RŁO-22/2005

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA w Ł ODZI Aleja Pi ł sudskiego 8 90-051 Ł ód ź , P - 73 Tel. (0-42) 636-36-89, Fax (0-42) 636-07-12 E-mail: lodz@uokik.gov.pl R Ł O/61-12/05/PJ Ł ód ź , dnia 14 czerwca 2005 r. DECYZJA Nr R Ł O 22/2005 Na podstawie art. 23c ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t. j. Dz. U. z 2003 r., nr 86, poz. 804; Nr 170, poz. 1652; Dz. U. z 2004 r. Nr 93, poz. 891; Nr 96, poz. 959) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 18 poz. 172; Dz. U. z 2003 r. Nr 6, poz. 68), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów wszcz ę tego na wniosek Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Kielcach przeciwko Miros ł awowi Brychowi zamieszka ł emu w Kielcach przy ul. Krakowskiej 25, wykonuj ą cemu dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą PHU UNISKÓR w Kielcach przy ul. Olszewskiego 6a - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, wskazan ą w art. 23a ust. 1 ww. ustawy, bezprawne, godz ą ce w interesy konsumentów dzia ł anie przedsi ę biorcy polegaj ą ce na stosowaniu w obrocie z konsumentami we wzorcu umowy o nazwie „Pokwitowanie – umowa” postanowienia o tre ś ci: „Za pozostawione przedmioty ponosimy odpowiedzialno ść do równowarto ś ci 10-cio krotnej ceny us ł ugi” – jako klauzuli niedozwolonej. i nakazuje si ę jej zaniechanie. Uzasadnienie W dniu 5 stycznia 2005 r. do Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Ł odzi wp ł yn ął wniosek Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Kielcach o wszcz ę cie post ę powania w sprawie praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cej na stosowaniu przez Miros ł awa Brycha prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą PHU UNISKÓR w Kielcach przy ul. Olszewskiego 6a niedozwolonego postanowienia umownego we wzorcu umowy stosowanym w obrocie z udzia ł em konsumentów. Maj ą c na uwadze tre ść z ł o ż onego wniosku Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej „Prezes Urz ę du”) wszcz ął w dniu 5 stycznia 2005 r. post ę powanie wyja ś niaj ą ce w tej sprawie. Analiza dokumentów i informacji zebranych w toku post ę powania da ł a podstaw ę do przyj ę cia, i ż stosowanie przez Miros ł awa Brycha wzorca umowy zawieraj ą cego kwestionowane postanowienie jest dzia ł aniem bezprawnym i ż e opisanej sprawie nast ą pi ł o naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W zwi ą zku z tym Prezes Urz ę du postanowieniem Nr 1 ( dowód : karty 1-2) wszcz ął w dniu 22 lutego 2005 r. post ę powanie przeciwko Miros ł awowi Brychowi prowadz ą cemu dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą PHU UNISKÓR w Kielcach przy ul. Olszewskiego 6a, w sprawie praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cej na stosowaniu w obrocie z konsumentami postanowienia we wzorcu umowy o nazwie „Pokwitowanie – umowa” o tre ś ci: „Za pozostawione przedmioty ponosimy odpowiedzialno ść do równowarto ś ci 10-cio krotnej ceny us ł ugi” – jako klauzuli niedozwolonej. W pi ś mie z dnia 8 marca 2005 r. ustosunkowuj ą c si ę do postawionego zarzutu Miros ł aw Brych podtrzyma ł wyja ś nienia przekazane w post ę powaniu wyja ś niaj ą cym ( dowód: pismo Miros ł awa Brycha z dnia 8 marca 2005 r., karty 23-24). Miros ł aw Brych potwierdzi ł , ż e stosowa ł druki wzorców umownych o nazwie „Pokwitowanie – umowa” zawieraj ą ce kwestionowane postanowienie w roku 2004. Miros ł aw Brych o ś wiadczy ł , i ż po zwróceniu uwagi przez Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Kielcach na bezprawno ść zapisu, zapis ten zosta ł z wzorca wykre ś lony. Miros ł aw Brych podniós ł , i ż zapis ten nie ogranicza ł