RŁO-15/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA w Ł ODZI ul. Piotrkowska 120 90-006 Ł ód ź Tel. (0-42) 636-36-89, Fax (0-42) 636-07-12 E-mail: lodz@uokik.gov.pl R Ł O-61-41/07/MD Ł ód ź , dnia 30 kwietnia 2008 r. DECYZJA Nr R Ł O 15/2008 I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 w zwi ą zku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 134 poz. 939), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów wszcz ę tego z urz ę du przeciwko P.R.B. BUDOMAL A. Le ś niak, R. Le ś niak sp. j., ul. Al. W ł ókniarzy 221/225, 90-642 Ł ód ź – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, dzia ł anie P.R.B. BUDOMAL A. Le ś niak, R. Le ś niak sp. j. z siedzib ą w Ł odzi, polegaj ą ce na stosowaniu we wzorcu umowy pn.: Umowa Rezerwacyjna…/RW/2007, postanowienia umownego, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, o tre ś ci: „Wszelkie spory wynik ł e na tle niniejszego porozumienia rozstrzygane b ę d ą przez w ł a ś ciwy dla Spó ł ki s ą d powszechny w Ł odzi” i stwierdza si ę jej zaniechanie z dniem 1 pa ź dziernika 2007 r. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.) i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 134 poz. 939) – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: nak ł ada si ę na P.R.B. BUDOMAL A. Le ś niak, R. Le ś niak sp. j., ul. Al. W ł ókniarzy 221/225, 90-642 Ł ód ź kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 1 400,00 z ł (s ł ownie: jeden tysi ą c czterysta z ł otych), p ł atn ą do bud ż etu Pa ń stwa. Uzasadnienie W dniu 10 sierpnia 2007 r. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – zwany dalej: „Prezes Urz ę du” – wszcz ął post ę powanie wyja ś niaj ą ce, którego celem by ł o wst ę pne ustalenie, czy dzia ł ania Artura Le ś niaka, zam. w Ł odzi i Rafa ł a Le ś niaka, zam. w Ł odzi, prowadz ą cych wspólnie dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą BUDOMAL Przedsi ę biorstwo Remontowo Budowlane s.c. Artur Le ś niak, Rafa ł Le ś niak z siedzib ą w Ł odzi w zakresie stosowanych wzorców umów nie naruszaj ą chronionych prawem interesów konsumentów uzasadniaj ą cych podj ę cie dzia ł a ń okre ś lonych w odr ę bnych ustawach lub wszcz ę cie post ę powania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.) – zwana dalej: „ustawa o okik”. W toku post ę powania, Prezes Urz ę du ustali ł , i ż na skutek przekszta ł cenia spó ł ki cywilnej w spó ł k ę jawn ą , nast ą pi ł a zmiana organizacyjna firmy Przedsi ę biorstwo Remontowo – Budowlane „BUDOMAL” s.c. Artur Le ś niak, Rafa ł Le ś niak, na P.R.B. „BUDOMAL” A. Le ś niak, R. Le ś niak spó ł ka jawna. W wyniku przeprowadzonej kontroli wzorca umowy stosowanego przez P.R.B. BUDOMAL A. Le ś niak, R. Le ś niak sp. j. – zwana dalej: „Spó ł k ą ”, Prezes Urz ę du zakwestionowa ł postanowienie analizowanego wzorca umowy o podobnej tre ś ci do postanowienia umownego wpisanego do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks post ę powania cywilnego (Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ze zm.) – zwana dalej: „k.p.c.” lub „Kodeks post ę powania cywilnego”. W dniu 10 pa ź dziernika 2007 r. Prezes Urz ę du wszcz ął z urz ę du Postanowieniem Nr 1/61-41/07 (dowód: karty Nr 1 – 2) post ę powanie w sprawie podejrzenia stosowania, przez P.R.B. BUDOMAL A. Le ś niak, R. Le ś niak sp. j., ul. Al. W ł ókniarzy 221/225, 90-642 Ł ód ź , praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cej na stosowaniu postanowienia wzorca umowy, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks post ę powania cywilnego poprzez stosowanie we wzorcu umowy pn.: Umowa Rezerwacyjna…/RW/2007 , postanowienia umownego o tre ś ci: „Wszelkie spory wynik ł e na tle niniejszego porozumienia rozstrzygane b ę d ą przez w ł a ś ciwy dla Spó ł ki s ą d powszechny w Ł odzi” , które jest zbie ż ne z postanowieniem umownym wpisanym pod numerem 772 do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania (dowód: karty Nr 3 – 4), Spó ł ka o ś wiadczy ł a, i ż wycofa ł a z obrotu przedmiotow ą umow ę , jak równie ż nie jest stron ą ż adnej takiej umowy, a w konsekwencji zaprzesta ł a stosowania postanowienia, co do którego istnieje podejrzenie, ż e mo ż e stanowi ć niedozwolone postanowienie umowne. Jednocze ś nie Spó ł ka wskaza ł a, i ż u ż ycie przez ni