RKT-78/2008

1 DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dn. 2.12.2008r. RKT-61-53/08/SB DECYZJA Nr RKT-78/2008 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939), - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 tej ustawy po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, uznaje si ę za praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów bezprawne dzia ł ania E. M., I. M., przedsi ę biorców prowadz ą cych wspólnie dzia ł alno ść gospodarcz ą jako Ekologiczno-Artystyczne Przedszkole Niepubliczne "PROMYK" s.c. w Tychach, polegaj ą ce na stosowaniu postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. Kodeks post ę powania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 z zm.): 1. „ Wysoko ść op ł aty za ż ywienie mo ż e ulec zmianie w zale ż no ś ci od cen ż ywno ś ci na rynku. Wysoko ść op ł aty zostanie przekazana w formie komunikatu z dwutygodniowym wyprzedzeniem .” 2. „ W przypadku nie dokonania op ł aty w okre ś lonym terminie, Przedszkole pobiera ć b ę dzie op ł at ę dodatkow ą w wysoko ś ci 1 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki .” 3. „ Niniejsza umowa mo ż e by ć rozwi ą zana w wyniku zalegania z op ł at ą na rzecz Przedszkola za pobyt dziecka przez okres dwóch tygodni .” i stwierdza si ę zaniechanie ich stosowania z dniem 28.04.2008r. II. Na podstawie art. 77 ust. 1 w zwi ą zku z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów solidarnie obci ąż a si ę E. M., I. M., przedsi ę biorców prowadz ą cych wspólnie dzia ł alno ść gospodarcz ą jako Ekologiczno-Artystyczne Przedszkole Niepubliczne "PROMYK" S.C. w Tychach, kosztami opisanego na wst ę pie post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów oraz zobowi ą zuje si ę tych przedsi ę biorców solidarnie do zwrotu na rzecz Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów post ę powania w kwocie 29 z ł (s ł ownie z ł otych: dwadzie ś cia dziewi ęć ). Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej organem antymonopolowym) z urz ę du przeprowadzone zosta ł o post ę powanie wyja ś niaj ą ce dotycz ą ce 2 badania wzorców umów stosowanych przez przedsi ę biorców prowadz ą cych dzia ł alno ść polegaj ą c ą na ś wiadczeniu us ł ug przedszkolnych na terenie województw opolskiego i ś l ą skiego. W dniu 17.04.2008r. postanowieniem nr 1 (Karty nr 1-2) w zwi ą zku z ustaleniami dokonanymi w ramach powy ż szego badania wszcz ę te zosta ł o z urz ę du post ę powanie w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania przez E. M., I. M., przedsi ę biorców prowadz ą cych wspólnie dzia ł alno ść gospodarcz ą jako Ekologiczno-Artystyczne Przedszkole Niepubliczne "PROMYK" S.C. w Tychach (zwanych dalej przedsi ę biorcami) bezprawnych dzia ł a ń nosz ą cych znamiona praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, co mog ł o stanowi ć naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy antymonopolowej, polegaj ą cych na stosowaniu w umowach postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 Kodeks post ę powania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 z zm.): 1. § 4.1 umowy o sprawowanie opieki w przedszkolu „ Wysoko ść op ł aty za ż ywienie mo ż e ulec zmianie w zale ż no ś ci od cen ż ywno ś ci na rynku. Wysoko ść op ł aty zostanie przekazana w formie komunikatu z dwutygodniowym wyprzedzeniem. ” 2. § 4.5 umowa o sprawowanie opieki w przedszkolu „ W przypadku nie dokonania op ł aty w okre ś lonym terminie, Przedszkole pobiera ć b ę dzie op ł at ę dodatkow ą w wysoko ś ci 1 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki .” 3. § 5.2 umowa o sprawowanie opieki w przedszkolu „ Niniejsza umowa mo ż e by ć rozwi ą zana w wyniku zalegania z op ł at ą na rzecz Przedszkola za pobyt dziecka przez okres dwóch tygodni .” W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania, przedsi ę biorcy pismem z dnia 22.04.2008r. poinformowali, ż e zakwestionowane postanowienia zostan ą usuni ę te z wykorzystywanych umów lub zmienione na zgodne z prawem (Karty nr 4-5). Do wszystkich umów obecnie zawartych sporz ą dzone zosta ł y aneksy. Wyja ś niono, równie ż , i ż zakwestionowane postanowienia nie znalaz ł y do tej pory zastosowania w praktyce. W kolejnym pi ś mie z dnia 18.06.2008r. zosta ł a zawarta deklaracja, i ż na dzie ń 28.04.2008r. aneksowanie umów zosta ł o zako ń czone. Dodatkowo wyja ś niono, i ż wzór nowo sporz ą dzonej umowy obowi ą zuje od dnia 21.04.2008r. dla ka ż dej nowo zawartej umowy (Karta nr 22). Organ antymonopolowy ustali ł , co nast ę puje: W trakcie post ę powania, organ antymonopolowy ustali ł , ż e przedsi ę biorcy prowadz ą dzia ł alno ść polegaj ą c ą m.in. na prowadzeniu przedszkola niepublicznego na podstawie wpisów do ewidencji szkó ł i placówek niepublicznych (Karta nr 28). Umowy w sprawie korzystania z us ł ug przedszkola zawiera ł y postanowienia o tre ś ci: 1. § 4.1 umowy o sprawowanie opieki w przedszkolu „ Wysoko ść op ł aty za ż ywienie mo ż e ulec zmianie w zale ż no ś ci od cen ż ywno ś ci na rynku. Wysoko ść op ł aty zostanie przekazana w formie komunikatu z dwutygodniowym wyprzedzeniem. ” 2. § 4.5 umowa o sprawowanie opieki w przedszkolu „ W przypadku nie dokonania op ł aty w okre ś lonym terminie, Przedszkole pobiera ć b ę dzie op ł at ę dodatkow ą w wysoko ś ci 1 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki .” 3. § 5.2 umowa o sprawowanie opieki w przedszkolu „ Niniejsza umowa mo ż e by ć rozwi ą zana w wyniku zalegania z op ł at ą na rzecz Przedszkola za pobyt dziecka przez okres dwóch tygodni .” (Karta nr 29). W trakcie post ę powania przedsi ę biorcy zmienili tre ś ci wzorców umów w oparciu, o które zawiera umowy z konsumentami. Nowe umowy nie zawieraj ą ww. §4.1 oraz § 5.2 umowy. Natomiast § 4.5 umowy zosta ł zast ą piony postanowieniem § 4.6 nowej umowy o tre ś ci „ Dyrektor przedszkola zastrzega sobie prawo naliczania ustawowych odsetek z tytu ł u nieterminowych p ł atno ś ci. ” (Karta nr 23). 