RKT-62/2004

1 DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dn. 29.10.2004r. RKT-430-03/04/SB DECYZJA Nr 62/2004 Na podstawie art. 102 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2003r. Nr 86, poz. 804 z zm. Dz.U. z 2003r. Nr 170, poz. 1652, Dz.U. z 2004r. Nr 93, poz. 891 oraz Nr 96, poz. 959) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 z pó ź n. zm.), po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania w sprawie na ł o ż enia kary pieni ęż nej, – w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: nak ł ada si ę na Krajow ą Agencj ę Nak ł adów Finansowych „KAPITA Ł ” Sp. z o.o., ul. Podmiejska w Rybniku kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 290 095,5 z ł (s ł ownie: dwie ś cie dziewi ęć dziesi ą t tysi ę cy dziewi ęć dziesi ą t pi ęć z ł otych i pi ęć dziesi ą t groszy), co stanowi równowarto ść 61 500 euro, tj. 500 euro za ka ż dy dzie ń zw ł oki w wykonaniu decyzji nr RKT- 15/2003 z dnia 30.05.2003r. wydanej na podstawie art. 23c ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowej interesy konsumentów, poczynaj ą c od dnia 18.07.2003r. do dnia 18.11.2003r. tj. 123 dni, p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa. II Na podstawie art. 72 w zwi ą zku z art. 75 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2003r. Nr 86, poz. 804 z zm. Dz.U. z 2003r. Nr 170, poz. 1652, Dz.U. z 2004r. Nr 93, poz. 891 oraz Nr 96, poz. 959) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 z pó ź n. zm.), po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania w sprawie na ł o ż enia kary pieni ęż nej, - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: obci ąż a si ę Krajow ą Agencj ę Nak ł adów Finansowych „KAPITA Ł ” Sp. z o.o., ul. Podmiejska w Rybniku, kosztami opisanego na wst ę pie post ę powania w sprawie na ł o ż enia kary pieni ęż nej, oraz zobowi ą zuje si ę tego przedsi ę biorc ę do zwrotu Prezesowi Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów w kwocie 50 PLN (s ł ownie: pi ęć dziesi ą t z ł otych). Uzasadnienie W dniu 30.05.2003r., po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – zwany dalej organem antymonopolowym wyda ł decyzj ę Nr RKT-15/2003, w której nakaza ł zaniechanie stosowania przez przedsi ę biorc ę Krajow ą Agencj ę Nak ł adów Finansowych „KAPITA Ł ” Sp. z o.o., ul. Podmiejska, 44-207 Rybnik – zwanego dalej KAPITA Ł praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów okre ś lonej w art. 23a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2003r. Nr 86, poz. 804 z zm. Dz.U. z 2003r. Nr 170, poz. 1652, Dz.U. z 2004r. Nr 93, poz. 891 oraz Nr 96, poz. 959) – zwanej dalej ustaw ą antymonopolow ą , polegaj ą cej na stosowaniu przez KAPITA Ł w ogólnych warunkach umowy, której przedmiotem jest umo ż liwienie na okre ś lonych w umowie zasadach cz ł onkostwo Inwestora w Funduszu „KAPITA Ł ”, obowi ą zuj ą cych w dacie kontroli przeprowadzonej w siedzibie firmy w dniu 12.02.2003r., postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 Kodeksu post ę powania cywilnego, o nast ę puj ą cej tre ś ci: „1. W ci ą gu 3 (trzech) miesi ę cy licz ą c od zako ń czenia planu ratalnego, „KAPITA Ł ” dokona ostatecznej likwidacji Funduszu. 2. Fundusze, jakie ewentualnie pozostan ą po likwidacji Funduszu zostan ą przeznaczone na: a) pokrycie strat powsta ł ych w Funduszu z powodów niezawinionych przez „KAPITA Ł ” (np.: niemo ż no ść wyegzekwowania zad ł u ż enia od Inwestora Funduszu lub por ę czycieli), b) wyp ł at ę rat podstawowych Inwestorom Funduszu, którym nie zosta ł o przydzielone dobro, a którzy zrezygnowali lub zostali wykluczeni, zgodnie z zasadami okre ś lonymi w art. 14 i art. 15. 3. Je ż eli b ę d ą ce w dyspozycji „KAPITA Ł ” ś rodki finansowe b ę d ą niewystarczaj ą ce dla ca ł kowitego zaspokojenia wierzytelno ś ci w powy ż szej kolejno ś ci p ł atno ś ci, nale ż no ś ci b ę d ą dokonywane proporcjonalnie do wysoko ś ci wp ł at ka ż dego Inwestora Funduszu. 