RKT-82/2006

DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dnia 20. 11. 2006r. RKT – 61 – 73/06/AD DECYZJA Nr RKT - 82/2006 Stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2005r. Nr 244, poz. 2080, Dz. U. z 2006r. Nr 157, poz. 1119, Dz. U. Nr 170, poz. 1217) i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2002r. Nr 18, poz. 172 ze zm.) - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. Po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, przeciwko Arkanum Sp. z o.o. w Katowicach, ul. Wita Stwosza 2, na podstawie art. 23 c ust. 1 o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje si ę za naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów praktyki polegaj ą ce na: 1. Uniemo ż liwianiu konsumentom skorzystania z prawa odst ą pienia od umów sprzeda ż y zawartych poza lokalem przedsi ę biorstwa bez podawania przyczyn w terminie dziesi ę ciu dni od ich zawarcia, co jest niezgodne z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny (Dz. U. Nr 22, poz. 271 ze zm.) oraz z art. 23 a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 2. Niedope ł nieniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji polegaj ą cego na informowaniu konsumentów na pi ś mie przed zawarciem umów poza lokalem przedsi ę biorstwa o prawie odst ą pienia od tych umów w terminie dziesi ę ciu dni od ich zawarcia bez podawania przyczyn i wr ę czaniu konsumentom przed zawarciem z nimi umów poza lokalem przedsi ę biorstwa wzorów o ś wiadcze ń o odst ą pieniu od tych umów, poprzez co dosz ł o do naruszenia art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny (Dz. U. Nr 22, poz. 271 ze zm.) oraz art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje si ę zaniechanie ich stosowania. II. Na podstawie art. 72 w zwi ą zku z art. 75 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów obci ąż a si ę Arkanum Sp. z o.o. w Katowicach, ul. Wita Stwosza 2, kosztami opisanego na wst ę pie post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów oraz zobowi ą zuje si ę tego przedsi ę biorc ę do zwrotu Prezesowi Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów post ę powania w kwocie 46 z ł (s ł ownie: czterdziestu sze ś ciu z ł otych). 1 Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej tak ż e Prezesem Urz ę du) przeprowadzono post ę powanie wyja ś niaj ą ce (RKT-61-60/06/AD) w sprawie dzia ł alno ś ci Arkanum Sp. z o.o. w Katowicach (zwanej dalej tak ż e spó ł k ą lub przedsi ę biorc ą ), w toku którego ustalono, ż e spó ł ka ta mo ż e stosowa ć bezprawne praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów. Podejrzenie takie zachodzi ł o pomimo wyja ś nie ń spó ł ki, zgodnie z którymi nie zawiera ona z konsumentami umów poza lokalem przedsi ę biorstwa (karty nr 7 – 9). Nast ę pnie, Postanowieniem nr 1 z dnia 05. 09. 2006r. (karta nr 1) wszcz ę to niniejsze post ę powanie administracyjne pod zarzutami okre ś lonymi w sentencji tej decyzji. W pi ś mie z dnia 12. 09. 2006r. przedsi ę biorca z ł o ż y ł kolejne wyja ś nienia dotycz ą ce prowadzonej przez niego dzia ł alno ś ci gospodarczej i zawieranych w jej ramach umów z konsumentami (karty nr 47-48). Spó ł ka wskaza ł a, ż e prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą g ł ównie na obszarze województw ś l ą skiego, opolskiego, dolno ś l ą skiego i zachodniopomorskiego (karta nr 9). Przedmiotem zawieranych przez ni ą umów s ą wyroby zdrowotne, tj. po ś ciel zdrowotna, materace, ko ł dry, poduszki, kimona itp. Spó ł ka wskaza ł a, ż e nie prowadzi dzia ł alno ś ci handlowej w swojej siedzibie, gdzie jest zatrudniony wy łą cznie personel administracyjny. Dzia ł alno ść handlowa jest natomiast prowadzona w wynaj ę tych na ten cel lokalach, w których s ą organizowane prezentacje oraz sprzeda ż towarów, przy czym spó ł ka nie posiada sta ł ych lokali handlowych. Przedsi ę biorca o ś wiadczy ł , ż e na czas prezentacji lokale te staj ą si ę jego lokalami, a zatem nale ż y uzna ć , ż e umowy s ą zawierane w lokalu przedsi ę biorstwa. Twierdzenie to zosta ł o powtórzone w deklaracji o tej tre ś ci, ż e w ramach ww. dzia ł alno ś ci nie s ą zawierane z konsumentami umowy