e dzia ł alno ść zawodow ą wykonywan ą w sposób zorganizowany i ci ą g ł y. TBS w Zgierzu Sp. z o.o. jest osob ą prawn ą , która uzyska ł a osobowo ść prawn ą z chwil ą wpisu do rejestru przedsi ę biorców w Krajowym Rejestrze S ą dowym. Jak wskazano powy ż ej, Spó ł ka jest zarejestrowana w Krajowym Rejestrze S ą dowym pod numerem 0000041704. Przedmiotem dzia ł alno ś ci Spó ł ki jest mi ę dzy innymi budowanie domów mieszkalnych, wynajem domów mieszkalnych, zawieranie umów w sprawie partycypacji w kosztach budowy lokali mieszkalnych . TBS w Zgierzu jest przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W zwi ą zku z tym pierwsza przes ł anka art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zosta ł a spe ł niona. 5 Ad 2) Bezprawno ść jest to sprzeczno ść zachowania z przepisami prawa oraz z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego. Chodzi wi ę c o sprzeczno ść z szeroko rozumianym porz ą dkiem prawnym jako ca ł o ś ci ą . Poj ę cie porz ą dek prawny obejmuje nakazy i zakazy wynikaj ą ce z normy prawnej, a tak ż e nakazy i zakazy wynikaj ą ce z norm moralnych i obyczajowych okre ś lanych jako zasady wspó łż ycia spo ł ecznego. Bezprawno ść jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, niezale ż nym od wyst ą pienia szkody, czy od zamiaru podmiotu dopuszczaj ą cego si ę dzia ł a ń bezprawnych. Przy ocenie bezprawno ś ci rozwa ż enia wymaga kwestia, czy czyn by ł zgodny, czy te ż niezgodny z obowi ą zuj ą cymi zasadami porz ą dku prawnego tj. normami prawa powszechnie obowi ą zuj ą cego a tak ż e z nakazami i zakazami wynikaj ą cymi z zasad wspó łż ycia spo ł ecznego. Jak zosta ł o wykazane powy ż ej, przepis art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zawiera przyk ł adowy katalog praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do ww. przepisu, za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Na mocy art. 479 45 k.p.c. S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów jest obowi ą zany przesy ł a ć Prezesowi Urz ę du odpis ka ż dego prawomocnego wyroku uwzgl ę dniaj ą cego powództwo o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone. Na podstawie takich wyroków, Prezes Urz ę du jest zobowi ą zany do prowadzenia rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone, stosownie do art. 479 45 § 2 k.p.c. Przepis art. 479 45 § 3 k.p.c. ustanawia zasad ę jawno ś ci tego rejestru. Oznacza ona, ż e rejestr jest dost ę pny dla ka ż dego zainteresowanego, czyli ka ż dy ma do niego prawo wgl ą du. Skutkiem formalnej jawno ś ci rejestru jest niemo ż no ść zas ł aniania si ę nieznajomo ś ci ą dokonanych w nim wpisów. W Rejestrze tym przytacza si ę tre ść postanowie ń wzorców umowy uznanych przez S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone. Zakaz stosowania postanowie ń wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. dotyczy nie tylko tego przedsi ę biorcy, przeciwko któremu zapad ł wyrok w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone, lecz równie ż innych przedsi ę biorców. Z tre ś ci art. 479 43 k.p.c. wynika, ż e wyrok prawomocny ma skutek wobec osób trzecich od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. S ą d Apelacyjny w Warszawie w wyrokach z dnia 29.09.2005 r., sygn. akt VI Aca 381/05 i z dnia 16.11.2005 r., sygn. akt VI Aca 473/05 stwierdzi ł , ż e : „Celem post ę powania w sprawach o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone jest tzw. abstrakcyjna kontrola wzorców, dokonana w oderwaniu od konkretnej umowy, za ś wyrok uwzgl ę dniaj ą cy powództwo przez uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone i zakazanie ich stosowania ma, zgodnie z art. 479 43 k.p.c. od chwili wpisania do odpowiedniego rejestru, skutek tak ż e wobec osób trzecich. Rozszerzona prawomocno ść materialna takich wyroków stanowi przeszkod ę procesow ą dla ponownego rozpoznania sprawy dotycz ą cej uznania za niedozwolone postanowie ń wzorców umowy, które zosta ł y uznane za niedozwolone prawomocnymi wyrokami wpisanymi do rejestru prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów zgodnie z art. 479 45 k.p.c. Wpisanie do rejestru wzorca umowy uznanego za niedozwolony wy łą cza ponowne wytoczenie powództwa w tym przedmiocie, tak ż e przez osob ę nie bior ą c ą udzia ł u w sprawie, w której wyrok wydano, za ś pozew obejmuj ą cy takie powództwo podlega odrzuceniu na podstawie art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. – uchwa ł a S ą du Najwy ż szego z dnia 19 grudnia 2003 r. III CZP 95/03(OSNC 2005/2/25)”. 