RKR-45/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKIK W KRAKOWIE Pl. Szczepa ń ski 5, 31-011 Kraków Tel./fax (0-12) 421-75-79, 421-74-98, E-mail: krakow@uokik.gov.pl RKR-61-9/08/MS-13/08 Kraków, dnia 2 grudnia 2008r. DECYZJA Nr RKR - 45/2008 I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 w zwi ą zku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 i 2 oraz art. art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z pó ź n. zm.) oraz § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej Delegatur UOKiK (Dz. U. Nr 134, poz. 939), po przeprowadzeniu – wszcz ę tego z urz ę du - post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów bezprawne, godz ą ce w interesy konsumentów dzia ł ania przedsi ę biorcy Karoliny Nunez Cuesta wykonuj ą cej dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą : „ANDARES” s.c. Karolina i Ivan Nunez Cuesta w Warszawie, (poprzednio „Biuro Turystyki „IKATUR” Irena Ma ł ysa, Karolina Nunez Cuesta s.c. w Krakowie), polegaj ą ce na: 1. stosowaniu we wzorcu umowy pod nazw ą : „Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez B.T. „IKATUR” Irena Ma ł ysa, Karolina Nunez Cuesta s.c.” postanowie ń umownych wpisanych na podstawie art. 479 45 k.p.c. do „Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone”, tj. postanowie ń o tre ś ci: 1) „Je ż eli podwy ż ka ceny imprezy, o której mowa w kt 12 nie przekroczy 20% kwoty podanej przy podpisywaniu Zg ł oszenia, Uczestnik nie mo ż e zrezygnowa ć z udzia ł u i jest zobowi ą zany do dop ł aty.” (pkt 12.1 wzorca) - wpisanego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycj ą 1131, 2) „Je ż eli podwy ż ka ceny imprezy przekroczy 20% kwoty podanej przy podpisywaniu Zg ł oszenia, Uczestnik ma prawo do rezygnacji z imprezy i pe ł nego zwrotu poniesionych op ł at przy zachowaniu warunków wymienionych w pkt 5.2.” (pkt 12.2 wzorca) - wpisanego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycj ą 431, 1045, 3. „W przypadku rezygnacji z udzia ł u w imprezach, Biuro potr ą ca z wp ł at Uczestnika: a) op ł at ę manipulacyjn ą w wysoko ś ci 5% ceny imprezy od ka ż dego rezygnuj ą cego Uczestnika, w okresie powy ż ej 30 dni od jej rozpocz ę cia, b) 25% ceny imprezy, gdy rezygnacja nast ę puje w okresie od 30 do 15 dni przed jej rozpocz ę ciem, c) 60% ceny imprezy, gdy rezygnacja nast ę puje w okresie od 14 do 3 dni przed jej rozpocz ę ciem 2 d) 100% ceny imprezy, gdy rezygnacja nast ę puje na mniej ni ż 3 dni przed jej rozpocz ę ciem, po jej rozpocz ę ciu i w razie niestawienia si ę na ni ą . - (pkt 17 wzorca) - wpisanego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycj ą 1050, 1068, 1123, 4) „W razie nieprawid ł owego wykonania umowy przez Biuro, Klient ma prawo z ł o ż y ć reklamacj ę w 7 dni od daty zako ń czenia imprezy.” (pkt 21 wzorca) – wpisanego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycj ą 414, 1319, 5) „Ewentualne spory mog ą ce wynika ć w zwi ą zku z realizacj ą umowy, strony poddaj ą rozstrzygni ę ciu przez w ł a ś ciwe rzeczowo s ą dy w Krakowie.” - (pkt 27 wzorca) – wpisanego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycj ą 1290, 1299 co stanowi praktyk ę okre ś lon ą w art. 24 ust 1 i 2 pkt 1 w/w ustawy o ochronie (…) oraz 2. naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji poprzez: 1) brak zamieszczenia w umowie numeru identyfikacji podatkowej organizatora, nazwy i adresu ubezpieczyciela oraz informacji o rodzaju i zakresie ubezpieczenia turystów - co stanowi naruszenie art. 14 ust. 2 pkt 1 i 7 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o us ł ugach turystycznych (Dz. U. z 2004r. Nr 223, poz. 2268 z pó ź n. zm), 2) nie wyodr ę bnienie w umowie – do oddzielnego podpisania - o ś wiadczenia konsumenta o wyra ż eniu zgody na przetwarzanie danych osobowych – co stanowi naruszenie art. 7 pkt 5 w zwi ą zku z art. 23 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002r. Nr 101 poz. 926 z pó ź n. zm.), co stanowi praktyk ę okre ś lon ą w art. 24 ust 1 i 2 pkt 2 w/w ustawy o ochronie (…) oraz stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 29 czerwca 2008r. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 w zwi ą zku z art. art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331z pó ź n. zm.) oraz § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej Delegatur UOKiK (Dz. U. Nr 134, poz. 939), po przeprowadzeniu – wszcz ę tego z urz ę du - post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nak ł ada si ę na przedsi ę biorc ę Karolin ę Nunez Cuesta wykonuj ą c ą dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą : „ANDARES” s.c. Karolina i Ivan Nunez Cuesta w Warszawie, (poprzednio „Biuro Turystyki „IKATUR” Irena Ma ł ysa, Karolina Nunez Cuesta s.c. w Krakowie), kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 2.131 z ł (s ł ownie: dwa tysi ą ce sto trzydzie ś ci jeden), p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa z tytu ł u naruszenia zakazu okre ś lonego w art. 24 ust. 1 i ust 2 pkt 1 i 2 w/w ustawy w zakresie opisanym w pkt I niniejszej decyzji. III. Na podstawie art. 77 ust. 1 w zwi ą zku z art. 80 w zwi ą zku z art. art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331z pó ź n. zm.) oraz § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie okre ś lenia 3 w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej Delegatur UOKiK (Dz. U. Nr 134, poz. 939), po przeprowadzeniu – wszcz ę tego z urz ę du - post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, obci ąż a si ę przedsi ę biorc ę Karolin ę Nunez Cuesta wykonuj ą c ą dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą : „ANDARES” s.c. Karolina i Ivan Nunez Cuesta w Warszawie, (poprzednio „Biuro Turystyki „IKATUR” Irena Ma ł ysa, Karolina Nunez Cuesta s.c. w Krakowie) kosztami opisanego na wst ę pie post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów oraz zobowi ą zuje si ę tego przedsi ę biorc ę do zwrotu Prezesowi Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów post ę powania w kwocie 25,55 z ł (s ł ownie: dwadzie ś cia pi ęć 55/100). UZASADNIENIE W roku 2008 Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - zwany dalej „Prezesem UOKIK” lub „organem antymonopolowym” - przeprowadzi ł badanie rynku us ł ug turystycznych. W ramach prowadzonych bada ń Delegatura UOKiK w Krakowie dokonala analizy wzorców umownych stosowanych w obrocie konsumenckim przez wybranych losowo przedsi ę biorców dzia ł aj ą cych na terenie jej w ł a ś ciwo ś ci miejscowej, tj. województw ma ł opolskiego i podkarpackiego. Kontrol ą obj ę to tak ż e przedsi ę biorców dzia ł aj ą cych pod firm ą „Biuro Turystyki „IKATUR” Irena Ma ł ysa, Karolina Nunez Cuesta s.c. w Krakowie). W toku post ę powania dokonano analizy stosowanego przez tego przedsi ę biorc ę wzorca umowy pod nazw ą „Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez B.T. „IKATUR” Irena Ma ł ysa, Karolina Nunez Cuesta s.c.” . Przeprowadzona analiza wykaza ł a, ż e wzorzec umowy zawieranej z konsumentami zawiera postanowienia, które zosta ł y wpisane do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. – zwanego dalej „Rejestrem” oraz braki, które mog ą stanowi ć naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jako bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Maj ą c powy ż sze na uwadze, postanowieniem nr RKR-113/20008 z dnia 3.03.2008r. organ antymonopolowy wszcz ął - z urz ę du - post ę powanie w sprawie podejrzenia stosowania przez przedsi ę biorców: Irena Ma ł ysa i Karolina Nunez Cuesta dzia ł aj ą cych wspólnie pod firm ą : Biuro Turystyki „IKATUR” s.c. w Krakowie, praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lonych w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007r. Nr 50, poz. 331 z pó ź n. zm) - zwanej dalej „ustaw ą o ochronie (…)”, polegaj ą cych na stosowaniu we wzorcu umownym pod nazw ą . „Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez B.T. „IKATUR” Irena Ma ł ysa, Karolina Nunez Cuesta s.c.” . postanowie ń umownych wpisanych na podstawie art. 479 45 k.p.c. do „Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone” i naruszeniu obowi ą zków informacyjnych. W imieniu wspólników spó ł ki cywilnej, na zarzuty postawione w zawiadomieniu o wszcz ę ciu post ę powania, odpowiedzia ł przedsi ę biorca Karolina Nunez Cuesta, która w pismach z dnia 27.03.2008r. oraz z dnia 4.06.2008r. – potwierdzi ł a fakt stosowania wzorców umów o tre ś ci zakwestionowanej przez organ antymonopolowy. Jednocze ś nie zadeklarowa ł a 4 gotowo ść zmiany wzorców umów poprzez usuni ę cie wskazanych przez Prezesa postanowie ń umownych i dostosowania ich tre ś ci do wymogów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o us ł ugach turystycznych (Dz. U. z 2004r. Nr 223 poz. 2268 z pó ź n. zm.). Pismem z dnia 4.06.2008r. przedsi ę biorca przedstawi ł ostateczny projekt „Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez B.T. „IKATUR” Irena Ma ł ysa, Karolina Nunez Cuesta s.c.” oraz formularz umowy spe ł niaj ą ce wymogi ustawowe. Ponadto Przedsi ę biorca poinformowa ł pismem z dnia 9.10.2008r, ż e wszystkie dotychczasowe umowy zawarte w oparciu o wzorce stosowane poprzednio. Poinformowa ł tak ż e – pismami