RKT-71/2006

DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dnia 17.10.2006r. RKT-61-06/06/MI DECYZJA Nr RKT – 71/2006 Stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2005r. Nr 244, poz. 2080; Dz.U. z 2006r. Nr 157, poz. 1119) i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 18, poz. 172; Dz.U. z 2003r. Nr 6, poz. 68), po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du w dniu 19.10.2005r. post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów przeciwko Przedsi ę biorstwu Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o., ul. Rybnicka 47, 44-100 Gliwice, − dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. Na podstawie art. 23c ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 23a ust. 1 tej ustawy uznaje si ę za praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów bezprawne dzia ł ania Przedsi ę biorstwa Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Gliwicach polegaj ą ce na: 1. zamieszczeniu w zawieranych z konsumentami umowach o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków, umowach o dostarczanie wody oraz umowach o odprowadzanie ś cieków postanowienia przewiduj ą cego, ż e us ł ugobiorca dokonuje zap ł aty za dostarczon ą wod ę i odprowadzone ś cieki w terminie 20 dni od daty wystawienia faktury, co stanowi naruszenie § 17 ust. 1 rozporz ą dzenia Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006r. w sprawie okre ś lania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozlicze ń za zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków (Dz.U. Nr 127, poz. 886); 2. zawieraniu z konsumentami umów o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków, umów o dostarczanie wody oraz umów o odprowadzanie ś cieków, których tre ś ci stoj ą w sprzeczno ś ci z przepisami ustawy z dnia 7 czerwca 2001r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków (tekst jedn. Dz.U. z 2006r. Nr 123, poz. 858) w ten sposób, i ż : a. wbrew art. 6 ust. 3 pkt 2 tej ż e ustawy, stanowi ą cym o wymogu podawania informacji o sposobie i terminach wzajemnych rozlicze ń , nie zawieraj ą postanowie ń okre ś laj ą cych okresy obrachunkowe; b. wbrew art. 6 ust. 3 pkt 3 tej ż e ustawy, stanowi ą cym o wymogu podawania informacji o prawach i obowi ą zkach stron umowy, nie zawieraj ą postanowie ń dotycz ą cych obowi ą zków przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo – kanalizacyjnego zwi ą zanych z planowanym odci ę ciem dostawy wody lub zamkni ę ciem przy łą cza kanalizacyjnego, o których mowa w art. 8 ust. 3 w/w ustawy; c. wbrew art. 8 ust. 1 tej ż e ustawy zawieraj ą postanowienie, zgodnie z którym trzykrotne uniemo ż liwienie przez us ł ugobiorc ę dokonania odczytu wodomierza lub jego wymiany upowa ż nia us ł ugodawc ę do zamkni ę cia przy łą cza; i nakazuje si ę zaniechanie ich stosowania. 1 II. Na podstawie art. 23c ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w celu zapewnienia wykonania nakazu okre ś lonego w pkt I sentencji niniejszej decyzji, okre ś la si ę Przedsi ę biorstwu Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Gliwicach, ś rodki usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów , polegaj ą ce na zamieszczeniu w tre ś ci wszystkich zawartych z konsumentami przed dniem 01.01.2006r. umów o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków, umów o dostarczanie wody oraz umów o odprowadzanie ś cieków : − postanowie ń reguluj ą cych termin p ł atno ś ci za pobrane us ł ugi w sposób zgodny z § 17 ust. 1 rozporz ą dzenia Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006r. w sprawie okre ś lania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozlicze ń za zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków (Dz.U. Nr 127, poz. 886), − postanowie ń informuj ą cych o d ł ugo ś ci okresów obrachunkowych, w jakich dokonywane s ą rozliczenia za pobrane us ł ugi, − postanowie ń informuj ą cych o obowi ą zkach przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo – kanalizacyjnego zwi ą zanych z planowanym odci ę ciem dostawy wody lub zamkni ę ciem przy łą cza kanalizacyjnego, o których mowa w art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 7 czerwca 2001r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków (tekst jedn. Dz.U. z 2006r. Nr 123, poz. 858), − postanowie ń dotycz ą cych uprawnie ń przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo – kanalizacyjnego w zakresie mo ż liwo ś ci odci ę cia dostaw wody lub zamkni ę cia przy łą cza kanalizacyjnego o tre ś ci zgodnej z art. 8 ust. 1 ustawy o z dnia 7 czerwca 2001r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków (tekst jedn. Dz.U. z 2006r. Nr 123, poz. 858), w terminie 8 miesi ę cy od daty uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji. III. Na podstawie art. 72 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 75 tej ustawy, postanawia si ę obci ąż y ć Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Gliwicach kosztami przeprowadzonego post ę powania i zobowi ą za ć w/w przedsi ę biorc ę do zwrotu na rzecz Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów kwoty 89 PLN (s ł ownie z ł otych: osiemdziesi ą t dziewi ęć ). Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej „Organem Antymonopolowym”) przeprowadzone zosta ł o z urz ę du post ę powanie wyja ś niaj ą ce w sprawie wst ę pnego ustalenia, czy w zwi ą zku z dzia ł alno ś ci ą Przedsi ę biorstwa Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Gliwicach (zwanego dalej „PWiK Gliwice” lub „Spó ł k ą ”) wyst ę puje naruszenie uzasadniaj ą ce wszcz ę cie post ę powania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 23a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (zwanej te ż dalej „ustaw ą antymonopolow ą ”). W toku post ę powania zbadano warunki umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zawieranych przez PWiK Gliwice z konsumentami w oparciu o wykorzystywane w obrocie konsumenckim wzorce umowne. Poniewa ż analiza tre ś ci w/w dokumentów da ł a podstawy do przyj ę cia, ż e w przedmiotowej sprawie mog ł o doj ść do naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w dniu 19.10.2005r. Postanowieniem Nr 1 wszcz ę te zosta ł o z urz ę du przeciwko PWiK Gliwice post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów (karta nr 1). Przedsi ę biorcy postawiono zarzuty naruszenia art. 23a ust. 1 w/w ustawy poprzez podejmowanie bezprawnych dzia ł a ń nosz ą cych znamiona praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cych na zawieraniu z konsumentami 2 umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, których tre ś ci mog ą sta ć w sprzeczno ś ci z: 1. § 17 ust. 1 rozporz ą dzenia Ministra Infrastruktury w sprawie okre ś lania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozlicze ń za zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków (Dz.U. Nr 26, poz. 257) w ten sposób, ż e zawieraj ą zapis, zgodnie z którym us ł ugobiorca dokonuje zap ł aty za dostarczon ą wod ę i odprowadzone ś cieki w terminie 20 dni od daty wystawienia faktury , 2. przepisami ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków w ten sposób, ż e: a. wbrew art. 6 ust. 3 pkt 2 tej ż e ustawy, stanowi ą cym o wymogu podawania informacji o terminie i sposobach wzajemnych rozlicze ń , nie zawieraj ą postanowie ń okre ś laj ą cych okresy obrachunkowe, b. wbrew art. 6 ust. 3 pkt 3 tej ż e ustawy, stanowi ą cym o wymogu podawania informacji o prawach i obowi ą zkach stron umowy, nie zawieraj ą postanowie ń dotycz ą cych obowi ą zków przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo – kanalizacyjnego zwi ą zanych z zamiarem odci ę cia dostawy wody, o których mowa w art. 8 ust. 3 w/w ustawy, c. wbrew art. 8 ust. 1 tej ż e ustawy zawieraj ą zapis, zgodnie z którym trzykrotne uniemo ż liwienie przez us ł ugobiorc ę dokonania odczytu wodomierza lub jego wymiany upowa ż nia us ł ugodawc ę do zamkni ę cia przy łą cza. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów PWiK Gliwice podnios ł o, ż e nie mo ż e zgodzi ć si ę ze stanowiskiem, i ż umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zawierane z konsumentami nie s ą zgodne z art. 6 ust. 3 pkt 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków (zwana dalej „ustaw ą o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę ”). Spó ł ka poda ł a, i ż z literalnego brzmienia tego przepisu wynika, ż e umowa, na podstawie której odbywa si ę dostarczanie wody i odbiór ś cieków zawiera ć powinna w szczególno ś ci postanowienia dotycz ą ce sposobu i terminów wzajemnych rozlicze ń , a stosowany przez PWiK Gliwice wzorzec zawiera wymagan ą regulacj ę w tym przedmiocie. W tre ś ci umów zamieszczone s ą mianowicie zarówno postanowienia dotycz ą ce sposobu i zasad naliczania zobowi ą za ń pieni ęż nych, jak i terminów zap ł aty. I tak przyk ł adowo umowy zawieraj ą zapis stosownie do którego us ł ugobiorca dokonuje zap ł aty za dostarczon ą wod ę i odprowadzone ś cieki w terminie 20 dni od daty wystawienia faktury. Przedsi ę biorca podniós ł , i ż w jego opinii z wyk ł adni literalnej ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę nie wynika wymóg podawania dodatkowo w tre ś ci umów informacji odno ś nie okresu rozliczeniowego. Stosowane przez PWiK Gliwice okresy obrachunkowe s ą natomiast sta ł e i obejmuj ą dwa miesi ą ce, co jest rozwi ą zaniem korzystnym dla obu stron