RLU-41/2004

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW CEZARY BANASIŃSKI Delegatura w Lublinie 20-079 Lublin, ul. Dolna 3-go Maja 5 Tel. (0-81) 532-35-31, 532-54-48, Fax (0-81) 532-08-26 E-mail: lublin@uokik.gov.pl Lublin, dnia 31 grudnia 2004 r. RLU-61-142/04/IM Decyzja RLU Nr 41/2004 Na podstawie art. 23c ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. z 2003 r. Nr 86 poz. 804 ze zm.), stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie określenia właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. z 2002 r. Nr 18 poz. 172), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów wszczętego z urzędu przeciwko Przedsiębiorstwu Państwowej Komunikacji Samochodowej w S. - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę Przedsiębiorstwa Państwowej Komunikacji Samochodowej w S., polegającą na naruszaniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, poprzez nie zamieszczanie na tablicach rozkładów jazdy autobusów wszystkich, niezbędnych dla osób podróŜujących informacji, co stanowi naruszenie art. 23a ust. 1 i 2 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, oraz nakazuje zaniechanie jej stosowania, II. zobowiązuje się Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w S. do złoŜenia w dzienniku „Gazeta Olsztyńska”, na stronie 2, w wyróŜnionej ramce, drukiem o wymiarze czcionki nie mniejszym niŜ 5 mm, w terminie 30 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, jednokrotnego oświadczenia o następującej treści: „ Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w S. oświadcza , iŜ nie umieściło w odniesieniu do przewozów pasaŜerskich na 2 trasie Olsztyn – S., na dworcowych i stanowiskowych tablicach rozkładów jazdy, wszystkich niezbędnych dla konsumentów informacji. Na rozkładach jazdy nie zostały umieszczone informacje o ograniczeniu moŜliwości nabycia, przez osoby uprawnione do ulgi 50%-owej, biletów w kasie dworca autobusowego w Olsztynie. Działanie to stanowi naruszenie art. 23a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. z 2003 r. Nr 86 poz. 804 ze zm.), polegające na nie wypełnieniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji. Decyzją Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Nr 41/2004 z dnia 31 grudnia 2004 r. powyŜej opisane działanie PPKS w S. zostało uznane za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, w związku z czym, Prezes UOKiK nakazał jego zaniechanie.” Uzasadnienie: W związku z otrzymaniem od Rzecznika Praw Obywatelskich pisma w sprawie ograniczeń w przewozach pasaŜerskich, wykonywanych przez Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w S. (zwane dalej: PPKS) Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeprowadził z urzędu postępowanie wyjaśniające w sprawie wstępnego ustalenia, czy działania PPKS nie stanowią praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, określonych w art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (…), co uzasadniałoby podjęcie działań określonych w tejŜe ustawie. Postępowanie wyjaśniające zostało zakończone w dniu 7.09.2004 r. Opierając się na jego wynikach Prezes UOKiK wszczął w tym samym dniu postępowanie przeciwko Przedsiębiorstwu Państwowej Komunikacji Samochodowej w S. w związku z podejrzeniem stosowania przez tego przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, poprzez naruszenie obowiązku przewozu osób na trasie Olsztyn - GiŜycko – S., zgodnie z podanym do publicznej wiadomości rozkładem, co moŜe stanowić naruszenie art. 23a ust. 1 przywołanej