RŁO-25/2004

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA w Ł ODZI Aleja Pi ł sudskiego 8 90-051 Ł ód ź , P - 73 Tel. (0-42) 636-36-89, Fax (0-42) 636-07-12 E-mail: lodz@uokik.gov.pl R Ł O/61-92/04/AS Ł ód ź , dnia 21 grudnia 2004 r. DECYZJA Nr 25/2004 Na podstawie art. 23e ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t. j. Dz. U. z 2003 r., nr 86, poz. 804 z pó ź n. zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 18 poz. 172 ze zm.), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Piotrowi Pacholikowi zamieszka ł emu w Radomsku przy ul. Starowiejskiej 33 prowadz ą cemu dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą Prywatna Placówka J ę zyków Obcych „Horizon” - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, wskazan ą w art. 23a ust. 1 i 2 w. w. ustawy, bezprawne, godz ą ce w interesy konsumentów dzia ł anie przedsi ę biorcy polegaj ą ce na: 1. stosowaniu w Umowie dotycz ą cej uczestnictwa w kursie j ę zykowym postanowienia o tre ś ci: „W przypadku rezygnacji z kursu w trakcie jego trwania, op ł ata za dany trymestr nie podlega zwrotowi”, wpisanego 14 sierpnia 2003 r. do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego (sygn. akt XVII Amc 34/01) 2. stosowaniu w Regulaminie uczestnictwa w kursach organizowanych przez P.P.J.O. „HORIZON” postanowienia o tre ś ci: „op ł ata za dany trymestr nie podlega zwrotowi” wpisanego 14 sierpnia 2003 r. do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego (sygn. akt XVII Amc 34/01) i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania. Uzasadnienie I. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w ramach przeprowadzonego w terminie od 9 wrze ś nia 2004 r. do 25 pa ź dziernika 2004 r. badania wzorców umownych na rynku nauczania j ę zyków obcych w województwie ł ódzkim i ś wi ę tokrzyskim, zbada ł wzorce umowne stosowane przez Piotra Pacholika zamieszka ł ego w Radomsku przy ul. Starowiejskiej 33 (zwany dalej Piotrem Pacholikiem) prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą Prywatna Placówka J ę zyków Obcych „Horizon” w Radomsku (zwana dalej Horizon). Analiza powy ż szych dokumentów wykaza ł a, i ż wzorzec umowny zawiera postanowienia mog ą ce stanowi ć niedozwolone klauzule umowne wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego (zwany dalej Rejestrem). Z uwagi na powy ż sze, w dniu 22 pa ź dziernika 2004 r. Delegatura Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Ł odzi w imieniu Prezesa Urz ę du moc ą postanowienia nr 1 wszcz ęł a post ę powanie w sprawie stosowania przez Piotra Pacholika prowadz ą cego Horizon praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cych na: 1. bezprawnym, godz ą cym w interesy konsumentów dzia ł aniu polegaj ą cym na stosowaniu w Umowie dotycz ą cej uczestnictwa w kursie j ę zykowym postanowienia o tre ś ci: „W przypadku rezygnacji z kursu w trakcie jego trwania, op ł ata za dany trymestr nie podlega zwrotowi”, postanowienia analogicznego w skutkach i celu do wpisanego 14 sierpnia 2003 r. do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego (sygn. akt XVII Amc 34/01), co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 23a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2003 r., nr 86, poz. 804 ze zm.) – zwana dalej ustaw ą o ochronie (...) 2. bezprawnym, godz ą cym w interesy konsumentów dzia ł aniu polegaj ą cym na stosowaniu w Regulaminie uczestnictwa w kursach organizowanych przez P.P.J.O. „HORIZON” postanowienia o tre ś ci: „op ł ata za dany trymestr nie podlega zwrotowi” postanowienia analogicznego w skutkach i celu do wpisanego 14 sierpnia 2003 r. do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego (sygn. akt XVII Amc 34/01), co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 23a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie (...). Odpowiadaj ą c na postawione zarzuty Piotr Pacholik przyzna ł , ż e kwestionowane zapisy figurowa ł y zarówno w umowie jak i w