4. Jakiekolwiek zmniejszenie si ę Funduszu, wywo ł ane przez zdarzenie nie wymienione w umowie i niezale ż ne od „KAPITA Ł ” mog ą wp ł yn ąć na wysoko ś ci rozliczenia z Inwestorem Funduszu” Jako ś rodek wykonania nakazu organ antymonopolowy na podstawie art. 23c) ust. 2 ustawy antymonopolowej okre ś li ł KAPITA Ł , ś rodki usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, polegaj ą ce na zaniechaniu stosowania niedozwolonego postanowienia umownego w umowach niewykonanych w dacie otrzymania decyzji, a tak ż e nowych umowach zawieranych po tej dacie. Wobec uprawomocnienia si ę w/w decyzji, w dniu 16.09.2003r. zosta ł o wszcz ę te z urz ę du, na podstawie art. 43 ust. 1 i 2 ustawy antymonopolowej post ę powanie wyja ś niaj ą ce, w sprawie ustalenia, czy w/w decyzja zosta ł a wykonana. W toku tego post ę powania w dniu 20.10.2003r. przeprowadzona zosta ł a kontrola w siedzibie KAPITA Ł , w trakcie, której zgromadzono dokumenty, które pos ł u ż y ł y do oceny dzia ł alno ś ci KAPITA Ł w zakresie przedmiotu post ę powania. W trakcie przedmiotowej kontroli Prezes Zarz ą du w formie o ś wiadczenia (Karta nr 24) z ł o ż y ł wyja ś nienia, i ż od dnia 01.05.2003r. przy zawieraniu umów z konsumentami zacz ął obowi ą zywa ć nowy wzorzec umowy o zmienionej tre ś ci ogólnych warunków umowy. Jako dowód na wprowadzenie zmiany przedstawiono umow ę zawart ą w dniu 05.05.2003r. oraz 13.10.2003r. (Karty nr 13-14, 17-18). Dodatkowo w przedmiotowym o ś wiadczeniu Prezes Zarz ą du wyja ś ni ł , i ż konsumenci, którzy zawarli umowy w oparciu o kwestionowany w decyzji wzorzec umowny nie zostali w ż aden sposób poinformowani o nieobowi ą zywaniu przy realizacji ich umów postanowienia zakwestionowanego w w/w decyzji. Na podstawie analizy tre ś ci dokumentów zgromadzonych w trakcie post ę powania kontrolnego, organ antymonopolowy ustali ł , i ż decyzja nie zosta ł a wykonana, a zatem nast ą pi ł o naruszenie przepisów ustawy uzasadniaj ą ce wszcz ę cie post ę powania w sprawie na ł o ż enia na przedsi ę biorc ę kary pieni ęż nej przewidzianej w art. 102 ust. 1 ustawy antymonopolowej. Organ antymonopolowy uzna ł , i ż KAPITA Ł nie wykona ł nakazu okre ś lonego w w/w decyzji zarówno w stosunku do umów zawartych a niewykonanych w dniu otrzymania decyzji, jak i w stosunku do nowych umów zawieranych po dniu otrzymania decyzji. 3 Wobec powy ż szego organ antymonopolowy w dniu 23.04.2004r. wszcz ął post ę powanie w sprawie na ł o ż enia na KAPITA Ł , kary pieni ęż nej z powodu niewykonania decyzji organu antymonopolowego Nr RKT-15/2003 z dnia 30.05.2003r., uznaj ą cej dzia ł anie KAPITA Ł za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, wskazan ą w art. 23a ustawy antymonopolowej, polegaj ą c ą na stosowaniu przez KAPITA Ł w ogólnych warunkach umowy, której przedmiotem jest umo ż liwienie na okre ś lonych w umowie zasadach cz ł onkostwo Inwestora w Funduszu „KAPITA Ł ”, obowi ą zuj ą cych w dacie kontroli przeprowadzonej w siedzibie firmy w dniu 12.02.2003r., postanowienia wzorców umów, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 Kodeksu post ę powania cywilnego. Postanowienie o wszcz ę ciu post ę powania w sprawie na ł o ż enia kary zosta ł o wys ł ane na adres KAPITA Ł zgodny z KRS, jednak Poczta Polska zwróci ł a je z adnotacj ą , i ż biuro zosta ł o zlikwidowane. W celu dochowania wszelkich formalno ś ci postanowienie to zosta ł o ponownie wys ł ane na adres wynikaj ą cy z KRS za zwrotnym potwierdzeniem odbioru w dniu 23.06.2004r. (Karty nr 32-38). W celu sprawdzenia, czy KAPITA Ł dokona ł jakichkolwiek zmian w danych zamieszczonych w KRS dotycz ą cych siedziby przedsi ę biorcy, a tak ż e, czy KAPITA Ł nie zg ł osi ł upad ł o ś ci lub nie zosta ł postawiony w stan likwidacji, organ antymonopolowy zwróci ł si ę o aktualizacj ę danych do KRS. Odpowied ź otrzymana z KRS z dnia 09.06.2004r. (Karta nr 47) potwierdzi ł a aktualno ść danych posiadanych przez organ antymonopolowy. W trakcie przedmiotowego post ę powania korespondencj ę prowadzono na adres wed ł ug KRS. Bior ą c pod uwag ę art. 61 § 4 k.p.a. stanowi ą cego, i ż o wszcz ę ciu post ę powania z urz ę du nale ż y