RŁO-27/2005

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA w Ł ODZI Aleja Pi ł sudskiego 8 90-051 Ł ód ź , P - 73 Tel. (0-42) 636-36-89, Fax (0-42) 636-07-12 E-mail: lodz@uokik.gov.pl R Ł O/61-24/05/PJ Ł ód ź , dnia 25 sierpnia 2005 r. DECYZJA Nr R Ł O 27/2005 I. Na podstawie art. 23c ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t. j. Dz. U. z 2003 r., nr 86, poz. 804; Nr 170, poz. 1652; Dz. U. z 2004 r. Nr 93, poz. 891; Nr 96, poz. 959) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 18 poz. 172; Dz. U. z 2003 r. Nr 6, poz. 68), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów wszcz ę tego z urz ę du przeciwko AP Edukacja Sp. z o.o. z siedzib ą w Ł odzi przy ulicy Piotrkowskiej 66 - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, wskazan ą w art. 23a cytowanej powy ż ej ustawy, bezprawne – naruszaj ą ce art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, godz ą ce w interesy konsumentów dzia ł anie AP Edukacja Sp. z o.o. z siedzib ą w Ł odzi polegaj ą ce na stosowaniu reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d konsumentów poprzez zamieszczenie w ulotce reklamowej informacji o tre ś ci: „czesne 0 z ł ” oraz „semestr gratis” i nakazuje si ę jej zaniechanie. II. Na podstawie art. 90 ww. ustawy, decyzji w cz ęś ci obj ę tej punktem 1 sentencji nadaje si ę rygor natychmiastowej wykonalno ś ci. Uzasadnienie Delegatura Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Ł odzi uzyska ł a wst ę pne informacje dotycz ą ce sposobu reklamowania us ł ug edukacyjnych przez AP Edukacja Sp. z o.o. w Ł odzi (dalej zwana: „AP Edukacja” lub „Spó ł ka”) w trakcie prowadzonej z Urz ę du kontroli przestrzegania praw konsumentów na lokalnym rynku us ł ug edukacyjnych w szko ł ach niepublicznych. Analiza tre ś ci ulotek reklamowych AP Edukacja oraz dokumentów, dotycz ą cych cen us ł ug, warunków p ł atno ś ci oraz warunków promocji, przedstawionych przez Spó ł k ę w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego da ł a podstaw ę do przyj ę cia, i ż w niniejszej sprawie dosz ł o do naruszenia przepisów ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (dalej zwana: ustawa o okik). W zwi ą zku z powy ż szym Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej zwany: „Prezes Urz ę du”) wszcz ął z urz ę du postanowieniem nr 1/61-24/05 z dnia 11 lipca 2005 r. post ę powanie w sprawie stosowania przez AP Edukacja Sp. z o.o. z siedzib ą w Ł odzi praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cej na stosowaniu reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d konsumentów poprzez zamieszczenie w ulotce reklamowej informacji: „czesne 0 z ł ” oraz „semestr gratis”, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 23 ustawy okik, o czym zawiadomi ł stron ę w dniu 11 lipca 2005 r. (dowód: karty 1-6). W odpowiedzi AP Edukacja w pi ś mie z dnia 13 lipca 2005 r. odrzuci ł a postawiony zarzut. Spó ł ka swoje stanowisko opar ł a na nast ę puj ą cych argumentach. Po pierwsze na fakcie, i ż ulotka zawiera informacj ę , „i ż nie stanowi ona oferty w rozumieniu prawa handlowego, szczegó ł ow ą informacj ę zawiera umowa o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych”. AP Edukacja wskaza ł , ż e w ulotce podane s ą adres strony internetowej oraz adresy i numery telefonów oddzia ł ów w poszczególnych miastach, a informacje dotycz ą ce aktualnych promocji klient mo ż e otrzyma ć na stronie internetowej spó ł ki lub w rozmowie telefonicznej lub osobistej z pracownikiem sekretariatu placówek edukacyjnych. Spó ł ka wyja ś ni ł a, ż