ą w przedmiotowej umowie kwestionowanego przez Prezesa Urz ę du postanowienia wynika ł o z charakteru umowy, która jedynie z nazwy by ł a umow ą rezerwacyjn ą , a w istocie stanowi ł a rodzaj listu intencyjnego stron, który mia ł stanowi ć podstaw ę do zawarcia w przysz ł o ś ci umowy przedwst ę pnej sprzeda ż y po okre ś leniu przez strony elementów przedmiotowo istotnych takiej umowy. Spó ł ka podkre ś li ł a, i ż umowa rezerwacyjna jest umow ą nienazwan ą , a ze wzgl ę du na swój charakter zbli ż on ą do umowy przedwst ę pnej. Bior ą c pod uwag ę , i ż Spó ł ka w stosowanej umowie nie wskaza ł a ceny ani podstaw do jej wyliczenia, nie mo ż na uzna ć danej umowy za umow ę przedwst ę pn ą 2 sprzeda ż y. Powy ż sze daje podstaw ę , zdaniem Spó ł ki, do uznania, i ż umowa ta nie zawiera ł a istotnych postanowie ń umowy, st ą d nie mo ż e by ć uznana ani za umow ę rezerwacyjn ą ani umow ę przedwst ę pn ą , a stosownie do tre ś ci art. 66 k.c., nie mog ł a by ć uznana równie ż za ofert ę sprzeda ż y. (dowód: karty Nr 16 – 17). Spó ł ka pismem z dnia 4 grudnia 2007 r. przekaza ł a kopie umów zawartych wed ł ug wzorca umowy pn. Umowa Rezerwacyjna…/RW/2007 wraz z dowodami rozwi ą zania tych umów i zwrotów wp ł aconych zaliczek (dowód: karty Nr 25 – 52). Jednocze ś nie Spó ł ka wyja ś ni ł a, i ż przez okre ś lenie wycofania z obrotu przedmiotowej umowy, Spó ł ka rozumie zaprzestanie jej stosowania na przysz ł o ść oraz rozwi ą zanie wszystkich dotychczas zawartych umów. W kolejnym pi ś mie z dnia 19 grudnia 2007 r. (dowód: karty Nr 57 – 59) Spó ł ka podnios ł a, i ż ka ż da z umów przedstawianych konsumentom by ł a ustalana odr ę bnie, a przekazany projekt umowy, który ju ż nie obowi ą zuje i nie obowi ą zywa ł w dacie wszcz ę cia post ę powania w sprawie praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, stanowi ł jedynie podstaw ę do prowadzenia negocjacji. Dodatkowo Spó ł ka podnios ł a, i ż zawar ł a jedynie 6 umów, w których s ą zawarte kwestionowane przez Prezesa Urz ę du postanowienia, spo ś ród których wszystkie 6 umów zosta ł o rozwi ą zanych przed dniem wszcz ę cia post ę powania w przedmiotowej sprawie, tj. przed dniem 10 pa ź dziernika 2007 r., a w konsekwencji sam projekt przesta ł obowi ą zywa ć . We wszystkich przypadkach, poza jednym, pobrane przez Spó ł k ę zaliczki zosta ł y zwrócone przed dniem wszcz ę cia post ę powania przez Prezesa Urz ę du, st ą d nie istnia ł y ż adne zobowi ą zania, które łą czy ł yby strony. Ponadto Spó ł ka podkre ś li ł a, i ż od dnia 14 lipca 2007 r., kiedy to zosta ł a zawarta ostatnia z umów, nie pos ł ugiwa ł a si ę przedmiotowym projektem umowy, gdy ż nie zawiera ł a ż adnych umów z jego wykorzystaniem. Spó ł ka wyja ś ni ł a, i ż na wezwanie Prezesa Urz ę du do przekazania stosowanych wzorców umów, przedstawi ł a przedmiotowy projekt umowy wy łą cznie z powodu, i ż by ł a zawarta umowa wed ł ug tego wzorca, a nie dlatego, i ż by ł on wykorzystywany przez Spó ł k ę w obrocie gospodarczym. Maj ą c na uwadze powy ż sze, Spó ł ka wskaza ł a, i ż zaprzesta ł a stosowania kwestionowanego przez Prezesa Urz ę du postanowienia z w ł asnej woli jeszcze przed wszcz ę ciem przedmiotowego post ę powania. W dniu 1 kwietnia 2008 r. Spó ł ka przekaza ł a rachunek zysków i strat za okres od 1 stycznia 2007 r. do 31 grudnia 2007 r. W dniu 2 kwietnia 2008 r. Prezes Urz ę du zawiadomi ł Spó ł k ę o zako ń czeniu zbierania materia ł u dowodowego i mo ż liwo ś ci zapoznania si ę z aktami sprawy (dowód: karty Nr 69 – 70). Spó ł ka skorzysta ł a z tej mo ż liwo ś ci i jej pe ł nomocnik zapozna ł si ę z aktami sprawy w dniu 18 kwietnia 2008 r. (dowód: karta Nr 71). Prezes Urz ę du ustali ł co nast ę puje: Spó ł ka jest przedsi ę biorc ą wpisanym do rejestru przedsi ę biorców w Krajowym Rejestrze S ą dowym pod numerem 0000277310, prowadzonym przez S ą d Rejonowy dla Ł odzi- Ś ródmie ś cia w Ł odzi, XX Wydzia ł Krajowego Rejestru S ą dowego. Zgodnie z przedstawionym aktualnym odpisem z rejestru przedsi ę biorców przedmiotem dzia ł alno ś ci Spó ł ki jest m.in. wykonywanie robót ogólnobudowlanych zwi ą zanych ze wznoszeniem budynków, a tak ż e kupno i sprzeda ż nieruchomo ś ci na w ł asny rachunek (dowód: karty Nr 9 – 14). 