umowy. Spó ł ka poda ł a, i ż d ł ugo ść okresu obrachunkowego wynika z blankietu faktury dostarczanego ka ż demu odbiorcy us ł ug. Ponadto wskaza ł a, ż e sposób rozlicze ń w oparciu o ceny i stawki wynikaj ą ce z taryf okre ś la szczegó ł owo Regulamin dostarczania wody i odprowadzania ś cieków uchwalany przez rad ę gminy i stanowi ą cy akt prawa miejscowego na mocy przepisu art. 19 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę (karty nr 87-88). PWiK Gliwice nie zgodzi ł o si ę równie ż z zarzutem naruszenia art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę poprzez pomini ę cie w tre ś ci zawieranych z konsumentami umów postanowie ń dotycz ą cych obowi ą zków przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo – kanalizacyjnego w przypadku zamiaru odci ę cia dostawy wody, o czym mowa w art. 8 ust. 3 w/w ustawy. Spó ł ka poda ł a, ż e podstawowy obowi ą zek przedsi ę biorcy w okoliczno ś ciach powzi ę cia zamiaru wstrzymania us ł ug okre ś la w ł a ś nie powy ż szy przepis, stosownie do którego Przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne o zamiarze odci ę cia dostawy wody lub zamkni ę cia przy łą cza kanalizacyjnego oraz o miejscach i sposobie udost ę pniania zast ę pczych punktów poboru wody zawiadamia powiatowego inspektora sanitarnego, wójta (burmistrza, prezydenta miasta) oraz odbiorc ę us ł ug co najmniej 20 dni przed planowanym terminem 3 odci ę cia dostaw wody lub zamkni ę cia przy łą cza kanalizacyjnego. Zdaniem Spó ł ki dobro odbiorców us ł ug nie wymaga powielania tego ustawowego zapisu w tre ś ci umów tym bardziej, ż e PWiK skrupulatnie przestrzega ci ążą cych na nim w tym zakresie obowi ą zków, a odbiorcy ka ż dorazowo powiadamiani s ą o planowanym wstrzymaniu us ł ug z zachowaniem co najmniej ustawowych czasookresów. Ponadto Spó ł ka wyrazi ł a stanowisko, ż e równie ż z wyk ł adni literalnej art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę nie wynika wymóg zamieszczania w umowach tre ś ci art. 8 ust. 3 tej ż e ustawy, a stosowana w tym zakresie przez PWiK praktyka jest zgodna z obowi ą zuj ą cymi przepisami prawa (karta nr 88). W odniesieniu do zarzutu przekroczenia katalogu okoliczno ś ci daj ą cych Spó ł ce podmiotowe uprawnienie do wstrzymania ś wiadczenia us ł ug poprzez zamieszczenie w tre ś ci umów postanowienia przewiduj ą cego, i ż mo ż e to nast ą pi ć w przypadku trzykrotnego uniemo ż liwienia przez odbiorc ę us ł ug dokonania odczytu wodomierza, PWiK Gliwice wskaza ł o, ż e powo ł anego zapisu nigdy nie zastosowa ł o w praktyce. Dowodem na to mo ż e by ć sporz ą dzony na żą danie organu antymonopolowego wykaz odci ęć dostawy wody i zamkni ę cia przy łą czy kanalizacyjnych w okresie od maja 2003 roku. Przyczyn ą podj ę cia dzia ł a ń polegaj ą cych na wstrzymaniu ś wiadczenia us ł ug ka ż dorazowo by ł o niedotrzymanie przez odbiorc ę us ł ug warunków umowy w przedmiocie p ł atno ś ci faktur (karty nr 88, 91-93). Tym samym, jak poda ł a Spó ł ka, budz ą cy zastrze ż enia organu antymonopolowego zapis umowny jest regulacj ą blankietow ą , która zosta ł a ju ż usuni ę ta z nowo opracowywanych przez PWiK wzorców umów. Przedsi ę biorca w odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów wskaza ł , i ż jest w trakcie opracowywania przy udziale Forum Gospodarczego Wodoci ą gi Polskie i Izby Gospodarczej Wodoci ą gi Polskie nowych wzorców umów o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków. Stan ten, jak poinformowa ł o PWiK, jest spowodowany konieczno ś ci ą dostosowania tre ś ci umów do wymogów znowelizowanych przepisów ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę wprowadzonych ustaw ą z dnia 22 kwietnia 2005r. o zmianie ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 85, poz. 729). Spó ł ka poda ł a, i ż w trakcie prac nad nowymi wzorcami umownymi wprowadzono zmiany w tre ś ci zakwestionowanego przez organ antymonopolowy w ramach pierwszego postanowionego w przedmiotowym post ę powaniu zarzutu postanowienia, stosownie do którego odbiorca dokonuje p ł atno ś ci za pobranej us ł ugi w terminie 20 dni od daty wystawienia faktury. W przygotowywanych do wprowadzenia wzorcach umów termin p ł atno ś ci liczony jest od momentu dostarczenia faktury i odpowiada § 17 ust. 1 rozporz ą dzenia w sprawie okre ś lania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozlicze ń za zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków, który w dacie wszcz ę cia w dacie wszcz ę cia przedmiotowego post ę powania stanowi ł , ż e Odbiorca us ł ug dokonuje zap ł aty za dostarczon ą wod ę i odprowadzone ś cieki w terminie okre ś lonym w fakturze, który nie mo ż e by ć krótszy ni ż 14 dni od daty jej dostarczenia. PWiK Gliwice podnios ł o równie ż , i ż obecnie stosowany zapis przewiduj ą cy, ż e Us ł ugobiorca dokonuje zap ł aty za dostarczon ą wod ę i odprowadzone ś cieki w terminie 20 dni od daty wystawienia faktury mo ż e budzi ć w ą tpliwo ś ci co do zgodno ś ci z § 17 ust. 1 rozporz ą dzenia w sprawie okre ś lania taryf. Jednak ż e, jak wskazuje praktyczne zastosowanie tej regulacji umownej, nie dochodzi w przedmiotowym zakresie do narusze ń przepisów rozporz ą dzenia, ani interesów konsumentów. Faktury s ą przesy ł ane odbiorcom us ł ug za po ś rednictwem poczty przesy ł kami poleconymi, przy czym wysy ł ka ma miejsce w dniu wystawienia faktury, a najpó ź niej w dniu nast ę pnym. Tym samym w przypadku odbioru przesy ł ki poleconej bez zb ę dnej zw ł oki odbiorca ma jeszcze oko ł o 17 dni na uregulowanie nale ż no ś ci wynikaj ą cej z faktury. Przedsi ę biorca podniós ł równie ż , i ż nie jest w stanie w inny sposób kontrolowa ć , kiedy przesy ł ka polecona dotar ł a do adresata, st ą d zak ł ada si ę , zgodnie z przyj ę t ą w tym zakresie praktyk ą innych podmiotów, i ż nast ą pi ł o to najpó ź niej trzeciego dnia od 4 momentu nadania przesy ł ki. Zastosowanie opcji listu poleconego za zwrotnym potwierdzeniem odbioru, z uwagi na znaczny koszt takiej przesy ł ki nie by ł by korzystnym dla konsumentów rozwi ą zaniem, gdy ż ostatecznie koszt ten znalaz ł by odzwierciedlenie w podwy ż ce cen wody. Spó ł ka wskaza ł a równie ż , i ż rozwa ż a kwesti ę dostarczania faktur za po ś rednictwem w ł asnych pracowników, w ramach dodatkowych umów zlecenia, co wyeliminowa ł oby problem z ustaleniem daty dostarczenia faktury (karty nr 89-90). W toku post ę powania Organ Antymonopolowy ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny. Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Gliwicach jest przedsi ę biorstwem wodoci ą gowo – kanalizacyjnym w rozumieniu art. 2 pkt 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków. Spó ł ka dzia ł a na podstawie wpisu do Rejestru Przedsi ę biorców Krajowego Rejestru S ą dowego prowadzonego przez S ą d Rejonowy w Gliwicach pod numerem 0000027652, zgodnie z którym przedmiotem jej dzia ł alno ś ci jest mi ę dzy innymi produkcja, zakup, przesy ł anie i sprzeda ż wody celem pokrycia potrzeb odbiorców indywidualnych, zbiorowych i przemys ł u na terenie gmin Gliwice, Pyskowice, So ś nicowice i Rudziniec oraz odbiór ś cieków na w/w terenie (karty nr 6-9 verte). Na obszarze powy ż szych gmin Spó ł ka prowadzi dzia ł alno ść us ł ugow ą w oparciu o: − Decyzj ę Prezydenta Miasta Gliwice z dnia 19.12.2002r. w sprawie udzielenia PWiK Gliwice zezwolenia na prowadzenie dzia ł alno ś ci w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wod ę oraz w zakresie zbiorowego odprowadzania ś cieków na terenie gminy Gliwice (karty nr 46-47 verte); − Decyzj ę Burmistrza Miasta Pyskowice z dnia 13.01.2003r. w sprawie udzielenia PWiK Gliwice zezwolenia na prowadzenie zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i o zbiorowego odprowadzania ś cieków na obszarze gminy Pyskowice (karty nr 60-61), − Decyzj ę Wójta Gminy Rudziniec z dnia 13.01.2003r. w sprawie udzielenia PWiK Gliwice zezwolenia na prowadzenie zbiorowego zaopatrzenia w wod ę w miejscowo ś ciach Taciszów, Kleszczów, Rzeczyce oraz Ligota Ł ab ę dzka w Gminie Rudziniec (karty nr 73-75 verte); − Decyzj ę Burmistrza Gminy So ś nicowice z dnia 30.12.2002r. w sprawie udzielenia PWiK Gliwice zezwolenia na prowadzenie zbiorowego zaopatrzenia w wod ę w miejscowo ś ci Koz ł ów w gminie So ś nicowice (karty nr 85-86 verte). W ramach prowadzonej dzia ł alno ś ci us ł ugowej PWiK Gliwice, stosownie do art. 6 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę , zawiera z odbiorcami us ł ug umowy, na podstawie których odbywa si ę dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków. Ustalono, ż e w dacie wszcz ę cia przedmiotowego post ę powania Spó ł ka w obrocie konsumenckim pos ł ugiwa ł a si ę nast ę puj ą cymi wzorcami umownymi: − wzorcem Umowy Nr … o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków (karty nr 11-12 verte, 101-102 verte); − wzorcem Umowy Nr … o odprowadzanie ś cieków (karty nr 15-16, 103-105); − wzorcem Umowy Nr … o dostarczanie wody (karty nr 13-14 verte, 106-109). Przedmiotowe wzorce wykorzystywane by ł y przy zawieraniu umów z konsumentami w okresie od maja 2003 roku do 31.12.2005r. (karta nr 5). Z ich wykorzystaniem zawarte zosta ł y – jak poda ł a Spó ł ka w pi ś mie z dnia 07.12.2005r. – […] umowy, w tym […] umów z konsumentami (karta nr 128). Na potwierdzenie, ż e powy ż ej wymienione wzorce umowne faktycznie stosowane by ł y w