z dnia 4.06.2008r. oraz z dnia 26.08.2008r. - o dokonanych zmianach w sk ł adzie osobowym spó ł ki cywilnej, zmianie jej firmy oraz miejsca prowadzonej dzia ł alno ś ci. Powy ż sze informacje skutkowa ł y wydaniem postanowie ń nr RKR-303/2008 z dnia 8.08.2008r. oraz RKR-342/2008 z dnia 29.09.2008r., którymi zmieniono postanowienie o wszcz ę ciu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Ostatecznie post ę powanie zosta ł o wszcz ę te i by ł o prowadzone przeciwko przedsi ę biorcy Karolinie Nunez Cuesta wykonuj ą cej dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą : „ANDARES” s.c. Karolina i Ivan Nunez Cuesta w Warszawie, (poprzednio „Biuro Turystyki „IKATUR” Irena Ma ł ysa, Karolina Nunez Cuesta s.c. w Krakowie) – zwanemu dalej „Przedsi ę biorc ą ”. Postanowieniem RKR-351/2008 z dnia 10.10.2008r. Prezes UOKIK z urz ę du zaliczy ł w poczet dowodów materia ł y uzyskane w trakcie wymienionego wy ż ej post ę powania wyja ś niaj ą cego. Organ antymonopolowy ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: Przedsi ę biorca prowadzi dzia ł alno ść gospodarcza pod firm ą „ANDARES” s.c. Karolina i Ivan Nunez Cuesta w Warszawie, (poprzednio „Biuro Turystyki „IKATUR” Irena Ma ł ysa, Karolina Nunez Cuesta s.c. w Krakowie) w oparciu o wpis do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej przez Prezydenta Miasta Warszawy, nr ewidencyjny 0/11394/E. Ponadto przedsi ę biorca jest wpisany jest do rejestru organizatorów turystyki i po ś redników turystycznych prowadzonego przez Marsza ł ka Województwa Ma ł opolskiego. Zakres prowadzonej przez niego dzia ł alno ś ci gospodarczej obejmuje m.in. organizowanie imprez turystycznych. W dniu wszcz ę cia przez organ antymonopolowy przedmiotowego post ę powania przedsi ę biorca wykonywa ł dzia ł alno ść gospodarcza wspólnie z przedsi ę biorc ą Iren ą Ma ł ys ą pod firm ą „Biuro Turystyki „IKATUR” Irena Ma ł ysa, Karolina Nunez Cuesta s.c. Uwzgl ę dniaj ą c zarzuty wspólnicy rozpocz ę li w dniu 27.03.2008r. wprowadzanie zmian do wzorca umowy. Ostatecznie nowy wzorzec umowy zosta ł przedstawiony organowi antymonopolowemu w dniu 4.06.2008r., a wspólnicy przyst ą pili do anektowania umów. W toku post ę powania, przed wprowadzeniem nowego wzorca umowy w dniu 27.05.2008r. ze spó ł ki wyst ą pi ł a Irena Ma ł ysa, a wst ą pi ł nowy wspólnik Maciej Lepieszkiewicz. Do dnia 29.06.2008r. wspólnicy spó ł ki cywilnej w nowym sk ł adzie zako ń czyli aneksowanie i realizowanie umów zawartych wg starego wzorca. W dniu 30.06.2008r. zosta ł y dokonane kolejne zmiany w umowie spó ł ki cywilnej, poniewa ż ze spó ł ki wyst ą pi ł Maciej Lepieszkiewicz, a wst ą pi ł Ivan Nunez Cuesta i jednocze ś nie nast ą pi ł a zmiana nazwy prowadzonej dzia ł alno ś ci oraz przeniesienie miejsca jej prowadzenia do Warszawy. 5 W kontaktach z klientami, w tym konsumentami przedsi ę biorca pos ł uguje si ę on wzorcami umów, które nast ę pnie klienci podpisuj ą , dokonuj ą c zakupu ś wiadczonych przez niego us ł ug. Dor ę czane konsumentom wzorce umów s ą sporz ą dzane przez Przedsi ę biorc ę przed zawarciem umowy i zawieraj ą gotowe jednolite postanowienia. Oznacza to, i ż stosuje on w obrocie konsumenckim wzorce umów. Analiza wskazanych wy ż ej dokumentów pozwoli ł a na postawienie Przedsi ę biorcy zarzutu naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, poprzez zamieszczenie w stosowanym w obrocie z konsumentami wzorcu umowy pod nazw ą . „Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez B.T. „IKATUR” Irena Ma ł ysa, Karolina Nunez Cuesta s.c.” postanowie ń , o nast ę puj ą cej tre ś ci: 1) „Je ż eli podwy ż ka ceny imprezy, o której mowa w kt 12 nie przekroczy 20% kwoty podanej przy podpisywaniu Zg ł oszenia, Uczestnik nie mo ż e zrezygnowa ć z udzia ł u i jest zobowi ą zany do dop ł aty.” (pkt 12.1 wzorca), 2) „Je ż eli podwy ż ka ceny imprezy przekroczy 20% kwoty podanej przy podpisywaniu Zg ł oszenia, Uczestnik ma prawo do rezygnacji z imprezy i pe ł nego zwrotu poniesionych op ł at przy zachowaniu warunków wymienionych w pkt 5.2.” (pkt 12.2 wzorca), 3) „W przypadku rezygnacji z udzia ł u w imprezach, Biuro potr ą ca z wp ł at Uczestnika: a) op ł at ę manipulacyjn ą w wysoko ś ci 5% ceny imprezy od ka ż dego rezygnuj ą cego Uczestnika, w okresie powy ż ej 30 dni od jej rozpocz ę cia, b) 25% ceny imprezy, gdy rezygnacja nast ę puje w okresie od 30 do 15 dni przed jej rozpocz ę ciem, c) 60% ceny imprezy, gdy rezygnacja nast ę puje w okresie od 14 do 3 dni przed jej rozpocz ę ciem, d) 100% ceny imprezy, gdy rezygnacja nast ę puje na mniej ni ż 3 dni przed jej rozpocz ę ciem, po jej rozpocz ę ciu i w razie niestawienia si ę na ni ą . ” (pkt 17 wzorca), 4) „W razie nieprawid ł owego wykonania umowy przez Biuro, Klient ma prawo z ł o ż y ć reklamacj ę w 7 dni od daty zako ń czenia imprezy.” (pkt 21 wzorca), 5) „Ewentualne spory mog ą ce wynika ć w zwi ą zku z realizacj ą umowy, strony poddaj ą rozstrzygni ę ciu przez w ł a ś ciwe rzeczowo s ą dy w Krakowie.” (pkt 27 wzorca). W tym miejscu nale ż y zauwa ż y ć , i ż do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone zosta ł y wpisane, na podstawie art. 479 45 k.p.c ., postanowienia, które s ą to ż same z przedmiotowymi klauzulami zakwestionowanymi przez organ antymonopolowy. S ą to postanowienia o nast ę puj ą cej tre ś ci: Ad 1) i ad 2) - „Wzrost ceny imprezy o wi ę cej ni ż 15% upowa ż nia uczestnika do rezygnacji z imprezy pod warunkiem powiadomienia MAZUR POL nie pó ź niej ni ż 3 dni od daty otrzymania zawiadomienia o zmianie ceny. Brak powiadomienia b ę dzie traktowane przez MAZUR POL jako przyj ę cie przez uczestnika nowych warunków.” (wpis nr 299 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 24.11.2004r. sygn. akt XVII Amc 119/03), - „Cena wycieczki ustalona jest na podstawie obowi ą zuj ą cych cen, op ł at, kursów walut. Organizator zastrzega sobie prawo zmiany ceny wycieczki przed wyjazdem, je ż eli nast ą pi wzrost np. kosztów transportu spowodowany wzrostem cen paliw, podatków, op ł at lotniskowych, kursów walut. Je ż eli koszt wycieczki wzro ś nie o wi ę cej ni ż 10% Klient ma prawo do jej anulowania i odzyskania w ca ł o ś ci wp ł aconej kwoty. Decyzja ta jednak musi zapa ść w ci ą gu 2 dni od chwili otrzymania informacji o wzro ś cie ceny, nie 6 pó ź niej ni ż 24 godziny przed wyjazdem.” (wpis nr 431 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 24.01.2005r., sygn. akt XVII Amc 125/03), - „Wzrost cen powy ż ej 10% upowa ż nia Klienta do anulacji imprezy i uzyskania zwrotu ca ł o ś ci.” (wpis nr 1045 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 4.01.2007r., sygn. akt XVII Amc 8/06) - „W przypadku, gdy podwy ż ka cen wyniesie mniej ni ż 10% pierwotnej ceny imprezy, Klient jest zobowi ą zany do dop ł aty ś rodków pieni ęż nych, bez prawa do bezkosztowego odst ą pienia od umowy (ewentualna rezygnacja mo ż e nast ą pi ć zgodnie z punktem 4.3). W przypadku, gdy podwy ż ka wynios ł aby wi ę cej ni ż 10% ceny wykupionych ś wiadcze ń , Klient jest uprawniony do odst ą pienia od umowy bez uiszczania dodatkowych op ł at ( w takim przypadku JET TOURISTIC POLAND Sp. z o .o. jest zobowi ą zana do zwrotu uprzednio wp ł aconych przez klienta ś rodków pieni ęż nych w ci ą gu 7 dni) lub skorzystania z innej imprezy porównywalnej cenowo, oczywi ś cie je ś li b ę dziemy w stanie Pa ń stwu takow ą imprez ę zaoferowa ć .” (wpis nr 1131 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 27.02.2006r., sygn. akt XVII Amc 100/04) - „Wzrost cen powy ż ej 10% upowa ż nia Klienta do anulacji imprezy i uzyskania zwrotu ca ł o ś ci kwoty wp ł aconej do biura” (wpis nr 1045 dokonany na podstawie wyroku SOKIK z dnia 4.01.2007r., sygn. akt XVII Amc 8/06) Ad 3) - „ Warunki rezygnacji: - przy rezygnacji na 35 dni przed terminem rozpocz ę cia imprezy, wczasów, kolonii, obozu potr ą cana jest op ł ata manipulacyjna w wysoko ś ci 50 z ł od osoby + 7% VAT; - przy rezygnacji mi ę dzy 34 a 16 dniem przed terminem rozpocz ę cia imprezy, wczasów, kolonii, obozu potr ą ca si ę 50% ceny imprezy + op ł ata manipulacyjna; - przy rezygnacji na 15 dni i mniej przed rozpocz ę ciem imprezy, wczasów, kolonii obozu potr ą ca si ę 100% ceny.” (wpis nr 130 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 11.03.2004r., sygn. Akt XVII Amc 63/03), - „W przypadku odst ą pienia przez klienta od umowy (bez wzgl ę du na przyczyn ę ) Biuro potr ą ca z dokonanej przez klienta wp ł aty op ł at ę manipulacyjn ą w kwocie wp ł aconej zaliczki czy 20% warto ś ci imprezy - 20% ceny imprezy do 30 dni przed planowan ą dat ą rozpocz ę cia imprezy, 40% ceny imprezy od 29 do 22 dni przed planowan ą dat ą rozpocz ę cia imprezy, 50 % ceny imprezy od 21 do 16 dni przed planowan ą dat ą rozpocz ę cia imprezy, 100% ceny imprezy 15 dni lub krócej przed planowan ą dat ą rozpocz ę cia imprezy.” (wpis nr 1282 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 21.11.2006r., sygn. akt XVII Amc 136/05). - „ Koszty rezygnacji: a) op ł ata sta ł a w wysoko ś ci 50 z ł , je ż eli rezygnacja nast ą pi ł a w terminie do 30 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, b) 30% w przypadku rezygnacji w okresie 29-21 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, c) 50% ceny imprezy przy rezygnacji w okresie 20-9 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, d) 80% ceny imprezy przy rezygnacji w okresie 8-1 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, e) 90% ceny imprezy w przypadku rezygnacji w dniu wyjazdu, lub nie zg ł oszenia si ę w wyznaczonym czasie w miejscu zbiórki lub nieprzybycia do miejsca realizacji imprezy” (wpis nr 1078 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 8.12 .2006r., sygn. akt XVII Amc 41/06). - „Koszty rezygnacji z imprezy, które uczestnik jest zobowi ą zany zap ł aci ć uzale ż nione s ą od tego ile dni przed rozpocz ę ciem imprezy zosta ł a z ł o ż ona rezygnacja, uwzgl ę dniaj ą szacunkowo okre ś lone szkody Organizatora i Biura podró ż y „Kopernik” w formie kary umownej i wynosz ą : a. powy ż ej 30 dni – 100 PLN/os, b. od 30 do 22 dni – 25% ceny imprezy, c. od 21 do 15 dni – 50% ceny imprezy, d. od 14 do 4 dni – 75% ceny imprezy, e. poni ż ej 4 dni – 100% ceny imprezy.” (wpis nr 1050 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 8.01 .2007r., sygn. akt XVII Amc 22/06). 