3 Przedmiotem analizy Prezesa Urz ę du w ramach niniejszego post ę powania by ł wzorzec umowy – w rozumieniu art. 384 § 1 k.c. – pn. Umowa Rezerwacyjna…/RW/2007, stosowany przez Spó ł k ę przy zawieraniu umów z konsumentami (dowód: karty Nr 7 – 8). We wskazanym powy ż ej wzorcu umowy Spó ł ka ustali ł a jednostronnie nast ę puj ą ce postanowienie: „Wszelkie spory wynik ł e na tle niniejszego porozumienia rozstrzygane b ę d ą przez w ł a ś ciwy dla Spó ł ki s ą d powszechny w Ł odzi” (dowód: karta Nr 8). Ponadto ustalono, ż e S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów – zwany dalej: „S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów” – w wyroku z dnia 27 marca 2006 r. (sygn. akt XVII AmC 39/04) uzna ł za niedozwolone nast ę puj ą ce postanowienie: „Do rozstrzygania sporów wynikaj ą cych z tej umowy w ł a ś ciwe b ę d ą s ą dy powszechne w Ł odzi” . Postanowienie to zosta ł o wpisane w dniu 3 lipca 2006 r. pod numerem 772, do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 17 sierpnia 2006 r. (sygn. akt XVII AmC 100/05) uzna ł za niedozwolone nast ę puj ą ce postanowienie: „S ą dem w ł a ś ciwym do rozpatrywania wszystkich sporów wynik ł ych z umowy jest s ą d siedziby Frontonu” . Postanowienie to zosta ł o wpisane w dniu 9 listopada 2006 r., pod numerem 922, do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Spó ł ka zawar ł a 6 umów wed ł ug stosowanego przez ni ą wzorca umowy rezerwacyjnej, w tym ostatnia umowa zosta ł a zawarta w dniu 14 lipca 2007 r. (dowód: karty Nr: 29 – 31, 32 – 34, 37 – 39, 40 – 42, 45 – 47, 48 – 50). Ka ż da z umów zawiera ł a postanowienie § 3 ust. 3, o tre ś ci: „W przypadku nie zawarcia Umowy Przedwst ę pnej lokalu mieszkalnego w terminie okre ś lonym w § 2 ust. 2 Umowy, bez wzgl ę du na przyczyn ę , zaliczka, o której mowa w § 3 ust. 1 Umowy podlega zwrotowi bez oprocentowania na rzecz Nabywcy w terminie 14 dni od dnia up ł ywu terminu, okre ś lonego w § 2 ust. 2 Umowy a niniejsz ą Umow ę b ę dziemy uwa ż a ć za rozwi ą zan ą ” (dowód: karty Nr: 30, 33, 38, 41 – 42, 46, 49) oraz postanowienia § 4 ust. 1 i 2 o tre ś ci: „1. Termin zawarcia Umowy Przedwst ę pnej lokalu mieszkalnego, o którym mowa w § 2 ust. 2 Umowy mo ż e by ć przed ł u ż ony za porozumieniem stron (…) 2. Przed ł u ż enie terminu, o którym mowa w § 4 ust. 1 stanowi zmian ę niniejszej Umowy i wymaga zachowania trybu okre ś lonego w § 5 Umowy.” . (dowód: karty Nr: 31, 34, 39, 42, 47, 50). Do ż adnej z umów rezerwacyjnych zawartych przez Spó ł k ę nie zosta ł podpisany aneks wprowadzaj ą cy inny termin zawarcia umowy przedwst ę pnej ni ż okre ś lony w umowie rezerwacyjnej. Nie zosta ł a równie ż zawarta ż adna umowa przedwst ę pna. Ka ż da z umów rezerwacyjnych, na skutek zastosowania wi ążą cego strony umowy przytoczonego powy ż ej postanowienia § 3 ust. 3, zosta ł a rozwi ą zana z dniem up ł ywu terminu do zawarcia umowy przedwst ę pnej. Jedna z umów rezerwacyjnych przewidywa ł a zawarcie umowy przedwst ę pnej w terminie do dnia 30 wrze ś nia 2007 r. (dowód: karta Nr 41). Natomiast pozosta ł e umowy rezerwacyjne, tj. 5 umów, przewidywa ł o zawarcie umowy przedwst ę pnej w terminie do dnia 30 lipca 2007 r. (dowód: karty Nr: 30, 33, 38, 46, 49). Spó ł ka zwróci ł a zaliczki tym konsumentom, którzy je ui ś cili na poczet przysz ł ej transakcji (dowód: karty Nr : 27, 35, 43, 51). 4 Prezes Urz ę du zwa ż y ł co nast ę puje: Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o okik, zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 ww. ustawy, przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, w szczególno ś ci: 1) stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks post ę powania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z pó ź n. zm.); 2) naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji; 3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Wskazany przepis zawiera otwarty katalog dzia ł a ń stanowi ą cych praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów. Stwierdzenie praktyki okre ś lonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o okik wymaga wykazania, ż e spe ł nione zosta ł y łą cznie trzy przes ł anki: 1) dzia ł anie przedsi ę biorcy, 2) nosz ą ce znamiona bezprawno ś ci, 3) godz ą ce w zbiorowy interes konsumentów. Ad. 1) Stosownie do art. 4 pkt 1 ustawy o okik, ilekro