poza lokalem przedsi ę biorstwa (karta nr 7 verte). Konsumenci s ą zawiadamiani o prezentacjach po łą czonych ze sprzeda żą za pomoc ą plakatów oraz ulotek – tzw. zaprosze ń . W czasie prezentacji, o jakich mowa powy ż ej, konsumenci mog ą zapozna ć si ę z oferowanymi towarami, wypróbowa ć egzemplarze prezentacyjne, a przedstawiciele przedsi ę biorcy zapoznaj ą konsumentów z warunkami zakupu poszczególnych towarów (karta nr 8). Nast ę pnie konsumenci mog ą z ł o ż y ć zamówienia, a dokumenty z tym zwi ą zane s ą podpisywane w trakcie prezentacji (karta nr 8). Po tym zamówiony towar jest dostarczany pod wskazany adres. Spó ł ka Arkanum o ś wiadczy ł a, ż e konsumenci nie s ą informowani o mo ż liwo ś ci odst ą pienia od zawieranych z ni ą umów sprzeda ż y oraz nie otrzymuj ą wzorów o ś wiadczenia o odst ą pieniu (karta nr 8 verte). Jednocze ś nie przedsi ę biorca wskaza ł , ż e konsumenci mog ą odst ą pi ć od umów sprzeda ż y z nim zawartych na zasadach okre ś lonych w ustawie z dnia 27 lipca 2002r. o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. Nr 141, poz. 1176 ze zm.). Przedsi ę biorca o ś wiadczy ł , ż e nie uznaje za zasadne powo ł ywanie si ę przez konsumentów na przepisy ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny (zwanej dalej tak ż e uonpk), gdy ż zawierane przez niego umowy nie podlegaj ą regulacji tej ustawy (karta nr 9). Sporadycznie przedsi ę biorca wyra ż a jednak zgod ę na odst ą pienie od umowy i zwrot wzajemnych ś wiadcze ń , gdy od nabycia towaru nie min ęł y trzy miesi ą ce, a zwracany towar jest w stanie niezmienionym, tzn. nie by ł przez konsumenta w ogóle u ż ywany. Zachowanie to ma s ł u ż y ć budowaniu pozytywnego wizerunku spó ł ki. W toku post ę powania zgromadzono dwa wzory zamówie ń , jeden dotycz ą cy kolekcji Gorbina, a drugi kolekcji Golden Wool (karta nr 19 i 19 verte) oraz umowy faktycznie zawarte z konsumentami z ich wykorzystaniem (karty nr 20 – 22, 35 – 37 i 41), materia ł y informuj ą ce o planowanych prezentacjach (karty nr 10 – 11), materia ł y informacyjne zawieraj ą ce ofert ę 2 spó ł ki (karty nr 12 – 17), regulamin promocji (karta nr 18), jak równie ż dokumenty rejestrowe spó ł ki (karty nr 25 – 28). Do Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów wp ł yn ęł y te ż dokumenty dotycz ą ce dzia ł alno ś ci Arkanum Sp. z o.o. przekazane przez Wojewódzki Inspektorat Inspekcji Handlowej (karty nr 30 – 37). Z protoko ł u kontroli przeprowadzonej u przedsi ę biorcy dnia 20. 04. 2006r. (numer akt kontroli: OK-42-59/06) wynika, ż e w jej toku ustalono, i ż przedsi ę biorca prowadzi dzia ł alno ść handlow ą w czasie organizowanych przez niego prezentacji, w wynajmowanych w tym celu lokalach tj, w domach kultury, restauracjach, szko ł ach, hotelach (karta nr 30 verte). W protokole z kontroli odnotowano równie ż fakt, ż e przedsi ę biorca odmówi ł uznania odst ą pienia przez konsumentk ę od umowy sprzeda ż y (karta nr 32). Odnosz ą c si ę do tego faktu w pi ś mie z dnia 24. 04. 2006r. kierowanym do ww. organu kontrolnego przedsi ę biorca przytoczy ł wyja ś nienia na temat prowadzonej przez niego dzia ł alno ś ci to ż same z tymi, które zosta ł y zawarte w ww. pi ś mie z dnia 05. 07. 2006r. kierowanym do Prezesa Urz ę du. Do Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów wp ł yn ęł a równie ż informacja Miejskiego Rzecznika Konsumentów z Jaworzna (zwanego dalej tak ż e rzecznikiem) na temat dzia ł alno ś ci Arkanum Sp. z o.o. W pi ś mie z dnia 07. 06. 2006r. (znak RK.6343/28/06, karta nr 38) rzecznik ten wskaza ł , ż e przedsi ę biorca mo ż e narusza ć zbiorowe interesy konsumentów w ten sposób, ż e nie udziela rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji o prawie odst ą pienia od umów zawartych poza lokalem przedsi ę biorstwa, a tak ż e nie wr ę cza wzoru o ś wiadcze ń o odst ą pieniu. Jednocze ś nie rzecznik konsumentów podniós ł , ż e przedsi ę biorca nie honoruje pisemnych o ś wiadcze ń konsumentów o odst ą pieniu od zawartych przez nich umów oraz uniemo ż liwia zwrot towaru (karta nr 38 verte). Na potwierdzenie tego rzecznik przes ł a ł w za łą czeniu do pisma z dnia 17. 07. 