e: „wiadomo ś ci powy ż sze nie s ą przed potencjalnym klientem w ż aden sposób zatajane, za ś z chwil ą podpisania umowy klient jest z pewno ś ci ą szczegó ł owo zaznajamiany z obowi ą zuj ą cymi w dniu jej zwarcia warunkami promocji”. Spó ł ka podnios ł a ponadto, ż e oferta jej jest skierowana do osób ze ś rednim wykszta ł ceniem, które winny zachowa ć pewn ą doz ę krytycyzmu przy jej ocenianiu. W ocenie Spó ł ki potwierdza to fakt, i ż wiele innych placówek edukacyjnych dzia ł a podobnie, co powoduje, ż e w ś ród klientów upowszechnia si ę ś wiadomo ść tego, ż e by uzyska ć szczegó ł owe informacje o promocjach nale ż y skorzysta ć z dodatkowego ź ród ł a wskazanego w ulotce. Spó ł ka powo ł a ł a si ę na tre ść wyroku S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 23 czerwca 2004 r. – sygn. akt XVII Ama 66/03. W orzeczeniu tym S ą d wskaza ł , i ż „wprowadzenie w b łą d polega ć mo ż e na pomini ę ciu w reklamie istotnych dla konsumenta informacji lub zawarciu w reklamie sformu ł owa ń k ł amliwych”. W oparciu o tre ść tego wyroku AP Edukacja wskaza ł a, ż e w tre ś ci ulotki nie pomini ę to ż adnej istotnej informacji, a tak ż e nie zawarto informacji k ł amliwej. Przedsi ę biorca podkre ś li ł , ż e dzi ę ki szerokiemu spektrum oferty promocyjnej ka ż dy student ma mo ż liwo ść skorzystania z gratisowej oferty. Przedsi ę biorca jednocze ś nie wskaza ł , ż e trudno by ł oby tak szerok ą ofert ę zawrze ć w tre ś ci niewielkiej ulotki bez uczynienia jej nieczyteln ą . Podsumowuj ą c przedstawione przez siebie argumenty AP Edukacja podnios ł a, i ż : „w oparciu o zacytowan ą wy ż ej definicj ę reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d oraz w odniesieniu do istniej ą cego stanu faktycznego, nie mo ż e by ć mowy o wprowadzaniu w b łą d klientów w omawianej sytuacji”. Spó ł ka ponadto poinformowa ł a, ż e zarz ą d spó ł ki oraz dyrektorzy poszczególnych placówek podj ę li dzia ł ania zmierzaj ą ce do uzyskania informacji, czy ulotki mog ł y wprowadza ć w b łą d klientów. Wyniki wskazuj ą ce, ż e reklama nie wprowadza w b łą d potencjalnych klientów nie zosta ł y uj ę te w formie oficjalnej ankiety. ( dowód: pismo AP Edukacja Sp. z o.o. z dnia 13 lipca 2005 r., karty 37-39). Spó ł ka poinformowa ł a, ż e przygotowano 35 000 ulotek oraz przekaza ł a stosowne dowody na t ę okoliczno ść ( dowód: pismo AP Edukacja Sp. z o.o. z dnia 13 lipca 2005 r., karty 37-39, oraz za łą czniki do pisma AP Edukacja Sp. z o.o. z dnia 13 lipca 2005 r., karty 40 – 41). Do dnia 13 lipca 2005 r. rozdystrybuowano 30 000 ulotek ( dowód: pismo AP Edukacja Sp. z o.o. z dnia 13 lipca 2005 r., karty 37-39). Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: 2 AP Edukacja Sp. z o.o. z siedzib ą w Ł odzi przy ulicy Piotrkowskiej 66 jest wpisana do rejestru przedsi ę biorców w Krajowym Rejestrze S ą dowym pod numerem 0000218625 ( dowód: odpis pe ł ny z rejestru przedsi ę biorców; karty 24 – 32). Przedmiotem prowadzonej przez AP Edukacja dzia ł alno ś ci gospodarczej jest mi ę dzy innymi: szkolnictwo na poziomie wy ż szym ni ż podstawowe, szkolnictwo na poziomie wy ż szym ni ż ś rednie, kszta ł cenie ustawiczne doros ł ych i inne formy kszta ł cenia ( dowód: odpis pe ł ny z rejestru przedsi ę biorców; karty 24 – 32). Us ł ugi edukacyjne ś wiadczone przez AP Edukacja s ą odp ł atne ( dowód: cenniki, karty 10 – 23). Zasady promocji, w tym promocji cenowych okre ś la dokument „Promocje 2005. Regulamin” ( dowód: „Promocje 2005. Regulamin”, karta 9). Ulotki reklamowe b ę d ą ce przedmiotem