obrocie, PWiK Gliwice przedstawi ł o przyk ł adowe, zawarte z ich wykorzystaniem z konsumentami umowy: − Umow ę Nr 5957/2004 o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków z dnia 14.10.2004r. (karty nr 17-19); − Umow ę Nr 5956/2004 o dostarczanie wody z dnia 14.10.2004r. (karty nr 20-22); − Umow ę Nr 5918/2004 o odprowadzanie ś cieków z dnia 05.10.2004r. (karty nr 23-24); 5 − Umow ę Nr 6534/2005 o dostarczanie wody z dnia 07.10.2005r. (karty nr 97-98 verte); − Umow ę Nr 6538/2005 o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków z dnia 10.10.2005r. (karty nr 99-100 verte). Ustalono, ż e w tre ś ci w/w umów zawarte jest postanowienie przewiduj ą ce, ż e Us ł ugobiorca dokonuje zap ł aty za dostarczon ą wod ę i odprowadzone ś cieki w terminie 20 (dwudziestu) dni od daty wystawienia faktury (§ 11 ust. 1 umów o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków, § 10 ust. 1 umów o odprowadzanie ś cieków i § 11 ust. 1 umów o dostarczanie wody ). Ustalono tak ż e, ż e umowy nie zawieraj ą postanowie ń informuj ą cych o d ł ugo ś ci okresów obrachunkowych, w jakich dokonywane s ą rozliczenia z tytu ł u ś wiadczonych us ł ug. W ich tre ś ci brak jest równie ż zapisów dotycz ą cych obowi ą zków, jakich dope ł ni ć musi przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne, które zamierza dokona ć odci ę cia dostaw wody lub zamkni ę cia przy łą cza kanalizacyjnego wzgl ę dem konsumentów niedotrzymuj ą cych warunków umowy, o czym stanowi art. 8 ust. 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę . Ponadto w § 7 umów o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków oraz umów o dostarczanie wody, a tak ż e w § 6 umów o odprowadzanie ś cieków zawarta jest klauzula w brzmieniu: Trzykrotne uniemo ż liwienie przez Us ł ugobiorc ę dokonania odczytu wodomierza lub jego wymiany upowa ż nia Us ł ugodawc ę do zamkni ę cia przy łą cza. W toku przeprowadzonego post ę powania ustalono, ż e dnia 01.01.2006r. PWiK Gliwice wycofa ł o z obrotu wzorce umowne, o których mowa powy ż ej (karta nr 166). W tym dniu Spó ł ka wprowadzi ł a do obrotu nowe, zmodyfikowane wzorce umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, a mianowicie: − wzorzec Umowy Nr … o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków stosowany wzgl ę dem osób korzystaj ą cych z lokali w budynkach wielolokalowych (karty nr 171-173); − wzorzec Umowy Nr … o dostarczanie wody stosowany wzgl ę dem w ł a ś cicieli / zarz ą dców nieruchomo ś ci przy łą czonych do sieci (karty nr 174-176); − wzorzec Umowy Nr … o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków stosowany wzgl ę dem w ł a ś cicieli / zarz ą dców nieruchomo ś ci przy łą czonych do sieci (karty nr 177-180). PWiK Gliwice przed ł o ż y ł o tak ż e przyk ł adowe umowy zawarte z konsumentami w oparciu o w/w wzory potwierdzaj ą ce, i ż zosta ł y one faktycznie wprowadzone do obrotu konsumenckiego: − Umow ę Nr 6682/2006 o dostarczanie wody z dnia 13.01.2006r. (karty nr 185-186); − Umow ę Nr 6881/2006 o dostarczanie wody z dnia 13.03.2006r. (karty nr 187-189); − Umow ę Nr 6863/2006 o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków z dnia 16.03.2006r. (karty nr 189-190 verte). Na podstawie analizy zapisów przedmiotowych umów ustalono, ż e do ich tre ś ci wprowadzone zosta ł y nast ę puj ą ce zmiany: • w § 8 ust. 3 umów o dostarczanie wody oraz umów o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków zamieszczono postanowienie przewiduj ą ce, ż e odbiorca dokonuje zap ł aty za dostarczon ą wod ę i odprowadzone ś cieki w terminie okre ś lonym w fakturze, przy czym termin ten nie mo ż e by ć krótszy ni ż 14 dni od daty jej dostarczenia; • do § 9 ust. 3 umów o dostarczanie wody oraz umów o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków wprowadzono postanowienie informuj ą ce, ż e przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne o zamiarze odci ę cia dostaw wody lub zamkni ę cia przy łą cza kanalizacyjnego oraz o miejscach i sposobie udost ę pniania zast ę pczych punktów poboru wody zawiadamia powiatowego inspektora sanitarnego, wójta (burmistrza, prezydenta miasta) oraz odbiorc ę us ł ug co najmniej na 20 dni przed planowanym terminem odci ę cia dostawy wody lub zamkni ę cia przy łą cza kanalizacyjnego; • stosownie do zapisu zamieszczonego w § 7 ust. 1 umów o dostarczanie wody oraz umów o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków, rozliczenia za us ł ugi zaopatrzenia w wod ę i 6 odprowadzania ś cieków nast ę puj ą na podstawie okre ś lonych w taryfach cen i stawek op ł at oraz ilo ś ci dostarczonej wody w … okresie obrachunkowym; • z tre ś ci wszystkich umów usuni ę to ponadto postanowienie przewiduj ą ce, ż e trzykrotne uniemo ż liwienie odczytu wodomierza lub jego wymiany upowa ż nia us ł ugodawc ę do zamkni ę cia przy łą cza. W pi ś mie datowanym na 21 lutego 2006r. Spó ł ka poda ł a, i ż w oparciu o w/w wzorce umowne zawartych zosta ł o […] umów z konsumentami. W tre ś ci przedmiotowego pisma PWiK poda ł o równie ż , i ż przyst ą pi do stopniowej wymiany umów w celu dostarczenia wszystkim konsumentom umów w nowym brzmieniu (karta nr 166). W toku przeprowadzonego post ę powania ustalono równie ż , i ż w dacie jego wszcz ę cia na obszarze dzia ł alno ś ci PWiK Gliwice obowi ą zywa ł y nast ę puj ą ce Regulaminy dostarczania wody i odprowadzania ś cieków : − Regulamin us ł ug dostawy wody i odbioru ś cieków ś wiadczonych przez przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne na terenie miasta Gliwice stanowi ą cy za łą cznik do Uchwa ł y Nr XL/950/02 Rady Miejskiej w Gliwicach z dnia 19 wrze ś nia 2002r. (karty nr 27-38); − Regulamin us ł ug dostawy wody i odbioru ś cieków ś wiadczonych przez przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne na terenie Gminy Pyskowice stanowi ą cy za łą cznik do Uchwa ł y Rady Miejskiej w Pyskowicach Nr III/29/02 z dnia 13 grudnia 2002r. (karty nr 48- 59); − Regulamin us ł ug dostawy wody i odbioru ś cieków ś wiadczonych przez przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne na terenie Gminy Rudziniec stanowi ą cy za łą cznik do uchwa ł y Nr VI/47/03 Rady Gminy Rudziniec z dnia 7 kwietnia 2003r. (karty nr 62-73); − Regulamin dostarczania wody i odprowadzania ś cieków obowi ą zuj ą cy na terenie miasta i gminy So ś nicowice stanowi ą cy za łą cznik do Uchwa ł y Nr XXXII/249/2002 Rady Miejskiej w So ś nicowicach z dnia 27 czerwca 2002r. (karty nr 76-83). W zwi ą zku z wej ś ciem w ż ycie nowelizacji ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i odprowadzaniu ś cieków 1 powy ż sze Regulaminy zosta ł y zast ą pione nowymi Regulaminami dostarczania wody i odprowadzania ś cieków uwzgl ę dniaj ą cymi zmiany w przepisach prawa wynikaj ą ce z w/w ustawy. Obecnie na obszarze dzia ł alno ś ci PWiK Gliwice obowi ą zuj ą zatem 2 : − Regulamin dostarczania wody i odprowadzania ś cieków na terenie Miasta Gliwice, stanowi ą cy za łą cznik do Uchwa ł y Nr XXXIX/994/2006 Rady Miejskiej w Gliwicach z dnia 16 lutego 2006r., opublikowany w Dzienniku Urz ę dowym Województwa Ś l ą skiego z dnia 23 marca 2006r. Nr 35, poz. 1014; − Regulamin dostarczania wody i odprowadzania ś cieków na terenie Miasta Pyskowice, stanowi ą cy za łą cznik do Uchwa ł y Nr XXXVIII/360/06 Rady Miejskiej w Pyskowicach z dnia 25 stycznia 2006r., opublikowany w Dzienniku Urz ę dowym Województwa Ś l ą skiego z dnia 15 marca 2006r. Nr 30, poz. 901; − Regulamin dostarczania wody i odprowadzania ś cieków na terenie Gminy So ś nicowice, stanowi ą cy za łą cznik do Uchwa ł y Nr XXVIII/269/2005 Rady Miejskiej w So ś nicowicach z dnia 13 grudnia 2005r., opublikowany w Dzienniku Urz ę dowym Województwa Ś l ą skiego z dnia 6 lutego 2006r. Nr 10, poz. 385; − Regulamin dostarczania wody na terenie Gminy Rudziniec, stanowi ą cy za łą cznik do Uchwa ł y Nr XXXVIII/395/06 Rady Gminy Rudziniec z dnia 27 stycznia 2006r., opublikowany w Dzienniku Urz ę dowym Województwa Ś l ą skiego z dnia 16 marca 2006r. Nr 31, poz. 903. 1 Ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o zmianie ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków i niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 85, poz. 729). 2 Za: http://www.katowice.uw.gov.pl/urzadkatowice.php?urzad/uw_dzienniki_2006 7 Regulaminy dostarczania wody i odprowadzania ś cieków nie stanowi ą za łą czników do zawieranych z konsumentami przez PWiK Gliwice umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków. Regulaminy dost ę pne s ą do wgl ą du w siedzibie Spó ł ki, gdzie istnieje mo ż liwo ść wykonania ich kserokopii. Ponadto tekst Regulaminów zamieszczony jest na stronie internetowej przedsi ę biorcy: www.pwik.gliwice.pl . Organ Antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje. Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w art. 23a ust. 2 stanowi, ż e za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami polegaj ą cymi na sprzecznych z prawem dzia ł aniach przedsi ę biorców. Tworz ą c katalog dzia ł a ń naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów ustawodawca pos ł u ż y ł si ę terminem „w szczególno ś ci”, co oznacza, ż e ma on charakter przyk ł adowy. Zamiarem ustawodawcy by ł o uznanie za praktyk ę dzia ł a ń , które naruszy ł y przepisy innych aktów prawnych. Aby okre ś lone zachowanie mog ł o zosta ć uznane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek: − zachowanie przedsi ę biorcy musi nosi ć znamiona bezprawno ś ci, − zachowanie powy ż sze musi godzi ć w zbiorowe interesy konsumentów. Pierwsza przes ł anka zostaje spe ł niona, gdy przedsi ę biorca podejmuje dzia ł ania sprzeczne z prawem lub, gdy nie dope ł nia ci ążą cego na nim obowi ą zku. Druga przes ł anka niezb ę dna do stwierdzenia praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów jest natomiast spe ł niona wówczas, gdy dane dzia ł anie lub zaniechanie przedsi ę biorcy godzi w interesy konsumentów jako zbiorowo ś ci. Ustawa antymonopolowa w odniesieniu do konsumentów chroni bowiem ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym; znajduje zastosowanie wówczas, gdy okre ś lone zachowanie dotyka nieokre ś lonej z góry liczby podmiotów. Stosownie do przepisu art. 4 pkt 11 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ilekro ć w ustawie jest mowa o konsumencie, nale ż y przez to rozumie ć konsumenta w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.). Stosown ą definicj ę w tym zakresie zawiera przepis art. 22 1 K.c., zgodnie z którym za konsumenta uwa ż a si ę osob ę fizyczn ą dokonuj ą c ą czynno ś ci prawnej niezwi ą zanej bezpo ś rednio z jej dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą lub zawodow ą . I.1. W przedmiotowej sprawie Przedsi ę biorstwu Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Gliwicach postawiono zarzut podejmowania bezprawnych dzia ł a ń nosz ą cych znamiona praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów okre ś lonych w art. 23a ust. 1 ustawy antymonopolowej, polegaj ą cych na stosowaniu w tre ś ci zawieranych z konsumentami umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków postanowienia, zgodnie z którym odbiorca dokonuje zap ł aty za dostarczon ą wod ę i odprowadzone ś cieki w terminie 20 dni od daty wystawienia faktury, co mog ł o stanowi ć naruszenie § 17 ust. 1 rozporz ą dzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 marca 2002r. w sprawie okre ś lania taryf, wzoru wniosku o 8 zatwierdzenie taryf oraz warunków rozlicze ń za zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków (Dz.U. Nr 26, poz. 257) obowi ą zuj ą cego w dacie wszcz ę cia przedmiotowego post ę powania. Z uwagi na fakt, ż e brzmienie tego przepisu uleg ł o zmianie w zwi ą zku z wej ś ciem w ż ycie w dniu 16 sierpnia 2006r. rozporz ą dzenia Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006r. o to ż samej nazwie i to ż samym zakresie regulacji, zakwestionowany warunek umowny nale ż y rozpatrzy ć w ś wietle aktualnie obowi ą zuj ą cych przepisów reguluj ą cych warunki p ł atno ś ci za dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków wprowadzonych w/w rozporz ą dzeniem. Nale ż y podkre ś li ć , ż e Rozporz ą dzenie Ministra Budownictwa w sprawie okre ś lania taryf (…) zast ą pi ł o poprzednio obowi ą zuj ą ce w tym zakresie rozporz ą dzenie Ministra Infrastruktury i ma na celu kontynuacj ę unormowania zawartego w tym akcie prawnym mi ę dzy innymi w zakresie warunków prowadzenia rozlicze ń z tytu ł u zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków. Obydwa rozporz ą dzenia reguluj ą kwesti ę zwi ą zane z terminami p ł atno ś ci za us ł ugi wodoci ą gowe i kanalizacyjne, a § 17 ust. 1 obecnie obowi ą zuj ą cego rozporz ą dzenia normuje ten sam zakres, co § 17 ust. 1 poprzednio obowi ą zuj ą cego rozporz ą dzenia. Dla stwierdzenia, ż e dosz ł o do naruszenia art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w pierwszej kolejno ś ci zachodzi konieczno ść wykazania, ż e dzia ł anie przedsi ę biorcy b ę d ą ce przedmiotem powy ż szego zarzutu nosi znamiona bezprawno ś ci. Aktem prawnym okre ś laj ą cym zasady i warunki zbiorowego zaopatrzenia w wod ę przeznaczon ą do spo ż ycia przez ludzi oraz zbiorowego odprowadzania ś cieków jest ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków. Zgodnie z art. 6 ust. 1 tej ustawy dostarczanie wody lub odprowadzanie ś cieków odbywa si ę na podstawie pisemnej umowy o zaopatrzenie w wod ę lub odprowadzanie ś cieków zawartej mi ę dzy przedsi ę biorstwem wodoci ą gowo – kanalizacyjnym a odbiorc ą us ł ug. Umowa, o której mowa powy ż ej, zgodnie z art. 6 ust. 3 pkt 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę zawiera ć powinna m.in. postanowienia dotycz ą ce sposobu i terminów wzajemnych rozlicze ń . Szczegó ł owe uregulowania odno ś nie przedmiotowych kwestii zawarte s ą natomiast w wydawanym przez ministra w ł a ś ciwego do spraw gospodarki przestrzennej i mieszkaniowej na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę rozporz ą dzeniu wykonawczym do w/w ustawy okre ś laj ą cym warunki prowadzenia rozlicze ń za zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków. Aktualnie obowi ą zuj ą cym aktem prawnym okre ś laj ą cym warunki prowadzenie rozlicze ń z tytu ł u dostarczania wody i odprowadzania ś cieków jest rozporz ą dzenie Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006r. w sprawie okre ś lania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozlicze ń za zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków (Dz.U. Nr 127, poz. 886), które wesz ł o w ż ycie w dniu 16 sierpnia 2006r. Przepis zawarty w § 17 ust. 1 tego rozporz ą dzenia stanowi, i ż Odbiorca us ł ug dokonuje zap ł aty za dostarczon ą wod ę i odprowadzone ś cieki w terminie okre ś lonym w fakturze, który nie mo ż e by ć krótszy ni ż 14 dni od daty jej wys ł ania lub dostarczenia w inny sposób. W dacie wszcz ę cia przedmiotowego post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów obowi ą zywa ł o natomiast w powy ż szym zakresie rozporz ą dzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 marca 2002r. w sprawie okre ś lania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozlicze ń za zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków (Dz.U. Nr 26, poz. 257). § 17 ust. 1 przedmiotowego rozporz ą dzenia przewidywa ł , ż e Odbiorca us ł ug dokonuje zap ł aty za dostarczon ą wod ę i odprowadzone ś cieki w terminie okre ś lonym w fakturze, który nie mo ż e by ć krótszy ni ż 14 dni od daty jej dostarczenia . Stosownie do § 17 ust. 1 aktualnie obowi ą zuj ą cego rozporz ą dzenia w sprawie okre ś lania taryf, termin zap ł aty za us ł ugi z zakresu zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków okre ś lony w fakturze powinien wynosi ć co najmniej 14 dni licz ą c od dnia jej „wys ł ania lub dostarczenia w inny sposób” konsumentowi. Minimalny obowi ą zek, jaki przepis ten nak ł ada na 9 przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne to wys ł anie faktury konsumentowi nie pó ź niej ni ż na 14 dni przed terminem p ł atno ś ci wskazanym w rachunku. W zawieranych z konsumentami do dnia 31.12.2005r. umowach o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków PWiK Gliwice pos ł uguje si ę postanowieniem przewiduj ą cym, i ż Us ł ugobiorca dokonuje zap ł aty za dostarczon ą wod ę i/lub odprowadzone ś cieki w terminie 20 (dwudziestu) dni od daty wystawienia faktury. Przedmiotowe postanowienie umowne nak ł ada na konsumentów obowi ą zek uregulowania nale ż no ś ci w terminie okre ś lonym w fakturze niezale ż nie od tego, kiedy zostanie im ona wys ł ana lub dor ę czona. Jednocze ś nie z tre ś ci umowy nie wynika, w jakim terminie przedsi ę biorca zobowi ą zuje si ę wysy ł a ć faktury konsumentom. Rozwi ą zanie przyj ę te w analizowanym postanowieniu umów o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków daje zatem przedsi ę biorcy prawo do wysy ł ania rachunków w dowolnym czasie, skutkiem czego uprawnienia konsumentów wynikaj ą ce z rozporz ą dzenia w sprawie okre ś lania taryf mog ą nie by ć respektowane. W/w zapis umowy nie gwarantuje bowiem, ż e dostawca us ł ug wy ś le (lub dor ę czy w inny sposób) faktur ę w terminie wynikaj ą cym z rozporz ą dzenia w sprawie okre ś lania taryf. Na jego podstawie faktura mo ż e zosta ć przes ł ana konsumentowi w terminie pó ź niejszym ni ż 14 dni przed dat ą p ł atno ś ci podan ą na rachunku, co ś wiadczy o tym, ż e pos ł ugiwanie si ę w tre ś ci zawieranych umów kwestionowanym postanowieniem umownym nosi znamiona bezprawno ś ci. Analizuj ą c tre ść zakwestionowanego postanowienia umownego z punktu widzenia § 17 ust. 1 poprzednio obowi ą zuj ą cego rozporz ą dzenia w sprawie okre ś lania taryf nale ż y stwierdzi ć , i ż brzmienie tego przepisu równie ż nie znajdowa ł o odzwierciedlenia w zawieranych z konsumentami umowach o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków. Przepis ten zobowi ą zywa ł bowiem dostawc ę us ł ug wodoci ą gowych i kanalizacyjnych do dostarczania faktur konsumentom w terminie 14 dni przed dat ą p ł atno ś ci. Natomiast stosowany przez Spó ł k ę zapis umowny reguluj ą cy termin p ł atno ś ci nale ż no ś ci stanowi, ż e odbiorca dokonuje zap ł aty za dostarczon ą wod ę i odprowadzone ś cieki w terminie 20 dni od daty wystawienia faktury. Zapis ten nie zapewnia ł zatem, ż e konsument otrzyma rachunek w odpowiednim czasie, co ś wiadczy o bezprawno ś ci tego postanowienia umownego równie ż z punktu widzenia poprzednio obowi ą zuj ą cych przepisów. W analizowanym przypadku przedsi ę biorca samodzielnie ustala dat ę , od której rozpoczyna si ę bieg terminu na uiszczenie nale ż no ś ci przez konsumenta, jak równie ż sam decyduje o dacie wys ł ania (dor