2006r. (znak RK.6343/28/06, karta nr 40) skarg ę konsumentki (karta nr 42), swoje pisma w sprawie odst ą pienia od umowy do Arkanum Sp. z o.o. (karty nr 43 i 45) oraz odpowiedzi przedsi ę biorcy (karty nr 44 i 46). W pi ś mie z dnia 12. 09. 2006r. przedsi ę biorca poinformowa ł , ż e podtrzymuje swoje stanowisko, zgodnie z którym zawierane przez niego umowy z konsumentami nie s ą umowami zawieranymi poza lokalem przedsi ę biorstwa (karta nr 47). Na potwierdzenie tego spó ł ka wskaza ł a, ż e na czas prezentacji, wynajmowane przez ni ą lokale staj ą si ę jej lokalami. Do pisma do łą czono dwie przyk ł adowe umowy najmu lokalu (karty nr 49 i 50). W toku niniejszego post ę powania Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: Arkanum Sp. z o.o. prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą na podstawie wpisu do Krajowego Rejestru S ą dowego pod numerem 0000187469 (karta nr 26 – 28). Przedsi ę biorca prowadzi dzia ł alno ść g ł ównie na obszarze województw ś l ą skiego, opolskiego, dolno ś l ą skiego i zachodniopomorskiego (karta nr 9). Stosownie do wpisu zawartego w ww. rejestrze przedsi ę biorca prowadzi dzia ł alno ść z zakresu handlu detalicznego poza sieci ą sklepow ą (karta nr 27 i 7 verte) i jednocze ś nie nie prowadzi dzia ł alno ś ci handlowej w swojej siedzibie (karta nr 7 verte). Spó ł ka nie posiada te ż sta ł ych lokali handlowych (karty nr 7 verte i 9). Spó ł ka zawiera z konsumentami umowy dotycz ą ce sprzeda ż y wyrobów zdrowotnych tj. po ś cieli, materacy, ko ł der, kimon itp. (karty nr 7, 12 - 17). Umowy s ą zawierane podczas prezentacji organizowanych w wynaj ę tych lokalach w szko ł ach, domach kultury, hotelach, restauracjach itp. (karty nr 7 verte, 30 verte). Przedsi ę biorca o ś wiadczy ł , ż e lokale te s ą oznaczane w ten sposób, ż e logo, nazwa i adres spó ł ki s ą zamieszczone przy wej ś ciu oraz wewn ą trz (karty nr 7 - 8). W lokalach tych dzia ł aj ą przedstawiciele spó ł ki. Konsumenci s ą 3 zawiadamiani o prezentacjach po łą czonych ze sprzeda żą z kilkudniowym wyprzedzeniem w wysy ł anych zaproszeniach lub za pomoc ą komunikatów zamieszczanych na plakatach (karty nr 7 verte i 10 – 11). Informacja o spó ł ce znajduje si ę przy wej ś ciu do lokalu oraz wewn ą trz pomieszczenia. Z wyja ś nie ń przedsi ę biorcy wynika, ż e prezentacje s ą prowadzone zasadniczo przez dwóch przedstawicieli spó ł ki, którzy zapoznaj ą konsumentów z oferowanymi towarami, wr ę czaj ą im cenniki, regulaminy promocji, informuj ą o w ł a ś ciwo ś ciach towarów, sposobie ich u ż ytkowania i konserwacji. Konsumenci maj ą mo ż liwo ść wypróbowania towarów w czasie prezentacji (karta nr 8). Nast ę pnie konsumenci sk ł adaj ą zamówienia na wybrane towary. Przy zawieraniu umów s ą stosowane dwa rodzaje wzorów umów. Pierwszy z nich jest wykorzystywany przy zawieraniu umów sprzeda ż y produktów z kolekcji Gorbina (karta nr 19), a drugi przy zawieraniu umów dotycz ą cych towarów z kolekcji Golden Wool (karta nr 19 verte). Ww. druki zawieraj ą informacje na temat przedsi ę biorcy, adresu jego siedziby, zamawianego towaru, jego ceny, terminu i miejsca dostawy oraz formy p ł atno ś ci. Zamówienia s ą podpisywane przez obie strony umowy. Towar jest dostarczany pod adres wskazany przez konsumenta, a przy dor ę czeniu odbieraj ą cy przesy ł k ę ma mo ż liwo ść sprawdzenia przesy ł ki w obecno ś ci dostawcy (karta nr 8). Konsumenci nie mog ą odst ą pi ć od zawartych przez nich z Arkanum Sp. z o.o. umów na podstawie przepisów ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny (karty nr 8 verte, 34, 42, 43, 46 - 48). Przedsi ę biorca wskaza ł , ż e konsumenci mog ą odst ą pi ć od zawartych z nim umów na zasadach okre ś lonych w ustawie z dnia 27 lipca 2002r. o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego, tj. w przypadku niezgodno ś ci towaru z umow ą (karta nr 8 verte). Konsumenci nie s ą informowani o mo ż liwo ś ci odst ą pienia od umowy na podstawie przepisów ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny, ani nie otrzymuj ą wzoru o ś wiadczenia o odst ą pieniu (karta nr 8 verte). W wyj ą tkowych przypadkach, tj. w sytuacji, gdy od