ć w ustawie jest mowa o przedsi ę biorcy, rozumie si ę przez to przedsi ę biorc ę w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (…). Przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (tekst jedn. Dz. U. z 2007 r. Nr 155, poz. 1095 ze zm.) jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna nieb ę d ą ca osob ą prawn ą , której odr ę bna ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą – wykonuj ą ca we w ł asnym imieniu dzia ł alno ść gospodarcz ą . Za przedsi ę biorców uznaje si ę tak ż e wspólników spó ł ki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich dzia ł alno ś ci gospodarczej. Ponadto, zgodnie z art. 14 ust. 1 ww. ustawy przedsi ę biorca mo ż e podj ąć dzia ł alno ść gospodarcz ą po uzyskaniu wpisu do rejestru przedsi ę biorców w Krajowym Rejestrze S ą dowym. Przepis art. 2 ww. ustawy definiuje dzia ł alno ść gospodarcz ą jako zarobkow ą dzia ł alno ść wytwórcz ą , budowlan ą , handlow ą , us ł ugow ą oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze z ł ó ż , a tak ż e dzia ł alno ść zawodow ą , wykonywan ą w sposób zorganizowany i ci ą g ł y. Podmiot przeciwko któremu toczy si ę post ę powanie to spó ł ka jawna b ę d ą ca spó ł k ą osobow ą , której odr ę bna ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą . Zgodnie z art. 8 § 1 ustawy z dnia 15 wrze ś nia 2000 r. Kodeks spó ł ek handlowych (Dz. U. z 2000 r. Nr 94, poz. 1037 ze zm.), spó ł ka osobowa mo ż e we w ł asnym imieniu nabywa ć prawa, w tym w ł asno ść nieruchomo ś ci i inne prawa rzeczowe, zaci ą ga ć zobowi ą zania, pozywa ć i by ć pozywana. Z kolei, przepis art. 8 § 2 ww. ustawy stanowi, ż e spó ł ka osobowa prowadzi przedsi ę biorstwo pod w ł asn ą firm ą . Jak wskazano powy ż ej, Spó ł ka, b ę d ą ca stron ą niniejszego post ę powania dzia ł a pod firm ą – P.R.B. BUDOMAL A. Le ś niak, R. Le ś niak sp. j. – i jest zarejestrowana w Krajowym Rejestrze S ą dowym pod numerem 0000277310. Przedmiotem dzia ł alno ś ci Spó ł ki jest m.in. wykonywanie robót ogólnobudowlanych zwi ą zanych ze wznoszeniem budynków, a tak ż e kupno i sprzeda ż nieruchomo ś ci na w ł asny rachunek. Prezes Urz ę du stwierdza, ż e Spó ł ka jest przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o okik. Ad. 2) Dla uznania dzia ł ania przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest, aby mia ł o ono charakter bezprawny. 5 Jak zosta ł o wskazane powy ż ej, przepis art. 24 ust. 2 ustawy o okik zawiera przyk ł adowy katalog praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 pkt 1, za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Na mocy art. 479 45 § 1 k.p.c., S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów jest obowi ą zany przesy ł a ć Prezesowi Urz ę du odpis ka ż dego prawomocnego wyroku uwzgl ę dniaj ą cego powództwo o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone. Na podstawie takich wyroków, Prezes Urz ę du jest zobowi ą zany do prowadzenia rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, stosownie do art. 479 45 § 2 k.p.c. Przepis art. 479 45 § 3 k.p.c. ustanawia zasad ę tzw. formalnej jawno ś ci rejestru, stanowi ą c, ż e rejestr jest jawny. Jawno ść rejestru oznacza, ż e rejestr jest dost ę pny dla ka ż dego zainteresowanego, czyli ka ż dy ma do niego prawo wgl ą du. Skutkiem formalnej jawno ś ci rejestru jest niemo ż no ść zas ł aniania si ę nieznajomo ś ci ą dokonanych w nim wpisów. W rejestrze tym przytacza si ę tre ść postanowie ń wzorców umowy uznanych przez S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone. W ocenie Prezesa Urz ę du, wpisanie takich postanowie ń do rejestru, o którym mowa wy ż ej, oznacza, ż e od tej chwili postanowienia te s ą zakazane we wszystkich wzorcach umów. Zakaz stosowania postanowie ń wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. dotyczy nie tylko tego przedsi ę biorcy, przeciwko któremu zapad ł wyrok w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone, lecz równie ż innych przedsi ę biorców z danej bran ż y. Za takim uj ę ciem przemawia podstawowy cel post ę powania w sprawach o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone, jakim jest usuni ę cie z obrotu postanowie ń , które S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł za niedozwolone. Chodzi bowiem o to, by konsumenci nie