RKT-79/2008

1 DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dn. 2.12.2008r. RKT-61-62/08/SB DECYZJA Nr RKT-79/2008 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939), - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 tej ustawy po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du uznaje si ę za praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów bezprawne dzia ł anie Salus International Sp. z o.o. z siedzib ą w Katowicach prowadz ą c ą Niepubliczne Przedszkole J ę zykowe BIM BOM, polegaj ą ce na stosowaniu postanowie ń wzorców umów, wpisanych do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. Kodeks post ę powania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 z zm.) o tre ś ci: 1. „ Wysoko ść czesnego mo ż e by ć zmieniona w przypadku wzrostu kosztów utrzymania przedszkola, jednak nie cz ęś ciej ni ż raz i nie wi ę cej ni ż o 20% w okresie obowi ą zywania umowy. ” „ Stawka ż ywieniowa ustalona b ę dzie na dany miesi ą c, w oparciu o rynkowe ceny ż ywno ś ci i podana do wiadomo ś ci Us ł ugobiorcy na tablicy og ł osze ń w terminie do ko ń ca poprzedniego miesi ą ca ”. 2. „ W przypadku powstania opó ź nienia w p ł atno ś ci czesnego Us ł ugobiorca zap ł aci Us ł ugodawcy odsetki w wysoko ś ci 2% czesnego za ka ż dy dzie ń opó ź nienia. ” i stwierdza si ę zaniechanie ich stosowania z dniem 1.09.2008r. II. Na podstawie art. 77 ust. 1 w zwi ą zku z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, postanawia si ę obci ąż y ć Salus International Sp. z o.o. z siedzib ą w Katowicach prowadz ą c ą Niepubliczne Przedszkole J ę zykowe BIM BOM, kosztami przeprowadzonego post ę powania i zobowi ą za ć do zwrotu na rzecz Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów kwoty 36 z ł (s ł ownie z ł otych: trzydzie ś ci sze ść ). Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej organem antymonopolowym) z urz ę du przeprowadzone zosta ł o post ę powanie wyja ś niaj ą ce dotycz ą ce badania wzorców umów stosowanych przez przedsi ę biorców prowadz ą cych dzia ł alno ść polegaj ą c ą na ś wiadczeniu us ł ug przedszkola niepublicznego na terenie województw opolskiego i ś l ą skiego. 2 W dniu 24.04.2008r. Postanowieniem nr 1 (Karty nr 1-2) w zwi ą zku z ustaleniami dokonanymi w ramach powy ż szego badania wszcz ę te zosta ł o z urz ę du post ę powanie w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania przez Salus International Sp. z o.o. prowadz ą c ą Niepubliczne Przedszkole J ę zykowe BIM BOM (zwan ą dalej przedsi ę biorc ą lub Spó ł k ą ) bezprawnych dzia ł a ń nosz ą cych znamiona praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, co mog ł o stanowi ć naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) – zwanej dalej ustaw ą antymonopolow ą , polegaj ą cych na stosowaniu w umowach postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 Kodeks post ę powania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 z zm.) o tre ś ci: 1. § 3.3 Umowy „ Wysoko ść czesnego mo ż e by ć zmieniona w przypadku wzrostu kosztów utrzymania przedszkola, jednak nie cz ęś ciej ni ż raz i nie wi ę cej ni ż o 20% w okresie obowi ą zywania umowy. ”, 2. § 4.2 Umowy „ W przypadku powstania opó ź nienia w p ł atno ś ci czesnego Us ł ugobiorca zap ł aci Us ł ugodawcy odsetki w wysoko ś ci 2% czesnego za ka ż dy dzie ń opó ź nienia. ”, 3. § 5.2 Umowy „ Stawka ż ywieniowa ustalona b ę dzie na dany miesi ą c, w oparciu o rynkowe ceny ż ywno ś ci i podana do wiadomo ś ci Us ł ugobiorcy na tablicy og ł osze ń w terminie do ko ń ca poprzedniego miesi ą ca ”. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania, przedsi ę biorca pismem z dnia 9.05.2008r. wyja ś ni ł co nast ę puje (Karty nr 22-28). Podniesiony przez organ antymonopolowy zarzut dotycz ą cy postanowienia o tre ś ci „ Wysoko ść czesnego mo ż e by ć zmieniona w przypadku wzrostu kosztów utrzymania przedszkola, jednak nie cz ęś ciej ni ż raz i nie wi ę cej ni ż o 20% w okresie obowi ą zywania umowy. ” W opinii przedsi ę biorcy, przywo ł ane jako uzasadnienie uznania powy ż szego zapisu za naruszaj ą cy zbiorowe interesy konsumentów, klauzule wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone nie s ą to ż same i nie wywo ł uj ą takiego samego skutku jak zakwestionowane przez organ antymonopolowy w niniejszej sprawie: - postanowienie wpisane pod numerem 59 pozwala ł o uczelni na dowolne, jednostronne i bez ż adnych ogranicze ń zmienianie czesnego, - postanowienie wpisane pod numerem 547 pozwala ł o na zmian ę czesnego w trakcie roku akademickiego, - postanowienie wpisane pod numerem 790 pozwala ł o na zmian ę wysoko ś ci rat ustalonego czesnego w trakcie roku akademickiego, - postanowienie wpisane pod numerem 1348 pozwala ł o na pobieranie dodatkowej op ł aty, która nie zosta ł a w jakikolwiek sposób sprecyzowana czy ograniczona, - postanowienie wpisane pod numerem 848 pozwala ł o na jednostronn ą nieograniczon ą zmian ę czesnego w trakcie roku szkolnego, - postanowienie wpisane pod numerem 802 pozwala ł o na jednostronn ą nieograniczon ą zmian ę czesnego w trakcie roku szkolnego, - postanowienie wpisane pod numerem 643 pozwala ł o na jednostronn ą zmian ę czesnego w trakcie roku szkolnego, - postanowienie wpisane pod numerem 613 pozwala ł o na jednostronn ą nieograniczon ą zmian ę czesnego w trakcie roku szkolnego. Czesne, o którym mowa w przywo ł anych postanowieniach ró ż ni si ę od czesnego, o jakim jest mowa w umowie przedszkola BIM BOM. Sama zbie ż no ść nazewnictwa („czesne”) nie mo ż e by ć w zwi ą zku z tym decyduj ą ca. W powszechnej praktyce, czesne w szko ł ach niepublicznych, czy w szko ł ach j ę zykowych jest ustalane w okre ś lonej wysoko ś ci na ca ł y semestr (czy inny d ł u ż szy okres np. na rok). W niektórych wypadkach mo ż e ono by ć uiszczane ratami. Nie zmienia to jednak jego charakteru jako ś wiadczenia pieni ęż nego, tj. nie jest to ś wiadczenie okresowe. Jest ono ustalone z góry za okre