nabycia towaru nie min ęł o wi ę cej ni ż 3 miesi ą ce, a zwracany towar by ł w stanie niezmienionym, tj. nie by ł w ogóle u ż ywany, spó ł ka dopuszcza mo ż liwo ść przyj ę cia zwrotu towaru (karta nr 9). Z o ś wiadcze ń przedsi ę biorcy wynika, ż e uznaje on zawierane przez siebie umowy za zawierane w lokalu przedsi ę biorstwa (karty nr 7 verte, 9, 34, 44 i 47 - 48). Z analizy postanowie ń umów najmu lokali przekazanych przez przedsi ę biorc ę (karty nr 49 i 50) wynika, ż e dotyczy ł y one jednorazowego najmu konkretnych lokali. Na mocy pierwszej z nich (karta nr 49) Arkanum Sp. z o.o. by ł a uprawniona do korzystania z lokalu dnia 30. 08. 2006r. w godzinach od 13 00 do 15 00 . Zgodnie z drug ą z umów (karta nr 50) przedsi ę biorca by ł uprawniony do korzystania z lokalu dnia 22. 05. 2006r. w godzinach od 14 00 do 20 00 . Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: I. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów okre ś la zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów. Ustawa ta reguluje zasady i tryb przeciwdzia ł ania praktykom naruszaj ą cym zbiorowe interesy konsumentów, je ż eli praktyki te wywo ł uj ą lub mog ą wywo ł ywa ć skutki na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W art. 23 a ww. ustawy zdefiniowano praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów. Z przepisu tego wynika, ż e praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów jest 4 godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Dla stwierdzenia naruszenia art. 23 a ust.1 ww. ustawy niezb ę dne jest wi ę c wykazanie, ż e łą cznie zosta ł y spe ł nione nast ę puj ą ce przes ł anki: - dzia ł anie przedsi ę biorcy jest bezprawne, - dzia ł anie to godzi w zbiorowe interesy konsumentów. W art. 23 ust. 2 ustawy antymonopolowej wymieniono przyk ł adowe dzia ł ania, jakie mog ą zosta ć uznane za niedozwolone praktyki godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. W przepisie tym wskazano, ż e za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę m. in. naruszenie obowi ą zku udzielenia rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji. Aby Prezes Urz ę du móg ł stwierdzi ć naruszenie przez przedsi ę biorc ę art. 23 a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, musi zastosowa ć inne ustawy, w których unormowano prawa i obowi ą zki przedsi ę biorców zawieraj ą cych umowy z konsumentami i na podstawie ich przepisów oceni ć , czy dzia ł anie przedsi ę biorcy jest niezgodne z prawem. W rozwa ż anym przypadku ustaw ą tak ą jest ustawa o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny. Ww. akt prawny normuje kwestie zawierania przez przedsi ę biorców z konsumentami umów poza lokalem przedsi ę biorstwa. W tym miejscu nale ż y wyra ź nie wskaza ć , ż e stronie niniejszego post ę powania przys ł uguje status przedsi ę biorcy zarówno w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (Dz. U. Nr 173, poz. 1807 ze zm.), jak i w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W przypadku poj ę cia „konsument” art. 4 pkt 11 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów odwo ł uje si ę do ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), która w art. 22 1 stanowi, ż e konsumentem jest osoba fizyczna dokonuj ą ca czynno ś ci prawnej niezwi ą zanej bezpo ś rednio z prowadzon ą przez ni ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą lub zawodow ą . W dalszej kolejno ś ci trzeba wyja ś ni ć poj ę cie umów zawieranych poza lokalem przedsi ę biorstwa. W tym celu nale ż y oprze ć si ę na regulacji art. 1 ust. 2 uonpk, który stanowi, ż e przez lokal przedsi ę biorstwa rozumie si ę miejsce przeznaczone do obs ł ugiwania publiczno ś ci i oznaczone zgodnie z przepisami o dzia ł alno ś ci gospodarczej. Poj ę cie „lokalu przeznaczonego do obs ł ugiwania publiczno ś ci” nawi ą zuje do terminu „lokalu przedsi ę biorstwa przeznaczonego do obs ł ugiwania publiczno ś ci” zawartego w art. 97 Kc. Przy ustalaniu zakresu poj ę cia lokalu przedsi ę biorstwa nale ż y łą cznie pos ł ugiwa ć si ę kryterium przestrzenno – funkcjonalnym. W literaturze przedmiotu przedstawiono stanowisko, zgodnie z którym obj ę