3 Konsumenci, którzy zawarli umowy o zakwestionowanych tre ś ciach otrzymali aneksy, które podawa ł y ca ł e tre ś ci nowych § 4 i 5 umowy (Karty nr 7, 8 i 9). W toku niniejszego post ę powania organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy antymonopolowej zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa antymonopolowa w art. 24 ust. 2 i 3 stanowi, ż e przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy antymonopolowej, nie wydaje si ę decyzji, o której mowa w art. 26, je ż eli przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W przypadku okre ś lonym w ust. 1 Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania. Zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy antymonopolowej, przez przedsi ę biorc ę rozumie si ę przedsi ę biorc ę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (Dz.U. z 2007r. Nr 155, poz. 1095), a tak ż e osob ę fizyczn ą , osob ę prawn ą , a tak ż e jednostk ę organizacyjn ą nie maj ą c ą osobowo ś ci prawnej, której ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą , organizuj ą c ą lub ś wiadcz ą c ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej. E. M. i I. M., prowadz ą wspólnie dzia ł alno ść gospodarcz ą jako Ekologiczno-Artystyczne Przedszkole Niepubliczne "PROMYK" S.C. w Tychach na podstawie wpisu do ewidencji szkó ł i placówek niepublicznych. Zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 wrze ś nia 1991 r. o systemie o ś wiaty (tj. Dz.U. z 2004r. Nr 256, poz. 2572 ze zm), system o ś wiaty w Polsce obejmuje m.in. przedszkola, które mog ą by ć zarówno placówkami publicznymi, jak i niepublicznymi (art. 5 ust. 1 ww. ustawy o systemie o ś wiaty). W wyroku z dnia 5 lutego 2003 sygn. akt XVII Ama 36/02, S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, stwierdzi ł co nast ę puje. „Zauwa ż y ć nale ż y, i ż ustawa antymonopolowa nie okre ś la poj ę cia przedsi ę biorcy. W ustawie (vide art. 4) znajduje si ę generalne odes ł anie do innej ustawy posi ł kowej. Odniesienie to nie dotyczy jednak podmiotów okre ś lonych w art. 4 ust. 1 a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W w/w art. ustawodawca stwierdzi ł , ż e dla potrzeb niniejszej ustawy za przedsi ę biorc ę uznane zostan ą osoby prawne organizuj ą ce lub ś wiadcz ą ce us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów o dzia ł alno ś ci gospodarczej. Zauwa ż y ć nale ż y, i ż w ustawie nie zosta ł o sprecyzowane jaki rodzaj dzia ł alno ś ci nale ż y uzna ć za dzia ł alno ść o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej. (...) Zdaniem S ą du mo ż na ustali ć , i ż dana dzia ł alno ść jest dzia ł alno ś ci ą o charakterze publicznym dokonuj ą c analizy celu prowadzenia dzia ł alno ś ci. W przypadku (szko ł y wy ż szej) celem tym jest ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych z jednoczesnym zapewnieniem sobie zysku z tego tytu ł u. W ocenie S ą du przedmiotem dzia ł ania powódki s ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej – to jest edukacja.” Powy ż sze orzeczenie zosta ł o potwierdzone w wyroku z dnia 7 kwietnia 2004r. sygn. akt III SK 22/2004. S ą d Najwy ż szy – Izba Pracy, Ubezpiecze ń Spo ł ecznych i Spraw Publicznych, stwierdzi ł co nast ę puje. „Uczelnia niepa ń stwowa jest przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Tekst jednolity: Dz.U. 2003 r. Nr 86 poz. 804 ze zm.)” Wobec powy ż szego nale ż y uzna ć , i ż E. M., I. M., przedsi ę biorcy prowadz ą cy wspólnie dzia ł alno ść gospodarcz ą jako Ekologiczno-Artystyczne Przedszkole Niepubliczne "PROMYK" S.C. w Tychach jako osoby ś wiadcz ą ce us ł ugi o ś wiatowe o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej s ą przedsi ę biorcami w rozumieniu art. 4 pkt 1 lit. a ustawy antymonopolowej. 4 Jako „sprzeczne z prawem” nale ż y kwalifikowa ć zachowania sprzeczne z nakazem zawartym w ustawie, rozporz ą dzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umow ą mi ę dzynarodow ą maj ą c ą bezpo ś rednie zastosowanie w stosunkach wewn ę trznych. Sprzeczne z prawem s ą czyny: zabronione i zagro ż one sankcj ą karn ą , czyny zabronione pod sankcjami dyscyplinarnymi, czyny zakazane przepisami administracyjnymi lub przepisami prawa gospodarczego publicznego, czyny zabronione przepisami o charakterze cywilnym, sprzeczne z nakazami zawartymi w prawie cywilnym lub prawie administracyjnym. Bezprawno ść jest tak ą cech ą dzia ł ania, która polega na jego sprzeczno ś ci z normami prawa lub zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego, bez wzgl ę du na win ę , a nawet ś wiadomo ść sprawcy. Dla ustalenia bezprawno ś ci dzia ł ania wystarczy, ż e okre ś lone zachowanie koliduje z przepisami prawa. /Por. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji Komentarz, pod redakcj ą prof. dr hab. Janusza Szwaji, Wydawnictwo CH BECK, Warszawa 2000, s.117 - 118/ Wobec powy ż szego, aby okre ś lone zachowanie mog ł o zosta ć uznane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek: - bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, - dzia ł anie narusza zbiorowe interesy konsumentów. Przedsi ę biorcom postawiono zarzut stosowania postanowie ń wzorców umownych, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 K.p.c. Wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mog ą by ć poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 – 479 45 K.p.c.) dokonuje si ę niezale ż nie od tego, czy wzorzec by ł , czy te ż nie by ł zastosowany w konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (ca ł y wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowie ń w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wy łą cznie do kompetencji