6 Ponadto, zakaz stosowania niedozwolonych postanowie ń wpisanych do ww. rejestru dotyczy tak ż e postanowie ń podobnych. Przedsi ę biorcy stosuj ą bowiem postanowienia, których istota jest taka sama, lecz konstrukcja gramatyczna, szyk wyrazów w zdaniu s ą ró ż ne. W zwi ą zku z tym, zakazane jest te ż stosowanie postanowienia, którego zakres jest to ż samy z zakresem postanowienia wpisanego do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Nie jest konieczna dok ł adna, literalna identyczno ść tych postanowie ń . S ą d Najwy ż szy w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (Sygn. akt III SZP 3/06) wskaza ł , ż e je ż eli S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna okre ś lon ą klauzul ę za niedozwolon ą w wyniku przeprowadzonej kontroli abstrakcyjnej i zostanie ona wpisana do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23 ust. 2 pkt 1 ustawy o okik dopuszcza si ę ka ż dy z przedsi ę biorców, który wprowadza do stosowanych klauzul zmiany o charakterze kosmetycznym, polegaj ą ce np. na przestawieniu szyku wyrazów lub zmianie u ż ytych wyrazów, je ż eli zmiany te nie prowadz ą do zmiany istoty klauzuli. S ą d Najwy ż szy w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. III SZP 03/06) za podstaw ę uznania to ż samo ś ci klauzul przyj ął „wywieranie takiego samego skutku”. Natomiast S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 25 maja 2005 r. (sygn. akt XVII Ama 46/04) wskaza ł , ż e dla uznania, i ż okre ś lona klauzula jest niedozwolonym postanowieniem umownym wpisanym do rejestru klauzul niedozwolonych wystarczy stwierdzenie, ż e mie ś ci si ę ona w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i nie jest konieczna literalna zgodno ść porównywanych klauzul. Czynnikiem przes ą dzaj ą cym o podobie ń stwie dwóch klauzul powinien by ć zamiar, cel, jakiemu ma s ł u ż y ć kwestionowane postanowienie. Je ś li cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformu ł owania klauzuli uznanej za niedozwolon ą , oba zapisy mo ż na uzna ć za to ż same. S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 18 maja 2005 r. (sygn. akt XVII Amc 86/03) uzna ł za niedozwolone postanowienie o tre ś ci: „Do ceny netto zostanie doliczony podatek VAT zgodnie z obowi ą zuj ą cymi przepisami. Na dzie ń podpisania umowy stawka podatku VAT na lokal mieszkalny wynosi 7%, a na gara ż i miejsce parkingowe 22%. W przypadku zmiany stawki podatku VAT nast ą pi odpowiednia zmiana ceny” . Postanowienie to zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone w dniu 28 wrze ś nia 2006 r. pod numerem 885. S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów w uzasadnieniu wyroku wskaza ł , ż e wzrost stawki podatku stanowi wprawdzie zdarzenie niezale ż ne od woli stron, jednak podatek jest elementem ceny. Wzrost stawki podatku jest zatem wzrostem ceny i konsument musi mie ć bezwzgl ę dnie zapewnione, stosownie do art. 385 3 pkt 20 kodeksu cywilnego, prawo do odst ą pienia od umowy. TBS w Zgierzu stosowa ł o postanowienie o tre ś ci: „Zmiana przepisów o podatku VAT, w tym stawki VAT, w trakcie realizacji niniejszej umowy stanowi podstaw ę dokonania zmiany umowy w zakresie dotycz ą cym ceny, o warto ść zmiany stawki podatku VAT” , które dawa ł o Spó ł ce po zawarciu umowy mo ż liwo ść podwy ż szenia ceny w przypadku zaistnienia okre ś lonych okoliczno ś ci faktycznych tj. wzrostu podatku VAT bez przyznania konsumentowi prawa odst ą pienia od umowy. W ocenie Prezesa Urz ę du, bior ą c pod uwag ę zarówno kryteria oceny to ż samo ś ci