te re ż imem uonpk s ą umowy zawarte w miejscu prowadzenia dzia ł alno ś ci, lecz w pomieszczeniu nie przeznaczonym do obs ł ugiwania publiczno ś ci. Jednocze ś nie jej regulacji nie podlegaj ą umowy zawarte na sezonowych stoiskach, straganach, w ogródkach, je ś li te znajduj ą si ę w pobli ż u lokalu przedsi ę biorstwa i s ą obs ł ugiwane przez personel lokalu 1 , a tak ż e umowy zawarte w lokalu innego przedsi ę biorstwa, gdzie u ż yczono miejsca do dzia ł ania. 2 Na gruncie uonpk zaistnia ł a w ą tpliwo ść , czy umowy zawierane na targach, czy wystawach podlegaj ą jej re ż imowi. Kwesti ę t ę rozstrzygni ę to w ten sposób, ż e je ś li na targu znajduje si ę sta ł e i oznaczone stoisko, to nale ż y je traktowa ć , jak lokal przedsi ę biorstwa 3 . Istotne jest wi ę c to, ż e w danym miejscu przedsi ę biorca prowadzi swoj ą dzia ł alno ść handlow ą w sposób systematyczny. W pi ś miennictwie wskazano równie ż , ż e oceniaj ą c, czy dosz ł o do zawarcia umowy poza, czy w 1 Ewa Łę towska: „Ochrona niektórych praw konsumentów – Komentarz”, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2001, Wydanie 3, str. 30. 2 Ibid str. 30 – 31. 3 Ibid, str. 31. 5 lokalu przedsi ę biorstwa, w ka ż dym przypadku nale ż y uwzgl ę dni ć okoliczno ś ci faktyczne konkretnej sprawy 4 . Z informacji przekazanych przez przedsi ę biorc ę wynika, ż e wynajmuje on od innych przedsi ę biorców oraz instytucji lokale, w których prowadzi nast ę pnie swoj ą dzia ł alno ść handlow ą . Konsumenci s ą powiadamiani o prezentacjach z kilkudniowym wyprzedzeniem w wysy ł anych zaproszeniach oraz poprzez wywieszane przez spó ł k ę plakaty. Z o ś wiadczenia przedsi ę biorcy wynika, ż e w wynajmowanych lokalach zamieszcza si ę jego logo, wskazuje si ę jego nazw ę oraz adres. (karty nr 7 i 8). W czasie prezentacji konsumenci zawieraj ą umowy, a towar jest im dor ę czany w pó ź niejszym, umówionym terminie. W pi ś mie z dnia 12. 09. 2006r. przedsi ę biorca o ś wiadczy ł , ż e lokale, w których prowadzi pokazy i zawiera umowy, traktuje jako lokale swojego przedsi ę biorstwa. To przemawia jego zdaniem za tym, ż e zawierane przez niego umowy nale ż y traktowa ć , jak umowy zawierane w lokalu przedsi ę biorstwa, a zatem nie podlegaj ą ce regulacji uonpk (karty nr 47 i 48). Ze stanowiskiem takim nie mo ż na si ę zgodzi ć . W rozwa ż anej sprawie, przy dokonywaniu oceny, czy analizowane umowy s ą zawierane w, czy te ż poza lokalem przedsi ę biorstwa, nale ż y odwo ł a ć si ę do kryterium przestrzennego i funkcjonalnego, a tak ż e nale ż y uwzgl ę dni ć kryterium czasowe. Z o ś wiadczenia z ł o ż onego przez przedsi ę biorc ę wynika, ż e nie posiada on sta ł ych lokali handlowych (karta nr 7 verte). Dalsze informacje wskazuj ą na to, ż e w czasie prezentacji, tylko spó ł ka Arkanum korzysta z poszczególnych lokali (karta nr 47). Z przekazanych umów najmu (karty nr 49 – 50) wynika, ż e lokale nie s ą zajmowane przez spó ł k ę Arkanum w sposób ci ą g ł y, czy systematyczny, lecz w sposób jednorazowy. Na mocy ww. umów spó ł ce przys ł ugiwa ł o prawo do korzystania z lokalu przez dwie, a w drugim przypadku przez sze ść godzin. Punkty prowadzenia przez przedsi ę biorc ę prezentacji oraz zawierania przez niego umów z konsumentami nie s ą wi ę c punktami sta ł ymi, w których w sposób systematyczny, powtarzalny, przedsi ę biorca prowadzi swoj ą dzia ł alno ść handlow ą . W ś wietle przedstawionych okoliczno ś ci nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e Arkanum Sp. z o.o. zawiera w rozwa ż anym zakresie umowy z konsumentami poza lokalem przedsi ę biorstwa. Na ocen ę tego nie ma wp ł ywu fakt, ż e przedsi ę biorca zamieszcza w wynajmowanych pomieszczeniach informacje na temat swojej nazwy oraz adresu. Przepisy o dzia ł alno ś ci gospodarczej dotycz ą ce oznaczenia miejsca prowadzenia przez przedsi ę biorc ę dzia ł alno ś ci gospodarczej, do których odwo ł anie zawarto w art. 1 ust. 2 uonpk, ju ż nie obowi ą zuj ą . Z dniem 21. 08. 