ś lony okres i niedopuszczalna jest jego jednostronna zmiana dokonywana przez podmiot ś wiadcz ą cy us ł ugi w zamian za to czesne. Niedopuszczalna jest tak ż e 3 zmiana rat czesnego – gdy ż raty te stanowi ą tylko cz ęść ś wiadczenia, którego wysoko ść jest ustalana przez strony z góry i ostatecznie (na pocz ą tku roku szkolnego). Odnosz ą c powy ż sze uwagi do czesnego, o jakim mowa w umowie z przedszkolem BIM BOM, stwierdzone zosta ł o, ż e czesne w umowie przedszkola ma inny charakter ni ż w opisanych powy ż ej przypadkach. Czesne to nie jest ustalon ą z góry op ł at ą za rok szkolny, p ł atn ą w miesi ę cznych, czy innych ratach. Czesne w umowie z przedszkolem BIM BOM ma charakter ś wiadczenia okresowego nale ż nego za okre ś lony okres ś wiadczenia us ł ug. Czesne to ma charakter ś wiadczenia okresowego miesi ę cznego (tak samo jak czynsz najmu). Czesne za okre ś lony miesi ą c jest nale ż ne, je ż eli w miesi ą cu tym ś wiadczone by ł y us ł ugi z zakresu opieki nad dzieckiem w przedszkolu. W ś wietle za ś przepisu art. 358(1) § 2 k.c. dopuszczalne jest wprowadzenie do umowy klauzuli waloryzuj ą cej wysoko ść ś wiadczenia pieni ęż nego. Taka w ł a ś nie klauzula znalaz ł a si ę w umowie z przedszkolem. Klauzula ta wprawdzie zawiera niedookre ś lon ą przes ł ank ę zmiany czesnego („wzrost kosztów utrzymania”), ale w przeciwie ń stwie do wskazanych powy ż ej postanowie ń wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych przepis § 3 ust. 3 umowy zawiera trzy ograniczenia mo ż liwo ś ci jej zastosowania, których nie zawieraj ą powy ż sze postanowienia umowne uznane za niedozwolone. Sytuacja niepublicznego przedszkola ró ż ni si ę ponadto od sytuacji prawno-finansowej niepublicznych szkó ł wy ż szych, czy szkó ł j ę zykowych. Rynek niepublicznych szkó ł wy ż szych oraz szkó ł j ę zykowych jest wolny od jakiegokolwiek finansowego wp ł ywu organów administracji publicznej. Inaczej jest w przypadku przedszkoli niepublicznych. Powstaj ą ce przedszkola s ł u żą zaspokajaniu podstawowych potrzeb spo ł eczno ś ci lokalnych, które nie s ą zaspokajane przez gminy. Obserwuje si ę sta ł y trend likwidowania przez gminy prowadzonych przez nie przedszkoli. T ę funkcj ę gminy przejmuj ą przedszkola niepubliczne, ale ich rachunek ekonomiczny nie zale ż y wy łą cznie od sytuacji rynkowej konkurencji pomi ę dzy przedszkolami, ale tak ż e od decyzji w ł a ś ciwej gminy odno ś nie wysoko ś ci dotacji przys ł uguj ą cej przedszkolom niepublicznym (por. przepis art. 90 ustawy z dnia 7 wrze ś nia 1991r. o systemie o ś wiaty, Dz,.U. 1991r. Nr 95, pozz. 425 z zm.). Zmiana wysoko ś ci dotacji (poprzez zmian ę w bud ż ecie gminy wydatków bie żą cych ponoszonych w przedszkolach publicznych), czy zasad jej wyp ł acania mo ż e by ć dla przedszkola niepublicznego decyduj ą ca o op ł acalno ś ci jego prowadzenia. To, w ich ocenie, uzasadnia mo ż liwo ść wprowadzenia do umowy klauzuli waloryzacyjnej wysoko ś ci czesnego. Nie dotyczy to oczywi ś cie czesnego nale ż nego za okres przed zmian ą czesnego. Inn ą ró ż nic ą w sytuacji rynkowej przedszkola niepublicznego i wy ż szej szko ł y niepublicznej jest okoliczno ść nadawania przez szko łę okre ś lonych uprawnie ń czy tytu ł ów, których uzyskanie jest mo ż liwe po zako ń czeniu okre ś lonego cyklu edukacyjnego. To mo ż e pozwala ć szkole na wymuszanie na uczniach (studentach) zap ł acenia wy ż szego czesnego, gdy ż b ę d ą oni przede wszystkim chcie ć cykl edukacyjny zako ń czy ć . Takiej mo ż liwo ś ci w odniesieniu do przedszkoli niepublicznych nie ma. Maj ą c na uwadze powy ż sze, przedsi ę biorca stwierdzi ł co nast ę puje: 1. zmiana czesnego na kolejne miesi ą ce jest mo ż liwa jedynie w wypadku wzrostu kosztów utrzymania przedszkola, co w zwi ą zku z prowadzeniem pe ł nej dokumentacji ksi ę gowej jest w ka ż dym przypadku mo ż liwe, 2. w okresie obowi ą zywania umowy (przewa ż nie umowy s ą zawierane na czas roku szkolnego, b ą d ź na czas do ko ń ca roku szkolnego) zmiana wysoko ś ci czesnego jest mo ż liwa tylko jeden raz (w przypadkach niedozwolonych postanowie ń umownych brak jest takiego ograniczenia), 3. w okresie obowi ą zywania umowy zmiana ta nie mo ż e by ć wi ę ksza ni ż o 20% czesnego (w przywo ł anych niedozwolonych postanowieniach umownych brak jest takiego ograniczenia). W zwi ą zku z powy ż szym przedsi ę biorca stwierdzi ł , i ż przyj ąć nale ż y, ż e postanowienie § 3 ust. 3 umowy ró ż ni si ę w swoim zastosowaniu od przywo ł anych postanowie ń umownych i nie stanowi naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. Równocze ś nie zosta ł o wyja ś nione, ż e w dotychczasowej praktyce czesne nie by ł o nigdy zmienione w trakcie obowi ą zywania umowy. Niezale ż nie od powy ż szego, w celu umo ż liwienia konsumentom weryfikacji przes ł anek zmiany czesnego, przedsi ę biorca zaproponowa ł dokonanie zmiany § 3 ust. 3 umowy. 4 W zwi ą zku z zarzutem uznania § 4 ust. 2 umowy za naruszaj ą cy zbiorowe interesy konsumentów, zosta ł o stwierdzone, i ż faktycznie jest on sprzeczny z przepisem art. 359 § 2(1) k.c. Powsta ł on jednak (jak ca ł y projekt umowy) przed nowelizacj ą kodeksu cywilnego, wskutek której powy ż szy przepis zosta ł dodany do kodeksu cywilnego. Maj ą c na uwadze powy ż sze, przedsi ę biorca dokona ł zmiany tre ś ci przedmiotowego postanowienia. W sprawie podniesionego przez organ antymonopolowy zarzutu dotycz ą cego tre ś ci postanowienia § 5 ust. 2 umowy, przedsi ę biorca wyja ś ni ł co nast ę puje. Przywo ł ane jako uzasadnienie uznania powy ż szego przepisu umownego za naruszaj ą cy zbiorowe interesy konsumentów klauzule wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone nie s ą to ż same i nie wywo ł uj ą takiego samego skutku jak postanowienie zakwestionowane przez organ antymonopolowy w niniejszej sprawie. Klauzule te dotycz ą czesnego (postanowienie nr 59) lub innych op ł at za ś wiadczone us ł ugi edukacyjne (postanowienie 642), wzgl