7 - „Klient ma prawo odst ą pi ć od umowy w ka ż dym czasie przed wyjazdem. Rezygnacj ą mo ż e nast ą pi ć jedynie w formie pisemnego o ś wiadczenia, a ka ż dy Klient zostaje obci ąż ony nast ę puj ą cymi kosztami: a) 100 z ł (od ka ż dej osoby wpisanej na zg ł oszeniu) w przypadku rezygnacji na 31 dni lub wi ę cej przed terminem odlotu, b) 20% ceny rzeczywistej imprezy, przy rezygnacji zg ł oszonej od 30 do 21 dnia w łą cznie przed terminem odlotu, c) 50% ceny rzeczywistej imprezy, przy rezygnacji zg ł oszonej od 20 do 11 dnia w łą cznie przed terminem odlotu, d) 70% ceny rzeczywistej imprezy, przy rezygnacji z ł o ż onej od 10 do 4 dnia w łą cznie przed terminem odlotu, e) 100% ceny rzeczywistej, w przypadku rezygnacji z ł o ż onej od 3- go dnia do daty rozpocz ę cia imprezy.” (wpis nr 1068 okonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 4.01. 2007r., sygn. akt XVII Amc 37/06). - „Rezygnuj ą c z uczestnictwa w imprezie, uczestnik zobowi ą zany jest zap ł aci ć op ł at ę manipulacyjn ą od warto ś ci ca ł kowitej imprezy w wysoko ś ci: 20% ceny – przy rezygnacji zg ł oszonej do 30 dnia w łą cznie przed terminem odlotu; 25% ceny - przy rezygnacji zg ł oszonej od 29 do 22 dnia w łą cznie przed terminem odlotu; 35% ceny - przy rezygnacji zg ł oszonej od 21 do 15 dnia w łą cznie przed terminem odlotu; 50% ceny - przy rezygnacji zg ł oszonej od 14 do 8 dnia w łą cznie przed terminem odlotu; 80% - przy rezygnacji zg ł oszonej od 7 do 3 dnia w łą cznie przed terminem odlotu; 100% ceny - przy rezygnacji zg ł oszonej na 2 dni w łą cznie do samego dnia odlotu lub w przypadku nieobecno ś ci podczas odprawy lotniskowej." (wpis nr 1123 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 26.02. .2007r., sygn. akt XVII Amc 174/05). Ad 4) - „Reklamacje winny by ć wnoszone w formie pisemnej pod rygorem niewa ż no ś ci do 7 dnia od daty zako ń czenia imprezy.” (wpis nr 414 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 2.02.2005r., sygn. akt XVII Amc 104/04 ), - „Ewentualne reklamacje nale ż y zg ł asza ć w formie pisemnej w terminie 7 dni od zako ń czenia imprezy.” (wpis nr 1079 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 8.12.2006r., sygn. akt XVII Amc 41/06), - „Reklamacje wniesione do Biura po up ł ywie 7 dni od zako ń czenia imprezy uznane b ę d ą za bezskuteczne.” (wpis nr 1089 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 29.01.2007r., sygn. akt XVII Amc 160/05), - „Je ż eli wada nie zosta ł a usuni ę ta, po powrocie uwagi winny by ć wniesione pisemne w oparciu o skarg ę z ł o ż on ą rezydenta niepó ź niej jednak ni ż w ci ą gu 7 dni od daty zako ń czenia imprezy.” (wpis nr 1319 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 29.11.2007r., sygn. akt XVII Amc 104/04 ). Ad 5) - „Wszelkie spory mog ą ce wynikn ąć z tytu ł u realizacji umowy b ę d ą rozstrzygane polubownie, a w razie nie doj ś cia do porozumienia rozstrzygane przez wydzia ł y cywilne s ą du rejonowego w ł a ś ciwego dla miejsca siedziby Biura.” (wpis nr 92 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 19 kwietnia 2004 r., sygn. akt XVII Amc 59/03 - „Wszelkie spory mog ą ce wynika ć w zwi ą zku z realizacj ą umowy podlegaj ą rozstrzygni ę ciu przez S ą d w ł a ś ciwy miejscowo dla organizatora turystyki.” (wpis nr 1280 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 14.09.2007r., sygn. akt XVII Amc 119/07), - „Ustala si ę jako miejscowo w ł a ś ciwy do rozstrzygni ę cia ewentualnych sporów S ą d we Wroc ł awiu.” (wpis nr 1290 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 6.07.2007r., sygn. akt XVII Amc 115/07) 8 - „Wszelkie spory wynik ł e z realizacji umowy rozstrzygane b ę d ą przez s ą d cywilny w Krakowie, b ą d ź przez s ą d miejsca wykonania umowy.” (wpis nr 1299 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 29.11.2007r., sygn. akt XVII Amc 211/07) Ponadto Prezes UOKiK stwierdzi ł , ż e Przedsi ę biorca: 1) Nie zamie ś ci ł w umowie numeru identyfikacji podatkowej organizatora, nazwy i adresu ubezpieczyciela oraz informacji o rodzaju i zakresie ubezpieczenia turystów - co stanowi naruszenie art. 14 ust. 2 pkt 1 i 7 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o us ł ugach turystycznych (Dz. U. z 2004r. Nr 223, poz. 2268 z pó ź n. zm), 2) nie wyodr ę bni ł w umowie – do oddzielnego podpisania - o ś wiadczenia konsumenta o wyra ż eniu zgody na przetwarzanie danych osobowych – co stanowi naruszenie art. 7 pkt 5 w zwi ą zku z art. 23 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002r. Nr 101 poz. 926 z pó ź n. zm.). Przedsi ę biorca bowiem zamie ś ci ł w umowie jako jedno z postanowie ń umowy obj ę tych o ś wiadczeniem konsumenta w przedmiocie zawarcia umowy zapis o tre ś ci „Jednocze ś nie wyra ż am zgod ę na wykorzystanie moich danych do celów marketingowych w firmie IKATUR.” O ś wiadczenie to jest zgod ą konsumenta na przetwarzanie jego danych osobowych przez Spó ł k ę w celach marketingowych, która zgodnie z powo ł anymi przepisami powinna by ć obj ę ta odr ę bnym o ś wiadczeniem konsumenta. Maj ą c powy ż sze ustalenia na uwadze organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: Tre ść art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie (...) ogranicza zastosowanie jej przepisów wy łą cznie do ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów, podejmowanej w interesie publicznym. Oznacza to, ż e warunkiem koniecznym do uruchomienia procedur i zastosowania instrumentów okre ś lonych w tej ustawie jest zaistnienie takiego stanu faktycznego, w którym dzia ł ania przedsi ę biorców - naruszaj ą c jej przepisy – stanowi ą potencjalne zagro ż enie interesu publicznego. Niniejsze post ę powanie dotyczy tre ś ci wzorców umowy stosowanych przez Przedsi ę biorc ę wobec nieograniczonego kr ę gu adresatów, tj. wszystkich zainteresowanych ich tre ś ci ą aktualnych i potencjalnych klientów organizatora turystyki, którym - na gruncie art. 4 ust. 12 ustawy o ochronie (…) - przys ł uguje status konsumenta. Zdaniem Prezesa UOKIK rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wi ąż e si ę z ochron ą interesu wszystkich konsumentów, którzy s ą lub b ę d ą klientami Przedsi ę biorcy. Interes publicznoprawny przejawia si ę tak ż e w postaci zbiorowego interesu konsumentów, co oznacza, i ż naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocze ś nie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione by ł o w niniejszej sprawie podj ę cie przez organ antymonopolowy dzia ł a ń przewidzianych w w/w ustawie o ochronie (...). W tym stanie rzeczy przyj ąć nale ż y, i ż do oceny stanu faktycznego niniejszej sprawy zastosowanie maj ą przepisy w/w ustawy, a dotycz ą ce jej post ę powanie prowadzone by ł o w interesie publicznym. Stosownie do tre ś ci art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…) – „przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy”. Aby mo ż liwe by ł o zatem stwierdzenie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, niezb ę dne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek: 9 1. dzia ł ania przedsi ę biorcy winny mie ć bezprawny charakter, tzn. by ć sprzeczne z prawem, tj. przepisami okre ś lonych aktów prawnych a tak ż e sprzeczne z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrymi obyczajami, a jednocze ś nie 2. dzia ł ania te musz ą narusza ć zbiorowe interesy konsumentów. Odnosz ą c si ę do pierwszej z przes ł anek art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…), tj. bezprawno ś ci dzia ł a ń przedsi ę biorcy, stwierdzi ć nale ż y, i ż bezprawno ść rozumie si ę jako sprzeczno ść zachowania danego podmiotu z przepisami prawa oraz zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego. Chodzi tu mianowicie o sprzeczno ść z szeroko rozumianym porz ą dkiem prawnym, jako ca ł o ś ci ą . Bezprawno ść jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, tzn. niezale ż nym od wyst ą pienia szkody, czy zaistnienia zamiaru po stronie podmiotu dopuszczaj ą cego si ę dzia ł a ń bezprawnych. Analizuj ą c powy ż sz ą przes ł ank ę nale ż y mie ć na