2004r. utraci ł bowiem moc obowi ą zuj ą c ą przepis art. 11 ustawy z dnia 19 listopada 1999r. Prawo dzia ł alno ś ci gospodarczej (Dz. U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.), który stanowi ł , ż e zak ł ad g ł ówny, oddzia ł oraz inne sta ł e miejsce prowadzenia dzia ł alno ś ci gospodarczej powinny by ć oznaczone na zewn ą trz oznaczeniem przedsi ę biorcy oraz zwi ę z łą informacj ą o przedmiocie wykonywanej dzia ł alno ś ci. W ś wietle powy ż szego nale ż y stwierdzi ć , ż e do dzia ł a ń spó ł ki Arkanum stosuje si ę przepisy ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny. Utworzenie szczególnego re ż imu prawnego dla umów zawieranych przez konsumentów z przedsi ę biorc ą poza lokalem przedsi ę biorstwa znajduje uzasadnienie w tym, ż e technik ę t ę uznano za zagra ż aj ą c ą ekonomicznym interesom konsumentów. W literaturze okre ś la si ę , ż e zagro ż e ń nale ż y upatrywa ć w szczególno ś ci w ograniczeniu swobody przy podejmowaniu decyzji przez konsumenta wynikaj ą cej ze stosowania przez przedsi ę biorców ró ż nych technik maj ą cych na celu sk ł onienie potencjalnych kontrahentów do zawarcia umowy, co jest zagro ż eniem dla ich ś wiadomego uczestnictwa na rynku 5 , w dezorientacji konsumentów, 4 Marek H ł adyszewski (w:) red. Ewa Nowi ń ska i Piotr Cybula: „Europejskie prawo konsumenckie a prawo polskie”, Kantor Wydawniczy Zakamycze, wydanie I, Kraków 2005r, str. 142. 5 Ewa Łę towska: „Prawo umów konsumenckich”, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2002r., wydanie 2., str. 261. 6 nieumiej ę tno ś ci w ł a ś ciwej oceny warunków umowy i jej przedmiotu w krótkim czasie trwania prezentacji, a tak ż e w utrudnieniach na wypadek konieczno ś ci kontaktów postkontraktowych 6 . Uonpk reguluje w rozdziale I tryb zawierania umów poza lokalem przedsi ę biorstwa oraz nak ł ada na przedsi ę biorców zawieraj ą cych w ten sposób umowy z konsumentami obowi ą zki informacyjne, jak równie ż przyznaje konsumentom szczególne uprawnienia. Celem wprowadzenia tej regulacji by ł o zapewnienie konsumentom takich warunków, w których b ę d ą oni mogli w pe ł ni decydowa ć o podejmowanych dzia ł aniach, w których b ę d ą posiadali mo ż liwo ść ś wiadomego i swobodnego uczestniczenia w rynku. 1. Jednym ze sposobów ochrony konsumentów zawieraj ą cych umowy na odleg ł o ść jest przyznanie im prawa do odst ą pienia od umowy zawartej w tym trybie w terminie dziesi ę ciu dni. Jest to ustawowy wyj ą tek od zasady pacta servanda sunt . Tzw. okres cooling off , w którym konsument mo ż e odst ą pi ć od umowy, jest instytucj ą charakterystyczn ą dla prawa konsumenckiego, prze ł amuj ą c ą tradycyjne zasady prawa cywilnego. Instytucja ta ma na celu ochron ę s ł abszych uczestników rynku w relacjach z uczestnikami silniejszymi. Uprawnienie to zapewnia konsumentom mo ż liwo ść ponownego przeanalizowania warunków zawartej umowy oraz odst ą pienia od niej po namy ś le i pod nieobecno ść sprzedawcy. Do skutecznego odst ą pienia od umowy zawartej poza lokalem przedsi ę biorstwa wystarczy z ł o ż enie przez konsumenta stosownego o ś wiadczenia na pi ś mie w ustawowym terminie dziesi ę ciu dni od zawarcia umowy. W przypadku braku w ł a ś ciwej informacji o prawie odst ą pienia od umowy, konsument mo ż e z prawa tego skorzysta ć w terminie dziesi ę ciu dni od uzyskania stosownej informacji, nie pó ź niej ni ż w terminie trzech miesi ę cy od wykonania umowy. Katalog umów zawieranych poza lokalem przedsi ę biorstwa, do których nie stosuje si ę przepisów uonpk, zawarto w art. 5 tej ustawy. Umowy zawierane przez Arkanum Sp. z o.o. nie zaliczaj ą si ę jednak do wymienionych w tym wykazie wyj ą tków. Zgodnie z art. 2 ust. 3 uonpk, w razie odst ą pienia konsumenta od umowy zawartej poza lokalem przedsi ę biorstwa, to, co strony sobie ś wiadczy ł y, ulega zwrotowi w stanie niezmienionym, chyba ż e zmiana by ł a konieczna w granicach zwyk ł ego zarz ą du. Z przytoczonego fragmentu wynika, ż e konsument nie mo ż e skorzysta ć z prawa do odst ą pienia od umowy tak ż e wtedy, gdy dokona ł w przedmiocie umowy takich zmian, które nie by ł y konieczne w granicach zwyk ł ego zarz ą du rzecz ą , a zatem zmian, które nie powsta ł y w zwi ą zku z normalnym korzystaniem z rzeczy, zgodnym z jej przeznaczeniem. Taka regulacja chroni s ł uszne interesy