na wstępie ustawy o ochronie (...). Materiały uzyskane przez organ antymonopolowy w postępowaniu wyjaśniającym zostały postanowieniem Prezesa UOKiK z dnia 7.09.2004 r. włączone w poczet dowodów w postępowaniu w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W trakcie postępowania wyjaśniającego i następnie administracyjnego organ antymonopolowy skierował do PPKS pytania dotyczące: • zasad zabierania (kolejności) podróŜnych do autobusów, • warunków zakupu biletów w kasach dworcowych, • sposobu informowania podróŜnych o zasadach przewozu, w tym o ograniczeniach przewozu, 3 • przyczyn ograniczenia moŜliwości nabywania przez część pasaŜerów biletów w kasie dworcowej. PPKS w S. poinformował, Ŝe w pierwszej kolejności zabiera do swoich autobusów podróŜnych jadących do najdalszych, na danej trasie, miejscowości i dotyczy to wyłącznie sytuacji zakupu biletu u kierowcy, a nie w kasie dworcowej. Zdaniem PPKS jest to rozwiązanie wynikające „z Ŝycia” i usprawiedliwione faktem obiektywnie większej moŜliwości dojazdu do miejscowości połoŜonych bliŜej. Ponadto PPKS przyznał, Ŝe studenci i uczniowie korzystający z tzw. ulgi komercyjnej w wysokości 50% nie posiadają moŜliwości zakupu biletów w kasach dworca autobusowego w Olsztynie, na kurs Olsztyn – S. o godzinie 14.00 . Według PPKS kurs ten cieszy się duŜą frekwencją i bez zablokowania studentom oraz uczniom moŜliwości zakupu biletu w kasie trudno byłoby dojechać innym pasaŜerom do Olecka, czy Suwałk. Ulga komercyjna została wprowadzona dla uczniów i studentów w celu poprawienia frekwencji (dopełnienie autobusów). Natomiast ograniczenie w dostępności nabycia biletów zostało wprowadzone ze względu na „kłopoty z nabyciem biletów przez podróŜnych nie objętych taką ulgą”. Przewoźnik wskazał, Ŝe korzystanie z ulg jest bardzo często obarczone „pewnym ryzykiem i dyskomfortem”. Odnośnie sposobu informowania o warunkach i zasadach przewozów pasaŜerskich, PPKS wyjaśnił, Ŝe podróŜni są informowani o zasadach korzystania z ulgi komercyjnej (w tym o braku moŜliwości zakupu biletu w kasie dworcowej) poprzez ogłoszenie pod dworcowym rozkładem jazdy oraz za pośrednictwem informacji i kasjera. Uzasadniając wprowadzone ograniczenie PPKS wyjaśnił, Ŝe kurs Olsztyn – S. z godziny 14.30 cieszy się duŜą frekwencją i w sytuacji braku bariery dla studentów i uczniów „normalni podróŜni” mogliby być pozbawieni moŜliwości dojazdu do Olecka, czy S.. Zdaniem PPKS, nie narusza on obowiązku powszechności przewozu, ale ogranicza tylko „dostępność do ulgi”. Z wyjaśnień PPKS wynika takŜe, Ŝe studenci, do chwili wprowadzenia przedmiotowego ograniczenia, stanowili podstawową grupę pasaŜerów w autobusie, a nie „grupę dopełniającą miejsca”. Ponadto PPKS wyraził zdanie, iŜ na dworcowych rozkładach nie podaje się informacji o ulgach, cenach biletów, warunkach obsługi podróŜnych. Prezes UOKiK ustalił, co następuje: Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. Prawo przewozowe (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 50 poz. 601) w art. 4 ustala prawo przewoźnika do wydania regulaminu określającego warunki obsługi podróŜnych, odprawy oraz przewozu osób i rzeczy. PPKS wydał, na tej podstawie „Regulamin zarobkowego przewozu osób i rzeczy w krajowym transporcie 4 autobusowym”, obowiązujący od 1 grudnia 1998 r. W § 10 pkt 5 tego Regulaminu znajduje się zapis dotyczący ograniczenia powszechności dostępu do niektórych kursów w komunikacji regularnej. Mianowicie takie ograniczenie podaje się w rozkładzie jazdy