regulaminie uczestnictwa w kursach, ale zosta ł y one z dniem 22 pa ź dziernika 2004 r. usuni ę te, a umowy ju ż zawarte b ę d ą sukcesywnie aneksowane. Ponadto Piotr Pacholik doda ł , i ż : powy ż sze zapisy nie mia ł y nic wspólnego z praktyk ą stosowan ą w P.P.J.O. „Horizon”, poniewa ż nie zanotowano w historii placówki przypadku, w którym s ł uchaczowi rezygnuj ą cemu z kursu nie wyp ł acono nale ż no ś ci za nie odbyte zaj ę cia. Jako dowód na poparcie tych twierdze ń za łą czy ł do pisma wzór poprawionej umowy, regulaminu uczestnictwa w kursach, regulamin wraz z kserokopi ą umowy w nowym brzmieniu zawart ą z s ł uchaczem, wzór aneksu do umów w starym brzmieniu (czyli do umów ju ż zawartych), kserokopie blankietów KW wystawionych w ostatnich miesi ą cach ( dowód: karty 29-34). Ponadto w pi ś mie z dnia 17 grudnia 2004 r. podtrzyma ł zobowi ą zanie do aneksowania umów do dnia 31 stycznia 2005 r. ( dowód: karty 37-38). II. Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: 2 1. Piotr Pacholik jest wpisany do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Radomsko pod numerem 3578. Przedmiotem Jego dzia ł alno ś ci jest mi ę dzy innymi nauka j ę zyków obcych ( dowód : za ś wiadczenie o wpisie do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej; karta 7). 2. W celu nawi ą zania stosunku zobowi ą zaniowego z konsumentami Piotr Pacholik korzysta z druku o nazwie UMOWA nr ____ / 2004 – zwana dalej umow ą . Ponadto na wzorzec umowy sk ł ada si ę Regulamin uczestnictwa w kursach organizowanych przez P.P.J.O. „HORIZON” – zwany dalej regulaminem ( dowód: karta 6). 3. Umowa w § 4 pkt 4 zawiera ł a zapis: „w przypadku rezygnacji z kursu w trakcie jego trwania, op ł ata za dany trymestr nie podlega zwrotowi” ( dowód: karta 6). 4. Regulamin w cz ęś ci „Obowi ą zki s ł uchacza” zawiera ł zapis: „op ł ata za dany trymestr nie podlega zwrotowi” ( dowód: karta 6). III. Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan prawny: 1. Art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie (...) stanowi, i ż przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. 2. Zgodnie z ust. 2 tego przepisu za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. 3. Zapis o tre ś ci: „P ł atno ść za kurs: Po dokonaniu wp ł aty pieni ą dze nie ulegaj ą zwrotowi” zosta ł wpisany do Rejestru z dniem 14 sierpnia 2003 r. na podstawie wyroku S ą du Okr ę gowego - S ą du ochrony konkurencji i konsumentów z dnia 24 czerwca 2003 r. (sygn. akt XVII Amc 34/01). IV. Oceniaj ą c przedstawiony stan faktyczny i prawny organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie (...) przes ł ankami zaistnienia zakazanej praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów jest: 1 dzia ł anie przedsi ę biorcy 2 nosz ą ce znamiona bezprawno ś ci 3 godz ą ce w zbiorowy interes konsumentów. Ad. 1 Jak zosta ł o wykazane powy ż ej, Piotr Pacholik jest wpisany do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Radomsko pod numerem 3578. Przedmiotem Jego dzia ł alno ś ci w ramach Horizon jest mi ę dzy innymi nauka j ę zyków obcych. Jest wi ę c przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie (...). Ad. 2 Bezprawno ść to sprzeczno ść zachowania z przepisami prawa zawartymi w ró ż nych jego ga łę ziach oraz z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego. Chodzi wi ę c o sprzeczno ść z szeroko rozumianym porz ą dkiem prawnym jako ca ł o ś ci ą . Istotnym jest równie ż fakt, i ż bezprawno ść jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, niezale ż nym od wyst ą pienia szkody czy od zamiaru podmiotu dopuszczaj ą cego si ę dzia ł a ń bezprawnych. Kwestionowany zapis jest zdaniem Prezesa Urz ę du niedozwolon ą klauzul ą wpisan ą do Rejestru, o której mowa w art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie (...). Sam fakt stosowania 3 takiego zapisu we wzorcach umownych w obrocie z udzia ł em konsumentów nosi znamiona bezprawno ś ci, poniewa ż narusza zakaz