zawiadomi ć wszystkie osoby b ę d ą ce stronami w sprawie. Zgodnie z art. 45 k.p.a. jednostkom organizacyjnym i organizacjom spo ł ecznym dor ę cza si ę pisma w lokalu ich siedziby do r ą k osób uprawnionych do odbioru pism. Zgodnie z postanowieniem S ą du Najwy ż szego - Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpiecze ń Spo ł ecznych z dnia 5 pa ź dziernika 1994 r. III ARN 54/94, w rozumieniu art. 45 k.p.a. spó ł ka z ograniczona odpowiedzialno ś ci ą jest jednostk ą organizacyjn ą . W przedmiotowym przypadku zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania zosta ł o wys ł ane na adres zgodny z wpisem do Krajowego Rejestru S ą dowego. Wys ł ane dwukrotnie zawiadomienie zosta ł o zwrócone z adnotacj ą „firma zlikwidowana pod wskazanym adresem”. Dlatego te ż uznane zosta ł o, dor ę czenie postanowienia o wszcz ę ciu za skuteczne. Tak wi ę c organ antymonopolowy umo ż liwi ł KAPITA Ł zaj ę cie stanowiska w sprawie zarzutów postawionych we wszcz ę ciu. Organ Antymonopolowy zwa ż y ł co nast ę puje. Zgodnie z art. 102 ust. 1 ustawy antymonopolowej, organ antymonopolowy mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorców, w drodze decyzji, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci stanowi ą cej równowarto ść od 500 do 10 000 euro za ka ż dy dzie ń zw ł oki w wykonaniu decyzji wydanych na podstawie art. 9, art. 11a ust. 1, art. 18 ust. 1, art. 19 ust. 1, art. 20 ust. 2 i ust. 4 i art. 23c oraz art. 88 ust. 1 i ust. 3, postanowie ń wydanych na podstawie art. 60 ust. 1 lub wyroków s ą dowych w sprawach z zakresu praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę , praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów oraz koncentracji; kar ę pieni ęż n ą nak ł ada si ę , licz ą c od daty wskazanej w decyzji. Dlatego te ż organ antymonopolowy mo ż e na ł o ż y ć kar ę na przedsi ę biorc ę , który nie wykona ł nakazu zaniechania stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Oceniaj ą c niniejsz ą spraw ę , organ antymonopolowy bada ł , czy KAPITA Ł podj ął dzia ł ania maj ą ce na celu usuni ę cie trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w celu wykonania nakazu, polegaj ą ce na zaniechaniu stosowania niedozwolonego postanowienia umownego w umowach niewykonanych w dacie otrzymania decyzji, a tak ż e nowych umowach zawieranych po tej dacie. W zwi ą zku z tym w celu usuni ę cia skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów konieczne by ł o takie dokonanie zmian w tre ś ci ogólnych warunków umów, aby nie narusza ł y one interesów konsumentów. 4 W sprawie wykonania nakazu dotycz ą cego zaniechania stosowania niedozwolonego postanowienia umownego w umowach zawartych, a niewykonanych w dniu otrzymania decyzji, organ antymonopolowy opar ł si ę na o ś wiadczeniu Prezesa Zarz ą du (Karta nr 24). Z o ś wiadczenia tego wynika, i ż KAPITA Ł nie podj ął , ż adnych dzia ł a ń , które mia ł yby na celu zaniechanie stosowania niedozwolonego postanowienia umownego zamieszczonego w umowach zawartych z konsumentami przed dniem otrzymaniem decyzji. Fakt, i ż KAPITA Ł nie rozliczy ł si ę do dnia 18.11.2003r. z osobami, które odst ą pi ł y od realizacji umowy, lub zosta ł y wykluczone potwierdza fakt, i ż zakwestionowane postanowienie nadal jest wi ążą ce, a wi ę c rozliczenie ś rodków, które konsumenci wnie ś li na rzecz grup zostanie dokonane dopiero po likwidacji grup. (o ś wiadczenie z dnia 18.11.2003r. Karta nr 43). Organ antymonopolowy kwestionuj ą c postanowienie stosowane w umowach zawieranych przez KAPITA Ł , gdy ż to ż same postanowienie zosta ł o wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych, kierowa ł si ę faktem, i ż pomimo literalnych rozbie ż no ś ci w ich tre ś ci, w taki sam sposób definiuj ą procedury, które podejm ą przedsi ę biorcy dotycz ą ce likwidacji grupy. Poniewa ż , kwestionowany zapis zosta ł uznany za niedozwolone postanowienie umowne przez S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, mo ż e on by ć uznawany za naruszaj ą cy interes konsumentów oraz dobre obyczaje. Poniewa