oraz na dworcowych i przystankowych tablicach z godzinami odjazdów autobusów. Organ antymonopolowy zwrócił się do zarządzającego obiektem dworcowym w Olsztynie, z którego odjeŜdŜają autobusy PPKS S., o udostępnienie informacji na temat zawartości tablic rozkładowych. Ustalono, Ŝe informacje na temat połączeń wykonywanych przez PPKS zostały zamieszczone w dwojaki sposób: na tablicy rozkładowej w holu dworca oraz na tzw. tablicach stanowiskowych. Z przedstawionych przez zarządzającego Dworcem wydruków wynika, Ŝe PPKS nie zlecił umieszczenia na obu tablicach informacji dotyczących ograniczeń w moŜliwości nabycia biletu na przejazd przez jedną z kategorii pasaŜerów. Zarządca przedstawił równieŜ zestawienie ulg tzw. handlowych przyznanych przez przewoźników korzystających z dworca w Olsztynie. TakŜe z wydruku strony internetowej PPKS, obejmującej tablice dworcowe na dworcu autobusowym w Olsztynie nie wynika, Ŝe umieszczona została tam informacja o zastosowanym ograniczeniu. Ponadto zarządca dworca w Olsztynie poinformował, Ŝe w okienkach kas i informacyjnym wywieszono ogłoszenia o wysokościach i rodzajach ulg handlowych. Z przedłoŜonego przez PPKS zarządzenia Nr 5 Dyrektora Przedsiębiorstwa Państwowej Komunikacji Samochodowej w S. z dnia 20 maja 2002 r. oraz wydanego do tego zarządzenia Aneksu Nr 1 z dnia 21 października 2002 r. wynika powszechność stosowania w komunikacji pośpiesznej 50%-owej ulgi dla studentów i uczniów. Jednocześnie w tym akcie prawnym, ani w załącznikach do niego, nie wspomina się o ograniczeniu dostępu do realizacji tychŜe ulg. Jedyna informacja o wyłączeniu moŜliwości nabycia biletów w kasach dworcowych na kursy: Olsztyn – S. (godz. 14.30) oraz Warszawa – S. (godz. 16.05), jest dopisana pod „Tabelą cen biletów w komunikacji pośpiesznej – obowiązujących od 16.06.2002 r.”. Prezes UOKiK zwaŜył, co następuje: Praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest między innymi, zgodnie z art.. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (...) naruszenie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, pełnej i prawdziwej informacji. Przy czym za interes zbiorowy nie moŜe być uznana jedynie suma interesów indywidualnych. W przedmiotowej sprawie, ze względu na z góry nieograniczony krąg konsumentów, którzy mogą korzystać z usług PPKS ma miejsce stan faktyczny, w którym istnienie interesu zbiorowego jest bezsporne. 5 Organ antymonopolowy ustalił, Ŝe w stosunku do części pasaŜerów, korzystających z usług PPKS zostało wprowadzone ograniczenie w korzystaniu z tzw. ulgi handlowej, tj. moŜliwości nabycia biletu na przejazd z 50 %-ową zniŜką. Mianowicie na dwa kursy realizowane przez tego przedsiębiorcę (z Olsztyna i z Warszawy) studenci nie mogą nabyć biletów ulgowych w kasie. W oparciu o materiały przekazane przez PPKS naleŜy stwierdzić, Ŝe ograniczenie takie nie ma oparcia w zarządzeniu Dyrektora PPKS Nr 5, regulującym kwestie ulg handlowych. Zgodnie z „Regulaminem zarobkowego przewozu osób...” ograniczenie dostępu do niektórych kursów w komunikacji regularnej musi być podane na tablicach z rozkładami jazdy. Ulga handlowa została ogłoszona publicznie (zarządzenie Nr 5, ogłoszenia przy okienkach kasowych), a jej stosowanie wiąŜe się z ograniczeniem dostępności dla określonej kategorii konsumentów do biletów na przejazd, a więc ograniczeniem przewozu na niektórych kursach. JeŜeli PPKS wprowadził oficjalnie rozkład jazdy, a następnie takŜe oficjalnie (zarządzeniem Dyrektora PPKS) wprowadzono powszechnie