nadmiernie odpowiedzialno ś ci us ł ugodawcy poniewa ż relacje cen do warto ś ci ś wiadczonych przez niego us ł ug s ą inne ni ż przy us ł ugach pralniczych ( dowód : pismo Miros ł awa Brycha z 5 lutego 2005 r., karta 18). W pi ś mie z dnia 8 marca 2005 r. wskaza ł , ż e od II pó ł rocza 2004 r. zacz ął eliminowa ć z obrotu druki zawieraj ą ce kwestionowane postanowienie. Miros ł aw Brych o ś wiadczy ł , ż e w dniu 31 grudnia 2004 r. w zak ł adzie nie by ł o ż adnych druków zawieraj ą cych sporny zapis ( dowód: pismo Miros ł awa Brycha z dnia 8 marca 2005 r., karty 23-24). Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: Miros ł aw Brych jest wpisany do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Kielce pod numerem 3793. Przedmiotem Jego dzia ł alno ś ci jest mi ę dzy innymi czyszczenie chemiczne wyrobów skórzanych ( dowód : za ś wiadczenie o wpisie do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej; karta 20). 2 W celu nawi ą zania stosunku zobowi ą zaniowego z konsumentami Miros ł aw Brych korzysta z druku o nazwie „Pokwitowanie – umowa” – zwana dalej wzorcem. ( dowód: karty 14, 19, 25). Wzorzec zawiera zapis: „Za pozostawione przedmioty ponosimy odpowiedzialno ść do równowarto ś ci 10-cio krotnej ceny us ł ugi” ( dowód: karta 14). Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan prawny: Art. 23a ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t. j. Dz. U. z 2003 r., nr 86, poz. 804; Nr 170, poz. 1652; Dz. U. z 2004 r. Nr 93, poz. 891; Nr 96, poz. 959) – dalej ustawa o ochronie (..) – stanowi, i ż przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Art. 363 § 1 k.c. stanowi, ż e naprawienie szkody powinno nast ą pi ć , wed ł ug wyboru poszkodowanego, b ą d ź przez przywrócenie stanu poprzedniego, b ą d ź przez zap ł at ę odpowiedniej sumy pieni ęż nej. Jednak ż e gdyby przywrócenie stanu poprzedniego by ł o niemo ż liwe albo gdyby poci ą ga ł o za sob ą dla zobowi ą zanego nadmierne trudno ś ci lub koszty, roszczenie poszkodowanego ogranicza si ę do ś wiadczenia w pieni ą dzu. Art. 363 § 3 k.c. stanowi, ż e je ż eli naprawienie szkody ma nast ą pi ć w pieni ą dzu, wysoko ść odszkodowania powinna by ć ustalona wed ł ug cen z daty ustalenia odszkodowania, chyba ż e szczególne okoliczno ś ci wymagaj ą przyj ę cia za podstaw ę cen istniej ą cych w innej chwili. Art. 471 k.c. stanowi, ż e d ł u ż nik obowi ą zany jest do naprawienia szkody wynik ł ej z niewykonania lub nienale ż ytego wykonania zobowi ą zania, chyba ż e niewykonanie lub nienale ż yte wykonie jest nast ę pstwem okoliczno ś ci, za które d ł u ż nik odpowiedzialno ś ci nie ponosi. Zapis o tre ś ci: „w przypadku zagini ę cia lub zniszczenia garderoby odszkodowanie dla klienta stanowi kwota odpowiadaj ą ca jej warto ś ci, nie wi ę cej jednak ni ż równowarto ść 10-krotnej ceny za wykonan ą us ł ug ę ” zosta ł wpisany do Rejestru z dniem 15 pa ź dziernika 2002 r. na podstawie wyroku S ą du Okr ę gowego - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 16 stycznia 2002 r. (sygn. akt XVII Amc 7/00). Oceniaj ą c przedstawiony stan faktyczny i prawny Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie (...) przes ł ankami zaistnienia zakazanej praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów jest: dzia ł anie przedsi ę biorcy, nosz ą ce znamiona bezprawno ś ci, godz ą ce w zbiorowy interes konsumentów. 