wyra ż ony w art. 23a ustawy o ochronie (...). Nie budzi w ą tpliwo ś ci, i ż Piotr Pacholik stosuje w celu zawarcia umowy z konsumentami wzorzec umowy. Zgodnie z brzmieniem art. 384 k.c. wzorzec umowy to w szczególno ś ci ogólne warunki umów, wzory umów, regulaminy. Jak zosta ł o wskazane powy ż ej, w celu nawi ą zania stosunku zobowi ą zaniowego z konsumentami Piotr Pacholik stosuje druk o nazwie Umowa nr ___ / 2004. Wszystkie postanowienia opracowane zosta ł y w nim z góry, a umowa zawiera jedynie puste miejsce na oznaczenie drugiej strony umowy, czyli konsumenta. Ponadto prawa i obowi ą zki stron umowy okre ś la regulamin. Te dwa dokumenty stanowi ą wi ę c typowy wzorzec umowy w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego. Abstrakcyjna kontrola wzorców umownych przewidziana jest przepisami Kodeksu post ę powania cywilnego i dokonywana jest przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d ochrony konkurencji i konsumentów. Je ż eli s ą d uzna w wyroku konkretne postanowienie za niedozwolone, zakazuje jego stosowania nie tylko przez przedsi ę biorc ę , którego orzeczenie dotyczy, ale na podstawie art. 479 43 k.p.c. tak ż e przez innych przedsi ę biorców. Jest to tak zwana rozszerzona prawomocno ść materialnoprawna w znaczeniu podmiotowym. Z chwil ą wpisania danego postanowienia do rejestru wyrok uznaj ą cy to postanowienie za niedozwolone wywo ł uje skutek erga omnes i nabiera charakteru takiego jak przepis prawa. Kwestionowane przez Prezesa Urz ę du zapisy stanowi ą , ż e: „W przypadku rezygnacji z kursu w trakcie jego trwania, op ł ata za dany trymestr nie podlega zwrotowi” oraz „op ł ata za dany trymestr nie podlega zwrotowi”, natomiast klauzula wpisana do Rejestru brzmi: „P ł atno ść za kurs: po dokonaniu wp ł aty pieni ą dze nie ulegaj ą zwrotowi”. Powy ż sze postanowienie zosta ł o uznane za niedozwolon ą klauzul ę umown ą moc ą wyroku S ą du Okr ę gowego - S ą du ochrony konkurencji i konsumentów z dnia 24 czerwca 2003 r. (sygn. akt XVII Amc 34/01) i wpisane do Rejestru z dniem 14 sierpnia 2003 r. Powy ż sze postanowienia ró ż ni ą si ę literalnie, s ą jednak to ż same w tre ś ci. Nale ż y podkre ś li ć , i ż kodeks cywilny w sposób ogólny – abstrakcyjny wskazuje w art. 385¹ i 385³ k.c. model zachowa ń , które s ą niedozwolone w przypadku zawierania umów z konsumentami z wykorzystaniem wzorca. Gdy dana klauzula zostanie wpisana do rejestru, staje si ę niedozwolonym ka ż de postanowienie umowne dotycz ą ce zachowania opisanego w tej klauzuli, bez wzgl ę du na sposób sformu ł owania samego zapisu. Klauzule wpisane do rejestru spe ł niaj ą tak ą sam ą rol ę jak przepisy prawa, a co za tym idzie, stosuje si ę do nich regu ł y interpretacji prawa (t. j. wyk ł adni ę j ę zykow ą , funkcjonaln ą , systemow ą ). W nawi ą zaniu do pierwszego kwestionowanego zapisu, to jest zapisu o tre ś ci „W przypadku rezygnacji z kursu w trakcie jego trwania, op ł ata za dany trymestr nie podlega zwrotowi” nale ż y stwierdzi ć , i ż zapis ten podobnie jak klauzula wpisana do rejestru, wprowadza ogóln ą regu łę niezwracania konsumentowi wp ł aconych ś rodków pieni ęż nych (poj ę cie „pieni ę dzy” i „op ł aty” s ą bowiem znaczeniowo to ż same, chodzi o spe ł nione przez konsumenta ś wiadczenie pieni ęż ne). W obu zapisach nie jest równie ż istotna przyczyna rezygnacji oraz fakt, po której stronie umowy ta przyczyna le ż y. Zasada wprowadzona przez te zapisy prowadzi do sytuacji, w której konsument nie ma ż adnej mo ż liwo ś ci uzyskania zwrotu dokonanej przez siebie wp ł aty, je ś li zdecyduje si ę na rezygnacj ę z kursu. Nie ma znaczenia, czy wypowie t ę umow ę z przyczyn istotnych czy nieistotnych oraz to, czy le żą one po jego stronie czy po stronie przedsi ę biorcy. Pomimo ró ż nic literalnych, jest wi ę c postanowieniem wzorca umownego wpisanym do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Jest bowiem to ż samy co do skutku i celu, jednak stosowanie