oceny zawieraj ą informacje: „czesne 0 z ł ” oraz „semestr gratis” ( dowód: ulotka reklamowa, karta 34). Informacja „czesne 0 z ł ” dotyczy kierunku technik administracji - we wszystkich miastach dzia ł ania przedsi ę biorcy s ł uchacz nie p ł aci czesnego w pierwszym semestrze nauki ( dowód: „Promocje 2005. Regulamin”, karta 9). Informacja „semestr gratis” dotyczy sytuacji, w której s ł uchacz przyprowadzi do szko ł y znajomego, który podpisze umow ę i wp ł aci 1 rat ę . W takim przypadku s ł uchaczowi zostaje anulowana jednomiesi ę czna rata czesnego (ostatnia w danym semestrze). Je ż eli s ł uchacz przyprowadzi 5 znajomych nie p ł aci za ca ł y semestr. Fakt ten musi by ć odnotowany na jego podaniu: „poleci ł nas: Janowi Nowakowi,…” ( dowód: „Promocje 2005. Regulamin”, karta 9). Przedsi ę biorca przygotowa ł 35 000 ulotek reklamowych, które by ł y dystrybuowane przez osoby rozdaj ą ce je w centrach miast, w których Spó ł ka ma oddzia ł y ( Ł ód ź , Gda ń sk, Katowice, Kraków, Pozna ń , Warszawa, Wroc ł aw); ( dowód: pismo AP Edukacja Sp. z o.o. z dnia 13 lipca 2005 r., karty 37-39, za łą czniki do pisma AP Edukacja Sp. z o.o. z dnia 13 lipca 2005 r., karty 40 – 41). Rozdystrybuowano 30 000 ulotek ( dowód: pismo AP Edukacja Sp. z o.o. z dnia 13 lipca 2005 r., karty 37-39). Oceniaj ą c przedstawiony stan faktyczny i prawny Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: I. Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy o okik przes ł ankami zaistnienia zakazanej praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów jest: 1) dzia ł anie przedsi ę biorcy 2) nosz ą ce znamiona bezprawno ś ci 3) godz ą ce w zbiorowy interes konsumentów. Ad. 1 AP Edukacja Sp. z o.o. jest przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o okik. Jest bowiem wpisana do rejestru przedsi ę biorców w Krajowym Rejestrze S ą dowym pod 3 numerem 0000218625. Przedmiotem jej dzia ł alno ś ci jest mi ę dzy innymi szkolnictwo na poziomie wy ż szym ni ż ś rednie. Ad. 2 Bezprawno ść to sprzeczno ść zachowania z przepisami prawa oraz z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego. Chodzi wi ę c o sprzeczno ść z szeroko rozumianym porz ą dkiem prawnym jako ca ł o ś ci ą . Bezprawno ść jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, niezale ż nym od wyst ą pienia szkody czy od zamiaru podmiotu dopuszczaj ą cego si ę dzia ł a ń bezprawnych. Przepis art. 23a ust. 2 ustawy o okik zawiera otwarty katalog dzia ł a ń stanowi ą cych praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów. W ś ród praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów ustawodawca wymieni ł nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę . Zakaz stosowania reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d zawarty zosta ł w przepisach ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. 1993 r. Nr 47, poz. 211 ze zm.). Przepis art. 16 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy wskazuje, i ż czynem nieuczciwej konkurencji jest reklama wprowadzaj ą ca klienta w b łą d i mog ą ca przez to wp ł yn ąć na jego decyzj ę co do nabycia towaru lub us ł ugi. Analizuj ą c tre ść ulotki reklamowej Spó ł ki, w której znajduje si ę informacja „czesne 0 z ł ” Prezes Urz ę du zwróci ł uwag ę na fakt, i ż oferta ta dotyczy tylko jednego semestru i jedynie kierunku technik administracji. Reklamie takiej mo ż na zarzuci ć mo ż liwo ść wprowadzenia w b łą d co do istotnych warunków oferty Spó ł ki. Odbiorcy reklamy mog ą bowiem oceniaj ą c tre ść ulotki doj ść do wniosku, ż e w