RKT-64/2006

DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dnia 11. 09. 2006r. RKT – 61 – 17/06/AD DECYZJA Nr RKT -64/2006 Stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2005r. Nr 244, poz. 2080) i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2002r. Nr 18, poz. 172 ze zm.) I. Po przeprowadzeniu wszcz ę tego na wniosek Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Bydgoszczy post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, przeciwko Nowej Itace Sp. z o.o. w Opolu, ul. Ozimska 9 – 11, - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: na podstawie art. 23 c ust. 1 w zwi ą zku z art. 23 a ust. 1 i 2 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje si ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów praktyk ę polegaj ą c ą na stosowaniu przez Now ą Itak ę Sp. z o.o. nast ę puj ą cego postanowienia wzorca umów, które na podstawie art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone: „ Je ż eli uczestnik stwierdzi wady imprezy, winien on wnie ść reklamacj ę wzgl ę dem pilota lub lokalnego przedstawiciela biura podró ż y celem umo ż liwienia usuni ę cia wady na miejscu. Brak reklamacji oznacza przepadek mo ż liwo ś ci roszczenia sobie prawa do odszkodowania w pó ź niejszym terminie. Reklamacje wniesione do biura podró ż y po up ł ywie siedmiu dni od zako ń czenia imprezy uznane zostan ą za bezskuteczne ” i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. II. Po przeprowadzeniu wszcz ę tego na wniosek Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Bydgoszczy post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów przeciwko Nowej Itace Sp. z o.o. w Opolu, ul. Ozimska 9 – 11, - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: na podstawie art. 23 e ust. 2 w zwi ą zku z art. 23 a ust. 1 i 2 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje si ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów praktyk ę polegaj ą c ą na stosowaniu przez Now ą Itak ę Sp. z o.o. z siedzib ą w Opolu, nast ę puj ą cego postanowienia wzorca umów, które na podstawie art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone: „Biuro podró ż y nie jest odpowiedzialne za niedogodno ś ci w hotelu spowodowane np. czasowym odci ę ciem ciep ł ej wody, ogrzewania lub klimatyzacji, napraw ą lub konserwacj ą basenów k ą pielowych, itp.” i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 17. 03. 2005r. 1 III. Po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów przeciwko Nowej Itace Sp. z o.o. z siedzib ą w Opolu, ul. Ozimska 9– 11, - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: na podstawie art. 23 e ust. 2 w zwi ą zku z art. 23 a ust. 1 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje si ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów praktyk ę stosowan ą przez Now ą Itak ę Sp. z o.o. z siedzib ą w Opolu, polegaj ą c ą na niezachowywaniu formy pisemnej umów o ś wiadczenie us ł ug turystycznych zawieranych z konsumentami, wbrew obowi ą zkowi wynikaj ą cemu z art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o us ł ugach turystycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2004r. Nr 223, poz. 2268 ze zm.) i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 04. 03. 2005r. IV. Po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów przeciwko Nowej Itace Sp. z o.o z siedzib ą w Opolu, ul. Ozimska 9 – 11, - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: na podstawie art. 23 e ust. 2 w zwi ą zku z art. 23 a ust. 1 i 2 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje si ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów praktyk ę polegaj ą c ą na niedope ł nieniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji poprzez niedope ł nienie obowi ą zku wskazanego w art. 14 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o us ł ugach turystycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2004r. Nr 223, poz. 2268 ze zm.), polegaj ą cego na wystawianiu konsumentom pisemnego potwierdzenia posiadania gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej, o jakiej mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. a ww. ustawy o us ł ugach turystycznych i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 04. 03. 2005r. V. Po przeprowadzeniu wszcz ę tego na wniosek Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Bydgoszczy post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, przeciwko Nowej Itace Sp. z o.o. w Opolu, ul. Ozimska 9 – 11, - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: na podstawie art. 23 d w zwi ą zku z art. 23 a ust. 1 i 2 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stwierdza si ę , ż e praktyki polegaj ą ce na stosowaniu przez Now ą Itak ę Sp. z o.o. nast ę puj ą cych postanowie ń : 1 „Biuro podró ż y zastrzega sobie zatem prawo do podniesienia ceny imprezy przed dat ą wyjazdu z tytu ł u zmian kosztów transportu (np. wzrostu cen paliwa), podatków, op ł at (np. op ł at lotniskowych, startowych i l ą dowania) lub kursu waluty stanowi ą cej podstaw ę do obliczenia ceny imprezy”; 2. „Biuro podró ż y ma prawo odwo ł a ć imprez ę turystyczn ą , je ż eli liczba rezerwacji pozostaje niezadowalaj ą ca dla danej imprezy. (...) Biuro podró ż y zastrzega sobie prawo odwo ł ania imprezy do 7 dni przed jej rozpocz ę ciem, a w ka ż dym czasie z przyczyn od biura podró ż y niezale ż nych i nie zawinionych, w szczególno ś ci w ka ż dym przypadku si ł y wy ż szej, zagro ż enia ż ycia lub zdrowia. Niemo ż no ść spe ł nienia ś wiadczenia zobowi ą zuje biuro podró ż y do przedstawienia oferty zast ę pczej na zasadzie pierwsze ń stwa lub alternatywnie zwrotu okre ś lonej umow ą nale ż no ś ci bez potr ą ce ń . Klient, który po otrzymaniu informacji na temat zmian warunków umowy wyrazi na nie zgod ę bior ą c udzia ł w imprezie, nie ma prawa do odszkodowania z tytu ł u tych zmian” nie naruszaj ą zbiorowych interesów konsumentów. 2 VI. Dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks post ę powania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w zwi ą zku z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, umarza si ę wszcz ę te przeciwko Nowej Itace Sp. z o.o. w Opolu, ul. Ozimska 9 – 11, na wniosek Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Bydgoszczy post ę powanie w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cych na pos ł ugiwaniu si ę przez Now ą Itak ę Sp. z o.o. nast ę puj ą cymi postanowieniami: 1. „Biuro podró ż y wy łą cza swoj ą odpowiedzialno ść z przyczyn zwi ą zanych ze zgodno ś ci ą ś wiadcze ń z ofert ą w przypadku ofert specjalnych”; 2. „Rezygnacja z imprezy, na któr ą wystawiony ju ż zosta ł dowód uczestnictwa, dokonuje si ę na nast ę puj ą cych warunkach: - przy rezygnacji najpó ź niej na 40 dni przed zaplanowan ą dat ą wyjazdu biuro podró ż y pobiera op ł at ę w wysoko ś ci zaliczki (30% ceny imprezy) - przy rezygnacji – mniej ni ż 40 dni przed terminem wyjazdu, ale nie pó ź niej ni ż 22 dni przed tym terminem – biuro podró ż y ma prawo zatrzyma ć 50% ceny imprezy - przy rezygnacji mi ę dzy 21 a 8 dniem przed terminem wyjazdu biuro podró ż y ma prawo zatrzyma ć 80% ceny imprezy - przy rezygnacji – mniej ni ż 7 dni przed dat ą wyjazdu widniej ą c ą na dowodzie uczestnictwa, biuro podró ż y ma prawo zatrzyma ć 90% ceny imprezy”. VII. Na podstawie art. 72 w zwi ą zku z art. 75 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: obci ąż a si ę Now ą Itak ę Sp. z o.o. w Opolu, ul. Ozimska 9 – 11, kosztami opisanego na wst ę pie post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów oraz zobowi ą zuje si ę tego przedsi ę biorc ę do zwrotu Prezesowi Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów w kwocie 120 z ł (s ł ownie: stu dwudziestu z ł otych). Uzasadnienie Dnia 07. 01. 2005r. do Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów wp ł yn ął wniosek (karty nr 4 – 5) Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Bydgoszczy (zwanego dalej rzecznikiem konsumentów) z 30. 12. 2004r. o wszcz ę cie post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów przeciwko Nowej Itace Spó ł ce z ograniczon ą odpowiedzialno ś ci ą z siedzib ą w Opolu (zwanej dalej tak ż e spó ł k ą , przedsi ę biorc ą lub Now ą Itak ą ). W ww. wniosku Miejski Rzecznik Konsumentów postawi ł zarzut stosowania przez spó ł k ę praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cych na pos ł ugiwaniu si ę przez tego przedsi ę biorc ę postanowieniami, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego (zwanego dalej tak ż e rejestrem), poprzez co mog ł o doj ść do naruszenia art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (zwanej dalej tak ż e ustaw ą antymonopolow ą ). Rzecznik konsumentów wskaza ł , ż e do naruszenia art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy antymonopolowej mog ł o doj ść w wyniku stosowania przez spó ł k ę postanowie ń umownych wymienionych w sentencji niniejszej decyzji w punktach I, II, V 1-2 i VI. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej tak ż e organem antymonopolowym lub Prezesem Urz ę du) wszcz ął post ę powanie zgodnie z żą daniem wnioskodawcy (karta nr 19). 3 Dnia 16. 02. 2005r., po uprzednim przeprowadzeniu post ę powania wyja ś niaj ą cego (sygnatura akt RKT-61-109/04/AD), w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, z urz ę du zosta ł o wszcz ę te post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów przeciwko Nowej Itace Sp. z o.o. (karta nr 22), w zwi ą zku podejrzeniem podejmowania przez t ę spó ł k ę dzia ł a ń nosz ą cych znamiona niedozwolonych praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cych na naruszeniu art. 14. ust. 1 ustawy o us ł ugach turystycznych poprzez niezachowywanie formy pisemnej umów zawieranych z konsumentami oraz na naruszeniu art. 14 ust. 4 pkt 1 ww. ustawy poprzez niedope ł nienie obowi ą zku polegaj ą cego na wskazaniu konsumentom w formie pisemnej sposobu ubiegania si ę o wyp ł at ę ś rodków z posiadanej gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej, co jednocze ś nie mog ł o powodowa ć niedope ł nianie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji sformu ł owanego w art. 23 a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Na mocy postanowienia nr 3 z dnia 11. 03. 2005r. oba prowadzone przeciwko Nowej Itace post ę powania po łą czono do wspólnego rozpoznania (karta nr 143). W pi ś mie z dnia 03. 03. 2005r. (karty nr 78 – 80) spó ł ka odnios ł a si ę do stawianych jej przez rzecznika konsumentów zarzutów. Nowa Itaka wskaza ł a, ż e postanowienie, na mocy którego dopuszcza si ę zmian ę wysoko ś ci ceny imprezy jest zgodne z art. 17 ustawy o us ł ugach turystycznych. W warunkach uczestnictwa stosowanych przez Now ą Itak ę zamieszczono regulacj ę , zgodnie z któr ą uczestnik musi zosta ć poinformowany o zmianie ceny najpó ź niej na 20 dni przed dat ą wyjazdu. Spó ł ka o ś wiadczy ł a, ż e wykre ś li z warunków uczestnictwa postanowienie mówi ą ce o tym, ż e wy łą cza swoj ą odpowiedzialno ść w przypadku wyst ą pienia niezgodno ś ci ś wiadcze ń z umow ą w przypadku ofert specjalnych. Odno ś nie postanowienia mówi ą cego o potr ą ceniu procentowo okre ś lonych kwot w przypadku rezygnacji konsumenta z udzia ł u w imprezie turystycznej przedsi ę biorca wskaza ł , ż e jest ono korzystne dla klientów. Przy przyj ę ciu takiego rozwi ą zania osoby rezygnuj ą ce z udzia ł u w imprezie mog ą otrzyma ć zwrot wniesionych op ł at w terminie kilku dni od zg ł oszenia rezygnacji. W przeciwnym razie, gdyby zwrot mia ł nast ą pi ć w oparciu o kalkulacj ę faktycznie poniesionych kosztów, móg ł by on nast ą pi ć po rozliczeniu si ę przedsi ę biorcy z kontrahentami, a zatem dopiero po zako ń czeniu sezonu. Przedsi ę biorca zadeklarowa ł , ż e jest gotów wykre ś li ć postanowienie, na mocy którego wy łą czono odpowiedzialno ść za niedogodno ś ci w hotelu. W odniesieniu do zarzutu dotycz ą cego klauzuli umo ż liwiaj ą cej organizatorowi odwo ł anie imprezy z powodu zbyt ma ł ej liczby uczestników imprezy, spó ł ka wskaza ł a, ż e jest ona zgodna z regulacj ą zawart ą w art. 14 ust. 2 pkt 7 a oraz w art. 14 ust. 5 ustawy o us ł ugach turystycznych. Odnosz ą c si ę do zarzutu dotycz ą cego pos ł ugiwania si ę postanowieniem, na mocy którego zobowi ą zano konsumentów do wnoszenia reklamacji w trakcie trwania imprezy, a najpó ź niej w terminie 7 dni od jej zako ń czenia, pod gro ź b ą utraty prawa skutecznego dochodzenia roszcze ń , przedsi ę biorca o ś wiadczy ł , ż e postanowienie to czyni zado ść regulacji zawartej w art. 14 ust. 2 pkt 8 ustawy o us ł ugach turystycznych. W pi ś mie z 28. 04. 2005r., nadanym dnia 29. 04. 2005r. (karta nr 163), przedsi ę biorca poinformowa ł o zmianie warunków uczestnictwa (karta nr 152) z dniem 17. 03. 2005r. (karta nr 153). Na dowód tego, ż e warunki uczestnictwa zosta ł y zmodyfikowane, przedsi ę biorca przedstawi ł umow ę faktycznie zawart ą z konsumentem z dnia 29. 04. 2005r. (karta nr 155). 4 Dnia 09. 05. 2005r. na mocy Postanowienia nr 4 (karty nr 166 – 167) dokonano sprostowania Postanowienia nr 1 z 16. 02. 2005r. (sygn. akt RKT – 61 - 41/05/AD) i Postanowienia Nr 3 z 11. 03. 2005r. (sygn. akt RKT – 61 - 11/05/AD). W zwi ą zku z tym, pismem z dnia 07. 06. 2005r. (karta nr 173) wezwano przedsi ę biorc ę do ustosunkowania si ę do zarzutów przedstawionych w Postanowieniu nr 1 sprostowanego Postanowieniem nr 4. Pismem z 15. 06. 2005r. (karta nr 174) Nowa Itaka poinformowa ł a, ż e z ł o ż y ł a za ż alenie na postanowienie o sprostowaniu i merytoryczne stanowisko zostanie przez ni ą przedstawione po rozpoznaniu przedmiotowego za ż alenia przez s ą d. Ostateczne rozstrzygni ę cie w sprawie dokonanego w toku niniejszego post ę powania sprostowania zosta ł o zawarte w Postanowieniu z dnia 05. 04. 2006r. (sygn. akt VIA Cz 459/06), w którym S ą d Apelacyjny w Warszawie oddali ł za ż alenie przedsi ę biorcy. Po oddaleniu za ż alenia przez S ą d Apelacyjny spó ł ka ustosunkowa ł a si ę do postawionych jej zarzutów w pi ś mie z dnia 21. 07. 2006r. (karty nr 214 – 215). W toku niniejszego post ę powania organ antymonopolowy ustali ł , co nast ę puje: Nowa Itaka Sp. z o.o. prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą w oparciu o wpis do Krajowego Rejestru S ą dowego pod numerem 0000002269 (karty nr 32 – 36) oraz o wpis do Rejestru Organizatorów Turystyki i Po ś redników Turystycznych prowadzonego przez Marsza ł ka Województwa Opolskiego pod numerem 015. Nowa Itaka Sp. z o.o. prowadzi dzia ł alno ść organizatora turystyki. Umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych pomi ę dzy Now ą Itak ą , a konsumentami s ą zawierane zarówno w salonach firmowych przedsi ę biorcy, jak i w punktach agencyjnych na terenie ca ł ego kraju (karta nr 28). Konsumenci maj ą mo ż liwo ść zawarcia umów nie tylko bezpo ś rednio w biurze przedsi ę biorcy lub jego agenta, lecz równie ż za po ś rednictwem Internetu (karty nr 38, 40, 100 verte). Klienci mog ą otrzyma ć ofert ę za po ś rednictwem poczty elektronicznej, a po jej przyj ę ciu i dokonaniu wp ł aty zaliczki przesy ł ane jest „potwierdzenie rezerwacji”. Nast ę pnie, po dokonaniu wp ł aty ca ł ej kwoty, tj. w terminie 40 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, wysy ł ane s ą do konsumentów dokumenty podró ż y. Jak poinformowa ł skar ż ony przedsi ę biorca ilo ść osób korzystaj ą cych z ostatniej z wymienionych form rezerwacji jest znikoma (karta nr 100 verte). Przy zawieraniu umów z konsumentami przedsi ę biorca pos ł uguje si ę Warunkami uczestnictwa w imprezach turystycznych (zwanymi dalej tak ż e warunkami uczestnictwa, karty nr 29, 50, 51, 81, 82, 87 – 88, 93 – 94, 101 – 102, 107 – 108, 113 – 114, 119 – 120, 127 – 128, 135 – 136, 155, 162). Konsumenci otrzymuj ą tak ż e potwierdzenia rezerwacji (karty nr 50, 82, 88, 94, 102, 108, 114, 120, 127, 136, 155, 217), dokumenty podró ż y (karty nr 38 – 40, 81, 87, 93, 101, 107, 113, 119, 128, 135, 162, 218) i umowy – zg ł oszenia (karty nr 28, 41, 121, 129, 137). Warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych zawiera ł y nast ę puj ą ce postanowienia, których dotyczy niniejsze post ę powanie: a/ „Biuro podró ż y zastrzega sobie zatem prawo do podniesienia ceny imprezy przed dat ą wyjazdu z tytu ł u zmian kosztów transportu (np. wzrostu cen paliwa), podatków, op ł at (np. op ł at lotniskowych, startowych i l ą dowania) lub kursu waluty stanowi ą cej podstaw ę do obliczenia ceny imprezy”; b/ „Biuro podró ż y wy łą cza swoj ą odpowiedzialno ść z przyczyn zwi ą zanych ze zgodno ś ci ą ś wiadcze ń z ofert ą w przypadku ofert specjalnych”; 5 c/ „Rezygnacja z imprezy, na któr ą wystawiony ju ż zosta ł dowód uczestnictwa, dokonuje si ę na nast ę puj ą cych warunkach: - przy rezygnacji najpó ź niej na 40 dni przed zaplanowan ą dat ą wyjazdu biuro podró ż y pobiera op ł at ę w wysoko ś ci zaliczki (30% ceny imprezy) - przy rezygnacji – mniej ni ż 40 dni przed terminem wyjazdu, ale nie pó ź niej ni ż 22 dni przed tym terminem – biuro podró ż y ma prawo zatrzyma ć 50% ceny imprezy - przy rezygnacji mi ę dzy 21 a 8 dniem przed terminem wyjazdu biuro podró ż y ma prawo zatrzyma ć 80% ceny imprezy - przy rezygnacji – mniej ni ż 7 dni przed dat ą wyjazdu widniej ą ca na dowodzie uczestnictwa, biuro podró ż y ma prawo zatrzyma ć 90% ceny imprezy”; d/ „Biuro podró ż y nie jest odpowiedzialne za niedogodno ś ci w hotelu spowodowane np. czasowym odci ę ciem ciep ł ej wody, ogrzewania lub klimatyzacji, napraw ą lub konserwacj ą basenów k ą pielowych, itp.”; e/ „Biuro podró ż y ma prawo odwo ł a ć imprez ę turystyczn ą , je ż eli liczba rezerwacji pozostaje niezadowalaj ą ca dla danej imprezy. (...) Biuro podró ż y zastrzega sobie prawo odwo ł ania imprezy do 7 dni przed jej rozpocz ę ciem, a w ka ż dym czasie z przyczyn od biura podró ż y niezale ż nych i nie zawinionych, w szczególno ś ci w ka ż dym przypadku si ł y wy ż szej, zagro ż enia ż ycia lub zdrowia. Niemo ż no ść spe ł nienia ś wiadczenia zobowi ą zuje biuro podró ż y do przedstawienia oferty zast ę pczej na zasadzie pierwsze ń stwa lub alternatywnie zwrotu okre ś lonej umow ą nale ż no ś ci bez potr ą ce ń . Klient, który po otrzymaniu informacji na temat zmian warunków umowy wyrazi na nie zgod ę bior ą c udzia ł w imprezie, nie ma prawa do odszkodowania z tytu ł u tych zmian”; f/ „Je ż eli uczestnik stwierdzi wady imprezy, winien on wnie ść reklamacj ę wzgl ę dem pilota lub lokalnego przedstawiciela biura podró ż y celem umo ż liwienia usuni ę cia wady na miejscu. Brak reklamacji oznacza przepadek mo ż liwo ś ci roszczenia sobie prawa do odszkodowania w pó ź niejszym terminie. Reklamacje wniesione do biura podró ż y po up ł ywie siedmiu dni od zako ń czenia imprezy uznane zostan ą za bezskuteczne ”. W pi ś mie z dnia 28. 