przedsi ę biorców. W pozosta ł ych przypadkach konsumenci powinni mie ć mo ż liwo ść skorzystania z przys ł uguj ą cego im z mocy prawa uprawnienia do odst ą pienia od umów zawartych poza lokalem przedsi ę biorstwa. Ze zgromadzonego materia ł u dowodowego wynika, ż e Arkanum Sp. z o.o. uniemo ż liwia konsumentom skorzystanie z prawa do odst ą pienia od umów zawartych w czasie prowadzonych przez jej przedstawicieli prezentacji. Przedsi ę biorca wskazuj ą c, ż e zawierane przez niego umowy nie s ą umowami podlegaj ą cymi re ż imowi uonpk, wprost o ś wiadczy ł , ż e nie uznaje prawa konsumentów do odst ą pienia od umów w oparciu o jej zapisy (karta nr 9). Na utrudnianie konsumentom skorzystania z przys ł uguj ą cego im prawa wskazuje te ż przekazana przez przedsi ę biorc ę informacja, zgodnie z któr ą zwrot towaru jest ewentualnie dopuszczany, gdy od jego nabycia nie min ęł y 3 miesi ą ce i towar jest w stanie niezmienionym (karta nr 34). O tym, ż e nawet w tak ograniczonym zakresie nie jest realizowane powy ż sze prawo konsumentów, wskazuje pismo konsumentki do Miejskiego Rzecznika Konsumentów 6 Ewa Łę towska, „Ochrona niektórych praw konsumentów – Komentarz”, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2001, Wydanie 3, str. 26 i 27. 7 w Jaworznie (karta nr 42), z którego wynika, ż e pomimo prawid ł owego z ł o ż enia o ś wiadczenia o odst ą pieniu, odst ą pienie to nie zosta ł o przez przedsi ę biorc ę uznane. Przedsi ę biorca oznajmi ł te ż , ż e konsumenci zawieraj ą cy z nim umowy mog ą odst ą pi ć od tych umów w sytuacjach i w trybie przewidzianym w ustawie o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego (karta nr 8 verte). W ś wietle ww. okoliczno ś ci nale ż y stwierdzi ć , ż e przedsi ę biorca stosuje praktyk ę , która jest niezgodna z art. 2 ust. 1 uonpk, w konsekwencji czego pierwsza z przes ł anek wymienionych w art. 23 a ust. 1, tj. bezprawno ść dzia ł ania przedsi ę biorcy, zosta ł a spe ł niona. Zakres terytorialny i charakter dzia ł alno ś ci spó ł ki Arkanum decyduje o tym, ż e jej praktyki maj ą wp ł yw na sytuacj ę szerokiej grupy konsumentów. Potencjalnie ka ż dy mo ż e wzi ąć udzia ł w prezentacji organizowanej przez spó ł k ę Arkanum, a tak ż e zawrze ć z ni ą umow ę sprzeda ż y. W zwi ą zku z tym nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e dzia ł ania przedsi ę biorcy naruszaj ą zbiorowe interesy konsumentów, a wi ę c ż e dosz ł o do spe ł nienia drugiej z przes ł anek wymienionych w art. 23 a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wobec łą cznego spe ł niania obu przes ł anek wymienionych w art. 23 a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nale ż a ł o orzec, ż e Arkanum Sp. z o.o. dopu ś ci ł a si ę stosowania praktyki niezgodnej z art. 23 a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 2. Drugi z przedstawionych spó ł ce Arkanum zarzutów dotyczy ł stosowania praktyki polegaj ą cej na niedope ł nieniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, do czego dosz ł o w skutek nieinformowania konsumentów na pi ś mie przed zawarciem umów poza lokalem przedsi ę biorstwa o prawie odst ą pienia od tych umów w terminie dziesi ę ciu dni od ich zawarcia bez podawania przyczyn, oraz w wyniku niedope ł nienia obowi ą zku polegaj ą cego na wr ę czaniu konsumentom przed zawarciem z nimi umów poza lokalem przedsi ę biorstwa wzorów o ś wiadcze ń o odst ą pieniu od tych umów. Zgodnie z art. 3 ust. 1 uonpk, kto zawiera z konsumentem umow ę poza lokalem przedsi ę biorstwa, powinien przed jej zawarciem poinformowa ć konsumenta na pi ś mie o prawie odst ą pienia od umowy w terminie, o którym mowa w art. 2 ust. 1 uonpk i wr ę czy ć wzór o ś wiadczenia o odst ą pieniu, z zaznaczeniem nazwy oraz adresu siedziby. Jak ustalono powy ż ej, spó ł ka Arkanum zawiera w ramach prowadzonej przez ni ą dzia ł alno ś ci gospodarczej z konsumentami umowy poza lokalem przedsi ę biorstwa. W tych okoliczno ś ciach nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e do jej dzia ł alno ś ci stosuje si ę postanowienia uonpk, a zatem spoczywa na niej obowi ą zek sformu ł owany w art. 3 ust. 1 ww. ustawy. Przedsi ę biorca powinien przed zawarciem umowy poinformowa ć , ż e w razie jej zawarcia, konsument b ę dzie móg ł od niej odst ą pi ć w terminie dziesi ę ciu dni. Dodatkowo przed dokonaniem tej czynno ś ci konsument powinien otrzyma ć wzór o ś wiadczenia o odst ą pieniu zawieraj ą cy dane przedsi ę biorcy, tj. jego nazw ę i adres siedziby. W rozwa ż anym przypadku przedsi ę biorca nie dope ł nia przedmiotowego obowi ą zku. Jak przyzna ł on w pi ś mie z dnia 05. 