ż jednym z powodów zakazania wykorzystywania tego postanowienia, jest brak gwarancji zwrotu wniesionych ś rodków finansowych na rzecz przedsi ę biorców oraz innych cz ł onków grup, umowy zawarte, a niewykonane powinny zosta ć zmienione w taki sposób, aby nie narusza ł y interesów konsumentów. Dlatego te ż , niezb ę dne jest, aby KAPITA Ł dokona ł zmiany tre ś ci kwestionowanego postanowienia umów zawartych a niewykonanych w dacie otrzymania decyzji. Dlatego te ż , brak dzia ł a ń KAPITA Ł , które doprowadzi ł yby do zmiany tre ś ci umów, w których zamieszczony by ł kwestionowany zapis, poprzez zaniechanie jego stosowania, zosta ł oceniony jako niewykonanie nakazu okre ś lonego w decyzji Nr RKT-15/2003. W sprawie wykonania nakazu dotycz ą cego zaniechania stosowania niedozwolonego postanowienia umownego w umowach zawartych po dacie otrzymania decyzji, organ antymonopolowy zweryfikowa ł tre ś ci umów zawieranych po 04.06.2003r. Jak wynika z o ś wiadczenia Prezesa Zarz ą du KAPITA Ł (Karta nr 24) od dnia 01.05.2003r. zmieniony zosta ł wzorzec umowny w oparciu, o który KAPITA Ł zawiera ł umowy z konsumentami, jako dowód wprowadzenia zmian przedstawiona zosta ł a umowa zawarta w dniu 05.05.2003r. (Karty nr 13-14). Tre ść kwestionowanego postanowienia zosta ł a zmieniona w taki sposób, i ż otrzyma ł on brzmienie (Karta nr 14 - verte): „art. 17 Likwidacja Funduszu 1 W ci ą gu 3 (trzech) miesi ę cy, licz ą c od zako ń czenia planu ratalnego „KAPITA Ł ” dokona ostatecznej likwidacji FUNDUSZU. 2. Ś rodki Finansowe, jakie ewentualnie pozostan ą po likwidacji Funduszu, zostan ą rozliczone na pokrycie udokumentowanych strat „KAPITA Ł ”, zwi ą zanych z nieterminowym regulowaniem p ł atno ś ci przez Inwestorów Funduszu, a nast ę pnie proporcjonalnie do wielko ś ci wp ł aconych kwot rozdzielone miedzy Inwestorów. 3. Jakiekolwiek zmniejszenie si ę Funduszu, wywo ł ane przez zdarzenie nie wymienione w umowie i niezale ż ne od „KAPITA Ł ” mog ą wp ł ywa ć na wysoko ś ci rozliczenia z Inwestorem Funduszu.” W decyzji Nr RKT-15/2003 postanowienie stosowane przez KAPITA Ł zosta ł o uznane za niedozwolone, z uwagi na fakt, i ż by ł o to ż same z postanowieniem uznanym za niedozwolone wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Antymonopolowego (obecnie S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów) z dnia 27 lutego 2002r. Sygn. akt XVII Amc 27/01, a do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych wpisane w dniu 23 sierpnia 2002r. W sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Biuro Po ś rednictwa Handlowo-Finansowego MeCom Sp. z o.o. w Szczecinie. 5 W sprawie to ż samych postanowie ń umownych S ą d Okr ę gowy w Warszawie - S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyda ł kolejne orzeczenia stwierdzaj ą ce, i ż s ą one niedozwolonymi postanowieniami umownymi. Postanowienie uznane za niedozwolone orzeczeniem z dnia 27 listopada 2002r. Sygn. akt XVII Amc 56/01 wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 25 marca 2003r. pod numerem 34, w sprawie z powództwa Powiatowego Rzecznika Konsumentów w Bielsku-Bia ł ej przeciwko Towarzystwu Finansowemu „PRESTIGE” Sp. z o.o.. w Katowicach (obecnie Towarzystwu Wspierania Przedsi ę biorczo ś ci „Inwestor” Sp. z o.o. z siedzib ą w Katowicach). Postanowienie uznane za niedozwolone orzeczeniem z dnia 2 grudnia 2002r. Sygn. akt XVII Amc 58/01 wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 14 sierpnia 2003r. pod numerem 49, w sprawie z powództwa Powiatowego Rzecznika Konsumentów w Bielsku-Bia ł ej przeciwko Polskiej Grupie Kapita ł owej „Kredyt” Sp. z o.o. z siedzib ą w Krakowie. Postanowienie uznane za niedozwolone orzeczeniem z dnia 21 sierpnia 2002r. Sygn. akt XVII Amc 50/01 wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 14 sierpnia 2003r. pod numerami 72, 73 i 74, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Mi ę dzynarodowej Korporacji Gospodarczej „InCo” Sp. z o.o. w Tychach). W wyroku S ą du Apelacyjnego w Warszawie, Wydzia ł I Cywilny z dnia 27 czerwca 2003r. Sygn. akt