04. 2005r. (karta nr 152) przedsi ę biorca poinformowa ł o zmianie warunków uczestnictwa, które w nowym brzmieniu zosta ł y przedstawione dnia 17. 03. 2005r. (karta nr 153). W zwi ą zku z przedmiotow ą zmian ą z warunków uczestnictwa wyeliminowano klauzule wymienione powy ż ej w pkt. b oraz d (karta nr 155 verte). Zmodyfikowany wzorzec zawiera postanowienie wskazane w pkt. a. Jednocze ś nie do warunków uczestnictwa wprowadzono zmiany w zakresie obejmuj ą cym postanowienia z punktów c, e oraz f. Klauzula mówi ą ca o procentowo wyra ż onych kwotach, do zap ł aty których zobowi ą zano konsumentów odst ę puj ą cych od umowy, zosta ł a zast ą piona nast ę puj ą cym zapisem umownym: „Rezygnacja z imprezy, na któr ą wystawione ju ż zosta ł o potwierdzenie rezerwacji/dokumenty podró ż y, dokonuje si ę na nast ę puj ą cych warunkach: - przy rezygnacji najpó ź niej na 40 dni przed zaplanowan ą dat ą wyjazdu biuro podró ż y pobiera op ł at ę w wysoko ś ci 20% imprezy jednak nie wi ę cej ni ż fatycznie poniesione koszty - przy rezygnacji – mniej ni ż 40 dni przed terminem wyjazdu, ale nie pó ź niej ni ż 22 dni przed tym terminem – biuro podró ż y ma prawo zatrzyma ć 50% ceny imprezy jednak nie wi ę cej ni ż faktycznie poniesione koszty - przy rezygnacji – mi ę dzy 21. a 8. dniem przed terminem wyjazdu biuro podró ż y ma prawo zatrzyma ć 80% ceny imprezy jednak nie wi ę cej ni ż faktycznie poniesione koszty 6 - przy rezygnacji na 7 dni i mniej przed dat ą wyjazdu, biuro podró ż y ma prawo zatrzyma ć 90% ceny imprezy, jednak nie wi ę cej ni ż faktycznie poniesione koszty”. Postanowienie zacytowane w pkt. e zosta ł o zast ą pione klauzul ą o brzmieniu: „Biuro podró ż y ma prawo odwo ł a ć imprez ę turystyczn ą , je ż eli liczba rezerwacji jest mniejsza ni ż 75% planowanej liczby uczestników danej imprezy. (...) Biuro podró ż y zastrzega sobie prawo odwo ł ania imprezy do 7 dni przed jej rozpocz ę ciem, a w ka ż dym czasie z przyczyn od biura niezale ż nych i nie zawinionych, w szczególno ś ci w ka ż dym przypadku si ł y wy ż szej, zagro ż enia ż ycia lub zdrowia. Niemo ż no ść spe ł nienia ś wiadczenia zobowi ą zuje biuro podró ż y do przedstawienia oferty zast ę pczej na zasadzie pierwsze ń stwa lub alternatywnie zwrotu okre ś lonej umow ą nale ż no ś ci bez potr ą ce ń . Klient,który po otrzymaniu informacji na temat zmian warunków umowy wyrazi na nie zgod ę bior ą c udzia ł w imprezie, nie ma prawa do odszkodowania z tytu ł u tych zmian”. Klauzul ę wymienion ą w pkt. f zmieniono w ten sposób, ż e wykre ś lono z niej nast ę puj ą cy fragment: „ Brak reklamacji oznacza przepadek mo ż liwo ś ci roszczenia sobie prawa do odszkodowania w pó ź niejszym terminie. Reklamacje wniesione do biura po up ł ywie siedmiu dni od zako ń czenia imprezy uznane s ą za bezskuteczne ”. W wyniku tego kwestionowane postanowienie otrzyma ł o tre ść : „ Je ż eli uczestnik stwierdzi wady imprezy, winien on wnie ść reklamacj ę wzgl ę dem pilota lub lokalnego przedstawiciela biura podró ż y celem umo ż liwienia usuni ę cia wady na miejscu. (...) Wszystkie reklamacje (wraz z kopi ą dokumentu podró ż y) nale ż y sk ł ada ć w ci ą gu 7 dni od zako ń czenia imprezy (...)”. Potwierdzenia rezerwacji i dokumenty podró ż y wystawione konsumentom w zwi ą zku z zawarciem umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych nie by ł y opatrzone podpisem przedsi ę biorcy (karty nr 38 – 40, 50 - 51). Podpisu przedsi ę biorcy nie zawiera ł y tak ż e umowy nazwane „Zg ł oszenie uczestnictwa w imprezie turystycznej” (karty nr 41, 129 – 130, 137 – 138) zawarte w imieniu Nowej Itaki przez jej agentów. Na wszystkich ww. dokumentach widnia ł a adnotacja o tym, ż e umowy s ą drukowane automatycznie z systemu komputerowego i nie jest wymagane ich podpisanie do tego, aby by ł y one obowi ą zuj ą ce. W pi ś mie z dnia 03. 03. 2005r. (karta nr 100) przedsi ę biorca poinformowa ł o zmianach dotycz ą cych dokumentów wystawianych konsumentom, maj ą cych na celu dostosowanie ich tre ś ci do wymogów wynikaj ą cych z art. 14 ust. 1 i art. 14 ust. 4 pkt 1 ustawy o us ł ugach turystycznych. Nowa Itaka wskaza ł a, ż e w sporz ą dzanych dokumentach b ę d ą uwidaczniane imiona i nazwiska oraz funkcje osób podpisuj ą cych je w imieniu Nowej Itaki. Wprowadzenie przedmiotowych zmian zosta ł o potwierdzone w ten sposób, ż e przedsi ę biorca przekaza ł opatrzone podpisami i zawieraj ą ce ww. dane dokumenty podró ż y, potwierdzenia rezerwacji i zg ł oszenia uczestnictwa w imprezie turystycznej wystawione konsumentom dnia 04. 03. 2005r. (karty nr 81 – 82, 87 – 88, 93 – 94, 101 – 102, 107 – 108, 113 – 114, 119 – 120, 127 – 128, 135 – 138) i dnia 29. 04. 2005r. (karty nr 155 i 162). Odnosz ą c si ę do zarzutu dotycz ą cego niedope ł nienia obowi ą zku przewidzianego w art. 14 ust. 4 pkt 1 ustawy o us ł ugach turystycznych, przedsi ę biorca wskaza ł , ż e wprowadzi ł do umów dodatkowy zapis informuj ą cy o tym, ż e beneficjentem gwarancji wystawionej przez Pekao S.A I oddzia ł w Opolu jest Wojewoda Opolski, który jest w ł a ś ciwy w celu zg ł aszania roszcze ń i ż e to do niego nale ż y si ę zwróci ć , aby uzyska ć zwrot poniesionych kosztów w przypadku niewykonania przez Now ą Itak ę Sp. z o.o. zobowi ą za ń wynikaj ą cych z zawartych umów o ś wiadczenie us ł ug turystycznych (karta nr 100). Wprowadzenie do umów z konsumentami dodatkowej informacji o beneficjencie posiadanej przez Now ą Itak ę gwarancji 7 spó ł ka potwierdzi ł a w ten sposób, ż e przekaza ł a umowy faktycznie zawarte z konsumentami dnia 04. 03. 2005r., w których zamieszczono przedmiotowe dane (karty nr 101 – 102, 107 – 108, 113 – 114, 119 – 120, 127 – 130, 135 – 138, 155, 162). W pi ś mie z dnia 21. 07. 2006r. Nowa Itaka o ś wiadczy ł a, ż e obecnie w umowach widnieje informacja o tym, ż e beneficjentem gwarancji ubezpieczeniowej wystawionej przez Europäische Reiseversicherung AG Oddzia ł w Polsce jest Marsza ł ek Województwa Opolskiego (karta nr 215). Wprowadzenie przedmiotowego zapisu w umowach z konsumentami potwierdzi ł a analiza potwierdzenia rezerwacji (karta nr 217) i dokumentu podró ż y (karta nr 218), wystawionych dnia 21. 07. 2006r. Organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: Post ę powania przeciwko Nowej Itace Sp. z o.o. zosta ł y wszcz ę te w zwi ą zku z podejrzeniem podejmowania przez t ę spó ł k ę bezprawnych dzia ł a ń nosz ą cych znamiona praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, co mog ł o stanowi ć naruszenie art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zgodnie z którym „ 1. Przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. 2. Za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 (45) Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszenie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, (…)”. Aby dosz ł o do naruszenia art. 23 a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów musz ą zosta ć kumulatywnie spe ł nione dwie przes ł anki tj.: - okre ś lone dzia ł anie przedsi ę biorcy musi nosi ć znamiona bezprawno ś ci oraz - dzia ł anie to musi godzi ć w zbiorowe interesy konsumentów. Pierwsza przes ł anka zostaje spe ł niona, gdy przedsi ę biorca podejmuje dzia ł ania sprzeczne z prawem tj. zakazane ustaw ą lub, gdy nie dope ł nia ci ążą cego na nim obowi ą zku. Druga z przes ł anek jest spe ł niona, gdy dane dzia ł anie lub zaniechanie przedsi ę biorcy godzi w interesy konsumentów, jako zbiorowo ś ci. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów chroni interesy ogó ł u konsumentów, wi ę kszej ich grupy. Ustawa antymonopolowa w odniesieniu do konsumentów chroni interesy nieograniczonej liczby podmiotów, których nie da si ę zidentyfikowa ć , interesy konsumentów, jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. W przypadku, gdy dany przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę naruszenia art. 23 a ustawy antymonopolowej, na podstawie art. 23 c ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urz ę du stwierdza, ż e dana praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów i nakazuje zaniechanie jej stosowania. W sytuacji, gdy przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki, która by ł a niezgodna z ww. przepisem prawa, stosownie do art. 23 e ust. 2 tej ustawy Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania. Gdy okre ś lone dzia ł anie przedsi ę biorcy nie narusza art. 23 a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urz ę du wydaje na podstawie art. 23 d tej ustawy decyzj ę , w której stwierdza, ż e dana praktyka nie narusza zbiorowych interesów konsumentów. W sytuacji, gdy z jakiejkolwiek przyczyny post ę powanie sta ł o si ę bezprzedmiotowe, post ę powanie takie nale ż y w my ś l przepisu art. 105 Kodeksu post ę powania administracyjnego umorzy ć . 8 I. Miejski Rzecznik Konsumentów w Bydgoszczy wniós ł o uznanie za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów oraz o nakazanie zaniechania stosowania praktyki polegaj ą cej na pos ł ugiwaniu si ę w warunkach uczestnictwa postanowieniem o tre ś ci: „Je ż eli uczestnik stwierdzi wady imprezy, winien on wnie ść reklamacj ę wzgl ę dem pilota lub lokalnego przedstawiciela biura podró ż y celem umo ż liwienia usuni ę cia wady na miejscu. Brak reklamacji oznacza przepadek mo ż liwo ś ci roszczenia sobie prawa do odszkodowania w pó ź niejszym terminie. Reklamacje wniesione do biura po up ł ywie siedmiu dni od zako ń czenia imprezy uznane s ą za bezskuteczne”. W toku niniejszego post ę powania przedsi ę biorca poinformowa ł o tym, ż e dokona ł modyfikacji kwestionowanego postanowienia. Zmiana polega ł a na tym, ż e spornej klauzuli nadano z dniem 17. 03. 2005r. nast ę puj ą c ą tre ść : „ Je ż eli uczestnik stwierdzi wady imprezy, winien on wnie ść reklamacj ę wzgl ę dem pilota lub lokalnego przedstawiciela biura podró ż y celem umo ż liwienia usuni ę cia wady na miejscu. (...) Wszystkie reklamacje (wraz z kopi ą dokumentu podró ż y) nale ż y sk ł ada ć w ci ą gu 7 dni od zako ń czenia imprezy (...)” (karta nr 155). Ww. zmian ę nale ż a ł o uzna ć za zmian ę redakcyjn ą . Zarówno przed, jak i po jej wprowadzeniu uczestnicy byli zobowi ą zani do zg ł oszenia stwierdzonych nieprawid ł owo ś ci w czasie trwania imprezy turystycznej. W obu te ż przypadkach na ł o ż ono na konsumentów obowi ą zek z ł o ż enia ewentualnych reklamacji w terminie 7 dni od daty zako ń czenia imprezy. Rzecznik konsumentów podniós ł , ż e zachodzi podejrzenie, i ż pos ł uguj ą c si ę przy zawieraniu z konsumentami umów przedmiotowym zapisem, przedsi ę biorca móg ł dopu ś ci ć si ę naruszenia art. 23 a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, do czego mia ł o doj ść w wyniku pos ł ugiwania si ę postanowieniem uznanym na mocy wyroku S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej tak ż e SOKiK) z dnia 27. 10. 2004r. (sygn. akt XVII Amc 83/03) za niedozwolone postanowienie umowne. Klauzula uznana za abuzywn ą zosta ł a wpisana do rejestru pod numerem 184 dnia 07. 12. 2004r. Zapis ten ma nast ę puj ą ce brzmienie: „Biuro Podró ż y jest odpowiedzialne za przebieg imprezy zgodny z programem oraz za umówion ą jako ść ś wiadcze ń . Ewentualne reklamacje nale ż y zg ł asza ć pod rygorem mo ż liwo ś ci ich odrzucenia bez rozpatrywania w terminie 24 godzin od zaistnienia sytuacji b ę d ą cej ź ród ł em reklamacji na pi ś mie do pilota/rezydenta Biura Podró ż y lub do wskazanego w programie lub na voucherze przedstawiciela Biura Podró ż y za granic ą b ą d ź faksem do organizatora imprezy, który do ł o ż y wszelkich stara ń aby usun ąć przyczyny reklamacji, w tym w miar ę mo ż liwo ś ci poprzez zapewnienie uczestnikowi ś wiadcze ń zast ę pczych”. Dokonuj ą c porównania kwestionowanego postanowienia z klauzul ą abuzywn ą zamieszczon ą pod pozycj ą 184 ww. rejestru nale ż y stwierdzi ć , ż e postanowienia te s ą ró ż ne. Zgodnie z regulacj ą przyj ę t ą przez Now ą Itak ę uczestnik imprezy powinien poinformowa ć o stwierdzonych nieprawid ł owo ś ciach na miejscu, w czasie trwania danej imprezy turystycznej. Jednocze ś nie w regulacji tej nie okre ś lono dok ł adnego terminu, kiedy zg ł oszenia takiego nale ż y dokona ć . W klauzuli wpisanej do rejestru okre ś lono 24-godzinny termin do zg ł oszenia nieprawid ł owo ś ci, ograniczaj ą c tym samym mo ż liwo ść domagania si ę doprowadzenia do stanu zgodnego z umow ą . Jest to istotny element odró ż niaj ą cy oba postanowienia. W tym miejscu nale ż y te ż zwróci ć uwag ę , ż e art. 16 b ustawy o us ł ugach turystycznych stanowi, i ż je ż eli w trakcie imprezy turystycznej klient stwierdza wadliwe wykonanie umowy, powinien niezw ł ocznie zawiadomi ć o tym wykonawc ę us ł ugi oraz organizatora turystyki, w sposób odpowiedni dla rodzaju us ł ugi. Umowa powinna okre ś la ć obowi ą zki konsumenta w tym zakresie. Wskazanie w umowie obowi ą zku klienta do poinformowania przedsi ę biorcy o wadliwym wykonywaniu umowy w trakcie imprezy turystycznej umo ż liwia temu ostatniemu podj ę cie dzia ł a ń zmierzaj ą cych do usuni ę cia wady oraz zapewnienia konsumentowi 9 ś wiadczenia zgodnego z uprzednio zawart ą umow ą . Z dalszej cz ęś ci kwestionowanego postanowienia wynika obowi ą zek zg ł oszenia reklamacji nie pó ź niej ni ż w terminie 7 dni od daty zako ń czenia imprezy. Regulacji takiej nie obejmuje klauzula wpisana do rejestru pod numerem 184. Wnioskodawca podniós ł , ż e sporna klauzula mo ż e by ć uznana za to ż sam ą z klauzul ą spod numeru 185 rejestru, której tre ść jest nast ę puj ą ca: „ Uzupe ł nienia zg ł oszonych reklamacji powinny by ć sk ł adane w Biurze Podró ż y w ci ą gu 14 dni od daty zako ń czenia imprezy. Okoliczno ś ci podnoszone w reklamacji powinny by ć potwierdzone w czasie trwania imprezy przez pilota / rezydenta Biura Podró ż y lub przedstawiciela Biura Podró ż y za granic ą wskazanego w programie lub na voucherze ”. Zgodnie z postanowieniem stosowanym przez Now ą Itak ę reklamacje musz ą by ć zg ł aszane najpó ź niej w terminie 7 dni od daty zako ń czenia imprezy. W ww. klauzuli wpisanej do rejestru wskazano, ż e reklamacje maj ą by ć zg ł aszane najpó ź niej w terminie 14 dni od daty zako ń czenia imprezy. W tym miejscu nale ż y stwierdzi ć , ż e oba postanowienie, zapis kwestionowany w tym punkcie decyzji oraz klauzula wpisana do rejestru pod numerem 185, mog ą zosta ć uznane za to ż same. W przypadku obu regulacji ograniczono konsumentom termin, w jakim mog ą oni wnosi ć reklamacje. Wprawdzie termin ten ma zosta ć okre ś lony w umowie, to nie mo ż e on jednak by ć zbyt krótki. SOKiK uzna ł za zbyt krótki termin 14-dniowy. Tym bardziej za taki nale ż y wi ę c przyj ąć termin 7-dniowy. Zakres regulacji oraz cel porównywanych klauzul jest identyczny. Oba rozwa ż ane postanowienia stosowano w relacjach pomi ę dzy organizatorami turystki, a ich kontrahentami. Powy ż sze zadecydowa ł o o tym, ż e klauzula wskazana przez wnioskodawc ę zosta ł a uznana za to ż sam ą z postanowieniem wpisanym do rejestru klauzul abuzywnych pod numerem 185 w zakresie dotycz ą cym tego, w jakim terminie po zako ń czeniu imprezy turystycznej maksymalnie ma nast ą pi ć zg ł oszenie reklamacji. Równocze ś nie nale ż y zauwa ż y ć , ż e dnia 07. 10 2005r., pod numerem 518, wpisano do rejestru klauzul ę uznan ą przez SOKiK na mocy wyroku z dnia 22 czerwca 2005 r. (sygn. akt XVII Amc 90/04) za niedozwolone postanowienie umowne, której tre ść jest nast ę puj ą ca: „ Zaniechanie reklamacji oznacza przepadek mo ż liwo ś ci roszczenia sobie prawa do odszkodowania w pó ź niejszym terminie. Reklamacje wniesione do Biura w terminie pó ź niejszym ni ż 7 dni po powrocie nie b ę d ą rozpatrywane ”. Z powy ż szego postanowienia wynika obowi ą zek zg ł oszenia reklamacji najpó ź niej w terminie 7 dni od daty zako ń czenia imprezy turystycznej, a niedotrzymanie tego terminu powoduje, ż e reklamacja nie b ę dzie merytorycznie rozpatrzona. Analogicznie ww. materia zosta ł a uregulowana w warunkach uczestnictwa stosowanych przez Now ą Itak ę . Jak wskazano powy ż ej za uzasadnione, a przede wszystkim zgodne z art. 16 b ustawy o us ł ugach turystycznych, uznano na ł o ż enie na uczestników imprez obowi ą zku zg ł aszania nieprawid ł owo ś ci w trakcie trwania imprezy turystycznej. Nieodpowiednie jest pos ł u ż enie si ę w takim przypadku terminem „reklamacja”. Z ca ł okszta ł tu regulacji stosowanej przez Now ą Itak ę wynika jednak, ż e regulacja ta doprecyzowuje obowi ą zki uczestników imprez wynikaj ą ce z art. 16 b ustawy o us ł ugach turystycznych. Od trybu zg ł aszania stwierdzonych nieprawid ł owo ś ci nale ż y odró ż ni ć tryb zg ł aszania reklamacji. W rozwa ż anym przypadku termin do wnoszenia reklamacji uregulowano w sposób analogiczny do tego, jaki zawarto w klauzuli wpisanej do rejestru pod numerem 518. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów mo ż e stwierdzi ć stosowanie przez przedsi ę biorc ę praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cej na pos ł ugiwaniu si ę postanowieniem wzorca umownego, które zosta ł o wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. S ą d Apelacyjny w wyroku z dnia 02. 12. 2005r. (sygn. akt VI ACa 760/05) wskaza ł , ż e zgodnie z art. 23 a ust. 2 ustawy o ochronie 10 konkurencji i konsumentów praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów jest pos ł ugiwanie si ę postanowieniem wpisanym do rejestru w oderwaniu od zagadnienia, czy wpis do rejestru powsta ł w zwi ą zku ze stosowaniem wzorca umowy przez ten podmiot, co do którego bada si ę stosowanie praktyki. S ą d Apelacyjny wskaza ł , ż e naruszenie interesów konsumentów mo ż e nast ą pi ć w wyniku dzia ł a ń podmiotów, które stosuj ą klauzule abuzywne wpisane do rejestru, przy czym wpis do rejestru zwi ą zany jest z dzia ł aniami innych kontrahentów konsumentów. Podobne twierdzenie S ą d Apelacyjny zawar ł we wcze ś niejszym wyroku, tj. w orzeczeniu z dnia 29. 09. 2005r. (sygn. akt VI ACa 381/05), gdzie przywo ł uj ą c stanowisko S ą du Najwy ż szego wyra ż one w uchwale z dnia 19. 12. 2003r. III CZP 95/03 (OSNC 2005/2/25), wskaza ł , ż e wyrok uwzgl ę dniaj ą cy powództwo przez uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone i zakazanie ich stosowania ma, zgodnie z art. 479 43 k.p.c., od chwili wpisania do odpowiedniego rejestru, skutek tak ż e wobec osób trzecich. Zgodnie ze stanowiskiem SOKiK wyra ż onym w wyroku z dnia 25. 05. 2005r. (sygn. akt XVII Ama 46/04), dla uznania, i ż okre ś lona klauzula jest niedozwolonym postanowieniem umownym wpisanym do rejestru klauzul niedozwolonych wystarczy stwierdzenie, ż e mie ś ci si ę ona w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i nie jest konieczna literalna zgodno ść porównywanych klauzul. Czynnikiem przes ą dzaj ą cym o podobie ń stwie dwóch klauzul powinien by ć zatem zamiar, cel, jakiemu ma s ł u ż y ć kwestionowane postanowienie. Je ś li cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformu ł owania klauzuli uznanej za niedozwolon ą , oba zapisy mo ż na uzna ć za to ż same. Trafno ść przedmiotowego rozstrzygni ę cia SOKiK potwierdzi ł S ą d Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 26. 04. 2006r. (sygn. akt VI ACa 1220/05). Stanowisko, zgodnie z którym stosowanie postanowie ń wzorców umowy o tre ś ci to ż samej z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem SOKiK i wpisanych do rejestru mo ż e by ć uznane w stosunku do innego przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, potwierdzi ł S ą d Najwy ż szy z uchwale z dnia 13. 07. 2006r. (sygn. III SZP 03/06). W ś wietle okoliczno ś ci przedmiotowej sprawy nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e Nowa Itaka pos ł uguje si ę klauzul ą podobn ą do klauzul abuzywnych wpisanych do rejestru pod numerami 185 i 518. Stosuj ą c ww. praktyk ę przedsi ę biorca godzi w interesy konsumentów. Termin 7-dniowy do wniesienia reklamacji, liczony od dnia zako ń czenia imprezy turystycznej, jest terminem zbyt krótkim. Uwzgl ę dni ć trzeba okoliczno ść , ż e przedsi ę biorca zastrzeg ł dla siebie miesi ę czny termin do za ł atwienia sprawy, a zatem zakres praw i obowi ą zków stron umowy uregulowano nierównomiernie, ze szkod ą dla konsumentów. Taka regulacja jest sprzeczna z art. 385 1 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964r. Nr 16, poz. 93 ze zm., zwanej dalej tak ż e Kc), który stanowi, ż e postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wi ążą go, je ż eli kszta ł tuj ą jego prawa i obowi ą zki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy. Odpowiedzialno ść przedsi ę biorcy jest te ż w takim przypadku uzale ż niona od spe ł nienia przez konsumenta nadmiernie uci ąż liwych formalno ś ci, co jest niezgodne z art. 385 3 pkt 21 Kc. W niniejszym przypadku dosz ł o do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. Kontrahenci przedsi ę biorcy tworz ą liczn ą grup ę konsumentów, której sk ł ad ulega nieustannym zmianom, a potencjalnie ka ż dy mo ż e sta ć si ę odbiorc ą us ł ug turystycznych ś wiadczonych przez Now ą Itak ę . W zwi ą zku z tym stwierdzono, ż e naruszono interesy szerokiej grupy uczestników rynku, czyli zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 23 c ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w przypadku, gdy organ antymonopolowy stwierdzi, ż e przedsi ę biorca stosuje praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe 11 interesy konsumentów, nakazuje zaniechanie jej stosowania. W zwi ą zku z tym nale ż a ł o orzec, jak w pkt. I niniejszej decyzji. II. Nowa Itaka pos ł uguje si ę przy zawieraniu z konsumentami umów o ś wiadczenie us ł ug turystycznych warunkami uczestnictwa w imprezach turystycznych. Warunki te zawiera ł y klauzul ę o nast ę puj ą cej tre ś ci: „Biuro podró ż y nie jest odpowiedzialne za niedogodno ś ci w hotelu spowodowane np. czasowym odci ę ciem ciep ł ej wody, ogrzewania lub klimatyzacji, napraw ą lub konserwacj ą basenów k ą pielowych, itp.” (karty nr 49, 50, 80, 81, 86, 87, 92, 93). Przedmiotowe postanowienie jest to ż same z klauzul ą uznan ą za niedozwolone postanowienie umowne w wyroku SOKiK z 27. 10. 2004r. (sygn. akt XVII Amc 83/03), a nast ę pnie wpisan ą dnia 07. 12. 2004r. do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod numerem 187. Zapis zamieszczony w ww. rejestrze posiada nast ę puj ą c ą tre ść : „Podczas trwania imprezy Biuro Podró ż y nie bierze na siebie odpowiedzialno ś ci za: e) biuro podró ż y nie jest odpowiedzialne za niedogodno ś ci w hotelu spowodowane np. czasowym odci ę ciem ciep ł ej wody, ogrzewania lub klimatyzacji, napraw ą lub konserwacj ą basenów k ą pielowych”. Jak wskazano w uzasadnieniu do pkt. I tej decyzji Prezes Urz ę du mo ż e stwierdzi ć , ż e przedsi ę biorca stosuje w umowach z konsumentami klauzul ę wpisan ą do rejestru tak ż e w sytuacji, gdy postanowienie zosta ł o zamieszczone w rejestrze w wyniku dzia ł a ń dotycz ą cych innego przedsi ę biorcy, ni ż ten, przeciwko któremu toczy si ę post ę powanie administracyjne. Istotne jest to, ż e cel i zakres regulacji porównywanych klauzul musi by ć jednakowy. W rozwa ż anym przypadku klauzula stosowana przez Now ą Itak ę by ł a identyczna z klauzul ą wpisan ą do rejestru zarówno wzgl ę dem zakresu regulacji, jak i w warstwie j ę zykowej. Oba porównywane postanowienia zosta ł y zamieszczone w umowach o ś wiadczenie us ł ug turystycznych, a wi ę c by ł y stosowane w stosunkach prawnych tego samego rodzaju. W ś wietle wy ż ej przedstawionych okoliczno ś ci nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e Nowa Itaka pos ł ugiwa ł a si ę postanowieniem wpisanym do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. Stosowanie ww. postanowienia umownego godzi ł o w interesy konsumentów, gdy ż na jego mocy dosz ł o do wy łą czenia odpowiedzialno ś ci przedsi ę biorcy za zaistnia ł e niedogodno ś ci wynikaj ą ce z niew ł a ś ciwego wykonywania umowy. Taka regulacja narusza ł a art. 385 1 § 1 Kc, który stanowi, ż e postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wi ążą go, je ż eli kszta ł tuj ą jego prawa i obowi ą zki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy. Postanowienie to by ł o niezgodne równie ż z art. 385 3 pkt. 2 Kc, w my ś l którego za niedozwolone uznaje si ę te postanowienia, które wy łą czaj ą lub istotnie ograniczaj ą odpowiedzialno ść wzgl ę dem konsumenta za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania. Na mocy przywo ł anego postanowienia przedsi ę biorca wy łą czy ł swoj ą odpowiedzialno ść za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy, a przes ł anki egzoneracyjne zosta ł y wymieniono w katalogu otwartym. To dawa ł o przedsi ę biorcy dodatkow ą mo ż liwo ść wy łą czenia jego odpowiedzialno ś ci w przypadku wyst ą pienia okre ś lonych nieprawid ł owo ś ci. Z powy ż szego wynika, ż e praktyka polegaj ą ca na pos ł ugiwaniu si ę kwestionowanym w tym punkcie decyzji postanowieniem godzi ł a w interesy konsumentów. Przedsi ę biorca zawiera umowy z konsumentami na terenie ca ł ego kraju. Ilo ść , jak i sk ł ad osobowy grupy jego kontrahentów ulega ci ą g ł ym zmianom. Do tego grona mo ż na zaliczy ć 12 szerok ą grup ę konsumentów. W zwi ą zku z tym nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e wy ż ej opisane dzia ł anie przedsi ę biorcy godzi ł o w zbiorowe interesy konsumentów. W ś wietle ww. okoliczno ś ci nale ż a ł o orzec, ż e Nowa Itaka dopu ś ci ł a si ę naruszenia art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W toku post ę powania przedsi ę biorca poinformowa ł , i ż jest gotowy wykre ś li ć wskazane w tym punkcie decyzji postanowienie ze stosowanych przez niego warunków uczestnictwa (karta nr 78). Jak przedsi ę biorca wskaza ł , zmiana taka zosta ł a faktycznie wprowadzona dnia 17. 