07. 2006r. (karta nr 8 verte) konsumenci nie s ą informowani o mo ż liwo ś ci odst ą pienia od umowy z nim zawartej oraz nie otrzymuj ą wzoru o ś wiadczenia o odst ą pieniu. Powy ż sze ś wiadczy o bezprawno ś ci dzia ł ania przedsi ę biorcy. Na tej podstawie nale ż a ł o te ż stwierdzi ć , ż e zosta ł a spe ł niona pierwsza z przes ł anek okre ś lonych w art. 23 a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Konieczne jest zaznaczenie, ż e opisywane w tym punkcie decyzji zachowanie przedsi ę biorcy godzi w interesy konsumentów. Powy ż szy obowi ą zek informacyjny s ł u ż y zapewnieniu 8 konsumentom nale ż ytej informacji o przys ł uguj ą cych im prawach, tak by mogli w pe ł ni korzysta ć z przyznanych im instrumentów. Niedope ł nienie obowi ą zku informacyjnego przez przedsi ę biorc ę ma ten skutek, ż e konsumenci mog ą nie wiedzie ć , i ż przys ł uguje im uprawnienie do odst ą pienia od umowy, co istotne, tak ż e wówczas, gdy z nabytego przedmiotu korzystali. Jak wykazano w uzasadnieniu do pkt. I 1 niniejszej decyzji, dzia ł ania spó ł ki Arkanum godz ą w zbiorowe interesy konsumentów. Uzasadnienie tam zawarte mo ż na odnie ść tak ż e do niniejszej praktyki. Niedope ł niaj ą c obowi ą zku informacyjnego okre ś lonego w art. 3 ust. 1 uonpk, przedsi ę biorca dopuszcza si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów wskazanej w art. 23 a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, a polegaj ą cej na nieudzielaniu konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji. Powy ż sze wywody wskazuj ą na to, ż e Arkanum Sp. z o.o. narusza ł a art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 23 c ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w decyzji o uznaniu dzia ł ania przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, nakazuje si ę zaniechanie jego stosowania. W zwi ą zku z tym, w niniejszym przypadku, po stwierdzeniu, ż e Arkanum Sp. z o.o. dopu ś ci ł a si ę stosowania dwóch praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów sformu ł owanych w sentencji niniejszej decyzji, nakazano przedsi ę biorcy zaniechanie ich stosowania. II. Zgodnie z art. 75 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urz ę du rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie. W my ś l art. 72 tej ustawy, je ż eli post ę powanie zosta ł o wszcz ę te z urz ę du i w jego wyniku stwierdzono naruszenie przepisów ustawy, przedsi ę biorca, który dopu ś ci ł si ę tego naruszenia, zobowi ą zany jest ponie ść koszty tego post ę powania. Post ę powanie w sprawie stosowania przez Arkanum Sp. z o.o. praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zosta ł o wszcz ę te z urz ę du. W wyniku tego post ę powania Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w punktach I 1 - 2 sentencji decyzji stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kosztami niniejszego post ę powania dla Prezesa Urz ę du, s ą wydatki zwi ą zane z korespondencj ą prowadzon ą z przedsi ę biorc ą . W zwi ą zku z powy ż szym postanowiono obci ąż y ć Arkanum Sp. z o.o. kosztami post ę powania w wysoko ś ci 46 z ł (s ł ownie: czterdziestu sze ś ciu z ł otych). Koszty niniejszego post ę powania przedsi ę biorca obowi ą zany jest wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. 9 Na postanowienie zawarte w punkcie II niniejszej decyzji, na podstawie art. 78 ust. 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z 479 28 § 1 pkt 2 k.p.c. przys ł uguje za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie –S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia dor ę czenia. DYREKTOR DELEGATURY URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W KATOWICACH Alicja Kral 10