obowiązującą ulgę dla studentów w wysokości 50% na wszystkich kursach pośpiesznych, to powinna być ona wobec wszystkich uprawnionych stosowana. Na dwóch jednak kursach (Warszawa – S. i Olsztyn – S.) PPKS zablokował jednak moŜliwość nabycia biletów przez studentów w kasach dworcowych, co skutkuje ograniczeniem dostępu do powszechnie wykonywanego przewozu na publicznie ogłoszonych warunkach. Nie moŜna bowiem uznać za wystarczające ogłoszenie o ograniczeniu w sprzedaŜy biletów w formie ulotek przed kasami. Po pierwsze ograniczenie to nie zostało wprowadzone odpowiednim zarządzeniem. Informacja o nim jest tylko dopisana pod „Tabelą cen biletów w komunikacji pośpiesznej”, wydanej na podstawie odpowiednich zarządzeń Dyrektora PPKS. NiezaleŜnie od tego faktu, zgodnie z § 10 pkt 5 „Regulaminu zarobkowego przewozu osób...” ograniczenie w dostępności do niektórych kursów (studenci mieli słuŜyć tylko za „dopełnienie” autobusów, co mogło łączyć się z „dyskomfortem”) powinno znaleźć się na dworcowych i przystankowych tablicach z rozkładami jazdy. Łatwo moŜna wyobrazić sobie sytuację, kiedy dany pasaŜer, obdarzony przez PPKS ulgą handlową, dowiaduje się bezpośrednio przed odjazdem w okienku kasowym o braku moŜliwości nabycia biletu z ulgą, a następnie, po udaniu się na stanowisko odjazdów autobusów, nie dostaje się do autobusu z powodu braku miejsc. Takie ograniczenie ma miejsce, a więc informacja o nim powinna się znaleźć, zgodnie z „Regulaminem zarobkowego przewozu osób...”, na tablicach z godzinami odjazdów autobusów. PPKS wyjaśnił, Ŝe informacji o ulgach nie podaje się na tablicach z rozkładami jady. Jednak w tym przypadku nie chodzi o ulgę, ale o istotne ograniczenie dostępności do niektórych kursów w wyniku niemoŜności nabycia ulgowych biletów w kasie dworcowej. Z informacji przekazanych przez zarządcę dworca autobusowego w Olsztynie wynika, Ŝe tylko PPKS 6 stosuje takie specyficzne ograniczenie, a więc ze względu na swoją wagę powinno się ono znaleźć bezpośrednio na tablicach z rozkładem jazdy. Organ antymonopolowy nie zgodził się równieŜ z poglądem PPKS, Ŝe ogranicza on dostęp do ulgi, a nie do kursów. Kryteria moŜliwości zastosowania 50%-owej ulgi dla studentów są oczywiste i podane przez sam PPKS (studenci do ukończenia 26 roku Ŝycia). JeŜeli dany konsument jest studentem w wieku do 26 lat, to jest uprawniony do ulgi i jest to uprawnienie bezwzględne. Ograniczeniu natomiast podlega moŜliwość skorzystania z dwóch kursów PPKS, poprzez utrudnienie zakupu biletów w kasach dworcowych. Organ antymonopolowy stanął na stanowisku, iŜ brak tak istotnej informacji, o niemoŜności nabycia biletów w kasie dworcowej, na najbardziej naturalnym miejscu, z którego czerpie informacje kaŜdy pasaŜer, a więc tablicy z rozkładem jazdy, jest praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. W odniesieniu do zasady zabierania w pierwszej kolejności do autobusów, juŜ po wejściu podróŜnych z biletami, osób podróŜujących najdalej organ antymonopolowy nie zgłasza zastrzeŜeń. Takie działanie ma praktyczne i logiczne uzasadnienie (im dalsza miejscowość tym mniej do niej kursów). W związku z powyŜszym organ antymonopolowy orzekł, jak w sentencji. Stosownie do treści art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie (...) w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Lublinie. Otrzymuje: Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w S. decyzja podpisana z up. Prezesa UOKiK przez P. Ewę Wiszniowską Dyrektora Delegatury UOKiK w Lublinie