uwadze, i ż zarzut bezprawnego dzia ł ania przedsi ę biorcy w przedmiotowej sprawie dotyczy zarówno: 1) stosowania postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w k.p.c. – tj. naruszenia art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…), jak i 2) naruszenia obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji - tj. naruszenia art. 24 ust. 2 pkt 2 tej ustawy. Ad 1) Do stwierdzenia praktyki o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) konieczne jest wykazanie, i ż przedsi ę biorca stosuje we wzorcu umownym postanowienia, które zosta ł y wpisane do prowadzonego przez Prezesa UOKIK rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Podkre ś lenia wymaga, ż e wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mog ą by ć poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 — 479 45 k.p.c.) dokonuje si ę niezale ż nie od tego, czy postanowienia wzorca by ł y, czy te ż nie by ł zastosowane przy konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (ca ł y wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowie ń w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje S ą d Okr ę gowy w Warszawie — S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wy łą cznie do kompetencji tego S ą du nale ż y uznanie postanowie ń wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocno ś ci rozszerzonej nast ę puje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa UOKiK, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencj ą umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze jest to, ż e pos ł u ż enie si ę nim b ę dzie mia ł o skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza, ż e od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych, tj. stosowanych tak ż e przez innych przedsi ę biorców. Prezes UOKIK mo ż e stwierdzi ć stosowanie przez przedsi ę biorc ę praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cej na pos ł ugiwaniu si ę postanowieniem wzorca umownego, które zosta ł o wpisane do rejestru, bez wzgl ę du na to, czy wpis dotyczy tego przedsi ę biorcy, przeciwko któremu jest prowadzone post ę powanie, czy te ż nie. S ą d Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 2.12.2005r. (sygn. akt VI ACa 760/05) wskaza ł , ż e zgodnie z art. 23 a ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2005r. Nr 244, poz. 2080 z pó źń . zm.) praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów jest pos ł ugiwanie si ę postanowieniem wpisanym do rejestru w oderwaniu od zagadnienia, czy 10 wpis do rejestru powsta ł w zwi ą zku ze stosowaniem wzorca umowy przez ten podmiot, co do którego bada si ę stosowanie praktyki. S ą d wskaza ł te ż , ż e naruszenie interesów konsumentów mo ż e nast ą pi ć w wyniku dzia ł a ń podmiotów, które stosuj ą klauzule abuzywne wpisane do rejestru, przy czym wpis do rejestru zwi ą zany jest z dzia ł aniami innych kontrahentów konsumentów. Analogicznie orzek ł S ą d Apelacyjny w wyroku z dnia 29.09.2005r. (sygn. akt VI ACa 381/05), gdzie powo ł uj ą c si ę na uchwa łę S ą du Najwy ż szego z dnia 19.12.2003r. (sygn. akt III CZP 95/03), stwierdzi ł , ż e wyrok uwzgl ę dniaj ą cy powództwo przez uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone i zakazanie ich stosowania ma, zgodnie z art. 479 43 k.p.c., od chwili wpisania do odpowiedniego rejestru, skutek tak ż e wobec osób trzecich. Zgodnie ze stanowiskiem SOKiK wyra ż onym w wyroku z dnia 25. 05. 2005r. (sygn. akt XVII Ama 46/04), dla uznania, i ż okre ś lona klauzula jest niedozwolonym postanowieniem umownym wpisanym do rejestru klauzul niedozwolonych wystarczy stwierdzenie, ż e mie ś ci si ę ona w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i nie jest konieczna literalna zgodno ść porównywanych klauzul. Czynnikiem przes ą dzaj ą cym o podobie ń stwie dwóch klauzul powinien by ć zatem zamiar, cel, jakiemu ma s ł u ż y ć kwestionowane postanowienie. Je ś li cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformu ł owania klauzuli uznanej za niedozwolon ą , oba zapisy mo ż na uzna ć za to ż same. Takie stanowisko zaj ął tak ż e S ą d Najwy ż szy, który w uchwale z dnia 13.07.2006r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdzi ł , i ż „(...) stosowanie postanowie ń wzorców umów o tre ś ci to ż samej z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., mo ż e by ć uznane w stosunku do innego przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów (...)”. W uzasadnieniu do powy ż szej uchwa ł y S ą d uzna ł m.in., ż e „(...) praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a uokik [obecnie art. 24 – przyp. w ł asny UOKIK] obejmuje równie ż przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegaj ą cych na przestawieniu wyrazów lub zast ą pieniu jednych wyrazów innymi, je ż eli tylko wyk ł adnia postanowienia pozwoli stwierdzi ć , ż e jego tre ść mie ś ci si ę w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbli ż onej tre ś ci do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecie ż tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyj ę ta powy ż ej rozszerzaj ą ca wyk ł adnia art. 23a uokik znajduje równie ż uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a tak ż e orzecznictwie ETS dotycz ą cym zasady efektywno ś ci (...).” Nie jest zatem konieczna dok ł adna, literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej i st ą d niedozwolone b ę d ą tak ż e takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . Przedmiotem niniejszego post ę powania jest wykazanie, ż e zakwestionowane przez organ antymonopolowy zapisy wzorca umowy pod nazw ą : „Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez B.T. „IKATUR” Irena Ma ł ysa, Karolina Nunez Cuesta s.c.” stosowanego przez Przedsi ę biorc ę przy zawieraniu umów o organizacj ę imprezy turystycznej, s ą to ż same z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami SOKIK wymienionymi w niniejszej decyzji i wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Problem zastrze ż enia przez organizatora turystyki jednostronnego uprawnienia do zmiany istotnych warunków umowy – w tym ceny - by ł przedmiotem wielu orzecze ń SOKIK, który kwestionowa ł takie klauzule przyznaj ą ce organizatorowi prawo do jednostronnego decydowania o zmianie istotnych warunków umowy. Jako przyk ł ad mo ż na wskaza ć wyrok z dnia 24.11.2004r. (sygn. akt XVII Amc 119/03), w którym SOKIK uzna ł za niedozwolone postanowienie - które nast ę pnie zosta ł o wpisane pod poz. 299 do Rejestru - o 11 tre ś ci: „ Wzrost ceny imprezy o wi ę cej ni ż 15% upowa ż nia uczestnika do rezygnacji z imprezy pod warunkiem powiadomienia MAZUR POL nie pó ź niej ni ż 3 dni od daty otrzymania zawiadomienia o zmianie ceny. Brak powiadomienia b ę dzie traktowane przez MAZUR POL jako przyj ę cie przez uczestnika nowych warunków.” W uzasadnieniu w/w orzeczenia S ą d wskaza ł , i ż jest ono sprzeczne z dobrymi obyczajami i ra żą co narusza interes konsumenta. Tak bowiem zgodnie z tre ś ci ą przepisu art. art.385 1 § 1 k.c. i art.385 3 pkt 20 k.c. dozwolone jest stosowanie klauzul przewiduj ą cych mo ż liwo ść podniesienia ustalonej pierwotnie ceny wy łą cznie je ś li konsument ma zagwarantowane prawo odst ą pienia od umowy. Ograniczanie prawa odst ą pienia w takich przypadkach jest niedopuszczalne. Analogicznie, tre ść kwestionowanych w pkt I.1.1) i I.1.2) sentencji decyzji postanowie ń wzorca umowy stosowanego przez Przedsi ę biorc ę zastrzega dla konsumenta uprawnienie do odst ą pienia od umowy jedynie w przypadku, gdy wzrost cen przekroczy ł by poziom 20%. Pierwsza bowiem z klauzul stanowi bowiem, ż e je ż eli wzrost ceny nie przekracza 20% konsument nie mo ż e odst ą pi ć od umowy, a druga z nich dopuszcza mo ż liwo ś ci odst ą pienia od umowy wy łą cznie w przypadku, gdy wzrost ceny przekracza 20%. Jednocze ś nie postanowienia te ograniczaj ą – w sposób sprzeczny z obowi ą zuj ą cymi przepisami – mo ż liwo ść odst ą pienia konsumentów od umowy. Art. 14 ust. 5 ustawy o us ł ugach turystycznych przyznaje bowiem klientom, w przypadku zmiany przez organizatora turystyki istotnych warunków umowy, uprawnienie do: - przyj ę cia proponowanej zmiany umowy albo - odst ą pienia od umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych ś wiadcze ń i bez obowi ą zku zap ł aty kary umownej. Powy ż sza linia orzecznicza zosta ł a potwierdzona kolejnymi wyrokami SOKIK, który uzna ł , postanowienia o tre ś ci: „ Je ż eli koszt wycieczki wzro ś nie o wi ę cej ni ż 10% Klient ma prawo do jej anulowania i odzyskania w ca ł o ś ci wp ł aconej kwoty. Decyzja ta jednak musi zapa ść w ci ą gu 2 dni od chwili otrzymania informacji o wzro ś cie ceny, nie pó ź niej ni ż 24 godziny przed wyjazdem.” (vide: w yrok SOKiK z dnia 24.01.2005r., sygn. akt XVII Amc 125/03, poz. Rejestru 431), „W przypadku, gdy podwy ż ka cen wyniesie mniej ni ż 10% pierwotnej ceny imprezy, Klient jest zobowi ą zany do dop ł aty ś rodków pieni ęż nych, bez prawa do bezkosztowego odst ą pienia od umowy (…) W przypadku, gdy podwy ż ka wynios ł aby wi ę cej ni ż 10% ceny wykupionych ś wiadcze ń , Klient jest uprawniony do odst ą pienia od umowy bez uiszczania dodatkowych op ł at (…)” za niedozwolone (vide: w yrok