RŁO-19/2004

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA w Ł ODZI Aleja Pi ł sudskiego 8 90-051 Ł ód ź , P - 73 Tel. (0-42) 636-36-89, Fax (0-42) 636-07-12 E-mail: lodz@uokik.gov.pl R Ł O/61-82/04/AS Ł ód ź , dnia 10 grudnia 2004 r. DECYZJA Nr 19/2004 Na podstawie art. 23e ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t. j. Dz. U. z 2003 r., nr 86, poz. 804 z pó ź n. zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 18 poz. 172 ze zm.), po przeprowadzeniu z urz ę du post ę powania w sprawie stosowania przez Janusza Gwar ę zamieszka ł ego w Kielcach przy ul. S ł onecznej 34/38 prowadz ą cego Agencj ę Podró ż y i Handlu „Nowa” w Kielcach przy ul. Staszica 1/206 praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów , wskazan ą w art. 23a ust. 1 w. w. ustawy, bezprawne, godz ą ce w interesy konsumentów dzia ł anie przedsi ę biorcy polegaj ą ce na: stosowaniu w Aneksie do Wniosku uczestnictwa nr ..../2004 i warunków uczestnictwa w ramach Programu Praca Sezonowa zapisu o tre ś ci „Koszty, o których mowa w § 27 przepadaj ą w momencie rezygnacji Uczestnika z wyjazdu”, który jest sprzeczny z art. 85 ust. 2 pkt. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2004 r., Nr 99, Poz. 1001) i stwierdza zaniechanie jej stosowania z dniem 5 listopada 2004 r. Uzasadnienie I. W dniu 12 sierpnia 2004 r. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej Prezesem Urz ę du) z uwagi na docieraj ą ce z rynku sygna ł y o nieprawid ł owo ś ciach w funkcjonowaniu firm ś wiadcz ą cych us ł ugi po ś rednictwa pracy za granic ą , wszcz ął moc ą postanowienia nr 1 post ę powanie wyja ś niaj ą ce w sprawie wst ę pnego ustalenia, czy Janusz Gwara zamieszka ł y w Kielcach przy ul. S ł onecznej 34/38 (zwany dalej Janusz Gwara) prowadz ą cy Agencj ę Podró ż y i Handlu „Nowa” w Kielcach przy ul. Staszica 1/206 (zwana dalej Agencj ą ) stosuje w obrocie z udzia ł em konsumentów w zakresie us ł ugi po ś rednictwa pracy wzorce umowne zwieraj ą ce bezprawne postanowienia oraz czy narusza obowi ą zek udzielenia konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, co mo ż e uzasadnia ć wszcz ę cie post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Zebrane w toku post ę powania materia ł y t. j. Wniosek uczestnictwa nr .../2004, Warunki uczestnictwa i ś wiadcze ń dla kandydatów do pracy za granic ą , Aneks do Wniosku uczestnictwa nr .../2004 i warunków uczestnictwa w ramach Programu Praca Sezonowa (zwany dalej Aneksem), da ł y podstaw ę do przyj ę cia, i ż dzia ł anie Janusza Gwary mo ż e narusza ć art. 23a ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t. j. Dz. U. z 2003 r., nr 86, poz. 804 z pó ź n. zm.) – zwana dalej ustaw ą o ochronie (...). Z uwagi na powy ż sze w dniu 11 pa ź dziernika 2004 r. Prezes Urz ę du wszcz ął post ę powanie w sprawie stosowania przez Janusza Gwar ę prowadz ą cego Agencj ę Podró ż y i Handlu „Nowa” w Kielcach praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów wskazanych w art. 23a ust. 1 w. w. ustawy, polegaj ą cych na: bezprawnym, godz ą cym w interesy konsumentów dzia ł aniu przedsi ę biorcy polegaj ą cym na stosowaniu w Aneksie do Wniosku uczestnictwa nr ..../2004 i warunków uczestnictwa w ramach Programu Praca Sezonowa zapisu o tre ś ci „Koszty, o których mowa w § 27 przepadaj ą w momencie rezygnacji Uczestnika z wyjazdu”, który jest sprzeczny z art. 85 ust. 2 pkt. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2004 r., Nr 99, Poz. 1001) - zwana dalej ustaw ą o promocji zatrudnienia (...), co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 23a ustawy o ochronie (...). W odpowiedzi na postawione zarzuty Janusz Gwara dowodzi ł zgodno ś ci kwestionowanego zapisu z przepisami ustawy o promocji zatrudnienia (...) oraz wnioskowa ł o umorzenie post ę powania ( dowód: pismo z dnia 26 pa ź dziernika 2004 r.; karta 18). W pi ś mie z dnia 5 listopada 2004 r. Janusz Gwara o ś wiadczy ł , ż e zdecydowa ł si ę uwzgl ę dni ć uwagi Prezesa Urz ę du i zmieni ć kwestionowany zapis oraz wyja ś ni ł , ż e wcze ś niejsze stanowisko by ł o spowodowane k ł opotami interpretacyjnymi ustawy o promocji zatrudnienia (...). Ponadto doda ł , i ż nie by ł o Jego celem naruszenie zbiorowego interesu konsumentów ( dowód: karta 24). W pi ś mie z dnia 29 listopada 2004 r., b ę d ą cym ostatecznym ustosunkowaniem si ę do przedstawionego zarzutu, Janusz Gwara o ś wiadczy ł , i ż nie ma potrzeby aneksowania wcze ś niej zawartych umów, poniewa ż zosta ł y one ju ż wykonane. Na dowód zmiany zapisu § 28 Aneksu za łą czy ł do wy ż ej wymienionego pisma wzór nowego Aneksu ( dowód: karty 27- 34). II. Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: 1. Janusz Gwara prowadz ą cy Agencj ę Podró ż y i Handlu „Nowa” jest wpisany jako przedsi ę biorca do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Kielce pod numerem 20227/01/U ( dowód : za ś wiadczenie o wpisie do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej, karta 15). 2. Przedsi ę biorca ś wiadczy us ł ugi mi ę dzy innymi w zakresie po ś rednictwa pracy ( dowód: za ś wiadczenie o wpisie do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej, karta 15). 3. Przedsi ę biorca korzysta w zwi ą zku ze ś wiadczeniem us ł ug po ś rednictwa pracy z nast ę puj ą cych dokumentów stanowi ą cych wzorzec umowny: - Wniosek uczestnictwa nr .../2004, - Warunki uczestnictwa i ś wiadcze ń dla kandydatów do pracy za granic ą , - Aneks do Wniosku uczestnictwa nr .../2004 i warunków uczestnictwa w ramach Programu Praca Sezonowa ( dowód: karty 7-13). 4. Aneks w § 28 zawiera ł zapis: „Koszty, o których mowa w § 27 przepadaj ą w momencie rezygnacji Uczestnika z wyjazdu” ( dowód: karta 12). III. Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan prawny: 1. Art. 19 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia (...) stanowi, i ż agencja zatrudnienia od osób, dla których poszukuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub którym udziela pomocy w wyborze odpowiedniego zawodu i miejsca zatrudnienia, nie mo ż e pobiera ć kwot innych ni ż okre ś lone w art. 85 ust. 2 pkt 7. 2 2. Art. 85 ust. 2 pkt 7 ustawy o promocji zatrudnienia (...) stanowi, i ż kierowanie do pracy za granic ą u pracodawców zagranicznych za po ś rednictwem agencji po ś rednictwa pracy odbywa si ę na podstawie umowy zawieranej przez te agencje z obywatelami polskimi. Umowa ta powinna okre ś la ć mi ę dzy innymi kwot ę nale ż n ą agencji po ś rednictwa pracy z tytu ł u faktycznie poniesionych kosztów zwi ą zanych ze skierowaniem do pracy za granic ą . Przepis ten precyzuje, jakie ś wiadczenie mo ż e pobra ć agencja po ś rednictwa pracy od konsumenta. 