klauzul wskazane przez S ą d Najwy ż szy tj. „wywieranie takiego samego skutku”, jak i kryteria wskazane przez S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów tj. „identyczny zamiar, cel, jakiemu ma s ł u ż y ć kwestionowane postanowienie” nie ma w ą tpliwo ś ci, i ż stosowane przez TBS w Zgierzu postanowienie wzorca umowy o tre ś ci: „Zmiana przepisów o podatku VAT, w tym stawki VAT, w trakcie realizacji niniejszej umowy stanowi podstaw ę dokonania zmiany umowy w zakresie dotycz ą cym ceny, o warto ść zmiany stawki podatku VAT” , jest to ż same z klauzul ą wpisan ą do rejestru pod numerem 885. 7 Konsekwencj ą stosowania przez TBS w Zgierzu postanowienia wpisanego do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone jest wprowadzenie do obrotu postanowienia bezwzgl ę dnie zakazanego. Tym samym, w ocenie Prezesa Urz ę du, stosowanie przez TBS w Zgierzu postanowienia wskazanego w sentencji decyzji jest bezprawne. W zwi ą zku z powy ż szym, stwierdza si ę , ż e druga przes ł anka art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o okik zosta ł a spe ł niona. Ad 3) Przes ł anka naruszenia zbiorowych interesów konsumentów jest spe ł niona, gdy dzia ł anie lub zaniechanie przedsi ę biorcy godzi w interesy konsumentów jako zbiorowo ś ci. Przepisy ustawy o okik nie definiuj ą poj ę cia zbiorowego interesu konsumentów. Przepis art. 23a ust. 1 ustawy o okik stanowi jedynie, ż e nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Zbiorowy interes konsumentów oznacza interes dotycz ą cy ogó ł u, a naruszenie tego interesu mo ż e mie ć miejsce, gdy skutkami dzia ł a ń sprzecznych z ustaw ą o okik dotkni ę ty jest szerszy kr ą g uczestników rynku - konsumentów, których nie da si ę zindywidualizowa ć . W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem praw nieograniczonej i nieokre ś lonej liczby konsumentów, którzy zapoznali si ę , b ą d ź mogli zapozna ć si ę z postanowieniami wzorców pn. „Umowa o wybudowanie budynku jednorodzinnego w zabudowie szeregowej z wbudowanym gara ż em” oraz „Umowa”, które to postanowienia zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone i zawarli, b ą d ź mogli zawrze ć umow ę na ś wiadczenie tych us ł ug z TBS w Zgierzu. Oferta us ł ug developerskich ś wiadczonych przez Spó ł k ę jest adresowana do z góry nieokre ś lonej liczby konsumentów. Stosowanie przez TBS w Zgierzu zarzucanej praktyki wobec niemo ż liwej do zidentyfikowania liczby konsumentów wype ł nia przes ł ank ę naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Nie ma tutaj ż adnych w ą tpliwo ś ci, ż e bezprawne dzia ł anie Spó ł ki nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy maj ą charakter jednostkowy, indywidualny, lecz mo ż e narusza ć uprawnienia nieograniczonego kr ę gu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla ca ł ej grupy faktycznych lub potencjalnych kontrahentów TBS w Zgierzu. W zwi ą zku z tym trzecia przes ł anka art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zosta ł a spe ł niona. Art. 27 ust. 1 ustawy o okik wskazuje, ż e nie wydaje si ę decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuj ą c ą jej zaniechanie, je ż eli przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. W takim przypadku zgodnie z art. 27 ust. 2 Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania. W ust. 3 za ś ustawa wskazuje, ż e ci ęż ar udowodnienia okoliczno ś ci, o których mowa w ust. 1, spoczywa na przedsi ę biorcy. TBS w Zgierzu zaprzesta ł stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cej na stosowaniu postanowienia wzorca umowy, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Na dowód tego Spó ł ka przedstawi ł a aktualnie stosowane wzorce zawieraj ą ce zmienione postanowienia, które by ł y kwestionowane przez Prezesa Urz ę du oraz aneksy z dnia 8 sierpnia 2007 r. do wszystkich umów podpisanych z konsumentami, zawieraj ą cych niedozwolone postanowienia umowne kwestionowane w niniejszym post ę powaniu. 8 St ą d nale ż a ł o orzec jak w pkt I sentencji decyzji. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o okik, Prezes Urz ę du mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę , w drodze decyzji, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary, je ż eli przedsi ę biorca ten, cho ć by nieumy ś lnie, dopu ś ci ł si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ustawy o okik. Przepis ten stanowi podstaw ę i górn ą granic ę ustalenia kary dla TBS w Zgierzu, które w roku obrachunkowym od 1 maja 2006 r. do 30 kwietnia 2007 r. osi ą gn ęł o przychód w wysoko ś ci (tajemnica przedsi ę biorcy) z ł . W zwi ą zku z powy ż szym maksymalna kara mo ż e wynie ść (tajemnica przedsi ę biorcy) z ł . Ustawa nie zawiera zamkni ę tego katalogu przes ł anek, od których uzale ż niona jest wysoko ść kar nak ł adanych na przedsi ę biorców. W art. 111 ustawy o okik przyk ł adowo jedynie wskazano, i ż przy ustalaniu wysoko ś ci kar pieni ęż nych, Prezes Urz ę du winien wzi ąć pod uwag ę okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy o okik, a tak ż e uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Ponadto orzecznictwo wskazuje, ż e w przypadku kar przes ł ankami, które nale ż y bra ć pod uwag ę , s ą : potencja ł ekonomiczny przedsi ę biorcy, skutki praktyki dla konkurencji lub kontrahentów, dopuszczalny poziom kary wynikaj ą cy z przepisów ustawy oraz cele, jakie kara ma osi ą gn ąć (por.: wyrok S ą du Najwy ż szego z 27.06.2000 r., sygn. akt I CKN 793/98). Na wysoko ść kary w przedmiotowej sprawie ma wp ł yw zawodowy (profesjonalny) charakter prowadzonej przez TBS w Zgierzu dzia ł alno ś ci na rynku us ł ug deweloperskich oraz oko ł o roczny okres stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. Nie bez znaczenia pozostaje równie ż fakt, i ż nie jest to pierwsze naruszenie przez TBS w Zgierzu przepisów ustawy o okik. W Decyzji Nr R Ł O 33/2006 z dnia 4 grudnia 2006 r. Prezes Urz ę du uzna ł za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów bezprawne dzia ł anie TBS w Zgierzu polegaj ą ce na umieszczaniu w reklamach cen netto sprzedawanych budynków jednorodzinnych w zabudowie szeregowej, co stanowi ł o naruszenie art. 23 a ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t. j. Dz. U. z 2005 r., Nr 244, poz. 2080 z pó ź n. zmianami) oraz stwierdzi ł zaniechanie jej stosowania. Wszystkie te okoliczno ś ci sk ł aniaj ą do na ł o ż enia kary o charakterze represyjnym. Zauwa ż y ć przy tym nale ż y, ż e rejestr postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone jest jawny, powszechnie dost ę pny i publikowany na stronie internetowej Urz ę du: www.uokik.gov.pl . Zakaz stosowania postanowie ń wzorców umowy wpisanych do wskazanego rejestru nie budzi ż adnych w ą tpliwo ś ci. Jednocze ś nie uwzgl ę dni ć nale ż y, ż e w trakcie post ę powania TBS w Zgierzu zaniecha ł o stosowania kwestionowanej przez Prezesa Urz ę du praktyki oraz fakt, i ż post ę powanie nie zosta ł o wszcz ę te w nast ę pstwie skarg konsumenckich, co mo ż e ś wiadczy ć o ograniczonym zakresie rzeczywistych negatywnych skutków wywo ł anych przez dzia ł ania Spó ł ki. To w ostatecznym rachunku przekonuje, aby karze nada ć walor edukacyjny, przy zapewnieniu odpowiedniego stopnia jej odczuwalno ś ci. Zdaniem Prezesa Urz ę du, taki charakter b ę dzie mia ł a kara w wysoko ś ci (tajemnica przedsi ę biorcy) % kary maksymalnej. Z tych powodów na ł o ż ono kar ę w wysoko ś ci 5 000,00 z ł . St ą d nale ż a ł o orzec jak w pkt I sentencji decyzji. 9 Kar ę nale ż y wp ł aci ć w ci ą gu 14 dni od daty uprawomocnienia si ę decyzji do Narodowego Banku Polskiego, Oddzia ł Okr ę gowy w Warszawie, na rachunek Nr 51101010100078782231000000 . Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o okik w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 Kodeksu post ę powania cywilnego – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Ł odzi. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Ł odzi Barbara Roma ń czak - Graca Otrzymuje: Towarzystwo Budownictwa Spo ł ecznego w Zgierzu Sp. z o.o. Ul. Łą kowa 20 m. 1 95-100 Zgierz 10