03. 2005r. (karty nr 176). Nowa Itaka udowodni ł a, ż e w umowach zawieranych po tym terminie z konsumentami nie by ł o kwestionowanego postanowienia (karty nr 155, 162). Z uwagi na powy ż sze, na podstawie art. 23 e ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e Nowa Itaka stosowa ł a praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, oraz ż e zaniecha ł a jej stosowa ł a z dniem 17. 03. 2005r. III. Zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy o us ł ugach turystycznych umowa o ś wiadczenie us ł ug tego rodzaju wymaga formy pisemnej. Do zachowania takiej formy konieczne jest z ł o ż enie w ł asnor ę cznych podpisów stron umowy, a do zawarcia umowy wystarcza wymiana dokumentów obejmuj ą cych tre ść o ś wiadcze ń woli, z których ka ż dy jest podpisany przez jedn ą ze stron, co wynika z art. 78 § 1 Kc. Tak ą sam ą rang ę , co podpis w ł asnor ę czny, posiada bezpieczny podpis elektroniczny weryfikowany przy pomocy wa ż nego kwalifikowanego certyfikatu, co wynika z art. 78 § 2 Kc. Umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych pomi ę dzy Now ą Itak ą , a konsumentami mog ą by ć zawierane w biurach przedsi ę biorcy, jego agentów lub przez Internet. Analiza zgromadzonego materia ł u dowodowego wykaza ł a, ż e wystawiane konsumentom potwierdzenia rezerwacji, dokumenty podró ż y i umowy – zg ł oszenia, nie by ł y opatrywane podpisami osób zawieraj ą cych umowy w imieniu przedsi ę biorcy (karty nr 38 – 41, 50 – 51, 129 – 130, 137 – 138). Ww. dokumenty wr ę czane konsumentom zawiera ł y informacj ę , ż e umowy s ą drukowane automatycznie z systemu komputerowego i nie jest wymagane ich podpisanie do tego, aby by ł y one obowi ą zuj ą ce. Wydruki elektroniczne dokumentów wystawianych konsumentom w zwi ą zku z zawieranymi przez nich umowami nie spe ł nia ł y wymogu okre ś lonego w art. 14 ust. 1 ustawy o us ł ugach turystycznych w zwi ą zku z art. 78 Kc. Na tej podstawie dzia ł anie przedsi ę biorcy nale ż a ł o uzna ć za bezprawne. W wyniku tego, ż e przedsi ę biorca wr ę cza ł konsumentom jedynie komputerowe wydruki dokumentów, które nie by ł y opatrzone podpisami, nie dysponowali oni umowami pisemnymi, o jakich mowa w art. 14 ust. 1 ustawy o us ł ugach turystycznych. W przepisie tym nie przewidziano niewa ż no ś ci umowy o ś wiadczenie us ł ug ww. rodzaju w sytuacji, gdy nie zosta ł a zachowana forma szczególna tj. forma pisemna. Brak pisemnej umowy móg ł jednak powodowa ć powstanie trudno ś ci dowodowych w przypadku powstania sporu na tle danej umowy. Taka sytuacja by ł a niew ą tpliwie niekorzystna dla konsumentów, a zatem godzi ł a w ich interesy. Jak wykazano w uzasadnieniu do poprzednich punktów tej decyzji praktyka stosowana przez Now ą Itak ę , zwi ą zana z zawieraniem przez ni ą z konsumentami umów o ś wiadczenie us ł ug turystycznych, godzi ł a w zbiorowe interesy konsumentów. W zwi ą zku z powy ż szym nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e Nowa Itaka stosowa ł a niedozwolon ą praktyk ę godz ą c ą w zbiorowe interesy konsumentów. 13 W toku niniejszego post ę powania przedsi ę biorca poinformowa ł o zmianach w ww. zakresie. Od dnia 04. 03. 2005r. dokumenty wystawiane konsumentom s ą podpisywane przez osoby dzia ł aj ą ce w imieniu Nowej Itaki (karty nr 81 – 82, 87 – 88, 93 – 94, 101 – 102, 107 – 108, 113 – 114, 119 – 120, 127 – 128, 135 – 136, 155, 162, 217 - 218). W ś wietle wy ż ej wymienionych okoliczno ś ci nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e przedsi ę biorca stosowa ł niedozwolon ą praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą c ą na niedope ł nieniu obowi ą zku nadawania umowom o ś wiadczenie us ł ug turystycznych formy pisemnej oraz, ż e zaniecha ł jej stosowania z dniem 04. 03. 2005r. IV. Kolejnym z zarzutów postawionych Nowej Itace w toku niniejszego post ę powania by ł zarzut niedope ł nienia obowi ą zku spoczywaj ą cego na przedsi ę biorcy z mocy art. 14 ust. 4 pkt 1 ustawy o us ł ugach turystycznych, zgodnie z którym organizator turystyki jest obowi ą zany wyda ć klientowi wp ł acaj ą cemu nale ż no ść za imprez ę turystyczn ą lub zaliczk ę przekraczaj ą c ą 10 % tej sumy, pisemne potwierdzenie posiadania gwarancji w zakresie pokrycia kosztów powrotu klienta do kraju, w przypadku gdy organizator lub po ś rednik turystyczny nie zapewnia tego powrotu, a tak ż e na pokrycie zwrotu wp ł at wniesionych przez klientów w razie niewykonania zobowi ą za ń umownych wraz ze wskazaniem sposobu ubiegania si ę o wyp ł at ę ś rodków z tej gwarancji. W niniejszym przypadku przedsi ę biorca informowa ł w umowach, które nie mia ł y formy pisemnej, ż e posiada gwarancj ę bankow ą . Nowa Itaka nie wskazywa ł a jednak, do kogo nale ż y zwróci ć si ę , aby otrzyma ć ś rodki z tej gwarancji. W zwi ą zku z tym, ż e przedsi ę biorca nie dope ł ni ł spoczywaj ą cego na nim ustawowego obowi ą zku, jego dzia ł anie zosta ł o uznane za bezprawne. Praktyka wskazana w tym punkcie decyzji godzi ł a w interesy konsumentów, gdy ż brak wy ż ej wymienionej informacji powodowa ł , ż e w przypadku wyst ą pienia przes ł anek uzasadniaj ą cych skorzystanie ze ś rodków nale ż nych z gwarancji bankowej, konsumenci nie wiedzieli do kogo nale ż y si ę zwróci ć , aby nale ż ne im ś wiadczenia otrzyma ć . Charakter prowadzonej przez Now ą Itak ę dzia ł alno ś ci oraz jej faktyczny zakres powoduj ą , ż e ustalone przy zawieraniu z konsumentami umów dzia ł anie ma wp ł yw na sytuacj ę ich szerokiego kr ę gu, o nieoznaczonym sk ł adzie. Rozwa ż ana praktyka przedsi ę biorcy godzi ł a wi ę c w zbiorowe interesy konsumentów. Niedope ł nienie ww. obowi ą zku doprowadzi ł o tak ż e do naruszenia obowi ą zku sformu ł owanego w art. 23 a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, tj, do obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji. W tej sytuacji nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e przedsi ę biorca stosowa ł praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. W toku niniejszego post ę powania Nowa Itaka przes ł a ł a dokumenty faktycznie wystawione konsumentom w zwi ą zku z zawarciem z nimi umów o ś wiadczenie us ł ug turystycznych. Analiza dokumentów podró ż y, potwierdze ń rezerwacji, jak i umów zawartych przez agentów przedsi ę biorcy (karty nr 100 - 102, 107 - 108, 113 - 114, 119 - 122, 127 – 130, 135 – 138, 217 - 218) wykaza ł a, ż e od dnia 04. 03. 2005r. konsumenci otrzymuj ą potwierdzenia posiadania przez Now ą Itak ę stosownej gwarancji wraz z okre ś leniem jej beneficjenta oraz z informacj ą , ż e roszczenia z jej tytu ł u nale ż y zg ł asza ć do tego beneficjenta. Dzi ę ki zamieszczeniu ww. danych konsumenci wiedz ą , do kogo nale ż y kierowa ć roszczenia. Nale ż y tak ż e zauwa ż y ć , ż e od dnia 04. 03. 2005r. wszystkie ww. dokumenty maj ą form ę pisemn ą . W ś wietle przytoczonych okoliczno ś ci, na podstawie art. 23 e ust. 2 w zwi ą zku z art. 23 a ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, nale ż a ł o stwierdzi ć , Nowa Itaka stosowa ł a praktyk ę 14 naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i ż e z dniem 04. 03. 2005r. dosz ł o do zaniechania jej stosowania. V. 1. Miejski Rzecznik Konsumentów w Bydgoszczy wniós ł o uznanie za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów praktyk ę Nowej Itaki polegaj ą c ą na pos ł ugiwaniu si ę w „Warunkach uczestnictwa w imprezach turystycznych” postanowieniem o tre ś ci „Biuro podró ż y zastrzega sobie zatem prawo do podniesienia ceny imprezy przed dat ą wyjazdu z tytu ł u zmian kosztów transportu (np. wzrostu cen paliwa), podatków, op ł at (np. op ł at lotniskowych, startowych i l ą dowania) lub kursu waluty stanowi ą cej podstaw ę do obliczenia ceny imprezy” , które to zosta ł o wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. Rzecznik konsumentów podnosi ł , ż e zachodzi podejrzenie, i ż stosuj ą c przedmiotow ą klauzul ę , spó ł ka mog ł a dopu ś ci ć si ę naruszenia art. 23 a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Na mocy wyroku z dnia 19. 04. 2004r. (sygn. akt XVII Amc 59/03) SOKiK uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne zapis o nast ę puj ą cej tre ś ci: „Biuro zastrzega sobie prawo niewielkich zmian w programie oraz zmiany ceny imprezy turystycznej w zwi ą zku ze zmian ą kosztów transportu, ś wiadcze ń hotelowych, cen walut itp.”. Dnia 20. 08. 