I ACa 1412/02, dodatkowo stwierdzone zosta ł o, i ż powy ż sze postanowienia s ą sprzeczne z art. 383 3 pkt 2, 11 i 21 k.c. Wprowadzenie arbitralnie ogólnych zasad (wskazanych w powy ż szych postanowieniach umowy) pokrywania strat i przeznaczania funduszy jakie ewentualnie mia ł y pozosta ć po likwidacji grupy, przenosi odpowiedzialno ść spó ł ki wzgl ę dem konsumenta za nienale ż yte wykonane umowy na innych cz ł onków grupy (a wiec równie ż konsumentów). S ą d uzna ł , i ż oceniane zapisy zawarte we wzorcu umowy sprzeczne s ą ponadto z art. 383 3 pkt 12 k.c. Wy łą czaj ą bowiem w przypadku braku funduszy (niezale ż nie od przyczyn takiego stanu rzeczy) mo ż liwo ść zwrotu cz ł onkom grupy, którzy zrezygnowali b ą d ź zostali wykluczeni z systemu spe ł nionego przez nich ca ł o ś ci b ą d ź cz ęś ci ś wiadczenia. Zgodnie z art. 385 1 § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wi ążą go, je ż eli kszta ł tuj ą jego prawa i obowi ą zki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy. S ą d dokonuj ą c oceny postanowienia umownego ocenia okre ś lony zapis, i w momencie jego wpisania do rejestru klauzula przestaje by ć postanowieniem jakiej ś umowy, a stosuje si ę samodzielnie funkcjonuj ą c ą zasad ą , która zosta ł a zakwestionowana. Ze wzgl ę du na rozszerzon ą skuteczno ść klauzul (art. 479 43 K.p.c), spe ł niaj ą one funkcj ę podobn ą do przepisów prawa. Tak wi ę c, dokonuj ą c oceny tre ś ci postanowie ń umownych wykorzystywanych przez przedsi ę biorców we wzorcach umownych nale ż y wykorzystywa ć regu ł y interpretacji wykszta ł cone w nauce prawa i praktyce orzeczniczej (wyk ł adnia j ę zykowa, systemowa, funkcjonalna). St ą d te ż , niedozwolone b ę d ą takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w „hipotezie” klauzuli wpisanej do rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . Nie jest zatem konieczna dok ł adna, literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej. Analiza porównawcza postanowienia, które od 01.05.2003r. KAPITA Ł stosowa ł w umowach zawieranych z konsumentami z wcze ś niejszym odpowiadaj ą cym mu postanowieniem, oraz postanowieniami wpisanymi do rejestru, wykaza ł a, i ż w taki sam sposób reguluj ą one procedury post ę powania w przypadku likwidacji Funduszu. Postanowienia wpisane do rejestru, jak i postanowienia stosowane przez KAPITA Ł wprowadzaj ą arbitralnie ogóln ą zasad ę pokrywania strat i przeznaczania funduszy jakie ewentualnie mia ł y pozosta ć po likwidacji grupy, przez co przeniesiona zosta ł a 6 odpowiedzialno ść administratorów Funduszy wzgl ę dem konsumentów za nienale ż yte wykonane umowy na innych cz ł onków grupy. Po pierwsze obci ąż enie stratami spowodowanymi zarówno przez innych cz ł onków grupy, jak i przez bli ż ej nieokre ś lone zdarzenia wprowadza odpowiedzialno ść zbiorow ą cz ł onków grupy. W nowej tre ś ci postanowienia stosowanego przez KAPITA Ł wskazano tak jak i w innych przypadkach, ż e wszelkie powsta ł y w grupie straty b ę d ą obci ąż a ł y proporcjonalnie wszystkich uczestników grupy – bez sprecyzowania tego poj ę cia. Niewiadomo wi ę c, czy wi ę ksze obci ąż enie dotyczy ć b ę dzie cz ł onków grupy, którzy wp ł acili wy ż sze kwoty, czy te ż odwrotnie. Zapisy te w istocie oznaczaj ą , ż e spó ł ka nie ponosi odpowiedzialno ś ci za wadliwe funkcjonowanie systemu na skutek dzia ł a ń poszczególnych cz ł onków grupy, czy te ż innych zdarze ń , ale podejmuje jednostronnie decyzje o obci ąż eniu t ą odpowiedzialno ś ci ą (i zakresie obci ąż enia) innych cz ł onków grupy, którzy nie s ą przecie ż pomi ę dzy sob ą zwi ą zani jakimkolwiek w ę z ł em obligacyjnym. Z tych wzgl ę dów nowe postanowienie wzorca umowy stosowane przez KAPITA Ł , tak jak i zakwestionowane oraz postanowienia wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych sprzeczne s ą z 383 3 pkt 2, 11 i 21 k.c. Oceniany nowy zapis KAPITA Ł zawarty we wzorcu umowy jest sprzeczny ponadto z art. 383 3 pkt 12 k.c. Wy łą cza bowiem w przypadku braku funduszy (niezale ż nie od przyczyn takiego stanu