SOKiK z dnia 27.02.2006r., sygn. akt XVII Amc 100/04, poz. Rejestru 1131) oraz „Wzrost cen powy ż ej 10% upowa ż nia Klienta do anulacji imprezy i uzyskania zwrotu ca ł o ś ci kwoty wp ł aconej do biura” (vide: wyrok SOKIK z dnia 4.01.2007r., sygn. akt XVII Amc 8/06, poz. Rejestru 1045). Postanowienia, w ś wietle których konsument mo ż e odst ą pi ć od zmienionej umowy tylko w sytuacji, gdy cena wzrasta powy ż ej 20%, w rzeczywisto ś ci ograniczaj ą jego prawa wynikaj ą ce z powo ł anego przepisu. Pozbawiaj ą go bowiem uprawnienia do odst ą pienia od umowy, je ż eli wzrost ceny nie przekracza 20%, W takim zatem zakresie, w jakim przedmiotowe postanowienia wy łą czaj ą uprawnienie konsumenta do odst ą pienia od umowy (wzrost cen na poziomie ni ż szym ni ż zastrze ż ony) na wypadek podwy ż szenia ceny umówionej us ł ugi s ą one sprzeczne z art. 385 3 pkt 20 k.c. Skutek stosowania przez Przedsi ę biorc ę omawianych postanowie ń jest zatem to ż samy ze skutkiem stosowania postanowie ń , które zosta ł y wpisane pod poz. 299, 341, 1045, 1131 do Rejestru. Tym samym, mimo ró ż nic w sformu ł owaniu tre ś ci, nale ż y stwierdzi ć to ż samo ść porównywanych powy ż ej zapisów. SOKiK w licznych wyrokach uznawa ł za niedozwolone postanowienia, które w sposób niezgodny z obowi ą zuj ą cymi przepisami uprawniaj ą organizatora turystyki do pobierania sta ł ej, z góry okre ś lonej (zrycza ł towanej) op ł aty – na wypadek rozwi ą zania 12 umowy przez konsumenta - tytu ł em odst ę pnego lub zwrotu ewentualnych kosztów, które poniós ł w zwi ą zku z zawarciem umowy. Oceniaj ą c te postanowienia jako klauzule niedozwolone, SOKIK stwierdzi ł , ż e „postanowienie to jest sprzeczne z art. 385 1 § 1 oraz art. 385 3 pkt 12 i 16 k.c.(…), a zatrzymanie rycza ł towo okre ś lonych kwot na wypadek rezygnacji klienta z udzia ł u w imprezie turystycznej, narusza zasad ę ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń (…) a ponadto op ł aty te zosta ł y ustalone w sposób arbitralny, w oderwaniu od faktycznie poniesionych, w zwi ą zku z faktem rezygnacji klienta z imprezy, strat przez pozwanego” (vide: wyrok z dnia 8.12.2006r., sygn. akt XVII Amc 41/06). W wyroku z dnia 20.02.2007r. (sygn. XVII Amc 50/06) uzna ł , i ż „przedsi ę biorca ma prawo do potr ą cenia kosztów w przypadku rezygnacji konsumenta z umowy. Kwota podlegaj ą ca potr ą ceniu powinna jednak zosta ć ustalona,w oparciu o indywidualne rozliczenia z konsumentem z uwzgl ę dnieniem rzeczywistej straty poniesionej przez pozwanego”. W uzasadnieniu wyroku z dnia 10.11.2004r. (sygn. akt XVII Amc 80/03) S ą d uzna ł abuzywno ść takiego postanowienia, podkre ś lajac, ż e takie zapisy umowne przyznaj ą organizatorowi prawo do potr ą cania w dowolny sposób ca ł o ś ci lub cz ęś ci ś wiadczenia uiszczonego przez konsumenta, w zwi ą zku z jego rezygnacj ą z umowy oraz zwróci ł uwag ę na naruszenie zasady ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń stron umowy poprzez nierównomierne roz ł o ż enie ich praw i obowi ą zków, skoro organizator uprawniony jest do zatrzymania cz ęś ci lub ca ł o ś ci ś wiadczenia konsumenta, a sam zwolniony jest z w ł asnego ś wiadczenia. Kwoty potr ą cane przez organizatora uznane zosta ł y te ż za ra żą co wygórowane odst ę pne, zw ł aszcza bior ą c pod uwag ę , ż e organizator mo ż e tak ą ofert ę sprzeda ć i nie poniesie z tego tytu ł u ż adnej straty. SOKiK uzna ł , ż e organizator ma prawo potr ą cenia kosztów, ale powinny by ć one udokumentowane i zwi ą zane z konieczno ś ci ą indywidualnych rozlicze ń , a konsument winien zatem otrzyma ć zwrot tej cz ęś ci ś wiadcze ń , która pozosta ł a po odliczeniu rzeczywi ś cie poniesionych kosztów. Analogiczne stanowisko SOKIK wyrazi ł w wyroku z dnia 21.10.2004r. (sygn. akt XVII Amc 127/03), w którym przyj ął , i ż organizator ma mo ż liwo ść sprzeda ż y imprezy jako last minute rekompensuj ą c w ten sposób straty jakie poniós ł by w zwi ą zku z rezygnacj ą klienta. Oceniaj ą c natomiast samo postanowienia uzna ł , ż e wy łą cza ono obowi ą zek zwrotu uiszczonej zap ł aty za ś wiadczenie nie spe ł nione przez organizatora. Obowi ą zek zap ł aty rycza ł towo okre ś lonych kwot obci ąż a wy łą cznie konsumenta, przy czym kwoty te s ą przy tym ra żą co wygórowane i stanowi ą dla organizatora nieuzasadniony zysk. W zwi ą zku z powy ż szym koszty poniesione przez organizatora winny by ć udokumentowane i rozliczone indywidualnie, a konsument powinien otrzyma ć zwrot cz ęś ci niewykorzystanej. Podobnie wypowiedzia ł si ę w wyroku z dnia 1.11.2004r. (sygn. akt XVII Amc 81/03), uznaj ą c, i ż niedotrzymanie warunków umowy rodzi odpowiedzialno ść odszkodowawcz ą i nie powinno wi ą za ć si ę z utrat ą ś wiadczenia spe ł nionego w pe ł nej wysoko ś ci. Wysoko ść odst ę pnego nie powinna natomiast przekracza ć kosztów, jakie organizator poniós ł organizuj ą c dana imprez ę dla konkretnego klienta, co powoduje, ż e koszty te powinny by ć rozliczane indywidualnie. W innym wyroku z dnia 10.11.2006r. sygn. (akt XVII Amc 148/05) S ą d zwróci ł uwag ę , ż e przyj ę cie konstrukcji rycza ł towego okre ś lania op ł at umo ż liwia organizatorowi przerzucenie na konsumenta ryzyka prowadzenia dzia ł alno ś ci gospodarczej, poniewa ż wysoko ść zastrze ż onych kwot jest niewspó ł mierna do poniesionych kosztów i nie jest weryfikowana w ka ż dym z konkretnych przypadków, a jednocze ś nie nie przewiduje si ę analogicznego rozwi ą zania na korzy ść konsumenta. Powy ż sz ą ocen ę podzieli ł tak ż e S ą d Apelacyjny, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 25.09.2007r. (sygn. akt VI ACa 637/07) uzna ł , ż e w przypadku odst ą pienia klienta od umowy przed rozpocz ę ciem imprezy turystycznej „ organizatorzy turystyki mog ą zatrzyma ć warto ść udokumentowanych, rzeczywi ś cie poniesionych kosztów zwi ą zanych z wykonaniem umowy. Powinni jednak zwróci ć kontrahentowi to, co oszcz ę dzili wskutek niewykonania umowy. Wynika z tego konieczno ść prowadzenia indywidualnych rozlicze ń z ka ż dym konsumentem korzystaj ą cym z us ł ug pozwanych. Wobec tego stosowanie w tym celu konstrukcji kosztów zrycza ł towanych jest ca ł kowicie nieprzydatne i co wi ę cej niedozwolone” oraz, 13 i ż „niedopuszczalne jest takie ukszta ł towanie wzajemnych praw i obowi ą zków stron umowy, i ż w ka ż dej sytuacji, niezale ż nie od przyczyn rezygnacji klienta (choroba czy inne wypadki losowe) oraz niezale ż nie od tego, czy organizator faktycznie poniós ł w zwi ą zku z t ą rezygnacj ą jak ą kolwiek szkod ę (chocia ż by z uwagi na mo ż liwo ść sprzeda ż y tej wycieczki innemu klientowi), klient zobligowany jest do poniesienia okre ś lonych z „góry” przez organizatora kosztów rezygnacji.” Rezygnacja klienta (konsumenta) z imprezy turystycznej jest de facto jego odst ą pieniem od umowy zawartej z organizatorem turystyki, której przedmiotem jest ś wiadczenie us ł ug turystycznych. Skoro zatem klient odst ę puje od umowy zawartej z organizatorem, której przedmiotem jest jego udzia ł w imprezie turystycznej, to pozostaje do rozwa ż enia problem warunków, na jakich mo ż e on rozwi ą za ć umow ę lub odst ą pi ć od niej oraz rozlicze ń pomi ę dzy stronami. Zgodnie z art. 395 § 2 k.c., to, co strony ju ż ś wiadczy ł y, ulega zwrotowi w stanie niezmienionym, chyba, ż e zmiana by ł a konieczna w granicach zwyk ł ego zarz ą du. Za ś wiadczone us ł ugi oraz za korzystanie z rzeczy nale ż y si ę drugiej stronie odpowiednie wynagrodzenie. Ś wiadczenie klienta jest ś wiadczeniem pieni ęż nym, którego zwrot jest mo ż liwy. A zatem w przypadku rezygnacji klienta z uczestnictwa w imprezie turystycznej, organizator jest zobowi ą zany do zwrotu klientowi zap ł aconej przez niego zap ł aconej ceny. Jednak ż e organizatorowi turystyki przys ł uguje prawo zachowania poniesionych przez niego kosztów w zwi ą zku z zorganizowaniem wyjazdu i pobytu klienta na imprezie turystycznej. W konsekwencji organizator mo ż e pomniejszy ć zwracan ą klientowi kwot ę pieni ęż n ą o kwot ę rzeczywi ś cie poniesionych wydatków. Organizator turystyki nie jest w ż aden sposób uprawniony do pobierania sta ł ej, z góry okre ś lonej op ł aty tytu ł em ewentualnych kosztów, które poniós ł w zwi ą zku z zawarciem umowy. Z tego te ż wzgl ę du postanowienia, które wy łą czaj ą obowi ą zek zwrotu konsumentowi uiszczonej zap ł aty za ś wiadczenie nie spe ł nione w ca ł o ś ci lub w cz ęś ci, je ż eli konsument rezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania, nale ż y uzna ć za niedozwolone na podstawie art. 385 3 pkt 12 k.c. Wysoko ść tak okre ś lonych op ł at uzna ć nale ż y równie ż - w ś wietle ca ł kowitej ceny imprezy - za ra żą co wygórowane odst ę pne w rozumieniu art. 385 3 pkt 17 k.c., którego obowi ą zek zap ł aty zosta ł na ł o ż ony wy łą cznie na konsumenta na wypadek rezygnacji z zawarcia lub wykonania umowy (art. 385 3 pkt 16 k.c.), bez zachowania symetrii i ze szkod ą dla konsumenta, który jest jedyn ą stron ą obci ąż on ą negatywnymi konsekwencjami zwi ą zanymi z odst ą pieniem od umowy. Kwestionowane przez Prezesa UOKIK postanowienia umowne zawiera si ę w hipotezie powo ł anych w sentencji decyzji postanowie ń niedozwolonych wpisanych do