3 Jak zosta ł o wykazane powy ż ej, Miros ł aw Brych jest wpisany do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Kielce pod numerem 3793. Jest wi ę c przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie (...). Bezprawno ść to sprzeczno ść zachowania z przepisami prawa zawartymi w ró ż nych jego ga łę ziach oraz z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego. Chodzi wi ę c o sprzeczno ść z szeroko rozumianym porz ą dkiem prawnym jako ca ł o ś ci ą . Istotnym jest równie ż fakt, i ż bezprawno ść jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, niezale ż nym od wyst ą pienia szkody czy od zamiaru podmiotu dopuszczaj ą cego si ę dzia ł a ń bezprawnych. Miros ł aw Brych stosuje w celu zawarcia umowy z konsumentami, wzorzec umowy. Zgodnie z brzmieniem art. 384 k.c. wzorzec umowy to w szczególno ś ci ogólne warunki umów, wzory umów, regulaminy. Jak zosta ł o wskazane powy ż ej, w celu nawi ą zania stosunku zobowi ą zaniowego z konsumentami Miros ł aw Brych stosuje druk o nazwie „Pokwitowanie – umowa”. Wszystkie postanowienia opracowane zosta ł y w nim z góry, a umowa zawiera puste miejsce na oznaczenie cech przedmiotów oddanych przedsi ę biorcy oraz ceny. Dokument ten stanowi wzorzec umowy w rozumieniu ww. przepisu Kodeksu cywilnego. Wzorzec umowy zawiera zapis w brzmieniu: „Za pozostawione przedmioty ponosimy odpowiedzialno ść do równowarto ś ci 10-cio krotnej ceny us ł ugi”. Istot ą zapisu jest ograniczenie odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej przedsi ę biorcy do wysoko ś ci 10-cio krotnej ceny wykonywanej us ł ugi. Stosownie do re ż imu art. 471 k.c. i nast. z naruszeniem zobowi ą zania wi ąż e si ę odpowiedzialno ść odszkodowawcza. Wysoko ść odszkodowania powinna by ć ustalona stosownie do warto ś ci szkody i musi zaspokaja ć interes konsumenta. Naprawienie szkody wyrz ą dzonej przez przedsi ę biorc ę mo ż e w niniejszej sprawie nast ą pi ć poprzez zap ł at ę odpowiedniej sumy pieni ęż nej (art. 363 § 1 k.c.), a wysoko ść odszkodowania zgodnie z art. 363 § 2 k.c. powinna by ć ustalona wed ł ug warto ś ci garderoby oddanej do czyszczenia. Odszkodowanie w wysoko ś ci maksymalnie do 10 krotno ś ci ceny jednostkowej us ł ugi mo ż e nie pokry ć ca ł ej powsta ł ej szkody w sytuacji, gdy warto ść rzeczy, która uleg ł a uszkodzeniu w procesie czyszczenia by ł a wi ę ksza od obliczonego w ww. sposób odszkodowania. Tym samym naruszona zostaje jedna z fundamentalnych zasad odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej - wyra ż ona w art. 363 k.c. zasada pe ł nego naprawienia szkody. Stosowanie takiego zapisu w obrocie z udzia ł em konsumentów jest bezprawne. Za uznaniem dzia ł a ń Miros ł awa Brycha za bezprawne przemawia równie ż fakt, ż e postanowienie o to ż samej tre ś ci zosta ł o uznane za niedozwolon ą klauzul ę umown ą na podstawie wyroku S ą du Okr ę gowego - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 16 stycznia 2002 r. (sygn. akt XVII Amc 7/00) i wpisane do Rejestru z dniem 15 pa ź dziernika 2002 r. Zapis stosowany przez Miros ł awa Brycha stanowi, ż e: „Za pozostawione przedmioty ponosimy odpowiedzialno ść do równowarto ś ci 10-cio krotnej ceny us ł ugi”, natomiast klauzula wpisana do Rejestru brzmi: „w przypadku zagini ę cia lub zniszczenia garderoby odszkodowanie dla klienta stanowi kwota odpowiadaj ą ca jej warto ś ci, nie wi ę cej jednak ni ż równowarto ść 10- krotnej ceny za wykonan ą us ł ug ę ”. 