ę dnie dopuszczaj ą mo ż liwo ść nieograniczonej jednostronnej zmiany warunków umowy (postanowienie 756). Cech tych nie ma przepis § 5 ust. 2 umowy, a dotyczy on nie wynagrodzenia za us ł ug ę podstawow ą przedszkola (edukacyjno-opieku ń cz ą ), lecz us ł ug ę uzupe ł niaj ą c ą ( ż ywienia). Wskazano na nast ę puj ą ce uwarunkowania zwi ą zane z zapewnieniem podopiecznym ż ywienia w przedszkolu. Przedsi ę biorca opisa ł zasady tworzenia jad ł ospisu dla dzieci. Przedstawi ł okoliczno ś ci wp ł ywaj ą ce na zmian ę kosztów wytworzenia posi ł ków. Dodatkowo zauwa ż one zosta ł o, i ż na koszt wytworzenia posi ł ków wp ł ywaj ą przypadki szczególne, tj. konieczno ść zachowania konkretnej diety dla niektórych dzieci. W opinii przedsi ę biorcy z powodu powy ż szych przes ł anek brak jest mo ż liwo ś ci skalkulowania z góry op ł aty ż ywieniowej i ustanowienia jej na sztywnym poziomie na ca ł y rok szkolny. Na potwierdzenie powy ż szego zosta ł powo ł any art. 67a ustawy o o ś wiacie stanowi ą cy, i ż zasady korzystania ze sto ł ówki, w tym wysoko ść op ł at, ustala organ prowadz ą cy szko łę . Przepis ten stosuje si ę odpowiednio do przedszkoli niepublicznych (art. 84a oraz art. 3 pkt 1 ustawy o systemie o ś wiaty). Pomimo powy ż ej przedstawionego stanowiska, przedsi ę biorca dokona ł zmiany tre ś ci postanowienia. W pi ś mie z dnia 9.09.2008r. przedsi ę biorca wyja ś ni ł , i ż wszystkie umowy obowi ą zuj ą ce od dnia 1.09.2008r. zosta ł y zawarte wed ł ug nowego wzoru umowy do łą czonego do pisma z dnia 20.08.2008r. (Karty nr 57-58). Organ antymonopolowy ustali ł , co nast ę puje: W trakcie post ę powania, organ antymonopolowy ustali ł , ż e Spó ł ka prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą polegaj ą c ą m.in. na prowadzeniu przedszkola niepublicznego na podstawie wpisów do ewidencji szkó ł i placówek niepublicznych (Karta nr 67). Umowy w sprawie korzystania z us ł ug przedszkola zawiera ł y postanowienia o tre ś ci: 1. § 3.3 Umowy „ Wysoko ść czesnego mo ż e by ć zmieniona w przypadku wzrostu kosztów utrzymania przedszkola, jednak nie cz ęś ciej ni ż raz i nie wi ę cej ni ż o 20% w okresie obowi ą zywania umowy. ” 2. § 4.2 Umowy „ W przypadku powstania opó ź nienia w p ł atno ś ci czesnego Us ł ugobiorca zap ł aci Us ł ugodawcy odsetki w wysoko ś ci 2% czesnego za ka ż dy dzie ń opó ź nienia. ” 3. § 5.2 Umowy „ Stawka ż ywieniowa ustalona b ę dzie na dany miesi ą c, w oparciu o rynkowe ceny ż ywno ś ci i podana do wiadomo ś ci Us ł ugobiorcy na tablicy og ł osze ń w terminie do ko ń ca poprzedniego miesi ą ca ” (Karta nr 76). Przedsi ę biorca dokona ł zmiany tre ś ci ww. postanowie ń w nast ę puj ą cy sposób: 1. § 3.3 otrzyma ł brzmienie: „Wysoko ść czesnego mo ż e by ć zmieniona w przypadku wzrostu kosztów utrzymania przedszkola, jednak ż e nie cz ęś ciej ni ż raz i nie wi ę cej ni ż o 20% w okresie obowi ą zywania umowy. Zmiana czesnego jest mo ż liwa tylko na pocz ą tku miesi ą ca kalendarzowego. W przypadku planowanej zmiany czesnego, Us ł ugodawca pisemnie zawiadomi Us ł ugobiorców o zmianie najpó ź niej na miesi ą c przed planowan ą zmian ą , przedstawiaj ą c uzasadnienie oraz wyliczenie wysoko ś ci zmienionego czesnego. Us ł ugobiorca, który nie zgadza 5 si ę z wysoko ś ci ą zmienionego czesnego mo ż e rozwi ą za ć niniejsz ą umow ę sk ł adaj ą c pisemne o ś wiadczenie o jej rozwi ą zaniu na co najmniej 7 dni przez ko ń cem miesi ą ca, w którym obowi ą zuje dotychczasowa wysoko ść czesnego.” 2. § 4.2 otrzyma ł brzmienie „W przypadku opó ź nienia w p ł atno ś ci czesnego us ł ugobiorca zap ł aci Us ł ugodawcy odsetki w wysoko ś ci czterokrotno ś ci wysoko ś ci stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego (odsetki maksymalne) w skali roku”, 3. § 5.2 otrzyma ł brzmienie „Stawka ż ywieniowa ustalona b ę dzie na dany miesi ą c i podana do wiadomo ś ci Us ł ugobiorcy na tablicy og ł osze ń w terminie do ko ń ca poprzedniego miesi ą ca, przy czym nie b ę dzie ona wy ż sza nie kwota brutto 250 z ł (s ł ownie: dwie ś cie pi ęć dziesi ą t z ł otych). Zmiana stawki ż ywieniowej jest mo ż liwa tylko na pocz ą tek miesi ą ca kalendarzowego. W przypadku planowanej zmiany stawki ż ywieniowej, Us ł ugodawca pisemnie zawiadomi Us ł ugobiorców o zmianie przed rozpocz ę ciem miesi ą ca kalendarzowego, przedstawiaj ą c uzasadnienie oraz wyliczenie wysoko ś ci zmienionej stawki ż ywieniowej. Us ł ugobiorca, który nie zgadza si ę z wysoko ś ci ą zmienionej stawki ż ywieniowej mo ż e rozwi ą za ć niniejsz ą umow ę sk ł adaj ą c pisemne o ś wiadczenie o jej rozwi ą zaniu przed ko ń cem miesi ą ca, w którym obowi ą zuje dotychczasowa stawka ż ywieniowa.” (Karty nr 59-61). W toku niniejszego post ę powania organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy antymonopolowej zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa antymonopolowa w art. 24 ust. 2 i 3 stanowi, ż e przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy antymonopolowej, nie wydaje si ę decyzji, o której mowa w art. 26, je ż eli przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W przypadku okre ś lonym w ust. 1 Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania. Jako „sprzeczne z prawem” nale ż y kwalifikowa ć zachowania sprzeczne z nakazem zawartym w ustawie, rozporz ą dzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umow ą mi ę dzynarodow ą maj ą c ą bezpo ś rednie zastosowanie w stosunkach wewn ę trznych. Sprzeczne z prawem s ą czyny: zabronione i zagro ż one sankcj ą karn ą , czyny zabronione pod sankcjami dyscyplinarnymi, czyny zakazane przepisami administracyjnymi lub przepisami prawa gospodarczego publicznego, czyny zabronione przepisami o charakterze cywilnym, sprzeczne z nakazami zawartymi w prawie cywilnym lub prawie administracyjnym. Bezprawno ść jest tak ą cech ą dzia ł ania, która polega na jego sprzeczno ś ci z normami prawa lub zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego, bez wzgl ę du na win ę , a nawet ś wiadomo ść sprawcy. Dla ustalenia bezprawno ś ci dzia ł ania wystarczy, ż e okre ś lone zachowanie koliduje z przepisami prawa. /Por. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji Komentarz, pod redakcj ą prof. dr hab. Janusza Szwaji, Wydawnictwo CH BECK, Warszawa 2000, s.117 - 118/ Wobec powy ż szego, aby okre ś lone zachowanie mog ł o zosta ć uznane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek: - bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, - dzia ł anie narusza zbiorowe interesy konsumentów. Spó ł ce postawiono zarzut stosowania postanowie ń wzorców umownych, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 K.p.c. Wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mog ą by ć poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 – 6 479 45 K.p.c.) dokonuje si ę niezale ż nie od tego, czy wzorzec by ł , czy te ż nie by ł zastosowany w konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (ca ł y wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowie ń w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wy łą cznie do kompetencji tego S ą du nale ż y uznanie postanowie ń wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 K.p.c rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocno ś ci rozszerzonej nast ę puje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 K.p.c. Konsekwencj ą umieszczenia postanowienia umownego w ww. rejestrze, jest to, ż e pos ł u ż enie si ę nim b ę dzie mia ł o skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza, ż e od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów dokonuj ą c oceny postanowienia umownego ocenia okre ś lony zapis i w momencie jego wpisania do rejestru klauzula przestaje by ć postanowieniem konkretnego wzorca umownego, a staje si ę samodzielnie funkcjonuj ą c ą zasad ą , która zosta ł a zakwestionowana. Ze wzgl ę du na rozszerzon ą skuteczno ść klauzul (art. 479 43 K.p.c.) spe ł nia ona funkcj ę podobn ą do przepisów prawa. W uchwale S ą du Najwy ż szego z dnia 13 lipca 2006r. (sygn. akt III SZP 3/06), S ą d stwierdzi ł co nast ę puje. „S ą d Najwy ż szy akceptuje stanowisko doktryny, zgodnie z którym wpis postanowienia wzorca do rejestru skutkuje tym, ż e zakazane jest pos ł ugiwanie si ę wpisan ą klauzul ą we wszystkich wzorcach umów, pod rygorem sankcji z art. 58 kc. Potwierdza to dotychczasowe orzecznictwo S ą du Najwy ż szego, jak równie ż tre ść przyk ł adowego katalogu niedozwolonych postanowie ń umownych, który zosta ł sformu ł owany w oderwaniu od rodzaju umowy lub ga łę zi gospodarki, w której umowa zosta ł a zawarta. Za takim rozwi ą zaniem, obok argumentów j ę zykowo-systemowych, przemawiaj ą tak ż e wzgl ę dy celowo ś ciowe i funkcjonalne, których uwzgl ę dnianie w sprawach takich jak niniejsza jest powszechnie akceptowane (zob. m.in. uchwa ł a SN z dnia 19 grudnia 2003 r. III CZP 95/2003 OSNC 2005/2 poz. 25). Przyj ę cie powy ż szego rozwi ą zania pozwala unikn ąć sytuacji, w której konieczne jest prowadzenie kilku post ę powa ń , z których ka ż de musia ł oby ko ń czy ć si ę identycznym rozstrzygni ę ciem merytorycznym. Stanowisko to znajduje równie ż oparcie w charakterze post ę powania w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone, którego celem podstawowym jest usuni ę cie postanowie ń wzorca uznanych za niedozwolone z obrotu ze skutkiem nie tylko dla stron procesu, lecz tak ż e wobec osób trzecich (erga omnes) (uchwa ł a z dnia 19 grudnia 2003 r. III CZP 95/2003 OSNC 2005/2 poz. 25). Przedmiotem kontroli nie jest bowiem kwestia ustalenia tre ś ci umowy w drodze wyk ł adni, ale wyja ś nienie, czy konkretne postanowienie wzorca umownego stanowi niedozwolon ą klauzul ę umown ą i z tej przyczyny nie wi ąż e nie tylko stron post ę powania, ale nieograniczonego kr ę gu konsumentów. Chodzi tu o kontrol ę abstrakcyjn ą , skuteczn ą erga omnes, nie za ś o ograniczon ą w skutkach do stron wyk ł adni ę konkretnej umowy (wyrok SN z dnia 6 pa ź dziernika 2004 r. I CK 162/2004 Monitor Prawniczy 2004/21 str. 966)”. „S ą d Najwy ż szy uznaje równie ż , i ż je ż eli SOKiK uzna okre ś lon ą klauzul ę za niedozwolon ą w wyniku przeprowadzonej kontroli abstrakcyjnej i zostanie ona wpisana do rejestru, o którym mowa w art. 479[45] § 2 kpc, to praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a ust. 2 uokik dopuszcza si ę ka ż dy z przedsi ę biorców, który wprowadza do stosowanych klauzul zmiany o charakterze kosmetycznym, polegaj ą ce np. na przestawieniu szyku wyrazów lub zmianie u ż ytych wyrazów, je ż eli zmiany te nie prowadz ą do zmiany istoty klauzuli.” Pomimo, i ż powy ż ej powo ł ana uchwa ł a zapad ł a pod rz ą dami ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z 2000r., to orzecznictwo to nale ż y uzna ć za aktualne tak ż e w obecnym stanie prawnym. Na gruncie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z 2007r. rozwa ż ana kwestia zosta ł a uregulowana w analogiczny sposób, a zatem nie wyst ę puj ą ró ż nice, które nakazywa ł yby odej ś cie od ustalonej linii orzecznictwa i w konsekwencji tego odmienn ą ocen ę prawn ą badanego zagadnienia. 7 W zakresie punktu I.1 sentencji decyzji oceniana praktyka dotyczy stosowania postanowienia wzorca umowy, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c.: „ Wysoko ść czesnego mo ż e by ć zmieniona w przypadku wzrostu kosztów utrzymania przedszkola, jednak nie cz ęś ciej ni ż raz i nie wi ę cej ni ż o 20% w okresie obowi ą zywania umowy. ” „ Stawka ż ywieniowa ustalona b ę dzie na dany miesi ą c, w oparciu o rynkowe ceny ż ywno ś ci i podana do wiadomo ś ci Us ł ugobiorcy na tablicy og ł osze ń w terminie do ko ń ca poprzedniego miesi ą ca ”. Kwestionowane postanowienia w pkt I.1 sentencji oraz postanowienia poni ż ej przytoczone wpisane do rejestru, pomimo ró ż nic w sformu ł owaniu tre ś ci, maj ą to ż samy charakter, a skutek ich stosowania jest identyczny. Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 10.04.2003r. sygn. akt XVII Amc 17/01 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 14.08.2003r. pod numerem 59, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wy ż szej Szkole Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu. „ Czesne w nast ę pnych latach studiów mo ż e ulec zmianie w zwi ą zku z uzasadnionym wzrostem kosztów ponoszonych przez uczelni ę i zostanie ustalone przez rektora zarz ą dzeniem wi ążą cym strony umowy przed rozpocz ę ciem nowego roku akademickiego ”. Postanowienia o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł y uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 5.10.2005r. sygn. akt XVII Amc 20/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 3.04.2006r. pod numerami 642 i 643, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wy ż szej Szkole Turystyki i Hotelarstwa w Ł odzi. „ Wysoko ść op ł at wymienionych w p. a, b, d ustala Rektor i podaje w formie zarz ą dzenia do wiadomo ś ci, przed rozpocz ę ciem roku akademickiego ”, „ Wysoko ść czesnego mo ż e ulega ć zmianom w zale ż no ś ci od inflacji i aktualnych kosztów kszta ł cenia ”. W ww. wyroku S ą d stwierdzi ł co nast ę puje. „Pierwszy z zakwestionowanych postanowie ń wzorca umowy nie gwarantuje studentowi rzetelnej informacji o zmianie tre ś ci umowy zawartej z pozwan ą w zakresie ewentualnej zmiany wysoko ś ci op ł at, które winien on ponosi ć . Umowa łą cz ą ca studenta i pozwan ą ma charakter umowy ci ą g ł ej i podlega ona rygorom umów konsumenckich okre ś lonych w art. 384 i 384 1 k.c. (...) Nie dotyczy to tylko umów powszechnie zawieranych w drobnych, bie żą cych sprawach ż ycia codziennego. Powy ż sze dotyczy równie ż zmiany wzorca umowy w czasie trwania stosunku umownego o charakterze ci ą g ł ym, je ż eli druga strona nie wypowiedzia ł a umowy w najbli ż szym terminie. Zapis powy ż szy jest niezgodny z w/w przepisami, a przyj ę ty w nim sposób powiadamiania studenta o wysoko ś ci op ł at poprzez wydanie zarz ą dzenia Rektora nie stanowi gwarancji, i ż ta informacja z pewno ś ci ą do niego dotrze, co rodzi ć mo ż e ujemne skutki w postaci powstania u konsumenta zad ł u ż enia w op ł atach z powodu braku wiedzy o ich podwy ż ce. Z tych powodów zakwestionowane postanowienie umowne kszta ł tuje prawa i obowi ą zki studenta (konsumenta) w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami a zarazem ra żą co narusza jego interes. Odno ś nie drugiego z zakwestionowanych postanowie ń wzorca umowy, to stanowi on niedozwolon ą klauzul ę umown ą okre ś lon ą w art. 385 3 pkt 20 k.c. O ile pozwana szko ł a ma pe ł ne prawo do podwy ż szenia wysoko ś ci czesnego w zale ż no ś ci od inflacji i aktualnych kosztów kszta ł cenia, o tyle studentowi (konsumentowi) powinno by ć gwarantowane prawo do odst ą pienia od zawartej umowy, gdy nie jest on w stanie ponie ść kosztów podwy ż ki. Wzorzec, którym pos ł uguje si ę pozwana takiego uprawnienia dla studenta nie przewiduje. Nie mo ż na uzna ć za s ł uszny argument pozwanej, ż e problem ten rozwi ą zuje prawo studenta do rozwi ą zania umowy w 8 ka ż dym czasie zgodnie z § 9 wzorca umowy. W takim przypadku student do momentu rozwi ą zania umowy zmuszony by ł by do ponoszenia op ł aty w podwy ż szonej wysoko ś ci.” Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 21.04.2006r. sygn. akt XVII Amc 49/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 20.06.2006r. pod numerem 756, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wy ż szej Szkole Edukacji Zdrowotnej. „ Uczelnia zastrzega sobie prawo zmiany warunków niniejszej umowy, które nast ą pi poprzez zarz ą dzenie Kanclerza Wy ż szej Szkole Edukacji Zdrowotnej w Ł odzi, nie wymaga to wypowiedzenia warunków niniejszej umowy. Zarz ą dzenia podane zostanie do wiadomo ś ci studentów przez og ł oszenie na tablicy informacyjnej oraz w dziekanacie ”. Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 18.10.2006r. sygn. akt XVII Amc 13/06 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 22.02.2008r. pod numerem 1348, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wies ł awowi Brzozowskiemu i Halinie Ł ysenko, Prywatna Placówka O ś wiatowo Wychowawcza Szko ł a J ę zyków Obcych "ALMA MATER" s.c. w Ostro łę ce. „ W ł a ś ciciel zastrzega sobie prawo pobierania w ci ą gu roku szkolnego dodatkowej op ł aty w przypadku wy ż szych kosztów prowadzenia placówki ni ż za ł o ż ono na pocz ą tku roku szkolnego (np. wi ę ksza inflacja, du ż a ilo ść rezygnacji s ł uchaczy z dalszej nauki). " Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 6.07.2006r. sygn. akt XVII Amc 60/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 1.09.2006r. pod numerem 848, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Barbarze Bekier. „ Wysoko ść odp ł atno ś ci ustala dyrektor placówki w oparciu o kalkulacj ę kosztów bie żą cych. Odp ł atno ść mo ż e ulec zmianie w ci ą gu roku szkolnego ” W ww. wyroku S ą d stwierdzi ł co nast ę puje. „W ś wietle przedstawionego stanu prawnego postanowienie zawarte w art. 14 pkt 2 „Statutu Centrum J ę zyków i Zarz ą dzania” stanowi niedozwolone postanowienie umowne. Postanowienie to wype ł nia bowiem dyspozycj ę art. 385 3 pkt 20 k.c., gdy ż daje uprawnienie pozwanej do okre ś lenia lub podwy ż szenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odst ą pienia od niej. Postanowienie to umo ż liwia pozwanej swobodne podnoszenie op ł at za ś wiadczon ą us ł ug ę w trakcie trwania umowy. Jest sformu ł owane ogólnie, nie okre ś la, w jakich okoliczno ś ciach i na jakich warunkach mo ż e doj ść do zmiany umowy w tym zakresie. Daje pozwanej uprawnienia do podwy ż szenia op ł at za nauk ę , które nie jest traktowane jako zmiana warunków umów, przez co konsumentowi nie przys ł uguje prawo odst ą pienia od umowy. Z tych wzgl ę dów S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł , ż e kwestionowane postanowienie wzorca umownego stosowanego przez pozwan ą w obrocie z konsumentami spe ł nia przes ł anki z art. 385 1 k.c., bowiem kszta ł tuje prawa i obowi ą zki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c ich interesy i zakaza ł ich stosowania na podstawie art. 479 42 k.p.c.” Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 17.05.2006r. sygn. akt XVII Amc 9/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 3.08.2006r. pod numerem 802, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wy ż szej Szkole Wychowania Fizycznego i Turystyki w Sopocie. 9 „ Uczelnia zastrzega sobie prawo do zmiany wysoko ś ci czesnego stosownie do aktualnych kosztów organizacji prowadzonego procesu dydaktycznego i prowadzonej dzia ł alno ś ci statutowej”. Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 13.04.2006r. sygn. akt XVII Amc 38/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 3.07.2006r. pod numerem 790, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Jolancie Kaczor, Ewie Mielickiej Cosmopolitan Prywatna Szko ł a J ę zyków Obcych s.c. Mielicka Ewa, Kaczor Jolanta, Opole. „ Raty miesi ę czne mog ą wzrasta ć w czasie trwania roku szkolnego, jednak nie wi ę cej ni ż ogólny wska ź nik inflacji ”. Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 26.10.2005r. sygn. akt XVII Amc 1/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 3.01.2006r. pod numerem 613, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wy ż szej Szkole Zarz ą dzania w S ł upsku. „ Uczelnia zastrzega sobie prawo do zmiany wysoko ś ci czesnego po uchwaleniu zmian przez Senat, zgodnie ze statutem Wy ż szej Szko ł y Zarz ą dzania w S ł upsku ”. Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 25.07.2005r. sygn. akt XVII Amc 46/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 7.10.2005r. pod numerem 547, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wy ż szej Szkole Marketingu i Biznesu w Ł odzi. „ Zmiana wysoko ś ci czesnego w ci ą gu roku akademickiego, mo ż e nast ą pi ć jedynie proporcjonalnie do oficjalnego wska ź nika wzrostu kosztów utrzymania ”. W ww. wyroku S ą d stwierdzi ł co nast ę puje. „W ś wietle przepisu art. 385 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentami nie uzgodnione indywidualnie nie wi ążą go, je ż eli kszta ł tuj ą jego prawa i obowi ą zki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami ra żą co naruszaj ą c jego interesy. (...) W ocenie S ą du kwestionowana klauzula jest sprzeczna z art. 385 3 pkt 20 k.c., który stanowi, i ż niedozwolonym postanowieniem umownym jest zapis uprawniaj ą cy kontrahenta konsumenta do podwy ż szenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odst ą pienia od umowy. Istotnie klauzula ta pozwala na zmian ę czesnego bez mo ż liwo ś ci negocjacji czy te ż odst ą pienia od umowy przez konsumenta.” Bior ą c pod uwag ę powy ż sze, prawo do zmiany wysoko ś ci op ł at bez prawa rodziców korzystaj ą cych z us ł ug przedszkola do rozwi ą zania umowy, nale ż y uzna ć za sprzeczne z dobrymi obyczajami i ra żą co naruszaj ą ce ich interesy, a wi ę c za niedozwolone postanowienie umowne w my ś l art. 385 1 § 1 k.c. Dodatkowo w opinii organu antymonopolowego w/w postanowienie jest sprzeczne równie ż z art. 385 3 pkt 20 k.c. zgodnie z którym za niedozwolone postanowienie umowne, uwa ż a si ę w szczególno ś ci to, które uprawnia kontrahenta konsumenta do podwy ż szenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odst ą pienia od umowy. Organ antymonopolowy porównuj ą c tre ść klauzul wpisanych do rejestru z zakwestionowanymi postanowieniami stwierdzi ł , i ż w taki sam sposób naruszaj ą one interesy konsumentów, co do ograniczenia prawa do rozwi ą zania umowy w przypadku zmiany wysoko ś ci op ł at. Postanowienie dotycz ą ce zmiany wysoko ś ci czesnego przewiduje, i ż zmiana ta nast ą pi nie cz ęś ciej ni ż 1 raz oraz nie wi ę cej ni ż o 20%. Jednak nie zmienia to faktu, i ż konsument nie jest informowany o tym z wyprzedzeniem oraz nie ma prawa do rozwi ą zania umowy z tego tytu ł u. Klauzula dotycz ą ca stawki ż ywieniowej przewiduje mo ż liwo ść kszta ł towania jej wysoko ś ci na dany miesi ą c. Informacja o wprowadzanej nowej stawce mo ż e by ć wywieszana na tablicy og ł osze ń nawet na dzie ń przed rozpocz ę ciem kolejnego miesi ą ca ś wiadczenia us ł ug. 10 Sposób wprowadzenia nowych stawek ż ywieniowych nie umo ż liwia konsumentowi rozwi ą zania umowy w sytuacji ich podwy ż szenia. Tak wi ę c w przypadku wszystkich postanowie ń decyzja o zmianie wysoko ś ci op ł at jest jednostronn ą decyzj ą uniemo ż liwiaj ą c ą rozwi ą zanie umowy, przy zachowaniu dotychczasowych warunków umowy w okresie wypowiedzenia. Tym samym postanowienia kwestionowane w niniejszym post ę powaniu mieszcz ą si ę w hipotezach klauzul wpisanych do rejestru. Przedmiotowa praktyka dotyczy ł a konsekwencji, jakie wynika ł y dla konsumentów z uniemo ż liwienia im rozwi ą zania umów w sytuacji podwy ż szenia wysoko ś ci pobieranych op ł at. W ocenianym przypadku konsumenci byli zobowi ą zani do poniesienia wy ż szych op ł at bez prawa do rozwi ą zania umów. Poniewa ż zakwestionowane postanowienia by ł y wa ż ne zarówno dla osób, które realizowa ł y umowy, jak i dla osób, które potencjalnie b ę d ą korzysta ć z us ł ug przedszkola, dlatego te ż zakwestionowana praktyka narusza ł a interesy konsumentów, którzy zawarli umowy, a tak ż e przysz ł ych potencjalnych klientów. Umowy mog ą zawrze ć wszystkie osoby ni ą zainteresowane. Tym samym oferta korzystania z us ł ug przedszkola niepublicznego skierowana jest do nieograniczonej grupy konsumentów. W wyroku z dnia 10 kwietnia 2008r. sygn. akt III SK 27/07 S ą d Najwy ż szy stwierdzi ł co nast ę puje. „Zdaniem S ą du Najwy ż szego, sformu ł owanie z art. 23a ust. 1 uokik „nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów” nale ż y rozumie ć w ten sposób, ż e liczba indywidualnych konsumentów, których interesy zosta ł y naruszone, nie decyduje o tym, czy