ę czenia) faktury konsumentowi. W du ż ej mierze od przedsi ę biorcy zale ż y zatem, jaki czas b ę dzie przys ł ugiwa ł konsumentom na uiszczenie nale ż no ś ci. Mo ż e zaistnie ć sytuacja, ż e w wyniku wys ł ania faktury w terminie pó ź niejszym ni ż 14 dni przed dat ą p ł atno ś ci, przys ł uguj ą cy konsumentom czas na uiszczenie nale ż no ś ci b ę dzie na tyle krótki, ż e konsument nawet przy dochowaniu nale ż ytej staranno ś ci nie b ę dzie w stanie ui ś ci ć nale ż no ś ci w terminie podanym na rachunku. W skrajnych przypadkach faktura mo ż e zosta ć dor ę czona konsumentom nawet po terminie p ł atno ś ci. Nale ż y w omawianym kontek ś cie zwróci ć uwag ę na okoliczno ść , i ż zgodnie z zasad ą wyra ż on ą w art. 454 § 1 Kodeksu cywilnego, za dat ę dokonania zap ł aty uwa ż a si ę dat ę wp ł ywu ś rodków na rachunek bankowy przedsi ę biorcy. Cz ęść konsumentów uiszczaj ą c nale ż no ść za dostarczon ą wod ę i odprowadzone ś cieki dokonuje wp ł aty w placówkach bankowych lub pocztowych, co wi ąż e si ę z tym, i ż od momentu dokonania wp ł aty do momentu uznania rachunku bankowego dostawcy us ł ug up ł ywa okre ś lony okres czasu zwi ą zany z realizacj ą polecenia przelewu. Powy ż sze okoliczno ś ci dodatkowo przemawiaj ą za tym, aby tryb dor ę czenia faktury oraz termin na uiszczenie nale ż no ś ci zosta ł uregulowany w umowie w taki sposób, aby zapewni ć , ż e faktura zostanie wys ł ana konsumentowi w terminie 14 dni przed dat ą p ł atno ś ci. Wówczas dokonuj ą c zap ł aty na poczcie lub w banku, konsument b ę dzie w stanie dochowa ć terminu wskazanego na fakturze. Te same argumenty pozostaj ą równie ż aktualne w odniesieniu do analizy kwestionowanego zapisu w ś wietle poprzednio obowi ą zuj ą cego rozporz ą dzenia w sprawie okre ś lania taryf. 10 Maj ą c powy ż sze na uwadze uzna ć nale ż y, i ż przepisy dotycz ą ce terminu zap ł aty nale ż no ś ci za dostarczon ą wod ę i odprowadzone ś cieki zawarte w § 17 ust. 1 zarówno aktualnie, jak i poprzednio obowi ą zuj ą cego rozporz ą dzenia w sprawie okre ś lania taryf, nie znajduj ą odzwierciedlenia w brzmieniu zakwestionowanego postanowienia umów o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków. Dzia ł anie PWiK Gliwice polegaj ą ce na stosowaniu w zawieranych z konsumentami umowach zapisu przewiduj ą cego, i ż odbiorca dokonuje p ł atno ś ci za dostarczon ą wod ę i odprowadzone ś cieki w terminie 20 dni od daty wystawienia faktury obarczone jest zatem cech ą bezprawno ś ci w rozumieniu art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przedmiotowy zapis umowny nie gwarantuje bowiem konsumentom co najmniej wys ł ania faktury przez us ł ugodawc ę na 14 dni przed terminem p ł atno ś ci. Powy ż sze okoliczno ś ci wskazuj ą na to, i ż zosta ł a spe ł niona pierwsza z przes ł anek (bezprawno ść zachowania przedsi ę biorcy) niezb ę dnych do wykazania, i ż PWiK Gliwice stosuje praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Nale ż y podnie ść równie ż , i ż zakwestionowane w toku niniejszego post ę powania zachowanie przedsi ę biorcy nosi znamiona bezprawno ś ci niezale ż nie od tego, jak w praktyce odbywa si ę dor ę czanie faktur konsumentom. Bez znaczenia dla oceny, czy w przedmiotowej sprawie dosz ł o do naruszenia § 17 ust. 1 rozporz ą dzenia w sprawie okre ś lania taryf pozostaje okoliczno ść , i ż – zgodnie z twierdzeniami Spó ł ki – przyj ę ty system dostarczania faktur pozwala na dochowanie terminów wynikaj ą cych z obowi ą zuj ą cych przepisów prawa. Maj ą c bowiem na wzgl ę dzie, i ż na podstawie umowy Spó ł ka mo ż e arbitralnie ustala ć termin, w którym wysy ł a ć b ę dzie faktury konsumentom, nie mo ż na w ż adnym wypadku wykluczy ć sytuacji, ż e nast ą pi to z naruszeniem prawa. Dla rozstrzygni ę cia przedmiotowej sprawy nie jest zatem istotne to, jak w rzeczywisto ś ci post ę puje przedsi ę biorca i czy wysy ł anie faktur konsumentom odbywa si ę zgodnie z prawem. Istotne jest, i ż w oparciu o tre ść zawieranych w obrocie konsumenckim umów dostawca zastrzega sobie mo ż liwo ść dzia ł ania z naruszeniem przepisów dotycz ą cych warunków prowadzenia rozlicze ń za us ł ugi wodoci ą gowe i kanalizacyjne, w wyniku czego zagro ż one s ą interesów najs ł abszej grupy uczestników rynku, jakimi s ą konsumenci. Dla bytu praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów nie jest bowiem konieczne wyst ą pienie na rynku skutków dzia ł a ń sprzecznych z przepisami prawa; ju ż sama mo ż liwo ść ich wyst ą pienia uzasadnia uruchomienie ustawowych sankcji przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. Wynika to wprost z tre ś ci art. 1 ust. 2 tej ż e ustawy, zgodnie z którym jej re ż imowi podlegaj ą nie tylko praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów, które wywo ł ywa ł y lub aktualnie wywo ł uj ą skutki na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, ale równie ż praktyki, które cho ć by tylko hipotetycznie mog ą wywo ł ywa ć takie skutki. Powy ż ej wykazano, ż e kwestionowane zachowanie PWiK Gliwice jest zachowaniem bezprawnym. Dla stwierdzenia, ż e w okoliczno ś ciach przedmiotowej sprawy dosz ł o do naruszenia art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, konieczne jest w dalszej kolejno ś ci dowiedzenie, ż e dzia ł anie przedsi ę biorcy godzi w interesy konsumentów. Rozpatruj ą c przedmiotow ą kwesti ę nale ż y podnie ść , ż e z brzmienia zakwestionowanego w ramach rozpatrywanego zarzutu postanowienia umownego wynika, i ż wy łą cznie w gestii PWiK Gliwice pozostaje kwestia daty wys ł ania rachunku konsumentowi. Termin wys ł ania faktury ma bezpo ś rednie prze ł o ż enie na to, jaki czas b ę dzie przys ł ugiwa ł konsumentom na dokonanie p ł atno ś ci. W umowach brak jest natomiast jakichkolwiek gwarancji dla konsumentów, ż e wysy ł ka faktur nast ą pi w terminie co najmniej 14 dni przed dat ą p ł atno ś ci. Okoliczno ść , i ż na podstawie umowy to przedsi ę biorca ustala pocz ą tek biegu terminu na zap ł acenie nale ż no ś ci (w momencie wystawienia faktury) ś wiadczy o tym, ż e w przedmiotowej sprawie zagro ż one s ą ekonomiczne interesy konsumentów. Dzia ł anie przedsi ę biorcy mo ż e bowiem doprowadzi ć do sytuacji, i ż konsumenci, nie z w ł asnej winy, nie b ę d ą w stanie terminowo wywi ą za ć si ę z obowi ą zku p ł atno ś ci na rzecz dostawcy. To z kolei wi ąż e si ę z mo ż liwo ś ci ą obci ąż enia ich odsetkami ustawowymi za opó ź nienie w zap ł acie; zgodnie z tre ś ci ą analizowanych umów nie 11 uregulowanie nale ż no ś ci w terminie zobowi ą zuje bowiem us ł ugobiorc ę do zap ł acenia odsetek ustawowych wg obowi ą zuj ą cych przepisów. Wprowadzenie do tre ś ci umów postanowienia przewiduj ą cego, ż e termin p ł atno ś ci up ł ywa w 20 dniu od daty wystawienia faktury mo ż e prowadzi ć zatem do obci ąż enia konsumentów nieuzasadnionymi odsetkami za zw ł ok ę w p ł atno ś ci w przypadku, gdy nie uiszcz ą zap ł aty w terminie, a faktura wys ł ana zostanie w terminie pó ź niejszym ni ż 14 dni przed dat ą wskazan ą na rachunku. Bezpo ś redni ą konsekwencj ą pos ł ugiwania si ę w tre ś ci zawieranych umów kwestionowanym postanowieniem jest mo ż liwo ść powstania po stronie konsumentów negatywnych skutków o charakterze finansowym. Opisana praktyka PWiK Gliwice godzi zatem w ekonomiczne interesy konsumentów. Maj ą c powy ż sze na uwadze stwierdzi ć nale ż y, i ż praktyka PWiK Gliwice polegaj ą ca na zamieszczeniu w umowach zawieranych z konsumentami postanowienia, zgodnie z którym us ł ugobiorca dokonuje zap ł aty za dostarczon ą wod ę i odprowadzane ś cieki w terminie 20 dni od daty wystawienia faktury nosi znamiona bezprawno ś ci oraz godzi w interesy konsumentów. I.2.a. W przedmiotowej sprawie Przedsi ę biorstwu Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Gliwicach postawiono zarzut podejmowania bezprawnych dzia ł a ń nosz ą cych znamiona praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów okre ś lonych w art. 23a ust. 1 ustawy antymonopolowej, polegaj ą cych na zawieraniu z konsumentami umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, których tre ś ci mog ą sta ć w sprzeczno ś ci z art. 6 ust. 3 pkt 2 ustawy zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę w ten sposób, i ż nie zawieraj ą postanowie ń okre ś laj ą cych d ł ugo ść okresów obrachunkowych. Aby stwierdzi ć , ż e przedsi ę biorca stosuje praktyk ę opisan ą w art. 23a ust. 1 ustawy antymonopolowej, nale ż y wykaza ć , ż e kwestionowane zachowanie przedsi ę biorcy jest bezprawne. Jak ju ż podniesiono powy ż ej, umowa o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, zgodnie z art. 6 ust. 3 pkt 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę zawiera ć powinna m.in. postanowienia dotycz ą ce sposobu i terminów wzajemnych rozlicze ń . Szczegó ł owe uregulowania odno ś nie przedmiotowych kwestii zawarte s ą natomiast mi ę dzy innymi w Regulaminach dostarczania wody i odprowadzania ś cieków obowi ą zuj ą cych na terenie gmin obj ę tych terytorialnym zasi ę giem dzia ł alno ś ci Spó ł ki , których postanowienia – w tym postanowienia dotycz ą ce wymogów, jakim odpowiada ć powinna tre ść umów o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków – wi ążą przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne na podstawie art. 19 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę . Regulaminy