Rejestru w poz. 1050, 1068, 1123. Wprawdzie w analizowanym przypadku mamy kumulacj ę rzeczywistych kosztów odst ą pienia i zrycza ł towanej op ł aty manipulacyjnej, to nale ż y przyj ąć , ż e konstrukcja prawna, a co za tym idzie istota i cel tego postanowienia jest to ż sama z postanowieniami wpisanymi do Rejestru. Pozwala na obci ąż enie konsumenta rycza ł towymi, z góry okre ś lonymi op ł atami, w oderwaniu od kosztów rzeczywi ś cie poniesionych przez organizatora wskutek odst ą pienia konsumenta od umowy. Kszta ł tuje jednocze ś nie wzajemne prawa i obowi ą zki stron umowy bez zachowania symetrii i ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń wzajemnych, zastrzegaj ą c mo ż liwo ść ich pobrania jedynie na rzecz organizatora. Wielokrotnie te ż SOKiK uznawa ł za niedozwolone postanowienia, w których organizator w sposób niezgodny z dobrymi obyczajami wyznaczy ł konsumentom zbyt krótki termin do z ł o ż enia reklamacji. Szczególnym przypadkiem jest wyznaczenie w postanowieniu 7-dniowego terminu do jej z ł o ż enia pod rygorem niewa ż no ś ci lub nierozpatrzenia z ł o ż onej reklamacji. Tak sformu ł owane postanowienia nale ż y - w ocenie Prezesa UOKIK - uzna ć za sprzeczne z dobrymi obyczajami i ra żą co naruszaj ą ce interesy konsumentów (art. 385 1 § 1 14 Kodeksu cywilnego). Przede wszystkim dlatego, ż e termin wyznaczony na z ł o ż enie reklamacji jest zbyt krótki i mo ż e pozbawi ć konsumenta mo ż liwo ś ci rozpocz ę cia procedury reklamacyjnej i skutecznego dochodzenia roszcze ń . Po ś rednio zapis ten prowadzi wi ę c do ograniczenia odpowiedzialno ś ci Przedsi ę biorcy za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy (art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego). Przedsi ę biorca mo ż e bowiem, powo ł uj ą c si ę jedynie na niezachowanie wyznaczonego terminu, nie rozpatrywa ć reklamacji z ł o ż onych po jego up ł ywie, zwalniaj ą c si ę tym samym z odpowiedzialno ś ci za nale ż yte wykonanie umowy. Zdaniem organu antymonopolowego, oceniaj ą c to postanowienie nale ż y zwróci ć uwag ę , i ż art. 11 ustawy o us ł ugach turystycznych w przedmiocie umów z klientami – w zakresie nieuregulowanym ustaw ą – odsy ł a do przepisów kodeksu cywilnego. Oznacza to, ż e do terminu z ł o ż enia reklamacji wniesionych przez klientów z powodu nienale ż ytego wykonania przez niego umowy, mog ł yby znale źć zastosowanie przepisy dotycz ą ce r ę kojmi za wady, w tym art. 563 par. 1 k.c. W ś wietle tego przepisu uprawnienia z tytu ł u r ę kojmi podlegaj ą utracie, je ż eli reklamuj ą cy nie zawiadomi o wadzie w ci ą gu 1 miesi ą ca od jej wykrycia, a zatem konsumenci powinni mie ć mo ż liwo ść reklamowania wadliwych us ł ug turystycznych przez okres 1 miesi ą ca od zako ń czenia imprezy, a nie 7 dni, który to termin uzna ć nale ż y za zbyt krótki. Takie stanowisko Prezesa UOKIK podzieli ł SOKiK, który w wyroku z dnia 8.12.2006r. (sygn. akt XVII Amc 41/06) uzna ł za niedozwolone postanowienie o tre ś ci: „ Ewentualne reklamacje nale ż y zg ł asza ć w formie pisemnej w terminie 7 dni od zako ń czenia imprezy.” , które zosta ł o wpisane do Rejestru w poz. 1079 oraz stwierdzi ł , ż e wyznaczony termin mo ż e faktycznie w wielu sytuacjach uniemo ż liwi ć konsumentowi wniesienie w terminie reklamacji lub jej prawid ł owe uzasadnienie, prowadz ą c po ś rednio do ograniczenia lub wy łą czenia odpowiedzialno ś ci organizatora za wykonanie umowy. Analogicznie w wyroku z dnia 29.01.2007r. (sygn. akt XVII Amc 160/05) uzna ł , ż e ra żą co krótki termin zniech ę ca konsumentów do sk ł adania reklamacji dotycz ą cych ś wiadczonych przez organizatora us ł ug. Umowa o us ł ugi turystyczne ma charakter mieszany, co skutkuje w jego ocenie uznaniem, ż e do zagadnie ń zwi ą zanych z obowi ą zkiem zawiadomienia po stronie konsumenta, terminem zawiadomienia i skutkami jego niezachowania czy przedawnienia roszcze ń nale ż y w drodze analogii stosowa ć przepisy dotycz ą ce umowy o dzie ł o. Do r ę kojmi za wady dzie ł a stosuje si ę na podstawie art. 638 Kodeksu cywilnego odpowiednio przepisy o r ę kojmi przy sprzeda ż y. Art. 563 Kodeksu cywilnego stanowi, ż e zawiadomienie o wadzie przez kupuj ą cego w terminie miesi ę cznym zapobiega utracie uprawnie ń z tytu ł u r ę kojmi. Z tych te ż wzgl ę dów Prezes UOKIK uzna ł zakwestionowane postanowienie za to ż same z postanowieniami wpisanymi do Rejestru w poz. 414, 1319, które zosta ł y powo ł ane w sentencji decyzji, mimo pewnych odmienno ś ci wynikaj ą cych z ró ż nic w sformu ł owaniu i u ż ytych zwrotów porównywanych klauzul. Równie ż w licznych wyrokach SOKIK uznawa ł za niedozwolone postanowienia zawieraj ą ce klauzule prorogacyjne, stosowane w obrocie z konsumentami przez przedsi ę biorców dzia ł aj ą cych w ró ż nych bran ż ach gospodarki. Jako przyk ł ad mo ż na wskaza ć wyroki SOKIK: z dnia 19.04.2004r. (sygn. akt XVII Amc 59/03) uznaj ą cy za niedozwolone postanowienie o tre ś ci: „Wszelkie spory mog ą ce wynikn ąć z tytu ł u realizacji umowy b ę d ą rozstrzygane polubownie, a w razie nie doj ś cia do porozumienia rozstrzygane przez wydzia ł y cywilne s ą du rejonowego w ł a ś ciwego dla miejsca siedziby Biura.” (poz. Rejestru 92), z dnia 14.09.2007r. (sygn. akt XVII Amc 119/07) uznaj ą cy za niedozwolone postanowienie o tre ś ci „Wszelkie spory mog ą ce wynika ć w zwi ą zku z realizacj ą umowy podlegaj ą rozstrzygni ę ciu przez S ą d w ł a ś ciwy miejscowo dla organizatora turystyki.” (poz. Rejestru 1290) lub z dnia 24.11.2004r. (sygn. akt XVII Amc 119/03) uznaj ą cy za niedozwolone postanowienie o tre ś ci: „ Kwestie sporne mi ę dzy stronami b ę d ą rozstrzygane przez s ą d w ł a ś ciwy dla Mazur - Pol” (poz. Rejestru 310) . Podzielaj ą c stanowisko Prezesa UOKIK, SOKIK uzna ł , ż e kwesti ę 15 w ł a ś ciwo ś ci s ą du w sprawach cywilnych okre ś laj ą przepisy k.p.c. - s ą dem w ł a ś ciwym do rozpatrzenia wniesionego powództwa jest zgodnie z art. 27 k.p.c. s ą d ogólnej w ł a ś ciwo ś ci pozwanego lub zgodnie z art. 34 k.p.c. i s ą d miejsca wykonania umowy (w ł a ś ciwo ść przemienna) - i zgodnie z art. 385³ pkt 23 k.c. nie mog ą by ć one w tym zakresie wy łą czane, poniewa ż mog ą stanowi ć dodatkow ą dolegliwo ść dla kupuj ą cego a tak ż e ogranicza ć realizacj ę przys ł uguj ą cych mu praw. Tre ść analizowanego postanowienia w ten sam sposób kszta ł tuje stosunki mi ę dzy stronami umowy w zakresie w ł a ś ciwo ś ci s ą dowej w przypadku wyst ę powania sporów tj. narzuca w ł a ś ciwo ść , która w poszczególnych przypadkach mo ż e by ć inna, ni ż ta wynikaj ą ca z w ł a ś ciwych przepisów k.p.c. Z tych te ż wzgl ę dów Prezes UOKIK uzna ł zakwestionowane postanowienia za to ż same z postanowieniami powo ł anymi w sentencji decyzji wpisanymi do Rejestru w poz. 1290 i 1299, mimo pewnych odmienno ś ci wynikaj ą cych z ró ż nic w sformu ł owaniu i u ż ytych zwrotów porównywanych klauzul. Ad 2) Do stwierdzenia praktyki o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 2 w/w ustawy o ochronie (…) konieczne jest wykazanie, i ż dzia ł ania Przedsi ę biorcy - polegaj ą ce na naruszenia obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji - s ą sprzeczne z przepisami prawa oraz dobrymi obyczajami. Podstawowe znaczenie dla oceny niniejszej sprawy - pod k ą tem wyst ę powania przes ł anki bezprawno ś ci - ma analiza charakteru prawnego umowy, której przedmiotem jest organizacja imprezy turystycznej oraz art. 11 ustawy o us ł ugach turystycznych. Umowa o organizacj ę imprezy turystycznej – a w zasadzie jej elementy - zosta ł a zdefiniowana w art. 14 ustawy o us ł ugach turystycznych, a zatem jest umow ą nazwan ą , do której nale ż y stosowa ć przepisy tej ustawy, a w zakresie nieuregulowanym, zgodnie z tre ś ci ą art. 11 ustawy – przepisy k.c. i inne dotycz ą ce ochrony konsumentów. Do warunków istotnych umowy o ś wiadczenie us ł ugi turystycznej wymienionych w art. 14 ust. 2 ustawy o us ł ugach turystycznych nale ż y tak ż e okre ś lenie : - organizatora turystyki i numer jego wpisu do rejestru, o którym mowa w art. 4 ust 1, oraz numer identyfikacji podatkowej (NIP) (art. 14 ust. 2pkt 1), oraz - rodzaju i zakresu ubezpieczenia turystów oraz nazwy i adresu ubezpieczyciela (art. 14 ust. 2 pkt 7). Analiza przedstawionych przez przedsi ę biorc ę dokumentów, czyli wzorców umowy oraz umów faktycznie zawartych z konsumentami wykaza ł a, ż e brak by ł o w nich numeru identyfikacji podatkowej, a ponadto nie zawiera ł y one nazwy i adresu ubezpieczyciela oraz informacji o rodzaju i zakresie ubezpieczenia turystów, pomimo istnienia takiego obowi ą zku wynikaj ą cego z art. 14 ust. 2 pkt. 1 i 7 ustawy o us ł ugach turystycznych. Szczególne znaczenie ma brak informacji o ubezpieczeniu, albowiem konsumenci nie wiedz ą w takiej sytuacji, jaki jest zakres ubezpieczenia, do jakiej wysoko ś ci im przys ł uguje roszczenie o odszkodowanie oraz do kogo nale ż y je kierowa ć . Powy ż sze zaniechanie doprowadzi ł o do os ł abienia pozycji konsumentów, stworzy ł o sytuacj ę , w której nie znali oni zakresu zobowi ą zania, którego beneficjentami byli, ani te ż nie wiedzieli, kto by ł ich d ł u ż nikiem. W tych okoliczno ś ciach ochrona wynikaj ą ca z ubezpieczenia pozostaje w znacznej mierze jedynie formalna, a nie faktyczna. W zwi ą zku z powy ż szym nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e przedsi ę biorca naruszy ł art. 14 ust. 2 pkt 1 i 7 w/w ustawy o us ł ugach turystycznych. 