3. Art. 47 ust. 2 pkt 8 ustawy o zatrudnieniu (...) stanowi, i ż kierowanie do zatrudnienia za granic ą przez upowa ż nione jednostki kieruj ą ce odbywa si ę na podstawie umów cywilnoprawnych zawieranych przez te jednostki z obywatelami polskimi. Umowy te powinny mi ę dzy innymi okre ś la ć kwot ę nale ż n ą jednostce kieruj ą cej z tytu ł u faktycznie poniesionych kosztów zwi ą zanych ze skierowaniem do pracy za granic ą . Ustawa ta zosta ł a uchylona z dniem 1 czerwca 2004 r. moc ą art. 151 ustawy o promocji zatrudnienia (...). IV. Oceniaj ą c przedstawiony stan faktyczny i prawny organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: Art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie (...) stanowi, i ż przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Przes ł ankami zaistnienia zakazanej praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów jest wi ę c: 1 dzia ł anie przedsi ę biorcy 2 nosz ą ce znamiona bezprawno ś ci 3 godz ą ce w zbiorowy interes konsumentów. Ad. 1 Jak zosta ł o wskazane na wst ę pie, Janusz Gwara prowadz ą cy Agencj ę Podró ż y i Handlu „Nowa” jest podmiotem wpisanym do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Kielce. Jest On wi ę c przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie (...). Ad. 2 Na mocy art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie (...) zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą ochronie przed bezprawnymi dzia ł aniami przedsi ę biorcy. Bezprawno ść to sprzeczno ść zachowania z przepisami prawa zawartymi w ró ż nych jego ga łę ziach oraz z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego. Chodzi wi ę c o sprzeczno ść z szeroko rozumianym porz ą dkiem prawnym jako ca ł o ś ci ą . Istotnym jest równie ż fakt, i ż bezprawno ść jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, niezale ż nym od wyst ą pienia szkody czy od zamiaru podmiotu dopuszczaj ą cego si ę dzia ł a ń bezprawnych. Zdaniem Prezesa Urz ę du dzia ł anie Janusza Gwary polegaj ą ce na stosowaniu w Aneksie zapisu o tre ś ci „Koszty, o których mowa w § 27 przepadaj ą w momencie rezygnacji Uczestnika z wyjazdu” sprzecznie z art. 85 ust. 2 pkt. 7 ustawy o promocji zatrudnienia (...) daje podstaw ę do zachowania przez przedsi ę biorc ę ś wiadczenia nienale ż nego, a co za tym idzie, jest bezprawne. Agencje zatrudnienia s ą instytucjami rynku pracy realizuj ą cymi zadania okre ś lone w ustawie o promocji zatrudnienia (...). Celem ich funkcjonowania jest dzia ł anie na rzecz promocji zatrudnienia, ł agodzenia skutków bezrobocia oraz aktywizacji zawodowej. Agencje te realizuj ą zadania Pa ń stwa w wy ż ej okre ś lonym zakresie - art. 1 ustawy o promocji zatrudnienia (...). Publiczny charakter tej dzia ł alno ś ci podkre ś la fakt, i ż ustawodawca zakaza ł agencjom pobierania za ni ą wynagrodzenia (art. 19 ust. 7 w zw. z art. 85 ust. 2 pkt 7 ustawy o promocji zatrudnienia (...). Nale ż y zauwa ż y ć , i ż taka sama regulacja wyst ę powa ł a w poprzednim akcie prawnym dotycz ą cym omawianego zagadnienia t. j. w art. 47 ust. 2 pkt. 8 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdzia ł aniu bezrobociu (Dz. U. z 2003 r., nr 58, poz 514 ze 3 zm.). Innymi s ł owy stosowane kwestionowanego zapisu we wzorcu umownym nosi ł o znamiona bezprawno ś ci tak ż e pod rz ą dami poprzedniej regulacji. Dzia ł alno ś ci ą agencji, która przynosi zyski, jest natomiast ś wiadczenie us ł ug przewozowych, do i z miejsca pracy. Zawarcie umowy o przewóz towarzyszy zawarciu umowy o po ś rednictwo pracy. Nie istniej ą wi ę c zdaniem Prezesa Urz ę du podstawy prawne do zastrze ż enia we wzorcu umownym w wypadku rezygnacji konsumenta z wyjazdu prawa do zachowania przez Agencj ę pieni ę dzy, które mia ł y by ć przeznaczone na pokrycie kosztów poniesionych przez Agencj ę przy skierowaniu