dostarczania wody i odprowadzania ś cieków, jakie obowi ą zywa ł y na terenie dzia ł alno ś ci PWiK w dacie wszcz ę cia przedmiotowego post ę powania, w pkt 3 Rozdzia ł u V zatytu ł owanego Zasady rozliczania nale ż no ś ci za dostarczanie wody zawiera ł y zapis przewiduj ą cy, i ż okresy obrachunkowe okre ś la umowa o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków (karty nr 31, 51 verte, 65 verte, 78 verte). Podobnie wszystkie Regulaminy, które aktualnie obowi ą zuj ą w Gminach Gliwice, Pyskowice, Rudziniec i So ś nicowice w postanowieniach dotycz ą cych Sposobu rozlicze ń w oparciu o ceny i stawki op ł at ustalone w taryfach, zawieraj ą zapis stanowi ą cy, ż e D ł ugo ść okresu obrachunkowego okre ś la umowa, przy czym jest to okres nie krótszy ni ż jeden miesi ą c i nie d ł u ż szy ni ż sze ść miesi ę cy (§ 20 Regulaminów ). Zawierane przez PWiK Gliwice z konsumentami umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków nie spe ł niaj ą powy ż szego wymogu, poniewa ż nie zawieraj ą zapisów okre ś laj ą cych d ł ugo ść okresów rozliczeniowych. Bior ą c pod uwag ę , ż e Regulaminy dostarczania wody i odprowadzania ś cieków obowi ą zuj ą ce na terenie dzia ł alno ś ci Spó ł ki wyra ź nie precyzuj ą , i ż w umowach powinny znale źć si ę stosowne postanowienia w tym zakresie, ich niezamieszczenie w tre ś ci zawieranych umów jest naruszeniem prawa. Zaniechanie obj ę cia tre ś ci ą umowy postanowie ń informuj ą cych o tym, w jakich okresach czasu dokonywane 12 b ę d ą rozliczenia z konsumentami stoi zatem w sprzeczno ś ci z art. 6 ust. 3 pkt 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę , w my ś l którego umowa powinna zawiera ć postanowienia dotycz ą ce terminów wzajemnych rozlicze ń i którego uszczegó ł owienie znajduje si ę w Regulaminach dostarczania wody i odprowadzania ś cieków. Je ż eli bowiem Regulaminy stanowi ą , ż e tre ść umowy okre ś la okresy obrachunkowe przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne – maj ą c na wzgl ę dzie tre ść art. 6 ust. 3 pkt 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę – powinno zamie ś ci ć w umowach stosowne w tym wzgl ę dzie postanowienia. Z powy ż szego wynika, i ż zosta ł a spe ł niona pierwsza przes ł anka niezb ę dna do stwierdzenia naruszenia art. 23a ust. 1 ustawy antymonopolowej, tj. bezprawno ść zachowania przedsi ę biorcy. Zaniechanie zamieszczenia w umowach przedmiotowych regulacji powoduje, ż e konsument w chwili zawierania umowy, jak i w trakcie jej realizacji nie jest w stanie ustali ć na jej podstawie, w jakich terminach (okresach czasu) wystawiane b ę d ą faktury za ś wiadczone us ł ugi oraz zwi ą zane z nimi odczyty wskaza ń wodomierza. Dostawca us ł ug mo ż e w zwi ą zku z tym w sposób arbitralny ustala ć d ł ugo ść cykli obrachunkowych, w których nast ę puj ą rozliczenia us ł ug i zwi ą zane z nimi odczyty urz ą dze ń pomiarowych. Prowadzi to po stronie konsumentów do niepewno ś ci obrotu gospodarczego i ogranicza swobod ę w zakresie gospodarowania ś rodkami pieni ęż nymi w d ł u ż szym okresie czasu. Zamieszczenie w umowie odpowiednich zapisów odnosz ą cych si ę do terminów dokonywanych rozlicze ń spowoduje, ż e konsument otrzyma gwarancj ę regularno ś ci cykli rozliczeniowych, dzi ę ki czemu b ę dzie w stanie podporz ą dkowa ć im dokonywane wydatki i w odpowiednim czasie zabezpieczy ć ś rodki finansowe na pokrycie nale ż no ś ci z tytu ł u dostaw wody i odprowadzania ś cieków. Brak w tre ś ci umowy odpowiednich postanowie ń dotycz ą cych okresów rozrachunkowych nie jest zatem dla konsumentów bez znaczenia i godzi w ich interesy rozumiane jako prawo do otrzymania pe ł nej informacji o wszystkich elementach stosunku zobowi ą zaniowego, które dotycz ą tak zasadniczych z punktu widzenia nale ż ytego wykonania umowy kwestii, jak warunki wzajemnych rozlicze ń pomi ę dzy konsumentem a dostawc ą us ł ug. Dysproporcja pomi ę dzy wiedz ą , jak ą posiada w tym wzgl ę dzie przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne a wiedz ą , jak ą posiada konsument mo ż e wywo ł a ć po stronie tych drugich wy ż ej opisane, negatywne skutki. Dlatego uzna ć nale ż y, ż e zachowanie PWiK Gliwice wi ąż e si ę z naruszeniem interesów konsumentów. I.2.b. Kolejn ą praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, której stosowanie zarzucono PWiK Gliwice w przedmiotowym post ę powaniu, jest zawieranie z konsumentami umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, których tre ś ci mog ą sta ć w sprzeczno ś ci z art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy o zbiorowym odprowadzaniu ś cieków w ten sposób, i ż nie okre ś laj ą wszystkich praw i obowi ą zków stron umowy w zakresie dotycz ą cym informacji o obowi ą zkach, jakich dope ł ni ć musi przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne w zwi ą zku z planowanym odci ę ciem dostawy wody lub zamkni ę ciem przy łą cza kanalizacyjnego, o czym stanowi art. 8 ust. 3 w/w ustawy. Stosownie do art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę , umowa o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zawiera ć powinna postanowienia dotycz ą ce praw i obowi ą zków stron umowy . Prawa i obowi ą zki przedsi ę biorstwa wodoci ą gowego w zakresie mo ż liwo ś ci odci ę cia dostaw wody i zamkni ę cia przy łą cza wodoci ą gowego wzgl ę dem odbiorców us ł ug, którzy ł ami ą warunki zawartej umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków uregulowane s ą w art. 8 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę . I tak, stosownie do art. 8 ust. 1 tej ustawy, dostawca us ł ug ma prawo odci ąć dostaw ę wody lub zamkn ąć przy łą cze kanalizacyjne, je ż eli zachodzi jedna z przes ł anek wymienionych w punkcie 1 do 4 tego przepisu. Z odci ę ciem dostaw wody i wstrzymaniem odbioru ś cieków wi ążą si ę jednak okre ś lone procedury okre ś lone m.in. w art. 8 ust. 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę . Fakt niezamieszczenia w umowach informacji o tych procedurach i zwi ą zanych z nimi obowi ą zkach dostawcy us ł ug stanowi istot ę rozpatrywanego zarzutu. 13 Art. 8 ust. 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę stanowi, ż e o zamiarze odci ę cia dostawy wody lub zamkni ę cia przy łą cza wodoci ą gowego oraz o miejscach i sposobie udost ę pniania zast ę pczych punktów poboru wody przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne obowi ą zane jest zawiadomi ć powiatowego inspektora sanitarnego, wójta (burmistrza, prezydenta miasta) oraz odbiorc ę us ł ug co najmniej na 20 dni przed planowanym terminem odci ę cia dostaw wody lub zamkni ę cia przy łą cza kanalizacyjnego. W zawieranych przez PWiK Gliwice umowach o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków brak jest postanowie ń informuj ą cych konsumentów o obowi ą zkach, jakie ci ążą na przedsi ę biorcy w zwi ą zku z zamierzonym wstrzymaniem ś wiadczenia us ł ug wodoci ą gowych lub kanalizacyjnych. Konsumenci nie otrzymuj ą zatem pe ł nej informacji o obowi ą zkach dostawcy us ł ug w tym zakresie, co stoi w sprzeczno ś ci z art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę , zgodnie z którym umowa o dostaw ę wody i odprowadzanie ś cieków powinna informowa ć o prawach i obowi ą zkach stron umowy. Je ż eli bowiem przepis powy ż szy obliguje dostawc ę us ł ug do zamieszczenia w umowach postanowie ń dotycz ą cych praw i obowi ą zków dostawcy i odbiorcy us ł ug, a cz ęść uregulowa ń w tym zakresie zawarta jest w ustawie o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę , to konsument w momencie zawierania umowy powinien mie ć mo ż liwo ść zapoznania si ę z tymi postanowieniami. Pogl ą d ten, uwarunkowany art. 384 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego, znajduje oparcie w konieczno ś ci zapewnienia konsumentowi wiedzy o wszystkich wynikaj ą cych z ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę elementach stosunku zobowi ą zaniowego, do którego przyst ę puje tak, aby maksymalnie zabezpieczy ć jego interesy. Je ś li zatem ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę zawiera postanowienia istotne z punktu widzenia praw i obowi ą zków konsumentów oraz dostawcy us ł ug, powinny one – uwzgl ę dniaj ą c cytowany przepis art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy z zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę – zosta ć inkorporowane do tre ś ci umowy, co umo ż liwi konsumentowi zapoznanie si ę z ich tre ś ci ą . Dzi ę ki temu konsument b ę dzie móg ł w pe ł ni korzysta ć ze swoich uprawnie ń , jak równie ż egzekwowa ć na dostawcy us ł ug w ł a ś ciwe standardy zachowania. Bior ą c powy ż sze pod uwag ę stwierdzi ć nale ż y, ż e kwestionowane w ramach niniejszego zarzutu zachowanie przedsi ę biorcy nosi znamiona bezprawno ś ci, gdy ż uniemo ż liwia konsumentom zapoznanie si ę z ca ł okszta ł tem ich praw i obowi ą zków us ł ugodawcy wynikaj ą cych z zawartej umowy. Brak w umowach postanowie ń dotycz ą cych obowi ą zków przedsi ę biorstwa, które nosi si ę zamiarem odci ę cia dostawy wody lub zamkni ę cia przy łą cza kanalizacyjnego nie jest dla konsumentów oboj ę tny i godzi w interesy konsumentów rozumiane jako prawo do otrzymania pe ł nej i kompletnej informacji o wszystkich elementach stosunku zobowi ą zaniowego, do jakiego decyduj ą si ę przyst ą pi ć . Mo ż e to spowodowa ć , ż e konsumenci, z przyczyn le żą cych po stronie przedsi ę biorcy, nie b ę d ą korzysta ć w pe ł ni z przys ł uguj ą cych im uprawnie ń np. w hipotetycznej sytuacji, gdy Spó ł ka nie wykona powinno ś ci przewidzianych w art. 8 ust. 