dana praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów. Praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów jest bowiem takie zachowanie przedsi ę biorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazuj ą cych na powtarzalno ść zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodz ą cych w sk ł ad grupy, do której adresowane s ą zachowania przedsi ę biorcy, w taki sposób, ż e potencjalnie ofiar ą takiego zachowania mo ż e by ć ka ż dy konsument b ę d ą cy klientem lub potencjalnym klientem przedsi ę biorcy”. Bior ą c pod uwag ę przes ł anki podane w powy ż szym uzasadnieniu stosowania praktyki, organ antymonopolowy stwierdzi ł , ż e by ł a ona bezprawna oraz narusza ł a interesy konsumentów. W zwi ą zku z faktem, ż e zaistnia ł y łą cznie obie przes ł anki, tj. bezprawno ść dzia ł a ń oraz naruszenie interesów nieograniczonej grupy konsumentów, organ antymonopolowy uzna ł ocenian ą praktyk ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. W zakresie punktu I.2 sentencji decyzji oceniana praktyka dotyczy stosowania postanowienia wzorca umowy, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c.: § 4.2 Umowy „ W przypadku powstania opó ź nienia w p ł atno ś ci czesnego Us ł ugobiorca zap ł aci Us ł ugodawcy odsetki w wysoko ś ci 2% czesnego za ka ż dy dzie ń opó ź nienia. ”, Kwestionowane w pkt I.2 sentencji decyzji postanowienie oraz postanowienia poni ż ej przytoczone wpisane do rejestru, pomimo ró ż nic w sformu ł owaniu tre ś ci, maj ą to ż samy charakter, a skutek ich stosowania jest identyczny. Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 21.11.2006r. sygn. akt XVII Amc 135/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 5.02.2007r. pod numerem 1016, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Niemieckiemu Instytutowi J ę zyków i Gospodarki DISW Sp. z o.o. w Szczecinie. „ W przypadku nie wywi ą zywania si ę s ł uchacza z warunków okre ś lonych w § 4 pkt 1 dot. terminu p ł atno ś ci Szko ł a mo ż e obci ąż y ć s ł uchacza op ł at ą w wysoko ś ci 1 PLN za ka ż dy dzie ń zw ł oki do momentu dokonania zaleg ł ej wp ł aty ”. 11 Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 13.04.2006r. sygn. akt XVII Amc 38/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 3.07.2006r. pod numerem 791, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Jolanta Kaczor, Ewa Mielicka Cosmopolitan Prywatna Szko ł a J ę zyków Obcych s.c. Mielicka Ewa, Kaczor Jolanta, Opole. „ W przypadku opó ź nienia w regulowaniu nale ż no ś ci za kurs szko ł a ka ż dorazowo naliczy s ł uchaczowi kar ę umown ą w wysoko ś ci 0,50 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki ”. Zgodnie z art. 359 § 2 1 -2 3 k.c., maksymalna wysoko ść odsetek wynikaj ą cych z czynno ś ci prawnej nie mo ż e w stosunku rocznym przekracza ć czterokrotno ś ci wysoko ś ci stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego (odsetki maksymalne). Je ż eli wysoko ść odsetek wynikaj ą cych z czynno ś ci prawnej przekracza wysoko ść odsetek maksymalnych, nale żą si ę odsetki maksymalne. Postanowienia umowne nie mog ą wy łą cza ć ani ogranicza ć przepisów o odsetkach maksymalnych, tak ż e w razie dokonania wyboru prawa obcego. W takim przypadku stosuje si ę przepisy ustawy. Na dzie ń wydania decyzji stopa kredytu lombardowego opublikowanego przez NBP wynosi 7,25%. Tym samym odsetki za czynno ś ci prawne nie powinny przekracza ć 29% w skali roku. Natomiast w badanym przypadku z tytu ł u opó ź nienia w dokonaniu zap ł aty naliczane s ą odsetki karne wynosz ą ce 2% czesnego za ka ż dy dzie ń zw ł oki. W dostarczonej umowie czesne zosta ł o okre ś lone w wysoko ś ci 400 z ł (Karta nr 76). Bior ą c pod uwag ę powy ż sze, konsument jest zobowi ą zany do zap ł aty 8 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki w spe ł nieniu ś wiadczenia. W skali roku odsetki karne wynosz ą 730%, tym samym ponad 25-krotnie przewy ż szaj ą odsetki ustawowe. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze przedmiotowe odsetki naliczane z tytu ł u opó ź nienia w zap ł acie op ł at, nale ż y uzna ć za ra żą co wygórowane, poniewa ż s ą one znacznie wy ż sze od stawki ustawowej. Dlatego te ż , zakwestionowane postanowienie umowne uzna ć nale ż y jako bezprawne, sprzeczne z dobrymi obyczajami i ra żą co naruszaj ą ce interesy klienta, a tym samym za niedozwolone postanowienie umowne w my ś l art. 385 1 § 1 k.c. Dodatkowo w opinii organu antymonopolowego w/w poziom odsetek umownych jest ra żą co wygórowany i niewspó ł mierny do konsekwencji finansowych zw ł oki konsumenta. Z tego wzgl ę du kwestionowane postanowienie jest sprzeczne z art. 385 3 pkt 17 k.c. zgodnie z którym za niedozwolone postanowienie umowne, uwa ż a si ę w szczególno ś ci to, które nak ł ada na konsumenta, który nie wykona ł zobowi ą zania lub odst ą pi ł od umowy, obowi ą zek zap ł aty ra żą co wygórowanej kary umownej lub odst ę pnego. Tym samym postanowienie kwestionowane w niniejszym post ę powaniu mie ś ci si ę w hipotezach klauzul wpisanych do rejestru. Przedmiotowa praktyka dotyczy ł a konsekwencji, wynikaj ą cych z niewywi ą zania si ę przez konsumentów z zobowi ą za ń okre ś lonych w umowach. Postanowienie uprawnia ł o przedsi ę biorc ę do naliczenia nadmiernie wygórowanych odsetek, gdy konsumenci zalegali z dokonywaniem p ł atno ś ci. Poniewa ż zakwestionowane postanowienie by ł o wa ż ne zarówno dla osób, które realizowa ł y umowy, jak i dla osób, które mog ł y korzysta ć z us ł ug przedszkola, dlatego te ż zakwestionowane praktyki narusza ł y interesy konsumentów, którzy zawarli umowy, a tak ż e przysz ł ych potencjalnych klientów. Umowy mog ł y zawrze ć wszystkie osoby ni ą zainteresowane. Tym samym oferta korzystania z us ł ug przedszkola niepublicznego skierowana by ł a do nieograniczonej grupy konsumentów. Bior ą c pod uwag ę przes ł anki podane w powy ż szym uzasadnieniu stosowania praktyki, organ antymonopolowy stwierdzi ł , ż e by ł a ona bezprawna oraz narusza ł a interesy konsumentów. W zwi ą zku z faktem, ż e zaistnia ł y łą cznie obie przes ł anki, tj. bezprawno ść dzia ł a ń oraz naruszenie interesów nieograniczonej grupy konsumentów, organ antymonopolowy uzna ł ocenian ą praktyk ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów W trakcie post ę powania przedsi ę biorca poinformowa ł o zmianie tre ś ci zakwestionowanych postanowie ń wzorców w oparciu, o które by ł y zawierane umowy. 