4 Pozwanym w przywo ł anej powy ż ej sprawie by ł przedsi ę biorca prowadz ą cy pralni ę chemiczn ą . Za bezzasadne nale ż y uzna ć twierdzenie Miros ł awa Brycha, ż e us ł ugi ś wiadczone przez niego s ą odmienne od us ł ug pralniczych. Jakkolwiek relacje warto ś ci przedmiotów, na których s ą wykonywane us ł ugi do cen tych us ł ug mog ą by ć w obu przypadkach ró ż ne to charakter tych us ł ug (jest to umowa o dzie ł o) jest bardzo zbli ż ony. Nie jest ponadto mo ż liwe dokonanie takiej oceny z góry, gdy ż winna by ć ona dokonywana w oparciu o konkretny stan faktyczny. Ka ż de dzia ł anie bezprawne w ramach danego stosunku prawnego godzi w interesy drugiej strony kontraktu. Przepisy prawa o charakterze bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą cym wprowadzono bowiem do porz ą dku prawnego po to, by chroni ć dobro zas ł uguj ą ce na ochron ę . W przypadku stosowania zapisów umownych o charakterze bezprawnym dochodzi do ograniczenia praw lub na ł o ż enia nadmiernych obowi ą zków na konsumenta podpisuj ą cego umow ę na sporz ą dzonym przez przedsi ę biorc ę formularzu. W ten sposób nast ę puje naruszenie interesów konsumentów. Przepisy ustawy o ochronie (...) nie definiuj ą poj ę cia zbiorowego interesu konsumentów. Z ca łą pewno ś ci ą mamy do czynienia z takim interesem gdy dzia ł ania przedsi ę biorcy dotycz ą zbiorowo ś ci i mog ą dotkn ąć ka ż dego potencjalnego klienta tego przedsi ę biorcy, czyli gdy s ą powszechne. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z naruszaniem praw nieograniczonej liczby konsumentów, którzy zawarli umow ę z Miros ł awem Brychem. Ponadto ka ż dy potencjalny konsument chc ą cy skorzysta ć z us ł ug ś wiadczonych przez Miros ł awa Brycha jest nara ż ony na zawarcie umowy z wykorzystaniem wzorca zawieraj ą cego kwestionowane postanowienie. Przedsi ę biorca nie stosuje bowiem ż adnych innych druków. Z uwagi na powy ż sze, dzia ł ania Miros ł awa Brycha nale ż a ł o uzna ć za naruszaj ą ce zbiorowy interes konsumentów. Jak zosta ł o przedstawione powy ż ej, odpowiadaj ą c na postawione zarzuty Miros ł aw Brych przyzna ł , ż e kwestionowane zapisy figurowa ł y we wzorcu ale wskaza ł , ż e od II pó ł rocza 2004 r. zacz ął eliminowa ć druki zawieraj ą ce to postanowienie. Miros ł aw Brych o ś wiadczy ł , ż e w dniu 31 grudnia 2004 r. w zak ł adzie nie by ł o ż adnych druków zawieraj ą cych sporny zapis. Miros ł aw Brych o ś wiadczy ł , i ż po zwróceniu uwagi przez Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Kielcach kwestionowany zapis zosta ł wykre ś lony z „Pokwitowania-umowy”. W celu udokumentowania dokonanych zmian przedsi ę biorca przedstawi ł druki z wykre ś lonym zapisem dotycz ą cym ograniczenia odpowiedzialno ś ci. Prezes Urz ę du uzna ł przedstawione dowody za niewystarczaj ą ce do stwierdzenia zaniechania stosowanej praktyki. Przemawia za tym, w szczególno ś ci tre ść pisma skierowanego przez Miros ł awa Brycha do Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Kielcach z dnia 5 maja 2004 r. ( dowód: karta 13). W pi ś mie tym przedsi ę biorca nie zgodzi ł si ę z ocen ą kwestionowanego postanowienia dokonan ą przez Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Kielcach oraz z ł o ż y ł niejednoznaczne o ś wiadczenie dotycz ą ce wprowadzania zmian w stosowanym druku. Dowody przekazane przez Miros ł awa Brycha w toku post ę powania przed Prezesem Urz ę du równie ż nie pozwalaj ą uzna ć , i ż nast ą pi ł o zaniechanie stosowanej przez niego praktyki. 5 Wobec spe ł nienia wszystkich przes ł anek koniecznych do stwierdzenia praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów okre ś lonych w art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie (...) Prezes Urz ę du orzek ł jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie (...) w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatury w Ł odzi. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Ł odzi Iwona BIELSKA Otrzymuje: 1. Miejski Rzecznik Konsumentów w Kielcach Rynek 1 25-303 Kielce 2. Miros ł aw Brych Ul. Krakowska 25 25-036 Kielce Adres do korespondencji: PHU UNISKÓR Ul. Olszewskiego 6a 25-663 Kielce 6 7