byli nara ż eni na te postanowienia w przysz ł o ś ci w umowach zawieranych z innymi przedsi ę biorcami. Ponadto, zdaniem Prezesa Urz ę du, zakaz stosowania niedozwolonych postanowie ń wpisanych do ww. rejestru dotyczy tak ż e postanowie ń podobnych. Przedsi ę biorcy stosuj ą bowiem postanowienia, których istota jest taka sama, lecz konstrukcja gramatyczna, szyk wyrazów w zdaniu s ą ró ż ne. W zwi ą zku z tym, zakazane jest te ż stosowanie postanowienia, którego zakres jest to ż samy z zakresem postanowienia wpisanego do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Nie jest konieczna dok ł adna, literalna identyczno ść tych postanowie ń . Stanowisko Prezesa Urz ę du znajduje uzasadnienie w orzecznictwie. S ą d Najwy ż szy w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (Sygn. akt III SZP 3/06) wskaza ł , i ż stosowanie postanowie ń wzorców umów o tre ś ci to ż samej z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. mo ż e by ć uznane w stosunku do innego przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. S ą d Najwy ż szy uzna ł równie ż , i ż je ż eli S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna okre ś lon ą klauzul ę za niedozwolon ą w wyniku przeprowadzonej kontroli abstrakcyjnej i zostanie ona wpisana do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a ust. 2 ustawy o okik 1 dopuszcza si ę ka ż dy z przedsi ę biorców, który wprowadza do stosowanych klauzul zmiany o charakterze kosmetycznym, polegaj ą ce np. na przestawieniu szyku 1 W dniu 21 kwietnia 2007 r. wesz ł a w ż ycie ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. Na podstawie art. 137 ww. ustawy straci ł a moc ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. Obecnie praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów zosta ł a uregulowana w przepisie art. 24 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. 6 wyrazów lub zmianie u ż ytych wyrazów, je ż eli zmiany te nie prowadz ą do zmiany istoty klauzuli. Prezes Urz ę du odrzuca twierdzenia Spó ł ki, i ż stosowana przez ni ą umowa jedynie z nazwy by ł a umow ą rezerwacyjn ą i nie mo ż na jej uzna ć ani za umow ę rezerwacyjn ą ani za umow ę przedwst ę pn ą , jak równie ż za ofert ę sprzeda ż y, natomiast w istocie stanowi ł a rodzaj listu intencyjnego stron. Prezes Urz ę du zwraca uwag ę , i ż z tre ś ci § 6 stosowanego przez Spó ł k ę wzorca umowy wynika, i ż – w sprawach nieuregulowanych w Umowie stosuje si ę przepisy kodeksu cywilnego . Natomiast list intencyjny b ę d ą cy pisemn ą , wst ę pn ą deklaracj ą okre ś laj ą c ą cele i zamiary stron nie jest w prawie polskim przedmiotem regulacji ustawowej i nie ma mocy prawnie wi ążą cej. Z kolei postanowienie § 1 ust. 3 pkt 4 Umowy Rezerwacyjnej…/RW/2007, o tre ś ci: „(…) Powy ż sza Umowa nie stanowi oferty w rozumieniu przepisów prawa cywilnego, co akceptuje Nabywca” by ł o kwestionowane przez Urz ą d jako niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. (sygn. akt R Ł O-62- 11/07/MD). Stosownie do art. 66 § 1 k.c. o ś wiadczenie drugiej stronie woli zawarcia umowy stanowi ofert ę , je ż eli okre ś la istotne postanowienia tej umowy. Przedstawiany konsumentom przez Spó ł k ę wzorzec umowy okre ś la ł istotne postanowienia umowy rezerwacyjnej, tj. strony umowy, g ł ówne ś wiadczenia stron, termin zawarcia umowy przedwst ę pnej. Ponadto podkre ś lenia wymaga fakt, i ż umowy zawierane na rynku us ł ug deweloperskich s ą umowami nienazwanymi, nie stanowi ą stypizowanego w kodeksie cywilnym rodzaju umowy. Brak jest równie ż legalnej definicji lub innych przepisów wyra ź nie lub wprost reguluj ą cych ten typ umów. Niemniej jednak ich zasadnicze elementy zosta ł y ukszta ł towane w praktyce obrotu prawno-gospodarczego. W ś ród takich umów mo ż na wyró ż ni ć umowy rezerwacyjne, zawierane mi ę dzy nabywc ą a deweloperem. Zazwyczaj umowa rezerwacyjna ma charakter umowy wzajemnej, konsensualnej (umowa zawarta jest za porozumieniem stron, a przedmiotem umowy nie jest jeszcze wybudowanie, czy przeniesienie w ł asno ś ci lokalu mieszkalnego), odp ł atnej (obowi ą zek wniesienia przez klienta op ł aty rezerwacyjnej), umowy zobowi ą zuj ą cej do zawarcia w okre ś lonym terminie jednej z pozosta ł ych umów na rynku us ł ug deweloperskich (umowa przedwst ę pna, umowa ostateczna – rozporz ą dzaj ą ca – przenosz ą ca w ł asno ść lokalu mieszkalnego na nabywc ę ). Bior ą c pod uwag ę powy ż sze, mo ż na uzna ć , i ż stosowany przez Spó ł k ę wzorzec umowy stanowi ł wzór umowy rezerwacyjnej. Prezes Urz ę du odrzuca równie ż twierdzenie Spó ł ki, i ż ka ż da z umów przedstawianych konsumentom by ł a ustalana odr ę bnie, a przekazany projekt umowy stanowi ł jedynie podstaw ę do prowadzenia negocjacji. Spó ł ka w pi ś mie z dnia 22 sierpnia 2007 r. o ś wiadczy ł a, i ż przekazuje wzór umowy rezerwacyjnej stosowanej przy realizowanej przez ni ą inwestycji pod nazw ą „Li ś ciasta Park”, a wzór tej umowy stanowi aktualnie jedyny wzorzec umowy stosowany przez firm ę w obrocie z klientami. Brak jest w sprawie dowodu, i ż postanowienia przedmiotowego wzorca by ł y w ca ł o ś ci uzgadniane indywidualnie z konsumentem. Kwestionowane w niniejszym post ę powaniu postanowienie jest zawarte, w niezmienionej tre ś ci, w ka ż dej z sze ś ciu umów rezerwacyjnych zawartych przez Spó ł k ę . Bior ą c pod uwag ę fakt, i ż Spó ł ka przedstawia ł a konsumentom do zaakceptowania gotowe, opracowane przez ni ą , wed ł ug wzorca umowy pn. Umowa Rezerwacyjna …/RW/2007, wzory umów oznaczone kolejnymi numerami, nale ż y stwierdzi ć i ż Spó ł ka w prowadzonej dzia ł alno ś ci gospodarczej stosowa ł a wzorzec umowy. W ocenie Prezesa Urz ę du stosowane przez Spó ł k ę we wzorcu umowy pn. Umowa Rezerwacyjna…/RW/2007 nast ę puj ą ce postanowienie jest to ż same z postanowieniami wpisanymi, odpowiednio pod numerami 772 i 922 do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone: 7 „Wszelkie spory wynik ł e na tle niniejszego porozumienia rozstrzygane b ę d ą przez w ł a ś ciwy dla Spó ł ki s ą d powszechny w Ł odzi” . Równocze ś nie nale ż y przytoczy ć tre ść postanowie ń wpisanych, odpowiednio pod numerami 772 i 922 do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, zgodnie z którymi: „Do rozstrzygania sporów wynikaj ą cych z tej umowy w ł a ś ciwe b ę d ą s ą dy powszechne w Ł odzi” . „S ą dem w ł a ś ciwym do rozpatrywania wszystkich sporów wynik ł ych z umowy jest s ą d siedziby Frontonu” . S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 27 marca 2006 r. (sygn. akt XVII AmC 39/04) uzna ł , i ż postanowienie, wpisane na mocy ww. wyroku pod numerem 772 do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, narusza art. 385 1 § 1 k.c. S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 17 sierpnia 2006 r. (sygn. akt XVII AmC 100/05) uzna ł , i ż postanowienie, wpisane na mocy ww. wyroku pod numerem 922 do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, narusza art. 385 1 § 1 k.c., gdy ż wy łą cza zasad ę w ł a ś ciwo ś ci ogólnej i przemiennej s ą du, a to mo ż e stanowi ć dodatkow ą dolegliwo ść dla kupuj ą cego, a tak ż e ogranicza ć realizacj ę przys ł uguj ą cych mu uprawnie ń . Postanowienie uznane przez s ą d za niedozwolone stanowi tzw. klauzul ę prorogacyjn ą i ustala wy łą czn ą w ł a ś ciwo ść s ą du do rozpoznania ewentualnych sporów z umowy na podstawie siedziby przedsi ę biorcy. Postanowienie stosowane przez Spó ł k ę oraz postanowienia wpisane do rejestru, o którym mowa wy ż ej, odpowiednio pod numerami 772 i 922, mog ą zosta ć uznane za to ż same. Ka ż de z wy ż ej wymienionych postanowie ń dotyczy wskazania s ą du w ł a ś ciwego dla rozpoznania sporu wynik ł ego na gruncie umowy i ka ż de z nich ustala wy łą czn ą w ł a ś ciwo ść s ą du na podstawie siedziby przedsi ę biorcy. Stosowanie obu postanowie ń wywo ł uje to ż same skutki, bowiem w przypadku powstania sporu na tle wykonywania umowy, postanowienia te bezprawnie narzucaj ą konsumentom w ł a ś ciwo ść miejscow ą s ą du i ograniczaj ą ich prawa do wytoczenia powództwa, wynikaj ą ce z przepisów Kodeksu post ę powania cywilnego o w ł a ś ciwo ś ci ogólnej. Ponadto, zarówno Spó ł ka, której zosta ł postawiony zarzut w przedmiotowym post ę powaniu, jak i przedsi ę biorca, który stosowa ł we wzorcu umowy postanowienie uznane za niedozwolone na mocy wyroku S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 17 sierpnia 2006 r. (pierwotny adresat postanowienia uznanego za niedozwolone) prowadzili dzia ł alno ść gospodarcz ą na rynku us ł ug deweloperskich. Konsekwencj ą stosowania przez Spó ł k ę postanowienia