rzeczy) mo ż liwo ść zwrotu cz ł onkom grupy, którzy zrezygnowali b ą d ź zostali wykluczeni z systemu spe ł nionego przez nich ca ł o ś ci b ą d ź cz ęś ci ś wiadczenia. Ten sam zarzut wy łą czenia mo ż liwo ś ci zwrotu ś rodków finansowych cz ł onkom grupy by ł postawiony zakwestionowanemu postanowieniu umownemu stosowanemu przez KAPITA Ł w decyzji oraz postanowieniom wpisanym do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. W zwi ą zku z powy ż szym nale ż a ł o uzna ć , i ż zmiany wprowadzone do wzorca umownego obowi ą zuj ą cego od 01.05.2003r. nie mog ą zosta ć uznane za wykonanie nakazu okre ś lonego w decyzji nr RKT-15/2003, gdy ż nie spowodowa ł y one zmian w zakresie sposobu likwidacji Funduszu, w taki sposób i ż proces likwidacji kszta ł towa ł by prawa i obowi ą zki w sposób zgodny z dobrymi obyczajami oraz by ł by zgodny z interesem konsumentów. Decyzja zosta ł a dostarczona KAPITA Ł w dniu 04.06.2003r. i z uwagi na nie zaskar ż enie jej przez KAPITA Ł , uprawomocni ł a si ę w dniu 18.06.2003r. Zak ł adaj ą c, i ż wystarczaj ą cym terminem na dokonanie zmian w tre ś ci umów zawartych, a niewykonanych w dacie otrzymania decyzji jest jeden miesi ą c, decyzja nr RKT-15/2003. powinna zosta ć wykonana z dniem 18.07.2003r. W konsekwencji przyj ąć nale ż a ł o, ż e od powy ż szej daty rozpocz ął si ę okres zw ł oki w jej wykonaniu. Maj ą c powy ż sze na uwadze, organ antymonopolowy uzna ł , ż e brak jest podstaw do odst ą pienia od na ł o ż enia kary pieni ęż nej, okre ś lonej w art. 102 ust. 1 ustawy antymonopolowej, przyjmuj ą c zasad ę , ż e kara ma spe ł nia ć funkcj ę zarówno prewencyjn ą , jak i represyjn ą . Przeprowadzona w dniu 18.11.2003r. kontrola w siedzibie KAPITA Ł dostarczy ł a dodatkowe informacje dotycz ą ce jej dzia ł alno ś ci. Na dzie ń 18.11.2003r. KAPITA Ł mia ł a zawartych (…) umów, z czego (…) osób zosta ł o wykluczonych b ą d ź zrezygnowa ł o z realizacji umowy. Łą cznie do tego dnia Klienci na rzecz KAPITA Ł oraz wspólnego funduszu wp ł acili (…) z ł , przy czym ż adna osoba nie zosta ł a rozliczona. Rozwa ż aj ą c wysoko ść kary Prezes Urz ę du uwzgl ę dni ł okres, jaki by ł niezb ę dny do wykonania decyzji, jak równie ż i to, ż e kara powinna spe ł ni ć funkcj ę represyjn ą . Ustalaj ą c termin od którego w opinii organu antymonopolowego decyzja powinna by ć wykonana ze wzgl ę du na du żą ilo ść umów zawartych przez KAPITA Ł , a tak ż e konieczno ść zmiany tre ś ci umów zawartych, a niewykonanych w dniu otrzymania decyzji, organ antymonopolowy, przyj ął , i ż termin 1 miesi ą ca od uprawomocnienia si ę by ł wystarczaj ą cym terminem na dokonanie zmiany sposobu dzia ł alno ś ci, tak wi ę c w opinii organu antymonopolowego z dniem 18.07.2003r. relacje pomi ę dzy KAPITA Ł , a konsumentami, którzy zawarli wcze ś niej umowy powinny regulowa ć zmienione postanowienia. Z uwagi na 7 fakt, i ż w trakcie prowadzonego post ę powania w sprawie na ł o ż enia kary z tytu ł u niewykonania decyzji organ antymonopolowy nie móg ł udowodni ć , i ż po dniu 18.11.2003r. KAPITA Ł nadal nie wykonywa ł przedmiotowej decyzji, postanowi ł na ł o ż y ć kar ę za ka ż dy dzie ń opó ź nienia w wykonaniu decyzji w sprawie, których posiada dowody. Tak wi ę c przyj ę to, i ż decyzja nie by ł a wykonana przez okres 123 dni. W dniu wydania decyzji stwierdzaj ą cej stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów obowi ą zywa ł a ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. 