16 Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002r. Nr 101 poz. 926 z pó ź n. zm.) przetwarzanie danych jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy m.in.: osoba, której dane dotycz ą , wyrazi na to zgod ę , chyba ż e chodzi o usuni ę cie dotycz ą cych jej danych (pkt 1) albo jest to konieczne do realizacji umowy, gdy osoba, której dane dotycz ą , jest jej stron ą lub gdy jest to niezb ę dne do podj ę cia dzia ł a ń przed zawarciem umowy na żą danie osoby, której dane dotycz ą (pkt 3). Natomiast przez poj ę cie zgoda osoby, której dane dotycz ą , rozumie si ę – stosownie do art. 7 pkt 5 tej ustawy - o ś wiadczenie woli, którego tre ś ci ą jest zgoda na przetwarzanie danych osobowych tego, kto sk ł ada o ś wiadczenie; zgoda nie mo ż e by ć domniemana lub dorozumiana z o ś wiadczenia woli o innej tre ś ci. Oznacza to, ż e o ś wiadczenie woli, którego tre ś ci ą jest zgoda na przetwarzanie danych osobowych powinno by ć zamieszczone w umowie w formie odr ę bnego postanowienia, które by ł oby oddzielnie podpisywane przez konsumenta. Niedopuszczalne jest natomiast w ś wietle powo ł anych przepisów zamieszczenie takiego o ś wiadczenia jako jednego z postanowie ń umowy lub wzorca umowy (regulaminu, ogólnych warunków, itp.), które by ł oby obj ę te podpisem, tj. o ś wiadczeniem woli z ł o ż onym w odniesieniu do tej umowy. Powy ż sze stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego S ą du Administracyjnego, który w wyroku z dnia 4.04.2003r. (sygn. akt II SA 2135/2002) uzna ł , ż e „Zgoda na przekazywanie danych musi mie ć charakter wyra ź ny, a jej wszystkie aspekty musz ą by ć jasne dla podpisuj ą cego w momencie jej wyra ż ania. Czynno ś ci takiej nie konwaliduje pó ź niejsze poinformowanie o tre ś ci regulaminu, ani mo ż liwo ść zg ł oszenia zastrze ż e ń wobec pewnych form przetwarzania danych.” oraz Prezesa UOKIK, który w decyzjach: nr RWR-35/2003 z dnia 7.11.2003r. oraz nr RKR-18/2005 z dnia 25.03.2005r. uzna ł , ż e zamieszczenie takiego o ś wiadczenia – tj. zgody na przetwarzanie danych osobowych - we wzorcu umowy stanowi praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. W przedmiotowej sprawie Przedsi ę biorca zamie ś ci ł w umowie jako jedno z postanowie ń umowy obj ę tych o ś wiadczeniem konsumenta w przedmiocie zawarcia umowy zapis o tre ś ci „Jednocze ś nie wyra ż am zgod ę na wykorzystanie moich danych do celów marketingowych w firmie IKATUR.” O ś wiadczenie to jest w istocie zgod ą konsumenta na przetwarzanie jego danych osobowych przez Przedsi ę biorc ę w celach marketingowych (przesy ł anie w przysz ł o ś ci ofert, materia ł ów reklamowych), która zgodnie z powo ł anymi przepisami powinna by ć obj ę ta odr ę bnym o ś wiadczeniem konsumenta. Skutkiem powy ż szego dzia ł ania Przedsi ę biorcy, ewentualna zgoda na przetwarzanie danych osobowych klienta w celach marketingowych musi by ć domniemywana z o ś wiadczenia z ł o ż onego w celu zawarcia umowy. Dzia ł ania takie narusza przepis art. 7 pkt 5 w zwi ą zku z art. 23 ust. 1 pkt 1 powo ł anej ustawy o ochronie danych osobowych. Warto tak ż e zwróci ć uwag ę na stanowisko ukszta ł towane w orzecznictwie Europejskiego Trybuna ł u Sprawiedliwo ś ci (zwanego dalej „ETS”), zgodnie z którym konsument ma prawo do rzetelnej, nie wprowadzaj ą cej w b łą d informacji, zawieraj ą cej wszelkie niezb ę dne dane wynikaj ą ce z funkcji i przeznaczenia towaru lub us ł ugi (vide. wyrok ETS z dnia 13.12.1991r., sprawa GB-Inno-BM, sygn.: C-18/88). ETS podkre ś li ł w nim wag ę obowi ą zku udzielania konsumentom prawdziwej i pe ł nej informacji, poniewa ż brak podawania rzetelnych, pe ł nych i prawdziwych informacji uniemo ż liwia konsumentom dokonywanie swobodnej i rzeczowej oceny oferowanych na rynku towarów i us ł ug, co mo ż e wprowadza ć konsumentów w b łą d co do praw przys ł uguj ą cych im w danym stosunku umownym. 17 Dodatkowo, nale ż y zwróci ć uwag ę , i ż z analizowanego punktu widzenia znaczenie maj ą równie ż przepisy dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady Nr 2005/29/WE z dnia 11 maja 2005r. dotycz ą ce nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsi ę biorstwa wobec konsumentów na rynku wewn ę trznym oraz zmieniaj ą ca dyrektyw ę Rady 84/450/EWG, dyrektywy 97/7/WE, 98/27/WE i 2002/65/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz rozporz ą dzenie (WE) nr 2006/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz. U. L 2005/06/11) – implementowane w ustawie z dnia 23 sierpnia 2007r. o przeciwdzia ł aniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. N 171 poz. 1206) - które wskazuj ą kierunek zmian wspólnotowego prawa konsumenckiego. I tak w art. 6 ust. 1 tej ustawy za praktyk ę rynkow ą uznaje si ę zaniechanie wprowadzaj ą ce w b łą d, je ż eli pomija istotne informacje potrzebne przeci ę tnemu konsumentowi do podj ę cia decyzji dotycz ą cej umowy i tym samym powoduje lub mo ż e powodowa ć podj ę cie przez przeci ę tnego konsumenta decyzji dotycz ą cej umowy, której inaczej by nie podj ął . W szczególno ś ci zaniechaniem mo ż e w by ć - w ś wietle art. 6 ust. 3 pkt 1 ustawy - zatajenie lub nieprzekazanie w sposób jasny, jednoznaczny lub we w ł a ś ciwym czasie istotnych informacji dotycz ą cych produktu. Przyk ł adowe wyliczenie zakazanych przez ustawodawc ę praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zosta ł o zawarte w tre ś ci art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie (…). Do katalogu tego ustawodawca zaliczy ł w szczególno ś ci naruszenie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji. Prawo do rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji jest jednym z fundamentalnych praw ka ż dego konsumenta, a brak takiej informacji uniemo ż liwia mu swobod ę oceny i wyboru najlepszej oferty, ograniczaj ą c tym samym wolno ść jego decyzji rynkowych. Profesjonalista – a takim jest bez w ą tpienia Przedsi ę biorca – ma obowi ą zek poinformowa ć konsumenta, b ę d ą cego z zasady s ł absz ą stron ą stosunku prawnego, o istotnych elementach przysz ł ej umowy. Powinno si ę to odbywa ć w sposób prawdziwy, rzeczowy i na tyle wyczerpuj ą cy, na ile jest to mo ż liwe w istniej ą cych warunkach. Przy czym obowi ą zek takiego informowania obejmuje wszystkie etapy stosunku prawnego, od fazy przedkontraktowej, poprzez stadium realizacji umowy, czy wreszcie równie ż proces dochodzenia roszcze ń z tytu ł y niewykonania lub nienale ż ytego wykonania umowy. Jest to fundamentaln ą cech ą prawa umów i wyp ł ywa z obowi ą zku lojalnego kontraktowania (vide.: E. Łę towska „Prawo umów konsumenckich”, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2002, str. 215 i nast.). Reasumuj ą c, nale ż y uzna ć , i ż nie zamieszczenie przez Przedsi ę biorc ę we wzorcach umowy powy ż szych informacji stanowi naruszenie bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą cego przepisu art. 14 ust. 2 pkt 1 i 7 ustawy o us ł ugach turystycznych, a brak wyodr ę bnienia o ś wiadczenia o zgodzie na przetwarzanie danych osobowych w celach marketingowych narusza przepis art. 7 pkt 5 w zwi ą zku z art. 23 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie danych osobowych. Odnosz ą c si ę do drugiej przes ł anki, tj. naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, stwierdzi ć nale ż y, i ż ustawa o ochronie (...) nie definiuje poj ę cia zbiorowego interesu konsumentów, stwierdzaj ą c jedynie w tre ś ci art. 24 ust. 3, ż e nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. W ś wietle - powo ł anego na pocz ą tku uzasadnienia prawnego niniejszej decyzji - art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie (...) nale ż y przyj ąć , ż e ze zbiorowymi interesami konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy dzia ł ania przedsi ę biorcy s ą powszechne i mog ą dotkn ąć ka ż dego potencjalnego klienta przedsi ę biorcy – czyli konsumenta. Stanowisko to potwierdzone zosta ł o równie ż w orzecznictwie S ą du Najwy ż szego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 12.09.2003r. (sygn.: I CKN 504/01) stwierdzi ł , i ż nie jest zasadne uznawanie, ż e post ę powanie z tytu ł u naruszenia ustawy antymonopolowej mo ż na wszczyna ć tylko wtedy, gdy zagro ż one s ą interesy wielu odbiorców, a nie jest to mo ż liwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. 