tego S ą du nale ż y uznanie postanowie ń wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 K.p.c rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocno ś ci rozszerzonej nast ę puje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 K.p.c. Konsekwencj ą umieszczenia postanowienia umownego w ww. rejestrze, jest to, ż e pos ł u ż enie si ę nim b ę dzie mia ł o skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza, ż e od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów dokonuj ą c oceny postanowienia umownego ocenia okre ś lony zapis i w momencie jego wpisania do rejestru klauzula przestaje by ć postanowieniem konkretnego wzorca umownego, a staje si ę samodzielnie funkcjonuj ą c ą zasad ą , która zosta ł a zakwestionowana. Ze wzgl ę du na rozszerzon ą skuteczno ść klauzul (art. 479 43 K.p.c.) spe ł nia ona funkcj ę podobn ą do przepisów prawa. W uchwale S ą du Najwy ż szego z dnia 13 lipca 2006r. (sygn. akt III SZP 3/06), S ą d stwierdzi ł co nast ę puje. „S ą d Najwy ż szy akceptuje stanowisko doktryny, zgodnie z którym wpis postanowienia wzorca do rejestru skutkuje tym, ż e zakazane jest pos ł ugiwanie si ę wpisan ą klauzul ą we wszystkich wzorcach umów, pod rygorem sankcji z art. 58 kc. Potwierdza to dotychczasowe orzecznictwo S ą du Najwy ż szego, jak równie ż tre ść przyk ł adowego katalogu niedozwolonych postanowie ń umownych, który zosta ł sformu ł owany w oderwaniu od rodzaju umowy lub ga łę zi gospodarki, w której umowa zosta ł a zawarta. Za takim rozwi ą zaniem, obok argumentów j ę zykowo-systemowych, przemawiaj ą tak ż e wzgl ę dy celowo ś ciowe i funkcjonalne, których uwzgl ę dnianie w sprawach takich jak niniejsza jest powszechnie akceptowane (zob. m.in. uchwa ł a SN z dnia 19 grudnia 2003 r. III CZP 95/2003 OSNC 2005/2 poz. 25). Przyj ę cie powy ż szego rozwi ą zania pozwala unikn ąć sytuacji, w której konieczne jest prowadzenie kilku post ę powa ń , z których ka ż de musia ł oby ko ń czy ć si ę identycznym rozstrzygni ę ciem merytorycznym. Stanowisko to znajduje równie ż oparcie w charakterze post ę powania w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone, którego celem podstawowym jest 5 usuni ę cie postanowie ń wzorca uznanych za niedozwolone z obrotu ze skutkiem nie tylko dla stron procesu, lecz tak ż e wobec osób trzecich (erga omnes) (uchwa ł a z dnia 19 grudnia 2003 r. III CZP 95/2003 OSNC 2005/2 poz. 25). Przedmiotem kontroli nie jest bowiem kwestia ustalenia tre ś ci umowy w drodze wyk ł adni, ale wyja ś nienie, czy konkretne postanowienie wzorca umownego stanowi niedozwolon ą klauzul ę umown ą i z tej przyczyny nie wi ąż e nie tylko stron post ę powania, ale nieograniczonego kr ę gu konsumentów. Chodzi tu o kontrol ę abstrakcyjn ą , skuteczn ą erga omnes, nie za ś o ograniczon ą w skutkach do stron wyk ł adni ę konkretnej umowy (wyrok SN z dnia 6 pa ź dziernika 2004 r. I CK 162/2004 Monitor Prawniczy 2004/21 str. 966)”. „S ą d Najwy ż szy uznaje równie ż , i ż je ż eli SOKiK uzna okre ś lon ą klauzul ę za niedozwolon ą w wyniku przeprowadzonej kontroli abstrakcyjnej i zostanie ona wpisana do rejestru, o którym mowa w art. 479[45] § 2 kpc, to praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a ust. 2 uokik dopuszcza si ę ka ż dy z przedsi ę biorców, który wprowadza do stosowanych klauzul zmiany o charakterze kosmetycznym, polegaj ą ce np. na przestawieniu szyku wyrazów lub zmianie u ż ytych wyrazów, je ż eli zmiany te nie prowadz ą do zmiany istoty klauzuli.” Pomimo, i ż powy ż ej powo ł ana uchwa ł a zapad ł a pod rz ą dami ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z 2000r., to orzecznictwo to nale ż y uzna ć za aktualne tak ż e w aktualnym stanie prawnym. Na gruncie obecnie obowi ą zuj ą cej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z 2007r. rozwa ż ana kwestia zosta ł a uregulowana w analogiczny sposób, a zatem nie wyst ę puj ą ró ż nice, które nakazywa ł yby odej ś cie od ustalonej linii orzecznictwa i w konsekwencji tego odmienn ą ocen ę prawn ą badanego zagadnienia. W zakresie punktu I.1 sentencji decyzji oceniana praktyka dotyczy stosowania postanowienia wzorca umowy, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c.: § 4.1 umowy o sprawowanie opieki w przedszkolu „ Wysoko ść op ł aty za ż ywienie mo ż e ulec zmianie w zale ż no ś ci od cen ż ywno ś ci na rynku. Wysoko ść op ł aty zostanie przekazana w formie komunikatu z dwutygodniowym wyprzedzeniem .” Kwestionowane postanowienie w pkt I.1 sentencji oraz postanowienia poni ż ej przytoczone wpisane do rejestru, pomimo ró ż nic w sformu ł owaniu tre ś ci, maj ą to ż samy charakter, a skutek ich stosowania jest identyczny. Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 10.04.2003r. sygn. akt XVII Amc 17/01 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 14.08.2003r. pod numerem 59, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wy ż szej Szkole Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu. „ Czesne w nast ę pnych latach studiów mo ż e ulec zmianie w zwi ą zku z uzasadnionym wzrostem kosztów ponoszonych przez uczelni ę i zostanie ustalone przez rektora zarz ą dzeniem wi ążą cym strony umowy przed rozpocz ę ciem nowego roku akademickiego ”. Postanowienia o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł y uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 5.10.2005r. sygn. akt XVII Amc 20/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 3.04.2006r. pod numerami 642 i 643, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wy ż szej Szkole Turystyki i Hotelarstwa w Ł odzi. „ Wysoko ść op ł at wymienionych w p. a, b, d ustala Rektor i podaje w formie zarz ą dzenia do wiadomo ś ci, przed rozpocz ę ciem roku akademickiego ”, „ Wysoko ść czesnego mo ż e ulega ć zmianom w zale ż no ś ci od inflacji