2004r. ww. postanowienie zosta ł o wpisane pod numerem 91 do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Aby dosz ł o do naruszenia art. 23 a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów musz ą zosta ć spe ł nione dwie przes ł anki tj. dzia ł anie przedsi ę biorcy musi by ć bezprawne oraz musi ono godzi ć w zbiorowe interesy konsumentów. Do dzia ł a ń bezprawnych, o jakich mowa w ww. art. 23 a nale ż y m. in. pos ł ugiwanie si ę postanowieniami wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. Aby uzna ć , ż e dane zachowanie przedsi ę biorcy stanowi praktyk ę polegaj ą c ą na stosowaniu postanowie ń wpisanych do przedmiotowego rejestru nale ż y wykaza ć , ż e zapis stosowany przez spó ł k ę oraz zapis w rejestrze s ą identyczne. Decyduj ą ce znaczenie w tym przypadku odgrywa zakres regulacji obu klauzul, nie za ś ich literalne brzmienie. Na mocy postanowienia wpisanego do rejestru biuro podró ż y by ł o uprawnione do dokonywania zmian w programie imprezy oraz do zmiany ceny imprezy w wyniku zmiany np. kosztów transportu, ś wiadcze ń hotelowych i cen walut. W klauzuli stosowanej przez Now ą Itak ę Sp. z o.o. zastrze ż ono prawo do zmiany ceny imprezy turystycznej przed jej rozpocz ę ciem, gdy ta wynika ze zmiany kosztów transportu (np. wzrostu cen paliwa), podatków, op ł at (np. op ł at lotniskowych, startowych i l ą dowania) lub kursu waluty stanowi ą cej podstaw ę do obliczenia ceny imprezy. Nowa Itaka Sp. z o.o. nie jest na mocy przedmiotowego postanowienia uprawniona do dokonywania zmian w programie imprezy turystycznej. Zakres regulacji obu klauzul jest zatem odmienny, a w przypadku postanowienia stosowanego przesz skar ż onego przedsi ę biorc ę jest on w ęż szy. Na tej podstawie nale ż a ł o uzna ć , ż e porównywane postanowienia umowne nie s ą to ż same. Jednocze ś nie nale ż y zauwa ż y ć , ż e uprawnienie organizatora turystyki do zmiany ceny ustalonej w umowie w wyniku wzrostu kosztów transportu, wzrostu op ł at urz ę dowych, podatków lub op ł at nale ż nych za takie us ł ugi jak lotniskowe, za ł adunkowe lub prze ł adunkowe w portach morskich i lotniczych oraz wzrostu kursów walut wynika z art. 17 ust. 1 ustawy o us ł ugach turystycznych. Zgodnie z ust. 2 przywo ł anego art. 17 ustalona w umowie cena nie mo ż e by ć podwy ż szona w okresie 20 dni przed dat ą wyjazdu. Z przedstawionych przez Now ą Itak ę dokumentów wynika, ż e w warunkach uczestnictwa wskazuje si ę , i ż jej klienci musz ą by ć poinformowani o ewentualnej zmianie ceny najpó ź niej 15 na 20 dni przed dat ą wyjazdu. Powy ż szy wymóg ustawowy jest wi ę c w rozwa ż anym przypadku spe ł niony. W my ś l art. 23 d ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, je ż eli nie zostaj ą spe ł nione przes ł anki okre ś lone w art. 23 a ww. ustawy, organ antymonopolowy wydaje decyzj ę stwierdzaj ą c ą , ż e dana praktyka nie narusza zbiorowych interesów konsumentów. Z uwagi na powy ż sze nale ż a ł o orzec, jak w punkcie V 1 niniejszej decyzji. 2. Nowa Itaka stosuje w „Warunkach uczestnictwa w imprezach turystycznych” nast ę puj ą ce postanowienie: „Biuro podró ż y ma prawo odwo ł a ć imprez ę turystyczn ą , je ż eli liczba rezerwacji pozostaje niezadowalaj ą ca dla danej imprezy. (...) Biuro podró ż y zastrzega sobie prawo odwo ł ania imprezy do 7 dni przed jej rozpocz ę ciem, a w ka ż dym czasie z przyczyn od biura podró ż y niezale ż nych i nie zawinionych, w szczególno ś ci w ka ż dym przypadku si ł y wy ż szej, zagro ż enia ż ycia lub zdrowia. Niemo ż no ść spe ł nienia ś wiadczenia zobowi ą zuje biuro podró ż y do przedstawienia oferty zast ę pczej na zasadzie pierwsze ń stwa lub alternatywnie zwrotu okre ś lonej umow ą nale ż no ś ci bez potr ą ce ń . Klient który po otrzymaniu informacji na temat zmian warunków umowy wyrazi na nie zgod ę bior ą c udzia ł w imprezie, nie ma prawa do odszkodowania z tytu ł u tych zmian”. Miejski Rzecznik Konsumentów w Bydgoszczy wniós ł o uznanie praktyki polegaj ą cej na stosowaniu przez biuro podró ż y powy ż szego postanowienia za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów oraz o nakazanie przedsi ę biorcy zaniechania jej stosowania. We wniosku o wszcz ę cie niniejszego post ę powania wskaza ł on, i ż istnieje podejrzenie, ż e powy ż szy zapis jest to ż samy z klauzul ą zamieszczon ą dnia 07. 12. 2004r. w rejestrze niedozwolonych postanowie ń umownych pod numerem 183. Na mocy wyroku z 27. 10. 2004r. (sygn. akt XVII Amc 83/03) SOKiK orzek ł , ż e niedozwolonym postanowieniem umownym jest nast ę puj ą ce postanowienie, które nast ę pnie zosta ł o wpisane do rejestru: „Biuro podró ż y zastrzega sobie prawo odwo ł ania imprezy z przyczyn od siebie niezale ż nych (dzia ł anie si ł y wy ż szej itp.) W takim przypadku uczestnik mo ż e żą da ć wpisania go na list ę sta łą uczestników innej imprezy lub zwrotu pe ł nej wp ł aty. W przypadku wybrania przez klienta imprezy o ni ż szej cenie Biuro Podró ż y dokona zwrotu ró ż nicy cen, w przypadku wybrania imprezy o wy ż szej cenie klient dop ł aca ró ż nic ę pomi ę dzy cenami. Uczestnikowi nie przys ł uguje natomiast odszkodowanie”. Oba porównywane postanowienia zawieraj ą podobn ą regulacj ę dotycz ą c ą kwestii odwo ł ania imprezy przez przedsi ę biorc ę z przyczyn od niego niezale ż nych, jak np. dzia ł anie si ł y wy ż szej. Zapis stosowany przez Now ą Itak ę Sp. z o.o. ma jednak szerszy zakres, gdy ż wskazuje tak ż e na okoliczno ść odwo ł ania imprezy z powodu niewystarczaj ą cej ilo ś ci zg ł osze ń . Na tej podstawie nale ż a ł o uzna ć , ż e zakres regulacji obu postanowie ń jest odmienny. Jednocze ś nie nale ż y zauwa ż y ć , ż e zgodnie z art. 14 ust. 2 pkt 7 a ustawy o us ł ugach turystycznych umowa o ś wiadczenie us ł ug turystycznych powinna zawiera ć postanowienie okre ś laj ą ce termin powiadomienia klienta na pi ś mie o ewentualnym odwo ł aniu imprezy turystycznej lub us ł ugi turystycznej z powodu niewystarczaj ą cej liczby zg ł osze ń , je ż eli realizacja us ł ug jest uzale ż niona od liczby zg ł osze ń . Wskazana w tym punkcie decyzji regulacja stanowi wi ę c element umów o ś wiadczenie us ł ug turystycznych wymieniony w ustawie. Z dniem 17. 03. 2005r. przedmiotow ą klauzul ę uzupe ł niono o fragment, z którego wynika, ż e biuro podró ż y ma prawo odwo ł a ć imprez ę turystyczn ą , je ż eli liczba rezerwacji jest mniejsza ni ż 75% planowanej liczby uczestników danej imprezy. 16 Stosownie do wymienionego w tym punkcie decyzji postanowienia przedsi ę biorca mo ż e te ż odwo ł a ć imprez ę turystyczn ą w ka ż dym czasie z przyczyn od biura niezale ż nych i niezawinionych, w szczególno ś ci, gdy zadzia ł a si ł a wy ż sza albo wyst ą pi zagro ż enie ż ycia lub zdrowia. W takiej sytuacji biuro jest zobowi ą zane do przedstawienia oferty zast ę pczej albo zwrotu pieni ę dzy. W przypadku zaakceptowania nowej oferty, konsument nie ma prawa do odszkodowania z tytu ł u zaistnia ł ych zmian. Art. 14 ust. 5 ustawy o us ł ugach turystycznych zawiera regulacj ę , zgodnie z któr ą organizator, który jest zmuszony przed rozpocz ę ciem imprezy turystycznej z przyczyn od siebie nie zale ż nych, zmieni ć istotne warunki umowy z klientem, powinien o powy ż szym niezw ł ocznie poinformowa ć klienta. Klient za ś jest zobowi ą zany zawiadomi ć organizatora, czy przyjmuje zaproponowan ą zmian ę lub czy odst ę puje od umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych ś wiadcze ń i bez obowi ą zku zap ł aty kary umownej. Ustawodawca przewidzia ł wi ę c mo ż liwo ść wyst ą pienia konieczno ś ci dokonania zmiany w ofercie, na jak ą przysta ł klient. Je ś li klient odst ę puje od umowy w zwi ą zku z proponowanymi przez przedsi ę biorc ę zmianami albo organizator odwo ł uje j ą z przyczyn niezale ż nych od klienta, klient ma prawo, wed ł ug swojego wyboru uczestniczy ć w imprezie zast ę pczej lub żą da ć zwrotu wniesionych ś wiadcze ń . Zgodnie z art. 14 ust. 7 ustawy o us ł ugach turystycznych klient mo ż e dochodzi ć odszkodowania za niewykonanie umowy, chyba ż e odwo ł anie imprezy turystycznej nast ą pi ł o z powodu zg ł oszenia si ę mniejszej liczby uczestników ni ż liczba minimalna okre ś lona w umowie, a organizator powiadomi ł o tym klienta na pi ś mie w uzgodnionym terminie lub z powodu dzia ł ania si ł y wy ż szej. Warto te ż zaznaczy ć , ż e na podstawie art. 11 a ust. 1 ww. ustawy organizator odpowiada za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy, za wyj ą tkiem sytuacji, gdy nieprawid ł owo ś ci by ł y spowodowane wy łą cznie dzia ł aniem lub zaniechaniem klienta, dzia ł aniem lub zaniechaniem osób trzecich, nieuczestnicz ą cych w wykonywaniu us ł ug przewidzianych w umowie, je ż eli tych dzia ł a ń lub zaniecha ń nie mo ż na by ł o przewidzie ć ani unikn ąć , albo si łą wy ż sz ą . Przedstawiona w tym punkcie decyzji regulacja stosowana przez Now ą Itak ę jest zatem zgodna z wy ż ej przywo ł anymi przepisami ustawy o us ł ugach turystycznych. W ś wietle tych okoliczno ś ci nale ż a ł o stwierdzi ć na podstawie art. 23 d ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ż e praktyka stosowana przez przedsi ę biorc ę opisana w tym punkcie decyzji nie narusza ł a zbiorowych interesów konsumentów. VI. 1. Miejski Rzecznik Konsumentów w Bydgoszczy wniós ł o uznanie praktyki polegaj ą cej na pos ł ugiwaniu si ę postanowieniem o tre ś ci: „Biuro podró ż y wy łą cza swoj ą odpowiedzialno ść z przyczyn zwi ą zanych ze zgodno ś ci ą ś wiadcze ń z ofert ą w przypadku ofert specjalnych”, za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów oraz o nakazanie zaniechania jej stosowania. Rzecznik konsumentów podniós ł , i ż zachodzi podejrzenie, i ż ww. klauzula jest to ż sama z postanowieniem wpisanym dnia 18. 