RŁO-20/2004

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA w Ł ODZI Aleja Pi ł sudskiego 8 90-051 Ł ód ź , P - 73 Tel. (0-42) 636-36-89, Fax (0-42) 636-07-12 E-mail: lodz@uokik.gov.pl R Ł O/61-91/04/AS Ł ód ź , dnia 14 grudnia 2004 r. DECYZJA Nr 20/2004 Na podstawie art. 23e ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2003 r., nr 86, poz. 804 z pó ź n. zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 18 poz. 172 ze zm.), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Dorocie Kubickiej-Miko ś zamieszka ł ej w Kielcach przy ul. Leszczy ń skiej 65a/5 prowadz ą cej Centrum Us ł ug Dydaktycznych „Pragmatic” - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, wskazan ą w art. 23a ust. 1 i 2 w. w. ustawy, bezprawne, godz ą ce w interesy konsumentów dzia ł anie przedsi ę biorcy polegaj ą ce na: stosowaniu w Umowie o ś wiadczenie us ł ug dydaktycznych w Prywatnej Szkole J ę zyka Angielskiego „Pragmatic” postanowienia o tre ś ci: „Wszelkie spory mog ą ce wynikn ąć w czasie realizacji niniejszej umowy rozstrzyga ć b ę dzie S ą d, w ł a ś ciwy dla siedziby Us ł ugodawcy”, wpisanego 30 czerwca 2003 r. do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego (sygn. akt XVII Amc 31/02) i stwierdza zaniechanie jej stosowania z dniem 15 grudnia 2004 r. Uzasadnienie I. Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Ł odzi (zwany dalej Urz ę dem), dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du, w ramach przeprowadzonego w terminie od 9 wrze ś nia 2004 r. do 25 pa ź dziernika 2004 r. badania wzorców umownych na rynku nauczania j ę zyków obcych w województwie ł ódzkim i ś wi ę tokrzyskim, zbada ł wzorce umowne stosowane przez Dorot ę Kubick ą -Miko ś prowadz ą c ą Centrum Us ł ug Dydaktycznych „Pragmatic”. Analiza powy ż szych dokumentów wykaza ł a, i ż wzorzec umowy zawiera postanowienie mog ą ce stanowi ć niedozwolon ą klauzul ę umown ą wpisan ą do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego (zwany dalej Rejestrem). Z uwagi na powy ż sze, w dniu 22 pa ź dziernika 2004 r. Delegatura Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Ł odzi w imieniu Prezesa Urz ę du moc ą postanowienia nr 1 wszcz ęł a post ę powanie w sprawie stosowania przez Dorot ę Kubick ą -Miko ś zamieszka łą w Kielcach przy ul. Leszczy ń skiej 65a/5 prowadz ą c ą Centrum Us ł ug Dydaktycznych „Pragmatic” praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cych na: bezprawnym, godz ą cym w interesy konsumentów dzia ł aniu polegaj ą cym na stosowaniu w Umowie o ś wiadczenie us ł ug dydaktycznych w Prywatnej Szkole J ę zyka Angielskiego „Pragmatic” postanowienia o tre ś ci: „Wszelkie spory mog ą ce wynikn ąć w czasie realizacji niniejszej umowy rozstrzyga ć b ę dzie S ą d, w ł a ś ciwy dla siedziby Us ł ugodawcy”, wpisanego 30 czerwca 2003 r. do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego (sygn. akt XVII Amc 31/02), co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 23a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2003 r., nr 86, poz. 804 ze zm.) – zwana dalej ustaw ą o ochronie (...). Odpowiadaj ą c na postawione zarzuty Dorota Kubicka-Miko ś o ś wiadczy ł a, i ż nie by ł o Jej zamiarem naruszanie interesów konsumentów, a kwestionowany zapis znalaz ł si ę w umowie z powodu niewiedzy i nie ś wiadomo ś ci, i ż stanowi on niedozwolon ą klauzule wpisan ą do Rejestru. Ponadto zobowi ą za ł a si ę do usuni ę cia kwestionowanego zapisu ze wzorca i do aneksowania obowi ą zuj ą cych umów do dnia 15 grudnia 2004 r. W dniu 3 grudnia 2004 r. (data wp ł ywu do Urz ę du) strona przedstawi ł a nowy wzorzec umowy oraz wzór aneksu ( dowód: karty 10, 23-24). II. Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: 1. Dorota Kubicka-Miko ś zamieszka ł a w Kielcach przy ul. Leszczy ń skiej 65a/5 prowadz ą ca Centrum Us ł ug Dydaktycznych „Pragmatic” jest przedsi ę biorc ą wpisanym do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Kielce pod nr 16816/00r/U. Przedmiotem Jej dzia ł alno ś ci jest prowadzenie kursów j ę zyków obcych i informatycznych ( dowód: za ś wiadczenie o wpisie do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej; karta 7). 2. W celu nawi ą zania stosunku zobowi ą zaniowego z konsumentami Dorota Kubicka- Miko ś korzysta z formularza o nazwie Umowa o ś wiadczenie us ł ug dydaktycznych w Prywatnej Szkole J ę zyka Angielskiego „Pragmatic” Nr ____ ( dowód: karty 5-6). 3. W § 6 pkt 2 wy ż ej wymienionego formularza wyst ę puje zapis: „Wszelkie spory mog ą ce wynikn ąć w czasie realizacji niniejszej umowy rozstrzyga ć b ę dzie S ą d, w ł a ś ciwy dla siedziby Us ł ugodawcy” ( dowód: karty 5-6). III. Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan prawny: 1. Art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie (...) stanowi, i ż przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. 2. Zgodnie z ust. 2 tego przepisu za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. 2 3. Zapis o tre ś ci: „Wszelkie spory wynik ł e na tle zawartej umowy podlegaj ą wy łą czno ś ci s ą du powszechnego dla siedziby firmy przyjmuj ą cej zamówienie” zosta ł wpisany do Rejestru z dniem 30 czerwca 2003 r. IV. Oceniaj ą c przedstawiony stan faktyczny i prawny organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie (...) przes ł ankami zaistnienia zakazanej praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów jest: 1 dzia ł anie przedsi ę biorcy 2 naruszaj ą ce zbiorowy interes konsumentów 3 nosz ą ce znamiona bezprawno ś ci. Ad. 1 Jak zosta ł o wykazane wy ż ej, Dorota Kubicka-Miko ś prowadz ą ca Centrum Us ł ug Dydaktycznych „Pragmatic” jest przedsi ę biorc ą wpisanym do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Kielce. Ad. 2 Przepisy ustawy o ochronie (...) nie definiuj ą poj ę cia zbiorowego interesu konsumentów. Z ca łą pewno ś ci ą mamy do czynienia z takim interesem gdy dzia ł ania przedsi ę biorcy dotycz ą zbiorowo ś ci i mog ą dotkn ąć ka ż dego potencjalnego klienta tego przedsi ę biorcy, czyli gdy s ą powszechne. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z naruszaniem praw nieograniczonej liczby konsumentów, którzy zawarli umow ę o uczestnictwo w kursie j ę zykowym z Centrum Us ł ug Dydaktycznych „Pragmatic” w Kielcach (taki podmiot wyst ę puje we wzorcu umowy, a Dorota Kubicka-Miko ś okre ś lona jest w nim jako dyrektor reprezentuj ą cy Centrum Us ł ug Dydaktycznych „Pragmatic”). Ponadto ka ż dy potencjalny konsument chc ą cy skorzysta ć z us ł ug ś wiadczonych przez Dorot ę Kubick ą -Miko ś jest nara ż ony na zawarcie umowy z wykorzystaniem formularza zawieraj ą cego kwestionowane postanowienie. Dorota Kubicka-Miko ś nie stosuje bowiem ż adnych innych druków. Ad. 3 Bezprawno ść to sprzeczno ść zachowania z przepisami prawa zawartymi w ró ż nych jego ga łę ziach oraz z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego. Chodzi wi ę c o sprzeczno ść z szeroko rozumianym porz ą dkiem prawnym jako ca ł o ś ci ą . Istotnym jest równie ż fakt, i ż bezprawno ść jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, niezale ż nym od wyst ą pienia szkody czy od zamiaru podmiotu dopuszczaj ą cego si ę dzia ł a ń bezprawnych. Kwestionowany zapis jest zdaniem Prezesa Urz ę du niedozwolon ą klauzul ą wpisan ą do Rejestru, o której mowa w art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie (...). Sam fakt stosowania takiego zapisu we wzorcach umownych w obrocie z udzia ł em konsumentów nosi znamiona bezprawno ś ci, poniewa ż narusza zakaz wyra ż ony w art. 23a ustawy o ochronie (...). Nie budzi w ą tpliwo ś ci, i ż Dorota Kubicka-Miko ś stosuje w celu zawarcia umowy z konsumentami wzorzec umowy. Zgodnie z brzmieniem art. 384 k.c. wzorzec umowy to w szczególno ś ci ogólne warunki umów, wzory umów, regulaminy. Jak zosta ł o wskazane powy ż ej, w celu nawi ą zania stosunku zobowi ą zaniowego z konsumentami Dorota Kubicka- Miko ś stosuje druk o nazwie Umowa o ś wiadczenie us ł ug dydaktycznych w Prywatnej Szkole J ę zyka Angielskiego „Pragmatic” Nr ____, czyli typowy wzór umowy. Wszystkie postanowienia opracowane zosta ł y w nim z góry przez Dorot ę Kubicka-Miko ś , a formularz zawiera jedynie puste miejsce na oznaczenie drugiej strony umowy, czyli konsumenta. Abstrakcyjna kontrola wzorców umownych przewidziana jest przepisami Kodeksu post ę powania cywilnego i dokonywana jest przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d ochrony konkurencji i konsumentów. Je ż eli s ą d uzna w wyroku konkretne postanowienie za niedozwolone, zakazuje jego stosowania nie tylko przez przedsi ę biorc ę , którego orzeczenie dotyczy, ale na podstawie art. 479 43 k.p.c. tak ż e przez innych przedsi ę biorców. Jest to tak zwana rozszerzona prawomocno ść materialnoprawna w znaczeniu podmiotowym. Z chwil ą 3 wpisania danego postanowienia do Rejestru wyrok uznaj ą cy to postanowienie za niedozwolone wywo ł uje skutek erga omnes i nabiera charakteru takiego jak przepis prawa. Kwestionowany przez Urz ą d zapis stanowi, ż e: „Wszelkie spory mog ą ce wynikn ąć w czasie realizacji niniejszej umowy rozstrzyga ć b ę dzie S ą d, w ł a ś ciwy dla siedziby Us ł ugodawcy”, natomiast klauzula wpisana do Rejestru brzmi: „Wszelkie spory wynik ł e na tle zawartej umowy podlegaj ą wy łą czno ś ci s ą du powszechnego dla siedziby firmy przyjmuj ą cej zamówienie”. Powy ż sze postanowienie zosta ł o uznane za niedozwolon ą klauzul ę umown ą moc ą wyroku S ą du Okr ę gowego - S ą du ochrony konkurencji i konsumentów z dnia 31 stycznia 2003 r. (sygn. akt XVII Amc 31/02) i wpisane do Rejestru z dniem 30 czerwca 2003 r. Oba postanowienia ró ż ni ą si ę literalnie, s ą jednak to ż same w tre ś ci. Nale ż y podkre ś li ć , i ż kodeks cywilny w sposób ogólny – abstrakcyjny wskazuje w art. 385¹ i 385³ model zachowa ń , które s ą niedozwolone w przypadku zawierania umów z konsumentami z wykorzystaniem wzorca. Gdy dana klauzula zostanie wpisana do rejestru, staje si ę niedozwolonym ka ż de postanowienie umowne dotycz ą ce zachowania opisanego w tej klauzuli, bez wzgl ę du na sposób sformu ł owania samego zapisu. Klauzule wpisane do rejestru spe ł niaj ą tak ą sam ą rol ę jak przepisy prawa, a co za tym idzie, stosuje si ę do nich regu ł y interpretacji prawa (t. j. wyk ł adni ę j ę zykow ą , funkcjonaln ą , systemow ą ). I tak: oba zapisy wprowadzaj ą w ł a ś ciwo ść miejscow ą s ą du sprzeczn ą z art. 27 i 34 Kodeksu post ę powania cywilnego, t. j. w ł a ś ciwo ść s ą du wyznaczon ą przez siedzib ę przedsi ę biorcy, a nie przez miejsce zamieszkania pozwanego b