2003r. z Nr 86, poz. 804), która zgodnie z art. 102 ust. 1 stanowi ł , i ż Prezes Urz ę du mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorców w drodze decyzji, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci stanowi ą cej równowarto ść od 10 do 1 000 euro za ka ż dy dzie ń zw ł oki w wykonaniu decyzji wydanych na podstawie art. 9 ust. 1, art. 19 ust. 1 i art. 20 ust. 2 i 4 oraz art. 23c (...); kar ę pieni ęż n ą nak ł ada si ę licz ą c od daty wskazanej w decyzji. Natomiast w dniu wydania decyzji nak ł adaj ą cej kar ę obowi ą zuje ju ż nowa tre ść art. 102 ust. 1, która zosta ł a zmieniona ustaw ą z dnia 16 kwietnia 2004r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2004r. Nr 93, poz. 891). Art. 102 ust. 1 ustawy antymonopolowej otrzyma ł brzmienie, Prezes Urz ę du mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorców, w drodze decyzji, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci stanowi ą cej równowarto ść od 500 do 10 000 euro za ka ż dy dzie ń zw ł oki w wykonaniu decyzji wydanych na podstawie art. 9, art. 11a ust. 1, art. 18 ust. 1, art. 19 ust. 1, art. 20 ust. 2 i ust. 4 i art. 23c oraz art. 88 ust. 1 i ust. 3, postanowie ń wydanych na podstawie art. 60 ust. 1 lub wyroków s ą dowych w sprawach z zakresu praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę , praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów oraz koncentracji; kar ę pieni ęż n ą nak ł ada si ę , licz ą c od daty wskazanej w decyzji. Zgodnie z wyrokiem S ą du Najwy ż szego z dnia 09.03.2004r. Sygn. akt III SK 19/04 na gruncie przepisów prawa antymonopolowego, w przypadku nak ł adania kar pieni ęż nych zastosowanie ma nast ę puj ą ca prawno materialna regu ł a mi ę dzyczasowa (intertemporalna): „Je ż eli w czasie orzekania obowi ą zuje ustawa inna ni ż w czasie pope ł nienia przest ę pstwa, stosuje si ę ustaw ę now ą , jednak ż e nale ż y stosowa ć ustaw ę obowi ą zuj ą c ą poprzednio, je ż eli jest wzgl ę dniejsza dla sprawcy” (art. 4 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz.U. z 1997r. Nr 88, poz. 553) oraz „Je ż eli w czasie orzekania obowi ą zuje ustawa inna ni ż w czasie pope ł nienia wykroczenia, stosuje si ę ustaw ę now ą , jednak ż e nale ż y stosowa ć ustaw ę obowi ą zuj ą c ą poprzednio, je ż eli jest wzgl ę dniejsza dla sprawcy” (art. 2 § 1 ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykrocze ń (Dz.U. z 1971r. Nr 12, poz. 114 z zm.). Z dniem 03.08.2004r., wesz ł a w ż ycie nowelizacja ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jednolity: Dz. U. 2003 r. Nr 153 poz. 1503 z pó ź n.zm.), która w art. 24b ust. 1, 2, 3 i 4 stanowi, i ż : ust. 1 Kto, wbrew warunkom okre ś lonym w ustawie, prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą polegaj ą c ą na zarz ą dzaniu mieniem gromadzonym w ramach grupy z udzia ł em konsumentów w celu finansowania zakupów w systemie konsorcyjnym, podlega karze pozbawienia wolno ś ci od 3 miesi ę cy do lat 5. ust. 2. Tej samej karze podlega, kto, wbrew warunkom okre ś lonym w ustawie, organizuje grup ę konsumentów, o której mowa w ust. 1. ust. 3. Je ż eli warto ść mienia zgromadzonego w celu finansowania zakupów w systemie konsorcyjnym jest wielka, sprawca czynu okre ś lonego w ust. 1 lub 2 podlega karze pozbawienia wolno ś ci od 6 miesi ę cy do lat 8. ust. 4. Karom okre ś lonym w ust. 1-3 podlega tak ż e ten, kto dopuszcza si ę czynów w nich okre ś lonych, dzia ł aj ą c w imieniu lub w interesie przedsi ę biorcy prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą okre ś lon ą w art. 17e ust. 1 lub 2. Natomiast zgodnie z art. 17e ust. 1 i 2 w/w ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji czynem nieuczciwej konkurencji jest prowadzenie dzia ł alno ś ci gospodarczej polegaj ą cej na zarz ą dzaniu mieniem gromadzonym w ramach grupy z udzia ł em konsumentów utworzonej w celu finansowania zakupu praw, rzeczy ruchomych, nieruchomo ś ci lub us ł ug na rzecz 8 uczestników grupy (system konsorcyjny) oraz czynem nieuczciwej konkurencji jest równie ż organizowanie grupy z udzia ł em konsumentów w celu finansowania zakupów w systemie konsorcyjnym, o którym mowa w ust. 1. Celem w/w nowelizacji ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji by ł o zakazanie dzia ł alno ś ci, firm organizuj ą cych grupy osób, zarz ą dzaj ą cych mieniem gromadzonym w ramach grupy w celu finansowania zakupów. Dlatego te ż organ antymonopolowy dokonuj ą c oceny charakteru us ł ugi oferowanej przez KAPITA Ł , sprawdzi ł , i ż warunki umowy zawieranej z konsumentami przez KAPITA Ł , które zosta ł y poddane ocenie w decyzji Nr RKT-15/2003 posiadaj ą cechy