go przez innego przedsi ę biorc ę powoduje ró ż nice literalne w brzmieniu. W nawi ą zaniu do drugiego kwestionowanego zapisu , to jest zapisu o tre ś ci „op ł ata za dany trymestr nie podlega zwrotowi” uzasadnienie jest podobne. Zapis ten znajduje si ę 4 bowiem w podpunkcie o tre ś ci: s ł uchacz ma obowi ą zek pisemnego poinformowania sekretariatu szko ł y o rezygnacji z kursu (op ł ata za dany trymestr nie podlega zwrotowi), a wi ę c jego tre ść jest to ż sama z tre ś ci ą pierwszego kwestionowanego zapisu. Ad. 3 Ka ż de dzia ł anie bezprawne w ramach danego stosunku prawnego godzi w interesy drugiej strony kontraktu. Przepisy prawa o charakterze bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą cym wprowadzono bowiem do porz ą dku prawnego po to, by chroni ć dobro zas ł uguj ą ce na ochron ę . W przypadku stosowania zapisów umownych o charakterze bezprawnym dochodzi do ograniczenia praw lub na ł o ż enia nadmiernych obowi ą zków na konsumenta podpisuj ą cego umow ę na sporz ą dzonym przez przedsi ę biorc ę formularzu. W ten sposób nast ę puje naruszenie interesów konsumentów. Przepisy ustawy o ochronie (...) nie definiuj ą poj ę cia zbiorowego interesu konsumentów. Z ca łą pewno ś ci ą mamy do czynienia z takim interesem gdy dzia ł ania przedsi ę biorcy dotycz ą zbiorowo ś ci i mog ą dotkn ąć ka ż dego potencjalnego klienta tego przedsi ę biorcy, czyli gdy s ą powszechne. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z naruszaniem praw nieograniczonej liczby konsumentów, którzy zawarli umow ę o uczestnictwo w kursie j ę zykowym z Piotrem Pacholikiem. Ponadto ka ż dy potencjalny konsument chc ą cy skorzysta ć z us ł ug ś wiadczonych przez Piotra Pacholika w ramach Horizon by ł nara ż ony na zawarcie umowy z wykorzystaniem wzorca zawieraj ą cego kwestionowane postanowienie. Piotr Pacholik nie stosuje bowiem ż adnych innych druków. Z uwagi na powy ż sze dzia ł ania Piotra Pacholika nale ż a ł o uzna ć za naruszaj ą ce zbiorowy interes konsumentów. Jak zosta ł o przedstawione powy ż ej, odpowiadaj ą c na postawione zarzuty Piotr Pacholik przyzna ł , ż e kwestionowane zapisy figurowa ł y zarówno w umowie jak i w regulaminie uczestnictwa w kursach, ale zosta ł y one z dniem 22 pa ź dziernika 2004 r. usuni ę te, a umowy ju ż zawarte b ę d ą sukcesywnie aneksowane. Ponadto Piotr Pacholik doda ł , i ż powy ż sze zapisy nie mia ł y nic wspólnego z praktyk ą stosowan ą w P.P.J.O. „Horizon”, poniewa ż nie zanotowano w historii placówki przypadku, w którym s ł uchaczowi rezygnuj ą cemu z kursu nie wyp ł acono nale ż no ś ci za nie odbyte zaj ę cia. Jako dowód na poparcie tych twierdze ń za łą czy ł do pisma wzór poprawionej umowy, regulaminu uczestnictwa w kursach, kserokopi ę umowy wraz z regulaminem zawartej ze s ł uchaczem w nowym brzmieniu, wzór aneksu do umów w starym brzmieniu, kserokopie blankietów KW wystawionych w ostatnich miesi ą cach. Ponadto w pi ś mie z dnia 17 grudnia 2004 r. podtrzyma ł swoje zobowi ą zanie do aneksowania umów do 31 stycznia 2005 r. Prezes Urz ę du uzna ł , i ż przedstawione dowody, w szczególno ś ci nowy wzorzec oraz wzór aneksu, s ą wiarygodne i wystarczaj ą ce by przyj ąć , i ż Piotr Pacholik zaniecha ł stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Wobec spe ł nienia przes ł anek koniecznych do stwierdzenia praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów okre ś lonych w art. 23a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie (...) oraz przes ł anek wydania decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą cej zaniechanie jej stosowania wskazanych w art. 23e ustawy o ochronie (...) organ antymonopolowy orzek ł jak w sentencji. 5 Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie (...) w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatury w Ł odzi. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Ł odzi Iwona BIELSKA Otrzymuje: Piotr Pacholik Ul. Starowiejska 33 97-500 Radomsko 6 7