ą d ź miejsce wykonania umowy. Nale ż y podkre ś li ć , i ż Dorota Kubicka-Miko ś ś wiadczy us ł ugi nie tylko w miejscu siedziby, t. j. w Kielcach, ale tak ż e w Suchedniowie, Bodzentyniu oraz O ż arowie. Dla wymienionych miejscowo ś ci nie jest w ł a ś ciwy s ą d w Kielcach, ale odpowiednio w Skar ż ysku-Kamiennej, Starachowicach i Sandomierzu. W obu zapisach jest to w ł a ś ciwo ść o charakterze wy łą cznym, a co za tym idzie, konsument nie ma mo ż liwo ś ci ewentualnego z ł o ż enia pozwu przeciwko przedsi ę biorcy do s ą du w ł a ś ciwego wed ł ug przepisów prawa. Zapis wyst ę puj ą cy w umowie Doroty Kubickiej-Miko ś zawiera poj ę cie „Us ł ugodawcy”, natomiast klauzula wpisana do Rejestru pos ł uguje si ę terminem „firmy przyjmuj ą cej zamówienie”. Oba terminy maj ą takie same znaczenie, chodzi w nich bowiem o przedsi ę biorc ę , z którym konsument zawiera umow ę . Równie ż poj ę cia „sporów wynik ł ych na tle zawartej umowy” i „sporów mog ą cych wynikn ąć w czasie realizacji niniejszej umowy” s ą to ż same znaczeniowo, odnosz ą si ę bowiem do wszelkich sporów, których ź ród ł em jest powsta ł y na mocy zawartej umowy stosunek prawny. Jak zosta ł o powy ż ej wykazane, zapis o tre ś ci „Wszelkie spory mog ą ce wynikn ąć w czasie realizacji niniejszej umowy rozstrzyga ć b ę dzie S ą d, w ł a ś ciwy dla siedziby Us ł ugodawcy”, pomimo ró ż nic literalnych, jest postanowieniem wzorca umownego wpisanym do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Z uwagi na to, i ż dzia ł ania Doroty Kubickiej-Miko ś nosi ł y znamiona bezprawno ś ci i godzi ł y w zbiorowe interesy konsumentów, nale ż a ł o je uzna ć za wype ł niaj ą ce znamiona praktyki opisanej w art. 23a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie (...). W pi ś mie z dnia 3 listopada 2004 r. Dorota Kubicka-Miko ś wyja ś ni ł a, i ż stosowanie kwestionowanego przez Urz ą d postanowienia wynika ł o z niewiedzy i nie ś wiadomo ś ci, ż e zapis ten zosta ł wpisany do Rejestru. Ponadto wszelkie spory wynik ł e na tle ś wiadczonych przez Centrum Pragmatic us ł ug by ł y rozstrzygane polubownie, a jedyne post ę powanie s ą dowe przeprowadzone zosta ł o przed s ą dem w ł a ś ciwym zgodnie z przepisami Kodeksu post ę powania cywilnego. Dorota Kubicka-Miko ś zobowi ą za ł a si ę równie ż do usuni ę cia ze wzorca umowy kwestionowanego zapisu oraz do aneksowania obowi ą zuj ą cych umów do dnia 15 grudnia 2004 r. Na dowód w dniu 3 grudnia 2004 r. przedstawi ł a poprawiony wzorzec oraz aneks, który zosta ł dor ę czony konsumentom. 4 Z uwagi na fakt, i ż Urz ą d uzna ł przedstawione w sprawie dowody za wiarygodne i przekonywuj ą ce, stwierdzi ł zaniechanie stosowania przez Dorot ę Kubick ą -Miko ś praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów od 15 grudnia 2004 r. Wobec spe ł nienia przes ł anek koniecznych do stwierdzenia praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów okre ś lonych w art. 23a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie (...) oraz przes ł anek wydania decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą cej zaniechanie jej stosowania wskazanych w art. 23e ustawy o ochronie (...) organ antymonopolowy orzek ł jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie (...) w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatury w Ł odzi. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Ł odzi Iwona BIELSKA Otrzymuje: Dorota Kubicka-Miko ś Centrum Us ł ug Dydaktycznych Pragmatic Ul. Karczówkowska 5a 25-019 Kielce 5 6