dzia ł alno ś ci, zakazanej w/w ustaw ą o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Zgodnie ze stanem prawnym obowi ą zuj ą cym w momencie uprawomocnienia si ę decyzji stwierdzaj ą cej stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, Prezes Urz ę du móg ł na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę w drodze decyzji kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci stanowi ą cej równowarto ść od 10 do 1 000 euro za ka ż dy dzie ń zw ł oki w wykonaniu decyzji wydanej na podstawie art. 23c. Tak wi ę c bior ą c pod uwag ę , i ż dzia ł alno ść KAPITA Ł opisana w umowie, która zosta ł a poddana ocenie, jest to ż sam ą dzia ł alno ś ci ą opisan ą w w/w ustawie o zmianie ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, mo ż na stwierdzi ć , i ż ra żą co godzi ł a ona w interesy konsumentów, którzy zawarli umowy z KAPITA Ł , a tak ż e poniewa ż pos ł ugiwanie si ę postanowieniami wpisanymi do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych jest bezprawne oraz narusza dobre obyczaje, organ antymonopolowy, uzna ł , i ż uzasadnionym jest na ł o ż enie kary w wysoko ś ci 500 euro za ka ż dy dzie ń niewykonania decyzji, która wed ł ug przepisów obowi ą zuj ą cych w okresie prowadzenia nieuczciwych praktyk, tj. w okresie od dnia 18.07.2003r. do dnia 18.11.2003r. stanowi ł a 50% warto ś ci dopuszczalnej kary. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze organ antymonopolowy okre ś laj ą c wysoko ść kary uzna ł , i ż celowym jest na ł o ż enie na KAPITA Ł kary wynosz ą cej 290 095,50 z ł (s ł ownie: dwie ś cie dziewi ęć dziesi ą t tysi ę cy dziewi ęć dziesi ą t pi ęć z ł otych i pi ęć dziesi ą t groszy), co stanowi równowarto ść 61 500 euro, tj. 500 euro za ka ż dy dzie ń zw ł oki. Warto ść euro przeliczono wed ł ug zasady wskazanej w art. 115 ustawy antymonopolowej, tj. wg kursu ś redniego walut obcych og ł oszonego przez Narodowy Bank Polski w ostatnim dniu roku kalendarzowego, poprzedzaj ą cego rok na ł o ż enia kary, czyli 31 grudnia 2003r., który w tym dniu wynosi ł 4,7170 z ł . Uwzgl ę dniaj ą c powy ż sze orzeczono, jak w pkt I sentencji. Na podstawie art. 72 ustawy antymonopolowej, je ż eli post ę powanie zosta ł o wszcz ę te z urz ę du i w jego wyniku Prezes Urz ę du stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy, przedsi ę biorca lub zwi ą zek przedsi ę biorców, który dopu ś ci ł si ę tego naruszenia, zobowi ą zany jest ponie ść koszty post ę powania. Zgodnie z art. 75 ustawy antymonopolowej, organ antymonopolowy rozstrzyga o kosztach, w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie. Post ę powanie przeciwko KAPITA Ł w sprawie na ł o ż enia kary pieni ęż nej, zosta ł o wszcz ę te z urz ę du. Na decyzji stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy antymonopolowej. Kosztami niniejszego post ę powania dla organu antymonopolowego, s ą wydatki w wysoko ś ci 50 z ł zwi ą zane z korespondencj ą pomi ę dzy organem antymonopolowym a przedsi ę biorc ą . W zwi ą zku z powy ż szym organ antymonopolowy postanowi ł obci ąż y ć KAPITA Ł kosztami post ę powania w wysoko ś ci 50 z ł (s ł ownie z ł otych: pi ęć dziesi ą t). Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w punkcie II sentencji decyzji. Zgodnie z art. 105 ust. 4 ustawy antymonopolowej – kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji, na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie nr: 51 10101010 00 7878 22 31 000000 w banku Warszawie w NBP o/o Warszawa. 9 Natomiast koszty niniejszego post ę powania przedsi ę biorca obowi ą zany jest wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Na postanowienie zawarte w punkcie II niniejszej decyzji, na podstawie art. 78 ust. 6 ustawy antymonopolowej w zwi ą zku z art. 479 28 § 1 pkt 2 k.p.c. przys ł uguje za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia dor ę czenia. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy antymonopolowej w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. Dyrektor Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Alicja Kral