18 Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pe ł ni tak ż e funkcj ę prewencyjn ą , s ł u ż y bowiem ochronie tak ż e nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów. Oceniane w niniejszej decyzji dzia ł ania Przedsi ę biorcy odnosz ą si ę do wszystkich jego aktualnych i przysz ł ych (potencjalnych) klientów, a zatem dotycz ą zbiorowych interesów konsumentów. Uwzgl ę dniaj ą c powy ż szy wywód, organ antymonopolowy uzna ł , ż e zosta ł y spe ł nione wszystkie przes ł anki konieczne do zakwalifikowania dzia ł a ń Przedsi ę biorcy jako praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 i 2 ustawy o ochronie (...). Stosownie do tre ś ci przepisu art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie (...) w przypadku gdy przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki, o której mowa w art. 24 Prezes UOKIK wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania. Maj ą c na uwadze powy ż sze ustalenia, zgodnie z którymi Przedsi ę biorca naruszy ł zbiorowe interesy konsumentów oraz okoliczno ść , i ż niezw ł ocznie po otrzymaniu zawiadomienia o wszcz ę ciu post ę powania w przedmiotowej sprawie zmieni ł tre ść wzorca umowy i wykaza ł , ż e obecnie nie obowi ą zuj ą w obrocie z konsumentami umowy zawarte w oparciu o wzorce stosowane poprzednio, co zosta ł o potwierdzone w toku post ę powania, orzeczono jak w sentencji. Zgodnie z art.106 ust.1 pkt.4 ustawy o ochronie (…), organ antymonopolowy mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę , w drodze decyzji kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary, je ż eli przedsi ę biorca ten, cho ć by nieumy ś lnie dopu ś ci ł si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24. Z tre ś ci powy ż szego przepisu wynika, i ż w/w kara ma charakter fakultatywny, a zatem do Prezesa UOKIK nale ż y - w ramach uznania administracyjnego - decyzja w sprawie zasadno ś ci na ł o ż enie kary pieni ęż nej w danej sprawie. Wprawdzie ustawa o ochronie (…) nie zawiera katalogu przes ł anek, od których uzale ż niona jest decyzja o na ł o ż eniu kary, jednak ż e w jej art. 111 zosta ł o wskazane, ż e ustalaj ą c wysoko ść kary Prezes UOKIK winien wzi ąć pod uwag ę okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci uprzedniego naruszenia przepisów ustawy. Ustalaj ą c wysoko ść kary pieni ęż nej w decyzjach stwierdzaj ą cych naruszenie zakazów okre ś lonych w ustawie o ochronie (…), nale ż y zatem uwzgl ę dni ć wag ę tego naruszenia, rozmiar skutków stosowanej praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , b ą d ź praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, jak równie ż zaistnia ł e okoliczno ś ci obci ąż aj ą ce i ł agodz ą ce. W przedmiotowej sprawie, w punkcie I sentencji decyzji stwierdzono, ż e Przedsi ę biorca naruszy ł zakaz, o którym mowa w art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…). Poniewa ż zakaz ten ma charakter bezwzgl ę dny, a zatem nie istniej ą przes ł anki natury prawnej które umo ż liwia ł y zalegalizowanie tych praktyk, na ł o ż enie kary jest uzasadnione. Bior ą c powy ż sze pod uwag ę , organ antymonopolowy postanowi ł skorzysta ć z przys ł uguj ą cych mu, na podstawie art. 106 ust.1 pkt.4 ustawy o ochronie (…) uprawnie ń i na ł o ż y ł na Przedsi ę biorc ę kar ę pieni ęż n ą (po zaokr ą gleniu do 1 z ł ) w wysoko ś ci 2.131 z ł (s ł ownie: dwa tysi ą ce sto trzydzie ś ci jeden), p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa, co stanowi 0,3% przychodu Przedsi ę biorcy za rok 2007r. (dane wg. informacji o wysoko ś ci dochodu/straty z pozarolniczej dzia ł alno ś ci gospodarczej w roku podatkowym 2007 – PIT/B oraz zeznania o wysoko ś ci osi ą gni ę tego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2007 PIT-36, czyli 3% kary jaka mog ł aby by ć w tym przypadku na ł o ż ona. 19 Analizuj ą c zasadno ść na ł o ż enia na Przedsi ę biorc ę kary pieni ęż nej, jak równie ż ustalaj ą c jej wysoko ść , Prezes UOKIK wzi ął pod uwag ę : charakter i okoliczno ś ci naruszenia, jakiego dopu ś ci ł si ę Przedsi ę biorca oraz jego skutki dla konsumentów, a tak ż e cele, jakie winny zosta ć osi ą gni ę te na skutek wydania przedmiotowej decyzji. Praktyka stosowana przez Przedsi ę biorc ę polega ł a na stosowaniu przy zawieraniu z konsumentami umów o ś wiadczenie us ł ug turystycznych wzorców umownych zawieraj ą cych postanowienia o tre ś ci to ż samej z klauzulami uznanymi przez SOKiK za niedozwolone i wpisanymi do Rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oraz niedope ł nieniu obowi ą zku udzielania informacji. Podkre ś li ć nale ż y, i ż sankcja w postaci na ł o ż enia kary mo ż e by ć na przedsi ę biorc ę na ł o ż ona niezale ż nie od tego, czy dopu ś ci ł si ę on naruszenia celowo, czy te ż nieumy ś lnie. Pami ę ta ć jednak nale ż y, ż e na profesjonalnych uczestnikach obrotu rynkowego zawsze spoczywa obowi ą zek dochowania nale ż ytej staranno ś ci przy ocenie zgodno ś ci ich dzia ł a ń z obowi ą zuj ą cymi przepisami prawa. Przedsi ę biorca winien zatem zdawa ć sobie spraw ę z konieczno ś ci konstruowania wzorców umownych z uwzgl ę dnieniem przepisów art. 385 1 i nast. k.c. oraz niedopuszczalno ś ci korzystania z postanowie ń wpisanych do Rejestru, który jest jawny, powszechnie dost ę pny, publikowany na stronie www.uokik.gov.pl . Abuzywno ść postanowie ń wpisanych do tego rejestru jest jednoznaczna, a zakaz stosowania w obrocie postanowie ń w nim zamieszczonych nie powinien budzi ć jakichkolwiek w ą tpliwo ś ci. Wymaga równie ż podkre ś lenia, ż e niektóre z postanowie ń wykorzystywanych przez Przedsi ę biorc ę , którym organ antymonopolowy zarzuci ł zbie ż no ść z postanowieniami wpisanymi do Rejestru, by ł y sformu ł owane identycznie jak przywo ł ane w niniejszej decyzji postanowienia wpisane do rejestru. Okoliczno ść , ż e Przedsi ę biorca wykorzystywa ł w obrocie postanowienia w brzmieniu identycznym z klauzulami wpisanymi do Rejestru oraz dopu ś ci ł si ę naruszenia obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji w zakresie okre ś lonym w pkt I.2 sentencji decyzji, pozwala uzna ć , ż e by ł o to dzia ł anie co najmniej nieumy ś lne, co przes ą dza o konieczno ś ci na ł o ż enia sankcji na tego Przedsi ę biorc ę . Na ustalenie wysoko ś ci kary w wysoko ś ci relatywnie niskiej w stosunku do przychodu przedsi ę biorcy wp ł yn ęł a ocena ca ł okszta ł tu okoliczno ś ci sprawy dokonana w ś wietle art.111 ustawy o ochronie (…). Przepis ten stanowi, ż e przy ustalaniu wysoko ś ci kar pieni ęż nych, o których mowa w art. 106-108 ustawy, nale ż y uwzgl ę dni ć w szczególno ś ci okres, stopie ń oraz okoliczno ść naruszenia przepisów ustawy, a tak ż e uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Za okoliczno ś ci ł agodz ą ce uznano, i ż Przedsi ę biorca: - nie utrudnia ł post ę powania, - dopu ś ci ł si ę po raz pierwszy naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, - w toku niniejszego post ę powania zaniecha ł stosowania zarzucanych mu praktyk, - prowadzi dzia ł alno ść o niewielkim zasi ę gu terytorialnym, który okre ś li ć zasadniczo jako ograniczony do rynku lokalnego, - bardzo ma ł y potencja ł ekonomiczny przedsi ę biorcy wyra ż aj ą cy si ę uzyskaniem dochodu w wysoko ś ci 59.907 z ł w 2007r. Za okoliczno ść obci ąż aj ą c ą nale ż y uzna ć to, ż e w ś ród klauzul, których stosowanie uznano niniejsz ą decyzj ą za praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów, znajduj ą si ę klauzule, które szczególnie mocno i bezpo ś rednio godz ą w ekonomiczne interesy konsumentów (vide: klauzule zawarte w pkt I.1 1) i 3) sentencji decyzji). Stosowanie tych klauzul uzna ć nale ż y za powa ż ane naruszenia interesów konsumentów, bowiem nara ż aj ą one konsumentów na poniesienie dotkliwej szkody wymiernej ekonomicznie. Przyjmuj ą c wspomniane w/w wcze ś niej okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy o ochronie (...), jak równie ż fakt, i ż kara winna by ć orzekana na poziomie wystarczaj ą cym do osi ą gni ę cia zamierzonego celu i odczuwalna dla przedsi ę biorcy, ale równocze ś nie 20 pozwalaj ą cym mu na dalsze prowadzenie dzia ł alno ś ci, Prezes Urz ę du postanowi ł na ł o ż y ć kar ę w wysoko ś ci 2.131 z ł (s ł ownie: dwa tysi ą ce sto trzydzie ś ci jeden), co odpowiada 3% kary maksymalnej. W opinii Prezesa Urz ę du powy ż sza kara spe ł nia zarówno funkcj ę prewencyjn ą , jak i represyjn ą . Zgodnie z art. 112 ust. 1 ustawy o ochronie (…) kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Warszawie: NBP O/O Warszawa 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000 . Kosztami post ę powania s ą wydatki zwi ą zane z korespondencj ą prowadzon ą przez Prezesa UOKIK ze stron ą i w zwi ą zku z tym postanowiono obci ąż y ć Przedsi ę biorc ę kosztami post ę powania w wysoko ś ci 22 z ł (s ł ownie: dwadzie ś cia dwa). Koszty niniejszego post ę powania przedsi ę biorca obowi ą zany jest wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie: NBP O/O Warszawa 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000 . Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie (…) w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie (31-011 Kraków, Pl. Szczepa ń ski 5). W przypadku jednak kwestionowania wy łą cznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie III niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie (…) w zwi ą zku z 479 28 § 1 pkt 2 k.p.c., przys ł uguje za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie tygodniowym od dnia dor ę czenia niniejszej decyzji, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie (31-011 Kraków, Pl. Szczepa ń ski 5). Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Otrzymuj ą : 1 x Pani Karolina Nunez Cuesta „ANDARES” s.c. Karolina i Ivan Nunez Cuesta ul. Z ł otego Smoka 20/26, 02-202 Warszawa 1 x a/a