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę (odetnie wod ę lub zamknie przy łą cze kanalizacyjne bez powiadomienia o tym zamiarze konsumenta w przewidzianym przepisami prawa terminie), za ś nie ś wiadomi istnienia tych obowi ą zków konsumenci nie b ę d ą wymaga ć od dostawcy us ł ug odpowiedniego w tym zakresie zachowania. Zamieszczenie w umowach postanowie ń wynikaj ą cych z w/w przepisu ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę stanowi ć b ę dzie wi ę c dla konsumentów gwarancj ę , ż e dostawca us ł ug spe ł ni wymagane prawem obowi ą zki. Ich realizacja mo ż e mie ć z kolei bezpo ś redni i pozytywny wp ł yw na zachowania samych konsumentów. Dope ł nienie przez dostawc ę obowi ą zku polegaj ą cego na informowaniu o planowanym zamkni ę ciu przy łą cza wodoci ą gowego lub kanalizacyjnego mo ż e skutkowa ć tym, ż e zmobilizowany realn ą gro ź b ą wstrzymania dostaw wody i odbioru ś cieków konsument podejmie wysi ł ki, w wyniku których zaniechanie ś wiadczenia us ł ug na jego rzecz nie stanie si ę konieczne. Tak wi ę c niezamieszczenie w umowach zawieranych z konsumentami rozpatrywanych w ramach przedmiotowego zarzutu postanowie ń dotycz ą cych obowi ą zków przedsi ę biorstwa w zwi ą zku z wstrzymaniem ś wiadczenia us ł ug mo ż e spowodowa ć 14 niekorzystne skutki po stronie s ł abszych uczestników rynku, b ę d ą ce konsekwencj ą nieznajomo ś ci wszystkich warunków umowy. Z powy ż szego wynika, ż e zaniechanie obj ę cia tre ś ci ą zawieranych z konsumentami umów informacji o obowi ą zkach dostawcy us ł ug zwi ą zanych z planowanym wstrzymaniem ś wiadczenia us ł ug nosi znamiona bezprawno ś ci oraz narusza interesy konsumentów. I.2.c. W przedmiotowym post ę powaniu PWiK Gliwice w dalszej kolejno ś ci postawiono zarzut podejmowania bezprawnych dzia ł a ń nosz ą cych znamiona praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cych na naruszeniu art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków poprzez zamieszczenie w tre ś ci zawieranych z konsumentami umów postanowienia przewiduj ą cego, ż e trzykrotne uniemo ż liwienie przez us ł ugobiorc ę dokonania odczytu wodomierza lub jego wymiany upowa ż nia us ł ugodawc ę do zamkni ę cia przy łą cza, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Punktem wyj ś cia w ocenie zachowania b ę d ą cego przedmiotem postawionego zarzutu jest tre ść art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę , w którym zawarty jest katalog okoliczno ś ci uprawniaj ą cych przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne do odci ę cia dostaw wody lub zamkni ę cia przy łą cza wodoci ą gowego wzgl ę dem odbiorców. Przepis ten stanowi, i ż Przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne mo ż e odci ąć dostaw ę wody lub zamkn ąć przy łą cze kanalizacyjne, je ż eli: 1) przy łą cze wodoci ą gowe lub przy łą cze kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa; 2) odbiorca us ł ug nie ui ś ci ł nale ż no ś ci za pe ł ne dwa okresy obrachunkowe, nast ę puj ą ce po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaleg ł ej op ł aty; 3) jako ść odprowadzanych ś cieków nie spe ł nia wymogów okre ś lonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe pomini ę cie lub uszkodzenie urz ą dzenia pomiarowego; 4) zosta ł stwierdzony nielegalny pobór wody lub nielegalne odprowadzanie ś cieków, to jest bez zawarcia umowy, jak równie ż przy celowo uszkodzonych albo pomini ę tych wodomierzach lub urz ą dzeniach pomiarowych. Us ł ugodawca formu ł uj ą c przedmiotowy przepis nie u ż y ł terminu „w szczególno ś ci” lub podobnego, co ś wiadczy o tym, i ż wykaz okoliczno ś ci uprawniaj ą cych do wstrzymania ś wiadczenia us ł ug wodoci ą gowych i kanalizacyjnych zawarty w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę ma charakter zamkni ę ty, którego przedsi ę biorca nie mo ż e rozszerza ć w sposób dowolny i arbitralny w tre ś ci umowy. Ż adne ze zdarze ń wymienionych hipotezach cytowanego przepisu nie obejmuje sytuacji, w której konsument dopuszcza si ę trzykrotnego uniemo ż liwienia dostawcy us ł ug dokonania odczytu lub wymiany wodomierza. Oznacza to, ż e kwestionowane postanowienie umowne statuuje mo ż liwo ść przekroczenia przez PWiK Gliwice jego ustawowych kompetencji. W zwi ą zku z powy ż szym zamieszczenie w umowach zapisu, zgodnie z którym trzykrotne uniemo ż liwienie przez us ł ugobiorc ę dokonania odczytu wodomierza lub jego wymiany upowa ż nia us ł ugodawc ę do zamkni ę cia przy łą cza w oczywisty sposób narusza cytowany przepis art. 8 ust. 1. Postanowienie to przewiduje bowiem mo ż liwo ść podj ę cia dzia ł a ń powoduj ą cych odci ę cie dostaw wody lub zamkni ę cie przy łą cza kanalizacyjnego w sytuacji, która powy ż szym przepisem nie jest obj ę ta. Kwestionowane zachowanie Spó ł ki obarczone jest zatem cech ą bezprawno ś ci. Pos ł ugiwanie si ę w umowach postanowieniem umownym b ę d ą cym przedmiotem rozpatrywanego zarzutu narusza interesy konsumentów, gdy ż wi ąż e si ę z mo ż liwo ś ci ą bezprawnego pozbawienia ich dost ę pu do us ł ug dostarczania wody i odprowadzania ś cieków. Wymienione us ł ugi zaspokajaj ą najbardziej podstawowe potrzeby bytowe ka ż dej jednostki, dlatego brak sposobno ś ci korzystania z nich, w sytuacji gdy nie istniej ą podstawy do takiego dzia ł ania ze strony przedsi ę biorcy, jest dla konsumentów zdecydowanie uci ąż liwy. Ponadto 15 nieuprawnione odci ę cie dostaw wody i wstrzymanie odbioru ś cieków mo ż e spowodowa ć dodatkowy uszczerbek po stronie konsumenta, poniewa ż wi ąż e si ę z konieczno ś ci ą podj ę cia przez niego odpowiednich kroków i wysi ł ków anga ż uj ą cych zarówno czas, jak i ś rodki finansowe, zmierzaj ą cych do ponownego wznowienia ś wiadczenia na jego rzecz us ł ug wodoci ą gowych i kanalizacyjnych. Dlatego stwierdzi ć nale ż y, ż e pos ł ugiwanie si ę przez PWiK Gliwice zapisem przewiduj ą cym mo ż liwo ść nieuprawnionego pozbawienia konsumentów us ł ug dostarczania wody i odprowadzania ś cieków godzi w interesy konsumentów. Jak wykazano powy ż ej zachowania PWiK Gliwice zakwestionowane w pkt I niniejszej decyzji, a polegaj ą ce na: − stosowaniu w tre ś ci zawieranych z konsumentami umów postanowienia, zgodnie z którym odbiorca dokonuje zap ł aty za dostarczon ą wod ę i odprowadzane ś cieki w terminie 20 dni od daty wystawienia faktury − niezamieszczeniu w tre ś ci zawieranych z konsumentami umów postanowie ń okre ś laj ą cych d ł ugo ść okresów obrachunkowych; − niezamieszczeniu w tre ś ci zawieranych z konsumentami umów postanowie ń informuj ą cych o obowi ą zkach przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo – kanalizacyjnego w przypadku planowanego odci ę cia dostaw wody lub zamkni ę cia przy łą cza kanalizacyjnego; − pos ł ugiwaniu si ę w tre ś ci zawieranych z konsumentami umów postanowieniem przewiduj ą cym, ż e trzykrotne uniemo ż liwienie przez us ł ugobiorc ę dokonania odczytu wodomierza lub jego wymiany uprawnia do zamkni ę cia przy łą cza, obarczone s ą cech ą bezprawno ś ci, gdy ż stoj ą w sprzeczno ś ci z – odpowiednio – § 17 ust. 1 rozporz ą dzenia Ministra Budownictwa w sprawie okre ś lania taryf oraz art. 6 ust. 3 pkt 2 i 3 i art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę . Opisane praktyki godz ą równie ż w interesy konsumentów rozumiane jako prawo do otrzymania pe ł nej, wyczerpuj ą cej i prawdziwej informacji na temat wszystkich warunków umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków tak, aby konsumenci mogli w pe ł ni korzysta ć ze swoich praw, wykonywa ć obowi ą zki bez nara ż ania si ę na sankcje, a tak ż e wymaga ć od dostawcy us ł ug odpowiednich standardów zachowania. Umowy zawierane przez przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo – kanalizacyjne powinny w sposób prawid ł owy regulowa ć wszelkie aspekty ich wspó ł pracy z konsumentami. Przejawia ć si ę to powinno w ukszta ł towaniu wzajemnych relacji w sposób pe ł ny (bez pomini ę cia wszystkich kwestii wymagaj ą cych regulacji), równoprawny tj. gwarantuj ą cy obu stronom umowy realizacj ę ich s ł usznych interesów oraz zgodny z obowi ą zuj ą cymi przepisami prawa. Zaniechanie wprowadzenia do umowy odpowiednich klauzul dotycz ą cych wzajemnych rozlicze ń oraz praw i obowi ą zków stron umowy oraz zamieszczenie w umowach postanowie ń umo ż liwiaj ą cych dostawcy post ę powanie niezgodne z prawem, sytuuje umow ę jako jednostronnie korzystn ą i godz ą c ą w interesy najs ł abszych uczestników rynku, jakimi s ą konsumenci. Nale ż y podkre ś li ć , i ż z faktu istnienia utrudnie ń w zapoznaniu si ę z ca ł okszta ł tem uprawnie ń odbiorcy wynikaj ą cych z zawartej umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków wynika, i ż z powodu niepe ł nej ich znajomo ś ci z przyczyn le żą cych po stronie przedsi ę biorcy, uci ąż liwe, a nawet niemo ż liwe mo ż e okaza ć si ę dochodzenie przez konsumenta jego praw. Niepodawanie kompletnej informacji o warunkach wzajemnych rozlicze ń , a tak ż e o obowi ą zkach przedsi ę biorcy, mo ż e doprowadzi ć do niekorzystania przez konsumentów z przys ł uguj ą cych im uprawnie ń , jak równie ż do nieegzekwowania od dostawcy us ł ug zachowa ń , które na profesjonali ś cie wymuszaj ą przepisy ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków oraz postanowienia Regulaminów dostarczania wody i odprowadzania ś cieków. Z kolei stosowanie w umowach bezprawnych zapisów dotycz ą cych terminu p ł atno ś ci spowodowa ć mo ż e po stronie konsumentów wymierne negatywne skutki finansowe. Podobnie, niekorzystne skutki wywo ł a ć mo ż e pos ł ugiwanie si ę bezprawnymi 16 postanowieniami, których zastosowanie w sposób bezpodstawny mo ż e pozbawi ć konsumentów mo ż liwo ś ci korzystania z us ł ug wodoci ą gowych i kanalizacyjnych. W okoliczno ś ciach przedmiotowej sprawy dowiedziono zatem, ż e analizowane zachowania przedsi ę biorcy s ą bezprawne oraz godz ą w interesy konsumentów. W celu stwierdzenia stosowania przez PWiK Gliwice praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, konieczne jest w dalszej kolejno ś ci wykazanie, ż e zachowania te godz ą w interesy konsumentów jako zbiorowo ś ci. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów okre ś la zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów konsumentów oraz reguluje zasady i tryb przeciwdzia ł ania praktykom naruszaj ą cym zbiorowe interesy konsumentów, co wynika z tre ś ci art. 1 ust. 1 i 2 tej ustawy. Zbiorowy interes konsumentów dotyczy nieokre ś lonego ogó ł u, a naruszenie tego interesu mo ż e mie ć miejsce wtedy, gdy skutkami dzia ł a ń sprzecznych z ustaw ą o ochronie konkurencji konsumentów dotkni ę ty jest szerszy kr ą g uczestników rynku oraz wtedy, gdy dzia ł ania te wywo ł uj ą inne niekorzystne zjawiska. Ustawa antymonopolowa w odniesieniu do konsumentów chroni zatem ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. W przedmiotowej sprawie opisane dzia ł ania PWiK Gliwice dotycz ą zbiorowego interesu konsumentów, gdy ż skierowane s ą do nieokre ś lonego kr ę gu konsumentów, których nie sposób jednoznacznie zidentyfikowa ć . Antykonsumenckie ostrze stosowanych praktyk wymierzone jest bowiem we wszystkich rzeczywistych odbiorców ś wiadczonych przez Spó ł k ę us ł ug, z którymi zawarto umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków o tre ś ci zakwestionowanej w toku niniejszego post ę powania, jak równie ż w jej potencjalnych odbiorców, b ę d ą cych konsumentami w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wskazuje to na naruszenie w przedmiotowej sprawie interesu publicznego, przez który nale ż y rozumie ć prawo wszystkich odbiorców przedsi ę biorstwa (konsumentów) do otrzymania w tre ś ci umów pe ł nej, wyczerpuj ą cej, prawdziwej i zgodnej z prawem informacji na temat wszystkich warunków umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków. W tym stanie rzeczy nale ż y przyj ąć , ż e zachowania Przedsi ę biorstwa Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. w Gliwicach b ę d ą ce przedmiotem omawianych zarzutów, godz ą w zbiorowe interesy konsumentów, a wi ę c druga z przes ł anek niezb ę dnych do stwierdzenia naruszenia przez w/w przedsi ę biorc ę art. 23a ust. 1 ustawy antymonopolowej zosta ł a spe ł niona. W przedmiotowej sprawie zaistnia ł y zatem łą cznie obydwie przes ł anki konieczne do uznania zachowa ń przedsi ę biorcy za praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów – bezprawno ść dzia ł ania i naruszenie zbiorowych interesów konsumentów. Jednocze ś nie podnie ść nale ż y, i ż w okoliczno ś ciach przedmiotowej sprawy brak jest podstaw do stwierdzenia, i ż PWiK Gliwice zaniecha ł o stosowania zarzucanych mu praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Przedsi ę biorca wprowadzi ł wprawdzie w dniu 01.01.2006r. do obrotu konsumenckiego nowe wzorce umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków uwzgl ę dniaj ą ce wszystkie postawione w niniejszym post ę powaniu zarzuty, jednak ż e nie wykaza ł , ż e umowy sporz ą dzone w oparciu o te wzorce dostarczone zosta ł y wszystkim konsumentom korzystaj ą cym z us ł ug Spó ł ki. Zdaniem Organu Antymonopolowego fakt, ż e w obrocie konsumenckim nadal funkcjonuj ą umowy o tre ś ci zakwestionowanej w toku przeprowadzonego post ę powania ś wiadczy o tym, ż e stwierdzone praktyki nadal s ą kontynuowane, mimo ż e umowy zawierane na bie żą co zosta ł y w analizowanym zakresie zmodyfikowane w sposób zapewniaj ą cy ich zgodno ść z art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. St ą d nale ż a ł o orzec jak w punkcie I.1., I.2.a., I.2.b. i I.2.c. sentencji niniejszej decyzji. II. Zgodnie z art. 23c ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Organ Antymonopolowy mo ż e okre ś li ć w decyzji ś rodki usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia 17 zbiorowych interesów konsumentów w celu zapewnienia wykonania zawartego w niej nakazu. Jako ś rodki usuni ę cia skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w celu zapewnienia wykonania nakazu okre ś lonego w pkt I sentencji niniejszej decyzji, okre ś lono w przedmiotowej sprawie zamieszczenie w tre ś ci wszystkich zawartych z konsumentami przed dniem 01.01.2006r. umów o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków, umów o dostarczanie wody oraz umów o odprowadzanie ś cieków : − postanowie ń reguluj ą cych termin p ł atno ś ci za pobrane us ł ugi w sposób zgodny z § 17 ust. 1 rozporz ą dzenia Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006r. w sprawie okre ś lania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozlicze ń za zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków, − postanowie ń informuj ą cych o d ł ugo ś ci okresów obrachunkowych, w jakich dokonywane s ą rozliczenia za pobrane us ł ugi, − postanowie ń informuj ą cych o obowi ą zkach przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo – kanalizacyjnego zwi ą zanych z planowanym odci ę ciem dostawy wody lub zamkni ę ciem przy łą cza kanalizacyjnego, o których mowa w art. 8 ust. 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków; − postanowie ń dotycz ą cych uprawnie ń przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo – kanalizacyjnego w zakresie mo ż liwo ś ci odci ę cia dostaw wody i zamkni ę cia przy łą cza kanalizacyjnego o tre ś ci zgodnej z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków. Powy ż sze zmiany powinny zosta ć wprowadzone do tre ś ci umów zawartych przed dniem 01.01.2006r. w terminie 8 miesi ę cy od daty uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji. Celem okre ś lenia na podstawie art. 23c ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ś rodków usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów jest doprowadzenie do stanu, w którym z wszystkimi konsumentami zawarte zostan ą umowy, których tre ść w sposób wyczerpuj ą cy informowa ć b ę dzie o wszystkich elementach umowy wynikaj ą cych z art. 6 ust. 3 pkt 2 i 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę zwi ą zanych z terminami wzajemnych rozlicze ń oraz prawami i obowi ą zkami stron umowy, a tak ż e zawiera ć b ę dzie zgodne z obowi ą zuj ą cymi przepisami prawa unormowanie terminu p ł atno ś ci za ś wiadczone us ł ugi oraz kwestii dotycz ą cych uprawnie ń dostawcy us ł ug w zakresie mo ż liwo ś ci wstrzymania ś wiadczenia us ł ug wzgl ę dem konsumentów niedotrzymuj ą cych warunków umowy. Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w pkt II sentencji niniejszej decyzji. III. Stosownie do tre ś ci art. 72 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, je ż eli post ę powanie zosta ł o wszcz ę te z urz ę du i w jego wyniku Organ Antymonopolowy stwierdzi ł naruszenie przepisów w/w ustawy, przedsi ę biorca, który dopu ś ci ł si ę tego naruszenia, zobowi ą zany jest ponie ść koszty post ę powania. Zgodnie z art. 75 ustawy antymonopolowej, Organ Antymonopolowy rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie. Post ę powanie przeciwko Przedsi ę biorstwu Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. w Gliwicach w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zosta ł o wszcz ę te z urz ę du. Na podstawie ustale ń dokonanych w trakcie post ę powania Organ Antymonopolowy w punkcie I sentencji niniejszej decyzji uzna ł zasadno ść wszystkich postawionych przedsi ę biorcy zarzutów i stwierdzi ł naruszenie art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kosztami niniejszego post ę powania dla Organu Antymonopolowego s ą wydatki w wysoko ś ci 89 PLN zwi ą zane z korespondencj ą ze skar ż onym przedsi ę biorc ą . W zwi ą zku z tym postanowiono obci ąż y ć PWiK Gliwice kosztami przeprowadzonego post ę powania w kwocie 89 PLN (s ł ownie z ł otych: osiemdziesi ą t dziewi ęć ). 18 Wobec powy ż szego orzeczono jak w punkcie III sentencji decyzji. Koszty niniejszego post ę powania przedsi ę biorca obowi ą zany jest wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000 w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji. Na postanowienie o kosztach zawarte w punkcie III niniejszej decyzji, na podstawie art. 78 ust. 6 ustawy antymonopolowej w zwi ą zku z art. 479 28 § 1 pkt 2 Kodeksu post ę powania cywilnego przys ł uguje za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia dor ę czenia. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 kodeksu post ę powania cywilnego – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. DYREKTOR DELEGATURY URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W KATOWICACH Alicja Kral 19