12 1. § 3.3 otrzyma ł brzmienie: „Wysoko ść czesnego mo ż e by ć zmieniona w przypadku wzrostu kosztów utrzymania przedszkola, jednak ż e nie cz ęś ciej ni ż raz i nie wi ę cej ni ż o 20% w okresie obowi ą zywania umowy. Zmiana czesnego jest mo ż liwa tylko na pocz ą tku miesi ą ca kalendarzowego. W przypadku planowanej zmiany czesnego, Us ł ugodawca pisemnie zawiadomi Us ł ugobiorców o zmianie najpó ź niej na miesi ą c przed planowan ą zmian ą , przedstawiaj ą c uzasadnienie oraz wyliczenie wysoko ś ci zmienionego czesnego. Us ł ugobiorca, który nie zgadza si ę z wysoko ś ci ą zmienionego czesnego mo ż e rozwi ą za ć niniejsz ą umow ę sk ł adaj ą c pisemne o ś wiadczenie o jej rozwi ą zaniu na co najmniej 7 dni przez ko ń cem miesi ą ca, w którym obowi ą zuje dotychczasowa wysoko ść czesnego.” 2. § 4.2 otrzyma ł brzmienie „W przypadku opó ź nienia w p ł atno ś ci czesnego us ł ugobiorca zap ł aci Us ł ugodawcy odsetki w wysoko ś ci czterokrotno ś ci wysoko ś ci stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego (odsetki maksymalne) w skali roku”, 3. § 5.2 otrzyma ł brzmienie „Stawka ż ywieniowa ustalona b ę dzie na dany miesi ą c i podana do wiadomo ś ci Us ł ugobiorcy na tablicy og ł osze ń w terminie do ko ń ca poprzedniego miesi ą ca, przy czym nie b ę dzie ona wy ż sza nie kwota brutto 250 z ł (s ł ownie: dwie ś cie pi ęć dziesi ą t z ł otych). Zmiana stawki ż ywieniowej jest mo ż liwa tylko na pocz ą tek miesi ą ca kalendarzowego. W przypadku planowanej zmiany stawki ż ywieniowej, Us ł ugodawca pisemnie zawiadomi Us ł ugobiorców o zmianie przed rozpocz ę ciem miesi ą ca kalendarzowego, przedstawiaj ą c uzasadnienie oraz wyliczenie wysoko ś ci zmienionej stawki ż ywieniowej. Us ł ugobiorca, który nie zgadza si ę z wysoko ś ci ą zmienionej stawki ż ywieniowej mo ż e rozwi ą za ć niniejsz ą umow ę sk ł adaj ą c pisemne o ś wiadczenie o jej rozwi ą zaniu przed ko ń cem miesi ą ca, w którym obowi ą zuje dotychczasowa stawka ż ywieniowa.” (Karty nr 59-61). Analiza powy ż szych tre ś ci nowych postanowie ń wykaza ł a, i ż konsumentom zosta ł o zagwarantowane dor ę czanie informacji o planowanych zmianach wysoko ś ci pobieranych op ł at, a tak ż e prawo do rozwi ą zania z tego tytu ł u umów. Wprowadzone zmiany spowodowa ł y, i ż nowe postanowienia nie mog ą zosta ć uznane za to ż same z klauzulami wpisanymi do rejestru. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze, nale ż a ł o stwierdzi ć , i ż zmiana tre ś ci postanowie ń , spowodowa ł a usuni ę cie narusze ń interesów konsumentów, które wynika ł y z zakwestionowanych postanowie ń . Wprowadzenie nowej regulacji dotycz ą cej wysoko ś ci odsetek karnych naliczanych w sytuacji nieterminowego wykonania zobowi ą zania pieni ęż nego wykaza ł a, i ż nie mo ż e ona zosta ć uznana za nadmiernie wygórowan ą . Bior ą c pod uwag ę powy ż sze, nale ż a ł o stwierdzi ć , i ż zmiana tre ś ci postanowienia, spowodowa ł a usuni ę cie narusze ń interesów konsumentów, które wynika ł y z zakwestionowanego postanowienia. Bior ą c pod uwag ę fakt, i ż przedsi ę biorca zadeklarowa ł wykorzystywanie nowego wzoru umowy przy zawieraniu umów z konsumentami od 2.08.2008r. oraz fakt, i ż umowy, które obowi ą zuj ą od 01.09.2008r. zosta ł y zawarte w oparciu o nowy wzór umowny, organ antymonopolowy uzna ł , i ż przedsi ę biorca zaniecha ł stosowania zakwestionowanej praktyki. W zwi ą zku z powy ż szym za uzasadnione sta ł o si ę uznanie na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy antymonopolowej, praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzenie zaniechania jej stosowania z dniem 1.09.2008r. Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w pkt I sentencji. II. Na podstawie art. 77 ust. 1 ustawy antymonopolowej, je ż eli post ę powanie zosta ł o wszcz ę te z urz ę du i w jego wyniku Prezes Urz ę du stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy, przedsi ę biorca lub zwi ą zek przedsi ę biorców, który dopu ś ci ł si ę tego naruszenia, zobowi ą zany jest ponie ść koszty post ę powania. Zgodnie z art. 80 ustawy antymonopolowej, organ antymonopolowy rozstrzyga o kosztach, w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie. Post ę powanie przeciwko Salus International Sp. z o.o. w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, zosta ł o wszcz ę te z urz ę du. Na podstawie ustale ń dokonanych w trakcie post ę powania w punkcie I decyzji stwierdzone zosta ł o naruszenie przepisów ustawy antymonopolowej. Kosztami niniejszego post ę powania dla organu antymonopolowego, s ą wydatki w wysoko ś ci 36 z ł zwi ą zane z korespondencj ą prowadzon ą z przedsi ę biorc ą . W zwi ą zku z 13 powy ż szym organ antymonopolowy postanowi ł obci ąż y ć przedsi ę biorc ę kosztami post ę powania w wysoko ś ci 36 z ł (s ł ownie z ł otych: trzydzie ś ci sze ść ). Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w punkcie II sentencji decyzji. Koszty niniejszego post ę powania przedsi ę biorca obowi ą zany jest wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 Kpc – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. W przypadku jednak kwestionowania wy łą cznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie II niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z 479 28 § 1 pkt 2 Kpc, nale ż y wnie ść za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia dor ę czenia niniejszej decyzji. Dyrektor Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Maciej Fragsztajn