i aktualnych kosztów kszta ł cenia ”. W ww. wyroku S ą d stwierdzi ł co nast ę puje. „Pierwszy z zakwestionowanych postanowie ń wzorca umowy nie gwarantuje studentowi rzetelnej informacji o zmianie tre ś ci umowy zawartej z 6 pozwan ą w zakresie ewentualnej zmiany wysoko ś ci op ł at, które winien on ponosi ć . Umowa łą cz ą ca studenta i pozwan ą ma charakter umowy ci ą g ł ej i podlega ona rygorom umów konsumenckich okre ś lonych w art. 384 i 384 1 k.c. (...) Nie dotyczy to tylko umów powszechnie zawieranych w drobnych, bie żą cych sprawach ż ycia codziennego. Powy ż sze dotyczy równie ż zmiany wzorca umowy w czasie trwania stosunku umownego o charakterze ci ą g ł ym, je ż eli druga strona nie wypowiedzia ł a umowy w najbli ż szym terminie. Zapis powy ż szy jest niezgodny z w/w przepisami, a przyj ę ty w nim sposób powiadamiania studenta o wysoko ś ci op ł at poprzez wydanie zarz ą dzenia Rektora nie stanowi gwarancji, i ż ta informacja z pewno ś ci ą do niego dotrze, co rodzi ć mo ż e ujemne skutki w postaci powstania u konsumenta zad ł u ż enia w op ł atach z powodu braku wiedzy o ich podwy ż ce. Z tych powodów zakwestionowane postanowienie umowne kszta ł tuje prawa i obowi ą zki studenta (konsumenta) w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami a zarazem ra żą co narusza jego interes. Odno ś nie drugiego z zakwestionowanych postanowie ń wzorca umowy, to stanowi on niedozwolon ą klauzul ę umown ą okre ś lon ą w art. 385 3 pkt 20 k.c. O ile pozwana szko ł a ma pe ł ne prawo do podwy ż szenia wysoko ś ci czesnego w zale ż no ś ci od inflacji i aktualnych kosztów kszta ł cenia, o tyle studentowi (konsumentowi) powinno by ć gwarantowane prawo do odst ą pienia od zawartej umowy, gdy nie jest on w stanie ponie ść kosztów podwy ż ki. Wzorzec, którym pos ł uguje si ę pozwana takiego uprawnienia dla studenta nie przewiduje. Nie mo ż na uzna ć za s ł uszny argument pozwanej, ż e problem ten rozwi ą zuje prawo studenta do rozwi ą zania umowy w ka ż dym czasie zgodnie z § 9 wzorca umowy. W takim przypadku student do momentu rozwi ą zania umowy zmuszony by ł by do ponoszenia op ł aty w podwy ż szonej wysoko ś ci.” Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 21.04.2006r. sygn. akt XVII Amc 49/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 20.06.2006r. pod numerem 756, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wy ż szej Szkole Edukacji Zdrowotnej. „ Uczelnia zastrzega sobie prawo zmiany warunków niniejszej umowy, które nast ą pi poprzez zarz ą dzenie Kanclerza Wy ż szej Szkole Edukacji Zdrowotnej w Ł odzi, nie wymaga to wypowiedzenia warunków niniejszej umowy. Zarz ą dzenia podane zostanie do wiadomo ś ci studentów przez og ł oszenie na tablicy informacyjnej oraz w dziekanacie ”. Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 18.10.2006r. sygn. akt XVII Amc 13/06 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 22.02.2008r. pod numerem 1348, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wies ł awowi Brzozowskiemu i Halinie Ł ysenko, Prywatna Placówka O ś wiatowo Wychowawcza Szko ł a J ę zyków Obcych "ALMA MATER" s.c. w Ostro łę ce. „ W ł a ś ciciel zastrzega sobie prawo pobierania w ci ą gu roku szkolnego dodatkowej op ł aty w przypadku wy ż szych kosztów prowadzenia placówki ni ż za ł o ż ono na pocz ą tku roku szkolnego (np. wi ę ksza inflacja, du ż a ilo ść rezygnacji s ł uchaczy z dalszej nauki). " Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 6.07.2006r. sygn. akt XVII Amc 60/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 1.09.2006r. pod numerem 848, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Barbarze Bekier. „ Wysoko ść odp ł atno ś ci ustala dyrektor placówki w oparciu o kalkulacj ę kosztów bie żą cych. Odp ł atno ść mo ż e ulec zmianie w ci ą gu roku szkolnego ” W ww. wyroku S ą d stwierdzi ł co nast ę puje. „W ś wietle przedstawionego stanu prawnego postanowienie zawarte w art. 14 pkt 2 „Statutu Centrum J ę zyków i Zarz ą dzania” stanowi niedozwolone postanowienie umowne. Postanowienie to wype ł nia bowiem dyspozycj ę art. 385 3 pkt 20 k.c., gdy ż daje uprawnienie pozwanej do okre ś lenia lub podwy ż szenia ceny lub 7 wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odst ą pienia od niej. Postanowienie to umo ż liwia pozwanej swobodne podnoszenie op ł at za ś wiadczon ą us ł ug ę w trakcie trwania umowy. Jest sformu ł owane ogólnie, nie okre ś la, w jakich okoliczno ś ciach i na jakich warunkach mo ż e doj ść do zmiany umowy w tym zakresie. Daje pozwanej uprawnienia do podwy ż szenia op ł at za nauk ę , które nie jest traktowane jako zmiana warunków umów, przez co konsumentowi nie przys ł uguje prawo odst ą pienia od umowy. Z tych wzgl ę dów S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł , ż e kwestionowane postanowienie wzorca umownego stosowanego przez pozwan ą w obrocie z konsumentami spe ł nia przes ł anki z art. 385 1 k.c., bowiem kszta ł tuje prawa i obowi ą zki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c ich interesy i zakaza ł ich stosowania na podstawie art. 479 42 k.p.c.” Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 17.05.2006r. sygn. akt XVII Amc 9/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 3.08.2006r. pod numerem 802, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wy ż szej Szkole Wychowania Fizycznego i Turystyki w Sopocie. „ Uczelnia zastrzega sobie prawo do zmiany wysoko ś ci czesnego stosownie do aktualnych kosztów organizacji prowadzonego procesu dydaktycznego i prowadzonej dzia ł alno ś ci statutowej”. Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 13.04.2006r. sygn. akt XVII Amc 38/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 3.07.2006r. pod numerem 790, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Jolancie Kaczor, Ewie Mielickiej Cosmopolitan Prywatna Szko ł a J ę zyków Obcych s.c. Mielicka Ewa, Kaczor Jolanta, Opole. „ Raty miesi ę czne mog ą wzrasta ć w czasie trwania roku szkolnego, jednak nie wi ę cej ni ż ogólny wska ź nik inflacji ”. Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 26.10.2005r. sygn. akt XVII Amc 1/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 3.01.2006r. pod numerem 613, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wy ż szej Szkole Zarz ą dzania w S ł upsku. „ Uczelnia zastrzega sobie prawo do zmiany wysoko ś ci czesnego po uchwaleniu zmian przez Senat, zgodnie ze statutem Wy ż szej Szko ł y Zarz ą dzania w S ł upsku ”. Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 25.07.2005r. sygn. akt XVII Amc 46/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 7.10.2005r. pod numerem 547, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wy ż szej Szkole Marketingu i Biznesu w Ł odzi. „ Zmiana wysoko ś ci czesnego w ci ą gu roku akademickiego, mo ż e nast ą pi ć jedynie proporcjonalnie do oficjalnego wska ź nika wzrostu kosztów utrzymania ”. W ww. wyroku S ą d stwierdzi ł co nast ę puje. „W ś wietle przepisu art. 385 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentami nie uzgodnione indywidualnie nie wi ążą go, je ż eli kszta ł tuj ą jego prawa i obowi ą zki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami ra żą co naruszaj ą c jego interesy. (...) W ocenie S ą du kwestionowana klauzula jest sprzeczna z art. 385 3 pkt 20 k.c., który stanowi, i ż niedozwolonym postanowieniem umownym jest zapis uprawniaj ą cy kontrahenta konsumenta do podwy ż szenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odst ą pienia od umowy. Istotnie klauzula ta pozwala na zmian ę czesnego bez mo ż liwo ś ci negocjacji czy te ż odst ą pienia od umowy przez konsumenta.” 8 Bior ą c pod uwag ę powy ż sze, prawo do zmiany wysoko ś ci op ł at bez prawa rodziców korzystaj ą cych z us ł ug przedszkola do rozwi ą zania umowy, nale ż y uzna ć za sprzeczne z dobrymi obyczajami i ra żą co naruszaj ą ce ich interesy, a wi ę c za niedozwolone postanowienie umowne w my ś l art. 385 1 § 1 k.c. Dodatkowo w opinii organu antymonopolowego w/w postanowienie jest sprzeczne równie ż z art. 385 3 pkt 20 k.c. zgodnie z którym za niedozwolone postanowienie umowne, uwa ż a si ę w szczególno ś ci to, które uprawnia kontrahenta konsumenta do podwy ż szenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odst ą pienia od umowy. Organ antymonopolowy porównuj ą c tre ś ci klauzul wpisanych do rejestru stwierdzi ł , i ż w taki sam sposób naruszaj ą interesy konsumentów, co do ograniczenia prawa do wypowiedzenia umowy w przypadku zmiany wysoko ś ci op ł at. Pomimo, i ż zakwestionowana w niniejszym post ę powaniu klauzula stanowi, i ż konsument zostanie poinformowany o zmianie, to jednak nie mo ż e to by ć uznane za zawiadomienie konsumenta o planowanej zmianie wysoko ś ci op ł at z równoczesnym prawem do odst ą pienia od umowy. Konsument jest tylko informowany o okre ś lonym fakcie. Pomimo, i ż w odró ż nieniu od klauzul wpisanych do rejestru w zakwestionowanym postanowieniu zawarta jest informacja o poinformowaniu konsumenta z dwu tygodniowym wyprzedzeniem, to jednak dokonanie tej czynno ś ci nie zmienia sytuacji konsumentów. Tak jak w przypadku innych postanowie ń decyzja o zmianie wysoko ś ci op ł at jest jednostronn ą decyzj ą uniemo ż liwiaj ą c ą rozwi ą zanie umowy, przy zachowaniu dotychczasowych warunków umowy w okresie wypowiedzenia. Tym samym postanowienie kwestionowane w niniejszym post ę powaniu mie ś ci si ę w hipotezie klauzul wpisanych do rejestru. Przedmiotowa praktyka dotyczy ł a konsekwencji, jakie wynika ł y dla konsumenta z uniemo ż liwienia mu rozwi ą zanie umowy w sytuacji podwy ż szenia pobieranych op ł at. W ocenianym przypadku konsument by ł zobowi ą zany do zap ł aty wy ż szego czesnego. Poniewa ż zakwestionowane postanowienie by ł o wa ż ne zarówno dla osób, które realizowa ł y umowy, jak i dla osób, które potencjalnie b ę d ą korzysta ć z us ł ug przedszkola, dlatego te ż zakwestionowana praktyka narusza ł a interesy konsumentów, którzy zawarli umowy, a tak ż e przysz ł ych potencjalnych klientów. Umowy mog ą zawrze ć wszystkie osoby ni ą zainteresowane. Tym samym oferta korzystania z us ł ug przedszkola niepublicznego skierowana jest do nieograniczonej grupy konsumentów. W wyroku z dnia 10 kwietnia 2008r. sygn. akt III SK 27/07 S ą d Najwy ż szy stwierdzi ł co nast ę puje. „Zdaniem S ą du Najwy ż szego, sformu ł owanie z art. 23a ust. 1 uokik „nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów” nale ż y rozumie ć w ten sposób, ż e liczba indywidualnych konsumentów, których interesy zosta ł y naruszone, nie decyduje o tym, czy dana praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów. Praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów jest bowiem takie zachowanie przedsi ę biorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazuj ą cych na powtarzalno ść zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodz ą cych w sk ł ad grupy, do której adresowane s ą zachowania przedsi ę biorcy, w taki sposób, ż e potencjalnie ofiar ą takiego zachowania mo ż e by ć ka ż dy konsument b ę d ą cy klientem lub potencjalnym klientem przedsi ę biorcy”. Bior ą c pod uwag ę przes ł anki podane w powy ż szym uzasadnieniu stosowania praktyki, organ antymonopolowy stwierdzi ł , ż e by ł a ona bezprawna oraz narusza ł a interesy konsumentów. W zwi ą zku z faktem, ż e zaistnia ł y łą cznie obie przes ł anki, tj. bezprawno ść dzia ł a ń oraz naruszenie interesów nieograniczonej grupy konsumentów, organ antymonopolowy uzna ł ocenian ą praktyk ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. W zakresie punktu I.2 sentencji decyzji oceniana praktyka dotyczy stosowania postanowienia wzorca umowy, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c.: 9 § 4.5 umowa o sprawowanie opieki w przedszkolu „ W przypadku nie dokonania op ł aty w okre ś lonym terminie, Przedszkole pobiera ć b ę dzie op ł at ę dodatkow ą w wysoko ś ci 1 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki ”. Kwestionowane w pkt I.2 sentencji decyzji postanowienie oraz postanowienia poni ż ej przytoczone wpisane do rejestru, pomimo ró ż nic w sformu ł owaniu tre ś ci, maj ą to ż samy charakter, a skutek ich stosowania jest identyczny. Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 21.11.2006r. sygn. akt XVII Amc 135/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 5.02.2007r. pod numerem 1016, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Niemieckiemu Instytutowi J ę zyków i Gospodarki DISW Sp. z o.o. w Szczecinie. „ W przypadku nie wywi ą zywania si ę s ł uchacza z warunków okre ś lonych w § 4 pkt 1 dot. terminu p ł atno ś ci Szko ł a mo ż e obci ąż y ć s ł uchacza op ł at ą w wysoko ś ci 1 PLN za ka ż dy dzie ń zw ł oki do momentu dokonania zaleg ł ej wp ł aty ”. Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 13.04.2006r. sygn. akt XVII Amc 38/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 3.07.2006r. pod numerem 791, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Jolanta Kaczor, Ewa Mielicka Cosmopolitan Prywatna Szko ł a J ę zyków Obcych s.c. Mielicka Ewa, Kaczor Jolanta, Opole. „ W przypadku opó ź nienia w regulowaniu nale ż no ś ci za kurs szko ł a ka ż dorazowo naliczy s ł uchaczowi kar ę umown ą w wysoko ś ci 0,50 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki ”. Zgodnie z art. 359 § 2 1 -2 3 k.c., maksymalna wysoko ść odsetek wynikaj ą cych z czynno ś ci prawnej nie mo ż e w stosunku rocznym przekracza ć czterokrotno ś ci wysoko ś ci stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego (odsetki maksymalne). Je ż eli wysoko ść odsetek wynikaj ą cych z czynno ś ci prawnej przekracza wysoko ść odsetek maksymalnych, nale żą si ę odsetki maksymalne. Postanowienia umowne nie mog ą wy łą cza ć ani ogranicza ć przepisów o odsetkach maksymalnych, tak ż e w razie dokonania wyboru prawa obcego. W takim przypadku stosuje si ę przepisy ustawy. Na dzie ń wydania decyzji stopa kredytu lombardowego opublikowanego przez NBP wynosi 7,25%. Tym samym odsetki za czynno ś ci nie powinny przekracza ć 29% w skali roku. Natomiast w badanym przypadku z tytu ł u opó ź nienia w dokonaniu zap ł aty naliczane s ą odsetki karne wynosz ą ce 1 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki. W dostarczonych wzorcach umownych op ł ata pobierana za miesi ą c korzystania z us ł ug wynosi 160 z ł (Karta nr 6). Podana w umowie kara w kwocie 1 z ł za ka ż dy dzie ń opó ź nienia w spe ł nieniu ś wiadczenia stanowi 0,625 %. W skali roku odsetki w powy ż szym przypadku wynosz ą 228%, tym samym ponad 7-krotnie przewy ż szaj ą odsetki ustawowe. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze przedmiotowe odsetki naliczane z tytu ł u opó ź nienia w zap ł acie op ł at, nale ż y uzna ć za ra żą co wygórowane, poniewa ż s ą one znacznie wy ż sze od stawki ustawowej. Dlatego te ż , zakwestionowane postanowienie umowne uzna ć nale ż y jako bezprawne, sprzeczne z dobrymi obyczajami i ra żą co naruszaj ą ce interesy klienta, a tym samym za niedozwolone postanowienie umowne w my ś l art. 385 1 § 1 k.c. Dodatkowo w opinii organu antymonopolowego w/w poziom odsetek umownych jest ra żą co wygórowany i niewspó ł mierny do konsekwencji finansowych zw ł oki konsumenta. Z tego wzgl ę du kwestionowane postanowienie jest sprzeczne z art. 385 3 pkt 17 k.c. zgodnie z którym za niedozwolone postanowienie umowne, uwa ż a si ę w szczególno ś ci to, które nak ł ada na konsumenta, który nie wykona ł zobowi ą zania lub odst ą pi ł od umowy, obowi ą zek zap ł aty ra żą co wygórowanej kary umownej lub odst ę pnego. Tym samym postanowienie kwestionowane w niniejszym post ę powaniu mie ś ci si ę w hipotezach klauzul wpisanych do rejestru. 10 Przedmiotowa praktyka dotyczy ł a konsekwencji, wynikaj ą cych z niewywi ą zania si ę przez konsumenta z zobowi ą za ń okre ś lonych w umowie. Postanowienie uprawnia ł o przedsi ę biorców do naliczenia nadmiernie wygórowanych odsetek, gdy konsument zalega z p ł atno ś ciami czesnego. Poniewa ż zakwestionowane postanowienie by ł o wa ż ne zarówno dla osób, które realizowa ł y umowy, jak i dla osób, które mog ł y korzysta ć z us ł ug przedszkola, dlatego te ż zakwestionowane praktyki narusza ł y interesy konsumentów, którzy zawarli umowy, a tak ż e przysz ł ych potencjalnych klientów. Umowy mog ł y zawrze ć wszystkie osoby ni ą zainteresowane. Tym samym oferta korzystania z us ł ug przedszkola niepublicznego skierowana by ł a do nieograniczonej grupy konsumentów. Bior ą c pod uwag ę przes ł anki podane w powy ż szym uzasadnieniu stosowania praktyki, organ antymonopolowy stwierdzi ł , ż e by ł a ona bezprawna oraz narusza ł a interesy konsumentów. W zwi ą zku z faktem, ż e zaistnia ł y łą cznie obie przes ł anki, tj. bezprawno ść dzia ł a ń oraz naruszenie interesów nieograniczonej grupy konsumentów, organ antymonopolowy uzna ł ocenian ą praktyk ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów W zakresie punktu I.3 sentencji decyzji oceniana praktyka dotyczy stosowania postanowienia wzorca umowy, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c.: § 5.2 umowa o sprawowanie opieki w przedszkolu „ Niniejsza umowa mo ż e by ć rozwi ą zana w wyniku zalegania z op ł at ą na rzecz Przedszkola za pobyt dziecka przez okres dwóch tygodni .” Kwestionowane postanowienie w pkt I.3 sentencji oraz postanowienia poni ż ej przytoczone wpisane do rejestru, pomimo ró ż nic w sformu ł owaniu tre ś ci, maj ą to ż samy charakter, a skutek ich stosowania jest identyczny. Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 27.02.2006r. sygn. akt XVII Amc 105/04 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 29.05.2006r. pod numerem 726, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wy ż szej Szkole Ekonomii i Informatyki w Krakowie. „Nieusprawiedliwione zaleganie z uiszczeniem czesnego lub innych op ł at spowoduje skre ś lenie z listy studentów”. Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 27.03.2006r. sygn. akt XVII Amc 40/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 20.06.2006r. pod numerem 754, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Katarzynie Rojkowskiej -„Leader School” w Radomiu. „ Nieop ł acenie zaj ęć w przedstawionych wy ż ej terminach powoduje skre ś lenie z listy uczestników bez zwrotu wp ł aconej wcze ś niej kwoty ”. Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 24.08.2006r. sygn. akt XVII Amc 115/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 27.11.2006r. pod numerem 956, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wy ż szej Szkole Handlu i Prawa im. Ryszarda Ł azarskiego w Warszawie. „ Bezskuteczny up ł yw terminu uiszczenia raty czesnego uznaje si ę za wyra ż enie woli rezygnacji ze studiów, je ż eli zaleg ł a rata nie zosta ł a uiszczona w ci ą gu czternastu dni od dnia up ł ywu terminu uiszczenia. Rezygnacja wywo ł uje skutek pi ę tnastego dnia po up ł ywie terminu uiszczenia raty ”. W ww. wyroku S ą d uzna ł co nast ę puje. „Postanowienia zak ł adaj ą ce, i ż brak raty op ł aty za studia jest równoznaczne z rezygnacj ą ze studiów uzna ć nale ż y za sprzeczne z art. 385 1 § 1 k.c. oraz art. 385 3 pkt 9 k.c. jako nadmiernie rygorystyczne i uprawniaj ą ce pozwan ą do zastosowania wobec konsumenta wprost tak dotkliwej sankcji za nieuiszczenie op ł aty w terminie jak ą jest skre ś lenie z 11 listy studentów, niepoprzedzone wezwaniem do zap ł aty. Za ł o ż enie, i ż brak op ł aty uznaje si ę za wyra ż enie woli rezygnacji ze studiów oznacza przyznanie szkole uprawnienia do dokonywania wi ążą cej interpretacji umowy, poprzez przyj ę cie, i ż ka ż de zaniechanie studenta w dokonaniu op ł aty jest równoznaczne z wol ą rezygnacji ze studiów.” Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 18.05.2006r. sygn. akt XVII Amc 64/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 5.07.2007r. pod numerem 1198, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Poliglota Sp. z o. o. z /s w Warszawie. „ S ł uchacz zobowi ą zany jest do op ł acenia kursu w wyznaczonych przez Organizatora terminach. Nieop ł acenie raty w wyznaczonym terminie powoduje skre ś lenie z listy uczestników kursu, utrat ę prawa do rabatu za kontynuacj ę w przysz ł o ś ci oraz naliczenie kary umownej w wysoko ś ci 0,5 % nale ż nej kwoty za ka ż dy dzie ń zw ł oki ". „W ocenie S ą du pierwsze kwestionowane postanowienie kszta ł tuje prawa i obowi ą zki konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami ra żą co naruszaj ą c ich interesy. Nak ł ada ono na konsumenta, który nieop ł aci ł w terminie kolejnej raty nale ż no ś ci za kurs niewspó ł mierne do stopnia jego zawinienia sankcje w postaci skre ś lenia z listy uczestników kursu i jednocze ś nie obowi ą zek zap ł aty kary umownej w wysoko ś ci 0,5% naliczonej kwoty za ka ż dy dzie ń zw ł oki. (...) Na ł o ż enie jednak na s ł uchacza obowi ą zku zap ł aty nale ż nej kwoty powi ę kszonej z ka ż dym dniem o kar ę w wysoko ś ci 182,5% w skali roku z jednoczesnym skre ś leniem z listy uczestników i utrat ą prawa do rabatów stawia konsumenta w szczególnie niekorzystnej sytuacji. (...) Wp ł aty dokonywane s ą „z góry” przed rozpocz ę ciem kolejnych zaj ęć . Z wzorca nie wynika, ż e jest inaczej. Oznacza to, ż e konsument, który niedokona ł op ł aty w terminie nie tylko jest skre ś lony z listy uczestników bez uprzedniego wezwania, ale musi zap ł aci ć za zaj ę cia, w których utraci ł ju ż prawo uczestnictwa przy czym op ł ata jest powi ę kszona o kar ę umown ą zastrze ż on ą w analizowanym postanowieniu. Takie ukszta ł towanie pozycji konsumenta nale ż y uzna ć za szczególnie ra żą ce naruszenie dobrych obyczajów. Podkre ś lenia wymaga, ż e pozwany niew ł a ś ciwie zinterpretowa ł przepis art. 476 k.c. i wynikaj ą cy z niego obowi ą zek przeprowadzenia dowodu, który w przypadku nie spe ł nienia ś wiadczenia w terminie obci ąż a konsumenta a nie pozwanego. Do chwili, gdy konsument nie wyka ż e, ż e nie ponosi odpowiedzialno ś ci za uchybienie terminu pozwany mo ż e uwa ż a ć , ż e pozostawa ł on w zw ł oce i musi jedynie wykaza ć , i ż zap ł aty nie dokonano w terminie.” Przedsi ę biorcy przewidywali sytuacj ę , w której umowa zostaje rozwi ą zana ze skutkiem natychmiastowym bez obowi ą zku wcze ś niejszego wezwania konsumenta. Maj ą c na uwadze, ż e umowa o ś wiadczenie us ł ug przez przedszkole jest kontraktem wzajemnym, dokonanie ww. czynno ś ci bez uprzedniego wezwania konsumenta do spe ł nienia ś wiadczenia jest sprzeczne z art. 491 k.c., który stanowi, ż e je ż eli jedna ze stron dopuszcza si ę zw ł oki w wykonaniu zobowi ą zania z umowy wzajemnej, druga strona mo ż e wyznaczy ć jej odpowiedni dodatkowy termin do wykonania z zagro ż eniem, ż e w razie bezskutecznego up ł ywu wyznaczonego terminu b ę dzie uprawniona do odst ą pienia od umowy. Przedmiotowe twierdzenie zosta ł o potwierdzone wielokrotnie przez S ą d w powy ż ej przytoczonych orzeczeniach. S ą d stwierdzi ł , i ż skre ś lenie z listy korzystaj ą cych z us ł ug, niepoprzedzone wezwaniem do zap ł aty nale ż y uzna ć za nadmiernie rygorystyczne i uprawniaj ą ce przedsi ę biorc ę do zastosowania wobec konsumenta zbyt dotkliwej sankcji za nieuiszczenie op ł aty w terminie, a tym samym za sprzeczne z art. 385 1 § 1 k.c. oraz art. 385 3 pkt 9 k.c. Zarówno zakwestionowana w niniejszym post ę powaniu klauzula, jak i postanowienia wpisane do rejestru uprawniaj ą przedsi ę biorców do natychmiastowego rozwi ą zania umów w sytuacji, gdy konsumenci nie wywi ążą si ę z zobowi ą za ń finansowych w okre ś lonych w umowach terminach. We wszystkich przypadkach rozwi ą zanie umów nie jest poprzedzane wezwaniem do zap ł aty powsta ł ych zaleg ł o ś ci. Tym samym konsekwencje, jakie wynikaj ą dla konsumentów we wszystkich przypadkach s ą takie same. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze, organ antymonopolowy 12 stwierdzi ł , i ż postanowienie kwestionowane w niniejszym post ę powaniu mie ś ci si ę w hipotezach klauzul wpisanych do rejestru. Przedmiotowa praktyka dotyczy ł a konsekwencji, jakie wynika ł y dla konsumenta z tytu ł u niewywi ą zania si ę z zobowi ą za ń terminowego wnoszenia op ł at z tytu ł u korzystania z us ł ug sprawowania opieki. Postanowienie uprawnia ł o przedsi ę biorców do wypowiedzenia umowy, gdy konsument nie dokona ł p ł atno ś ci w okre ś lonym terminie, bez wcze ś niejszego wezwania do zap ł aty. Poniewa ż zakwestionowane postanowienie by ł o wa ż ne zarówno dla osób, które realizowa ł y umowy, jak i dla osób, które mog ł y korzysta ć z us ł ug przedszkola, dlatego te ż zakwestionowana praktyka narusza ł a interesy konsumentów, którzy zawarli umowy, a tak ż e przysz ł ych potencjalnych klientów. Umowy mog ł y zawrze ć wszystkie osoby ni ą zainteresowane. Tym samym oferta korzystania z us ł ug przedszkola niepublicznego skierowana jest do nieograniczonej grupy konsumentów. Bior ą c pod uwag ę przes ł anki podane w powy ż szym uzasadnieniu stosowania praktyki, organ antymonopolowy stwierdzi ł , ż e by ł y one bezprawne oraz narusza ł y interesy konsumentów. W zwi ą zku z faktem, ż e zaistnia ł y łą cznie obie przes ł anki, tj. bezprawno ść dzia ł a ń oraz naruszenie interesów nieograniczonej grupy konsumentów, organ antymonopolowy uzna ł ocenian ą praktyk ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. W trakcie post ę powania przedsi ę biorcy poinformowali o zmianie tre ś ci postanowie ń wzorców w oparciu, o które by ł y zawierane umowy. Nowe umowy nie zawieraj ą ww. § 4.1 oraz § 5.2 umowy. Natomiast § 4.5 umowy zosta ł zast ą piony postanowieniem § 4.6 nowej umowy o tre ś ci „ Dyrektor przedszkola zastrzega sobie prawo naliczania ustawowych odsetek z tytu ł u nieterminowych p ł atno ś ci. ” (Karta nr 23). Powy ż sza zmiana postanowie ń realizowanych umów zosta ł a przeprowadzona poprzez aneksowanie umów, które zosta ł o zako ń czone z dniem 28.04.2008r. Aneksy zawiera ł y ca ł e tre ś ci zmienionych § 4 i 5 umowy (Karty nr 7, 8 i 9). Fakt usuni ę cia zakwestionowanych postanowie ń poprzez aneksowanie umów spowodowa ł , i ż umowy nie naruszaj ą ju ż interesów w zakresie obj ę tym niniejszym post ę powaniem. Równie ż przedsi ę biorcy zadeklarowali zawieranie umów w oparciu o nowy wzorzec umowny, który nie zawiera zakwestionowanych klauzul. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze, nale ż a ł o stwierdzi ć , i ż zmiana tre ś ci umów, spowodowa ł a usuni ę cie narusze ń interesów konsumentów, które wynika ł y z zakwestionowanego postanowienia. Bior ą c pod uwag ę fakt, i ż przedsi ę biorcy zadeklarowali wykorzystywanie nowego wzoru umowy przy zawieraniu umów z konsumentami oraz z dniem 28.04.2008r. zako ń czono procedur ę aneksowania zawartych umów, organ antymonopolowy uzna ł , i ż przedsi ę biorcy zaniechali stosowania zakwestionowanych praktyk. W zwi ą zku z powy ż szym za uzasadnione sta ł o si ę uznanie na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy antymonopolowej, praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzenie zaniechania jej stosowania z dniem 28.04.2008r. Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w pkt I sentencji. II. Na podstawie art. 77 ust. 1 ustawy antymonopolowej, je ż eli post ę powanie zosta ł o wszcz ę te z urz ę du i w jego wyniku Prezes Urz ę du stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy, przedsi ę biorca lub zwi ą zek przedsi ę biorców, który dopu ś ci ł si ę tego naruszenia, zobowi ą zany jest ponie ść koszty post ę powania. Zgodnie z art. 80 ustawy antymonopolowej, organ antymonopolowy rozstrzyga o kosztach, w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie. Post ę powanie przeciwko E. M., I. M., przedsi ę biorców prowadz ą cych wspólnie dzia ł alno ść gospodarcz ą jako Ekologiczno-Artystyczne Przedszkole Niepubliczne "PROMYK" S.C. w Tychach w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, zosta ł o wszcz ę te z urz ę du. Na podstawie ustale ń dokonanych w trakcie post ę powania w punkcie I decyzji stwierdzone zosta ł o naruszenie przepisów ustawy antymonopolowej. Kosztami niniejszego post ę powania dla organu antymonopolowego, s ą wydatki w wysoko ś ci 29 z ł zwi ą zane z korespondencj ą prowadzon ą z przedsi ę biorcami. W zwi ą zku z powy ż szym organ 13 antymonopolowy postanowi ł obci ąż y ć solidarnie przedsi ę biorców kosztami post ę powania w wysoko ś ci 29 z ł (s ł ownie z ł otych: dwadzie ś cia dziewi ęć ). Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w punkcie II sentencji decyzji. Koszty niniejszego post ę powania przedsi ę biorca obowi ą zany jest wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 Kpc – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. W przypadku jednak kwestionowania wy łą cznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie II niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z 479 28 § 1 pkt 2 Kpc, nale ż y wnie ść za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia dor ę czenia niniejszej decyzji. Dyrektor Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Maciej Fragsztajn