11. 2004r. do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod numerem 173, czyli z nast ę puj ą cym zapisem: „ W przypadku zakupu imprez po cenach promocyjnych, last minute, specjalnych nie podlegaj ą one reklamacji (...)” Wyrokiem z dnia 21. 06. 2006r. (sygn. akt XVII AmC 76/05) S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł klauzul ę stosowan ą przez Now ą Itak ę Sp. z o.o. wymienion ą w tym punkcie decyzji za niedozwolone postanowienie umowne niezgodne z art. 385 1 § 1 Kc i z art. 385 3 pkt 2 Kc. Wyrok ten jest prawomocny. Uwzgl ę dniaj ą c fakt, ż e w sprawie postanowienia, którego dotyczy ten punkt decyzji merytoryczne rozstrzygni ę cie 17 podj ął SOKiK, nie jest uzasadnione prowadzenie dzia ł a ń w trybie administracyjno-prawnym oraz wydawanie merytorycznej decyzji w odniesieniu do tego samego czynu przedsi ę biorcy. Zgodnie z art. 105 § 1 kpa, je ś li post ę powanie administracyjne sta ł o si ę z jakiejkolwiek przyczyny bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzj ę o jego umorzeniu. Przes ł anka umorzenia post ę powania mo ż e istnie ć jeszcze przed wszcz ę ciem post ę powania lub mo ż e ona powsta ć w czasie jego trwania. Przedmiotem post ę powania by ł a ocena, czy dosz ł o do naruszenia przez Now ą Itak ę art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku ze stosowaniem postanowienia umownego o tre ś ci: „Biuro podró ż y wy łą cza swoj ą odpowiedzialno ść z przyczyn zwi ą zanych ze zgodno ś ci ą ś wiadcze ń z ofert ą w przypadku ofert specjalnych”. Organ antymonopolowy uzna ł za s ł uszne obj ę cie sprawy w tym zakresie powództwem o uznanie postanowienia za klauzul ę abuzywn ą . Konsekwencj ą wytoczenia powództwa by ł o uznanie kwestionowanej klauzuli za niedozwolon ą , co zadecydowa ł o o tym, ż e prowadzenie post ę powania administracyjnego pod zarzutem okre ś lonym w tym punkcie decyzji nale ż a ł o uzna ć za bezprzedmiotowe. W zwi ą zku z tym, ż e zosta ł a spe ł niona przes ł anka umorzenia post ę powania okre ś lona w art. 105 §1 k.p.a., nale ż a ł o orzec, jak w pkt. VI 1 sentencji niniejszej decyzji. W ś wietle powy ż szych okoliczno ś ci brak jest podstaw do merytorycznego odniesienia si ę do postawionego przez wnioskodawc ę zarzutu. W wyroku z dnia 28. 06. 1995r. (sygnatura akt XVII Amr 24/95) S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Antymonopolowy orzek ł , ż e uzasadnienie decyzji o umorzeniu post ę powania wydawanej na podstawie art. 105 § 1 kpa nie mo ż e zawiera ć tre ś ci dotycz ą cych rozstrzygni ę cia sprawy co do jej istoty, czy te ż w inny sposób wyra ż a ć stanowiska organu antymonopolowego w zakresie zasadno ś ci zg ł oszonego żą dania wszcz ę cia post ę powania. 2. Nowa Itaka stosowa ł a w „Warunkach uczestnictwa w imprezach turystycznych” wykorzystywanych przy zawieraniu umów z konsumentami nast ę puj ą ce postanowienie: „Rezygnacja z imprezy, na któr ą wystawiony ju ż zosta ł dowód uczestnictwa, dokonuje si ę na nast ę puj ą cych warunkach: - przy rezygnacji najpó ź niej na 40 dni przed zaplanowan ą dat ą wyjazdu biuro podró ż y pobiera op ł at ę w wysoko ś ci zaliczki (30% ceny imprezy) - przy rezygnacji – mniej ni ż 40 dni przed terminem wyjazdu, ale nie pó ź niej ni ż 22 dni przed tym terminem – biuro podró ż y ma prawo zatrzyma ć 50% ceny imprezy - przy rezygnacji mi ę dzy 21 a 8 dniem przed terminem wyjazdu biuro podró ż y ma prawo zatrzyma ć 80% ceny imprezy - przy rezygnacji – mniej ni ż 7 dni przed dat ą wyjazdu widniej ą ca na dowodzie uczestnictwa, biuro podró ż y ma prawo zatrzyma ć 90% ceny imprezy”. Miejski Rzecznik Konsumentów w Bydgoszczy wniós ł o uznanie praktyki polegaj ą cej na stosowaniu powy ż szego zapisu za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów oraz o nakazanie zaniechania jej stosowania. Jednocze ś nie rzecznik wskaza ł , ż e postanowienie to mo ż e zosta ć uznane za to ż same z klauzul ą wpisan ą na mocy wyroku SOKiK z dnia 21. 04. 2004r. (sygn. akt XVII Amc 65/03) do rejestru pod numerem 89. Brzmienie przywo ł anego postanowienia jest nast ę puj ą ce: „W przypadku rezygnacji Klienta z wczasów BT Bratniak potr ą ca z op ł at wniesionych przez Uczestnika: a) op ł ata manipulacyjna w wysoko ś ci 50 z ł od ka ż dego rezygnuj ą cego klienta b) 30% ceny w przypadku rezygnacji w okresie od 45 do 30 dni przed rozpocz ę ciem imprezy 18 c) 50% ceny w przypadku rezygnacji w okresie od 30 - 15 dni przed rozpocz ę ciem imprezy d) 90% ceny w przypadku rezygnacji w okresie krótszym ni ż 15 dni przed rozpocz ę ciem imprezy”. Oba zapisy stosowane s ą przez przedsi ę biorców zawieraj ą cych z konsumentami umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych. W obu postanowieniach przyj ę to tak ż e podobn ą zasad ę ustalania wysoko ś ci kwoty nale ż nej przedsi ę biorcy w przypadku rezygnacji konsumenta z uczestnictwa w imprezie. W tym miejscu warto zauwa ż y ć , ż e cytowane na wst ę pie tego punktu decyzji postanowienie zosta ł o zmodyfikowane z dniem 17. 03. 2005r. w tej sposób, ż e przedsi ę biorca zastrzegaj ą c sobie w sytuacji rezygnacji klienta z imprezy prawo do pobrania procentowo okre ś lonej kwoty wskaza ł , ż e nie mo ż e ona przewy ż sza ć kosztów faktycznie poniesionych. W ocenie organu antymonopolowego kwestionowana w tym punkcie decyzji klauzula mog ł a nosi ć znamiona niedozwolonego postanowienia umownego. Powy ż sze da ł o postaw ę do wytoczenia przeciwko Nowej Itace powództwa o uznanie niniejszego postanowienia za niezgodne z art. 385 1 § 1 Kc oraz art. 385 3 pkt 17 Kc. W wyniku tych dzia ł a ń , w wyroku z dnia 21. 06. 2006r. (sygn. akt XVII AmC 76/05) SOKiK uzna ł sporne postanowienie za niedozwolone i nakaza ł zaniechanie jego stosowania. Przedmiotowy wyrok jest prawomocny. W tym przypadku zachodzi identyczna sytuacja do tej, która zosta ł a opisana w pkt. VI 1 niniejszej decyzji. Z tego wzgl ę du fragment uzasadnienia odnosz ą cy si ę do bezprzedmiotowo ś ci zawarty w punkcie poprzednim nale ż y odnie ść tak ż e do rozstrzygni ę cia zawartego w tym punkcie decyzji. St ą d orzeczono, jak w pkt. VI 2 sentencji. VII. Zgodnie z art. 75 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów organ antymonopolowy rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie. W my ś l art. 72 ww. ustawy, je ż eli post ę powanie zosta ł o wszcz ę te z urz ę du i w jego wyniku organ antymonopolowy stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy, przedsi ę biorca, który dopu ś ci ł si ę tego naruszenia, zobowi ą zany jest ponie ść koszty tego post ę powania. Przeciwko Nowej Itace Sp. z o.o. wszcz ę to dwa post ę powania w sprawie stosowania przez ni ą praktyk naruszaj ą cy zbiorowe interesy konsumentów. Jedno post ę powanie, w zakresie okre ś lonym w punkcie III i IV niniejszej decyzji, wszcz ę to z urz ę du, drugie, w pozosta ł ym zakresie okre ś lonym niniejsz ą decyzj ą , na wniosek Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Bydgoszczy. Ww. post ę powania po łą czono do wspólnego rozpoznania Postanowieniem nr 3 z dnia 11. 03. 2005r. W niniejszym postanowieniu orzeka si ę , co do kosztów poniesionych w zwi ą zku z dzia ł aniami podejmowanymi z urz ę du. W ich wyniku, w punkcie III i IV sentencji niniejszej decyzji organ antymonopolowy stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kosztami niniejszego post ę powania dla organu antymonopolowego, s ą wydatki zwi ą zane z korespondencj ą pomi ę dzy organem antymonopolowym, a przedsi ę biorc ą w zakresie dotycz ą cym post ę powania przeciwko Nowej Itace Sp. z o.o. prowadzonego z urz ę du. W zwi ą zku z powy ż szym organ antymonopolowy postanowi ł obci ąż y ć Now ą Itak ę Sp. z o.o. z kosztami post ę powania w wysoko ś ci 120 z ł (s ł ownie: stu dwudziestu z ł otych). Koszty niniejszego post ę powania przedsi ę biorca obowi ą zany jest wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. 19 Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. Na postanowienie zawarte w punkcie VII, na podstawie art. 78 ust. 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z 479 28 § 1 pkt 2 k.p.c. przys ł uguje za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie –S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia dor ę czenia. DYREKTOR DELEGATURY URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W KATOWICACH Alicja Kral 20