do pracy za granic ę . Ustawodawca wyra ź nie zastrzeg ł , i ż przedsi ę biorca nie ma prawa do wynagrodzenia z tytu ł u ś wiadczenia us ł ug po ś rednictwa pracy, a realizacja prawa stworzonego w kwestionowanym zapisie mog ł a prowadzi ć do osi ą gni ę cia nienale ż nego zysku. Dzia ł anie Janusza Gwary nosi ł o wi ę c znamiona bezprawno ś ci. Ad 3 Ka ż de dzia ł anie bezprawne w ramach danego stosunku prawnego godzi w interesy drugiej strony kontraktu. Przepisy prawa o charakterze bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą cym wprowadzono bowiem do porz ą dku prawnego po to, by chroni ć dobro zas ł uguj ą ce na ochron ę . W przypadku stosowania zapisów umownych o charakterze bezprawnym dochodzi do ograniczenia praw lub na ł o ż enia nadmiernych obowi ą zków na konsumenta podpisuj ą cego umow ę na sporz ą dzonym przez przedsi ę biorc ę formularzu. W ten sposób nast ę puje naruszenie interesów konsumentów. Przepisy ustawy o ochronie (...) nie definiuj ą poj ę cia zbiorowego interesu konsumentów. Z ca łą pewno ś ci ą mamy do czynienia z takim interesem gdy dzia ł ania przedsi ę biorcy dotycz ą zbiorowo ś ci i mog ą dotkn ąć ka ż dego potencjalnego klienta tego przedsi ę biorcy, czyli gdy s ą powszechne. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z powszechnym naruszaniem praw nieograniczonej liczby konsumentów, którzy zdecydowali si ę skorzysta ć z us ł ug po ś rednictwa pracy ś wiadczonych przez Janusza Gwar ę . Ponadto ka ż dy potencjalny klient Agencji prowadzonej przez Janusza Gwar ę by ł nara ż ony na podpisanie umowy zawieraj ą cej kwestionowany przez Urz ą d zapis. Jak zosta ł o powy ż ej wykazane, dzia ł ania Janusza Gwary nosi ł y znamiona bezprawno ś ci i godzi ł y w zbiorowe interesy konsumentów. Dlatego te ż nale ż a ł o je uzna ć za wype ł niaj ą ce przes ł anki praktyki opisanej w art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie (...). W toku post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów Janusz Gwara podniós ł , i ż wprowadzi ł nowe brzmienie § 28 Aneksu: „W przypadku rezygnacji Uczestnika z wyjazdu, Agencja Po ś rednictwa ma prawo do potr ą cenia faktycznie poniesionych kosztów, z wniesionych przez uczestnika op ł at, stosownie do zapisów Ustawy wymienionej w § 27 niniejszego aneksu”. Na dowód, jako za łą cznik do pisma z dnia 29 listopada 2004 r., Janusz Gwara przedstawi ł nowy formularz Aneksu. Ponadto o ś wiadczy ł , i ż wszystkie dotychczas zawarte umowy zosta ł y ju ż wykonane, a co za tym idzie, brak podstaw do ich aneksowania. Prezes Urz ę du uzna ł przedstawione dowody za przekonywuj ą ce i wystarczaj ą ce, a co za tym idzie, stwierdzi ł zaniechanie stosowania praktyk z dniem 5 listopada 2004 r. Wobec spe ł nienia przes ł anek koniecznych do stwierdzenia praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów okre ś lonych w art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie (...) oraz przes ł anek wydania decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą cej zaniechanie jej stosowania wskazanych w art. 23e ustawy o ochronie (...) organ antymonopolowy orzek ł jak w sentencji. 4 Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie (...) w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatury w Ł odzi. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Ł odzi Iwona BIELSKA Otrzymuje: Janusz Gwara Ul. S ł oneczna 34/38 25-720 Kielce Adres do korespondencji: Agencja Podró ż y i Handlu „Nowa” Ul. Staszica 1/206 25-008 Kielce 5 6