wpisanego do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone jest wprowadzenie do wzorca umowy postanowienia bezwzgl ę dnie zakazanego. Stosownie bowiem do art. 479 42 § 1 k.p.c., S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów orzekaj ą c o uznaniu postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone, jednocze ś nie zakazuje ich wykorzystywania. S ą d Najwy ż szy w cytowanej powy ż ej uchwale zaakceptowa ł stanowisko, zgodnie z którym wpis postanowienia wzorca do rejestru skutkuje tym, ż e zakazane jest pos ł ugiwanie si ę wpisan ą klauzul ą we wszystkich wzorcach umów, pod rygorem sankcji z art. 58 k.c. Tym samym, w ocenie Prezesa Urz ę du, stosowanie przez Spó ł k ę we wzorcu umowy pn. Umowa Rezerwacyjna…/RW/2007, postanowienia wskazanego w sentencji decyzji jest bezprawne. W zwi ą zku z powy ż szym, stwierdza si ę , ż e druga przes ł anka art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o okik zosta ł a spe ł niona. 8 Ad. 3) Przepisy ustawy o okik nie definiuj ą poj ę cia zbiorowego interesu konsumentów. Przepis art. 24 ust. 3 stanowi jedynie, ż e nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Z ca łą pewno ś ci ą mamy do czynienia ze zbiorowym interesem konsumentów wówczas, gdy dzia ł anie przedsi ę biorcy dotyczy, b ą d ź mo ż e dotyczy ć nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da si ę zindywidualizowa ć . W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem praw nieograniczonej i nieokre ś lonej liczby konsumentów, którzy zapoznali si ę , b ą d ź mogli zapozna ć si ę z dost ę pnym wzorcem umowy zawieraj ą cym postanowienie, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone i zawarli, b ą d ź mogli zawrze ć umow ę ze Spó ł k ą . W tej sytuacji bezprawne zachowanie przedsi ę biorcy nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy maj ą charakter jednostkowy, indywidualny i nie daj ą cy si ę porówna ć z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami okre ś lonego kr ę gu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla ca ł ej grupy kontrahentów Spó ł ki. Na skutek zamieszczenia we wzorcu umowy postanowienia, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, Spó ł ka stosowa ł a postanowienie, którego stosowania zakazano. Takie dzia ł anie Spó ł ki godzi w zbiorowe interesy konsumentów. W zwi ą zku z powy ż szym, stwierdza si ę , ż e trzecia przes ł anka art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o okik zosta ł a spe ł niona. Jak wynika z ustale ń dokonanych w niniejszej decyzji, Spó ł ka zaprzesta ł a w ogóle stosowania wzorca umowy pn. Umowa Rezerwacyjna…/RW/2007. Natomiast ka ż da z umów rezerwacyjnych, którymi Spó ł ka by ł a zwi ą zana, na skutek zastosowania wi ążą cego strony umowy postanowienia § 3 ust. 3, zosta ł a rozwi ą zana z dniem up ł ywu terminu do zawarcia umowy przedwst ę pnej. Ostatnia z umów rezerwacyjnych zosta ł a rozwi ą zana z up ł ywem dnia 30 wrze ś nia 2007 r. W zwi ą zku z powy ż szym Prezes Urz ę du uzna ł , i ż nast ą pi ł o zaniechanie stosowania praktyki przez Spó ł k ę . W odniesieniu do argumentacji Spó ł ki, i ż zaprzesta ł a stosowania kwestionowanego przez Prezesa Urz ę du postanowienia z w ł asnej woli jeszcze przed wszcz ę ciem post ę powania, Prezes Urz ę du zwraca uwag ę , i ż zaniechanie stosowania praktyki przez Spó ł k ę nast ą pi ł o z powodu rozwi ą zania umów rezerwacyjnych, a nie na skutek dzia ł a ń podj ę tych przez Spó ł k ę polegaj ą cych b ą d ź na zmianie kwestionowanego w przedmiotowym post ę powaniu postanowienia b ą d ź jego wykre ś leniu ze stosowanego wzorca umowy oraz wi ążą cych Spó ł k ę umów. Ponadto bior ą c pod uwag ę tre ść przepisu art. 105 ustawy o okik, zgodnie z którym, nie wszczyna si ę post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, je ż eli od ko ń ca roku, w którym zaprzestano ich stosowania, up ł yn ął rok, nale ż y stwierdzi ć , i ż nie ma znaczenia w niniejszym post ę powaniu fakt, ż e praktyka zosta ł a zaniechana z dniem 1 pa ź dziernika 2007 r., a post ę powanie zosta ł o wszcz ę te w dniu 10 pa ź dziernika 2007 r. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o okik, nie wydaje si ę decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuj ą c ą zaniechanie jej stosowania, je ż eli przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W takim przypadku, Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy 9 konsumentów i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania, przy czym ci ęż ar udowodnienia okoliczno ś ci zaniechania stosowania zarzucanej praktyki spoczywa na przedsi ę biorcy. Wobec spe ł nienia przes ł anek koniecznych do stwierdzenia praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów okre ś lonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o okik oraz przes ł anek wydania decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania wskazanych w art. 27 ustawy o okik, Prezes Urz ę du orzek ł jak w pkt I sentencji. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o okik, Prezes Urz ę du mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę , w drodze decyzji, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary, je ż eli przedsi ę biorca ten, cho ć by nieumy ś lnie, dopu ś ci ł si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ustawy o okik. Przepis ten stanowi podstaw ę i górn ą granic ę ustalenia kary dla Spó ł ki, która w 2007 r. osi ą gn ęł a przychód w wysoko ś ci (tajemnica przedsi ę biorstwa) z ł . W zwi ą zku z powy ż szym maksymalna kara na ł o ż ona na Spó ł k ę mo ż e wynie ść (tajemnica przedsi ę biorstwa) z ł . Ustawa nie zawiera zamkni ę tego katalogu przes ł anek, od których uzale ż niona jest wysoko ść kar nak ł adanych na przedsi ę biorców. W art. 111 ustawy o okik przyk ł adowo jedynie wskazano, i ż przy ustalaniu wysoko ś ci kar pieni ęż nych, Prezes Urz ę du winien wzi ąć pod uwag ę okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy o okik, a tak ż e uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Ponadto orzecznictwo wskazuje, ż e w przypadku kar przes ł ankami, które nale ż y bra ć pod uwag ę , s ą : potencja ł ekonomiczny przedsi ę biorcy, skutki praktyki dla konkurencji lub kontrahentów, dopuszczalny poziom kary wynikaj ą cy z przepisów ustawy oraz cele, jakie kara ma osi ą gn ąć (por.: wyrok S ą du Najwy ż szego z 27.06.2000 r., sygn. akt I CKN 793/98). Na wysoko ść kary w przedmiotowej sprawie mia ł wp ł yw zawodowy (profesjonalny) charakter prowadzonej przez Spó ł k ę dzia ł alno ś ci na rynku us ł ug deweloperskich, oko ł o pó ł roczny okres stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów oraz podj ę cie przez Urz ą d dzia ł a ń na podstawie art. 31 pkt 13 ustawy o okik i wyst ą pienie do Spó ł ki w sprawie ochrony praw i interesów konsumentów w zakresie stosowania przez Spó ł k ę niedozwolonych postanowie ń umownych we wzorcu umowy (sygn. akt R Ł O-62- 11/07/MD), które to okoliczno ś ci sk ł aniaj ą do na ł o ż enia kary o charakterze represyjnym. Zauwa ż y ć przy tym nale ż y, ż e rejestr postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone jest jawny, powszechnie dost ę pny i publikowany na stronie internetowej Urz ę du: www.uokik.gov.pl . Zakaz stosowania postanowie ń wzorców umowy wpisanych do wskazanego rejestru nie budzi ż adnych w ą tpliwo ś ci. Jednocze ś nie uwzgl ę dni ć nale ż y, ż e przed wszcz ę ciem post ę powania Spó ł ka zaniecha ł a stosowania kwestionowanej przez Prezesa Urz ę du praktyki oraz fakt, i ż post ę powanie nie zosta ł o wszcz ę te w nast ę pstwie skarg konsumenckich, co mo ż e ś wiadczy ć o ograniczonym zakresie rzeczywistych negatywnych skutków wywo ł anych przez dzia ł ania Spó ł ki. To w ostatecznym rachunku przekonuje, aby karze nada ć walor edukacyjny, przy zapewnieniu odpowiedniego stopnia jej odczuwalno ś ci. Zdaniem Prezesa Urz ę du, taki charakter b ę dzie mia ł a kara w wysoko ś ci 1 400,00 z ł . Wobec powy ż szego, Prezes Urz ę du orzek ł jak w pkt II sentencji. 10 Kar ę nale ż y wp ł aci ć w ci ą gu 14 dni od daty uprawomocnienia si ę decyzji do Narodowego Banku Polskiego, Oddzia ł Okr ę gowy w Warszawie, na rachunek Nr 51101010100078782231000000 . Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o okik w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Ł odzi. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury Barbara Roma ń czak-Graca Otrzymuje: Radca Prawny Artur Wasilewski Kancelaria Radcy Prawnego ul. Skarbowa 27 91-473 Ł ód ź pe ł nomocnik P.R.B. BUDOMAL A. Le ś niak, R. Le ś niak sp. j. ul. Al. W ł ókniarzy 221/225 90-642 Ł ód ź 11