placówkach edukacyjnych prowadzonych przez AP Edukacja czesne, niezale ż nie od kierunku, przez ca ł y okres kszta ł cenia wynosi 0 z ł . Spó ł ka sk ł adaj ą c wyja ś nienia przywo ł a ł a wyrok S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 23 czerwca 2004 r. – sygn. akt XVII Ama 66/03. W orzeczeniu tym S ą d wskaza ł , i ż „wprowadzenie w b łą d polega ć mo ż e na pomini ę ciu w reklamie istotnych dla konsumenta informacji lub zawarciu w reklamie sformu ł owa ń k ł amliwych”. Maj ą c na uwadze stan faktyczny Prezes Urz ę du uzna ł , i ż Spó ł ka ca ł kowicie b łę dnie oceni ł a tre ść tego orzeczenia. W niniejszym przypadku nast ą pi ł o pomini ę cie istotnych dla konsumenta informacji w ten sposób, ż e nie wskazano, i ż promocja „czesne 0 z ł ” odnosi si ę tylko do jednego kierunku oraz, ż e trwa przez tylko jeden semestr. Oceniaj ą c informacj ę „semestr gratis” Prezes Urz ę du podkre ś li ł fakt, i ż i w tym przypadku AP Edukacja wprowadzi ł a warunek, który musi spe ł ni ć s ł uchacz by zosta ł obj ę ty promocj ą . Warunkiem tym jest przyprowadzenie 5 osób, które podpisz ą umow ę ze Spó ł k ą oraz wp ł ac ą pierwsz ą rat ę . Zgodnie z tre ś ci ą regulaminu promocji s ł uchaczowi, który przyprowadzi znajomego, który podpisze umow ę z AP Edukacja i wp ł aci 1 rat ę anulowana zostaje jednomiesi ę czna rata czesnego. Informacja zawarta w ulotce reklamowej nie wskazuje w ż aden sposób na istnienie dodatkowego warunku. Tym samym konsument zapoznaj ą c si ę z jej tre ś ci ą mo ż e nabra ć uzasadnionego przekonania, ż e w ka ż dym przypadku nie zap ł aci za jeden semestr nauki. Równie ż w przypadku tej informacji w pe ł ni znajduj ą zastosowanie ww. przytoczone uwagi S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Prezes Urz ę du w ca ł o ś ci odrzuci ł wyja ś nienia AP Edukacja. Zamieszczenie w ulotce informacji, i ż „nie stanowi ona oferty w rozumieniu prawa handlowego, szczegó ł ow ą informacj ę zawiera umowa o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych” w ż aden sposób nie wp ł ywa na mo ż liwo ść dokonywania kontroli w zakresie jej prawdziwo ś ci i rzetelno ś ci. Reklama bowiem ze swej natury nie stanowi oferty w rozumieniu art. 66 k.c. Prezes Urz ę du odrzuci ł równie ż argument, ż e konsumenci mog ą zapozna ć si ę z ca ł okszta ł tem warunków umowy w 4 sekretariatach placówek edukacyjnych lub na stronie internetowej. Przedmiotem kontroli dokonanej w toku niniejszego post ę powania nie jest funkcjonowanie Szko ł y, a jedynie tre ść ulotki reklamowej. Fakt, ż e pracownicy udzielaj ą informacji jest dla jej oceny ca ł kowicie nieistotny. Spó ł ka swoich dzia ł a ń nie mo ż e równie ż opiera ć na okoliczno ś ciach takich jak fakt stosowania przez inne podmioty podobnych reklam. Dzia ł ania takie w ka ż dym przypadku stanowi ą naruszenie przepisów ustawy okik, a fakt powszechno ś ci takich praktyk nie b ę dzie ich z pewno ś ci ą legitymizowa ł . Tym samym AP Edukacja nie mo ż e w ten sposób usprawiedliwia ć swoich dzia ł a ń . Spó ł ka argumentowa równie ż , ż e jej zarz ą d oraz dyrektorzy poszczególnych placówek podj ę li dzia ł ania zmierzaj ą ce do uzyskania informacji, czy ulotki mog ł y wprowadza ć w b łą d klientów. Zgodnie z tre ś ci ą wyja ś nie ń reklama ta nie wprowadza w b łą d klientów. Prezes Urz ę du odrzuci ł przedstawion ą argumentacj ę . Po pierwsze twierdzenia te nie zosta ł y w ż aden sposób udokumentowane – nale ż a ł o je zatem uzna ć za go ł os ł owne. Co wi ę cej AP Edukacja nie przedstawi ł a ż adnych faktów odnosz ą cych si ę do sposobu przeprowadzenia tego badania, w tym w szczególno ś ci tre ś ci pyta ń stawianych konsumentom jak i kryteriów doboru uczestników badania. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze okoliczno ś ci nale ż y stwierdzi ć , i ż reklama stosowana przez AP Edukacja mo ż e wprowadza ć w b łą d konsumentów co do rzeczywistej tre ś ci oferty skierowanej do nich przez przedsi ę biorc ę . Skutkiem tego jest naruszenie interesów ekonomicznych konsumentów. Tym samym przes ł anka bezprawno ś ci zosta ł a spe ł niona. Ad. 3 Przepisy ustawy o okik nie definiuj ą poj ę cia zbiorowego interesu konsumentów. Z ca łą pewno ś ci ą mamy do czynienia z takim interesem gdy dzia ł ania przedsi ę biorcy dotycz ą zbiorowo ś ci i mog ą dotkn ąć ka ż dego potencjalnego klienta tego przedsi ę biorcy, czyli gdy s ą powszechne. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z godzeniem w prawa nieograniczonej grupy konsumentów, którzy otrzymuj ą c ulotk ę reklamow ą mogli zapozna ć si ę z jej tre ś ci ą . Przemawia za tym fakt, i ż ulotki zosta ł y wydrukowane w ilo ś ci 35 000 sztuk i rozprowadzane w miastach, w których ma swoje placówki Spó ł ka. Konsumenci otrzymuj ą cy przedmiotowe ulotki mog ą nabra ć uzasadnionego przekonania, ż e w ka ż dej sytuacji mog ą , b ą d ź nie zap ł aci ć za jeden semestr nauki, b ą d ź korzysta ć bezp ł atnie z us ł ug ś wiadczonych przez Spó ł k ę . Prowadzi ć to mo ż e do naruszenia ich interesów ekonomicznych w ten sposób, ż e zach ę ceni tre ś ci ą reklamy podejm ą czynno ś ci maj ą ce na celu kontakt z przedsi ę biorc ą (np. przejazd do placówki, kontakt telefoniczny), a w skrajnych przypadkach zawr ą umow ę , na mocy której zobowi ą zani zostan ą do ponoszenia kosztów nauki. Powy ż szy fakt decyduje o tym, i ż trzecia przes ł anka zosta ł a spe ł niona. Wobec łą cznego spe ł nienia wszystkich trzech przes ł anek koniecznych do stwierdzenia praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów okre ś lonych w art. 23a ustawy o okik Prezes Urz ę du orzek ł jak w sentencji. II. Stosownie do art. 90 ust. ustawy o okik Prezes Urz ę du mo ż e nada ć decyzji rygor natychmiastowej wykonalno ś ci w ca ł o ś ci lub w cz ęś ci, je ż eli wymaga tego ochrona konkurencji lub wa ż ny interes konsumentów. Rozstrzygaj ą c spraw ę b ę d ą c ą przedmiotem niniejszego post ę powania Prezes Urz ę du uzna ł , ze ochrony wymagaj ą wa ż ne interesy konsumentów. Po pierwsze Prezes Urz ę du wzi ął 5 pod uwag ę tre ść informacji zawartych w ulotce reklamowej oraz mo ż liwo ść wprowadzenia w b łą d konsumentów. Czynnikiem jednak wa ż niejszym w niniejszej sprawie jest moment wydawania decyzji. Okres wakacyjny, w tym w szczególno ś ci koniec sierpnia to okres, w którym konsumenci zainteresowani podj ę ciem nauki w tego typu placówkach musz ą podj ąć ostateczn ą decyzj ę dotycz ą c ą wyboru szko ł y. Przemawia za tym równie ż fakt, ż e cz ęść s ł uchaczy Szko ł y b ę d ą stanowi ć osoby, które nie zosta ł y przyj ę te na publiczne uczelnie wy ż sze, w których rekrutacja trwa ć mo ż e nawet do ko ń ca wrze ś nia. Tym samym rozprowadzanie ulotek reklamowych zawieraj ą cych informacje wskazane w pkt 1 sentencji decyzji w przedstawionym okresie mo ż e stanowi ć istotne zagro ż enie dla interesów konsumentów. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie (...) w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury w Ł odzi. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Ł odzi Iwona BIELSKA Otrzymuje: AP Edukacja Sp. z o.o. Ul. Piotrkowska 66 90-105 Ł ód ź 6 7