RKT-59/2008

DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dnia 30. 09. 2008r. RKT – 61 – 74/08/AD DECYZJA Nr RKT - 59/2008 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z pó ź n. zm.) i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939), - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów przeciwko Andrzejowi L. prowadz ą cemu dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą O ś rodek Szkolenia Kierowców „Ledan” Andrzej L., ul. (...), 45 – 070 Opole: I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje si ę za naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów, niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, praktyki stosowane przez Andrzeja L. prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą O ś rodek Szkolenia Kierowców „Ledan” Andrzej L., ul. (...), 45 – 070 Opolu, polegaj ą ce na stosowaniu w zawieranych z konsumentami umowach o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych nast ę puj ą cych postanowie ń wzorca umowy, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o których mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. – Kodeks post ę powania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z pó ź n. zm.): 1. „W przypadku przyst ą pienia osoby szkolonej do szkolenia praktycznego w stanie nietrze ź wo ś ci, w stanie po u ż yciu alkoholu lub ś rodka dzia ł aj ą cego podobnie do alkoholu, osoba szkolona automatycznie zostaje skre ś lona z listy osób szkolonych bez prawa do zwrotu op ł aty za szkolenie” , 2. „ W przypadku umy ś lnego stworzenia, przez osob ę szkolon ą , zagro ż enia zdrowia lub ż ycia innych uczestników ruchu drogowego b ą d ź mienia szko ł y jazdy, osoba szkolona automatycznie zostaje skre ś lona z listy osób szkolonych bez prawa do zwrotu op ł aty za szkolenie” i stwierdza si ę zaniechanie ich stosowania z dniem 21. 07. 2008r. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nak ł ada si ę na Andrzeja L. prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą O ś rodek Szkolenia Kierowców „Ledan” Andrzej L., ul. (...), 45 – 070 Opole, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 1000 z ł (s ł ownie: jednego tysi ą ca z ł otych), p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa, z tytu ł u naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. III. Na podstawie art. 77 ust. 1 w zwi ą zku z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów obci ąż a si ę Andrzeja L. prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą 1 O ś rodek Szkolenia Kierowców „Ledan” Andrzej L., ul. (...), 45 – 070 Opole, kosztami opisanego na wst ę pie post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów oraz zobowi ą zuje si ę tego przedsi ę biorc ę do zwrotu Prezesowi Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów post ę powania w kwocie 37 z ł (s ł ownie: trzydziestu siedmiu z ł otych). Uzasadnienie W zwi ą zku z ogólnopolskim badaniem wzorców umów stosowanych przez przedsi ę biorców prowadz ą cych o ś rodki szkolenia kandydatów na kierowców, w ramach post ę powania wyja ś niaj ą cego (RKT-405-11/08/AD) przeprowadzono kontrol ę dzia ł alno ś ci Andrzeja L. (zwanego dalej tak ż e przedsi ę biorc ą ) zawieraj ą cego z konsumentami umowy o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych. W toku podj ę tych dzia ł a ń ustalono, ż e umowy zawierane przez przedsi ę biorc ę z konsumentami z wykorzystaniem regulaminu obejmuj ą przytoczone w sentencji postanowienia, co do których zachodzi ł o podejrzenie, ż e s ą one to ż same z klauzulami abuzywnymi wpisanymi do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone (zwanego dalej tak ż e rejestrem). W tych okoliczno ś ciach konieczne sta ł o si ę wszcz ę cie niniejszego post ę powania administracyjnego. Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: Andrzej L.(zwany dalej tak ż e przedsi ę biorc ą ) prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą na podstawie wpisu do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej Wójta Gminy Chrz ą stowice pod numerem (...) (dowód: karta nr 34). W ramach tej dzia ł alno ś ci ś wiadczy on na rzecz konsumentów uczestnicz ą cych w kursach nauki jazdy us ł ugi edukacyjne. Przy zawieraniu umów o ś wiadczenie us ł ug tego rodzaju przedsi ę biorca stosuje „Regulamin O ś rodka Szkolenia Kierowców Ledan” (dowód: karta nr 12, zwany dalej tak ż e regulaminem) oraz „Wniosek o obj ę cie szkoleniem (...)” (dowód: karty nr 13 – 15). Analiza tre ś ci przed ł o ż onego regulaminu wykaza ł a, ż e odpowiednio w § 3 ust. 5 i § 3 ust. 6 zawiera ł on nast ę puj ą ce postanowienia: − „W przypadku przyst ą pienia osoby szkolonej do szkolenia praktycznego w stanie nietrze ź wo ś ci, w stanie po u ż yciu alkoholu lub ś rodka dzia ł aj ą cego podobnie do alkoholu, osoba szkolona automatycznie zostaje skre ś lona z listy osób szkolonych bez prawa do zwrotu op ł aty za szkolenie”, − „W przypadku umy ś lnego stworzenia, przez osob ę szkolon ą , zagro ż enia zdrowia lub ż ycia innych uczestników ruchu drogowego b ą d ź mienia szko ł y jazdy, osoba szkolona automatycznie zostaje skre ś lona z listy osób szkolonych bez prawa do zwrotu op ł aty za szkolenie”. W toku niniejszego post ę powania, pismem z dnia 07. 07. 2008r. (dowód: karta nr 17) przedsi ę biorca poinformowa ł , ż e z kwestionowanych regulacji usunie zastrze ż enia „ bez prawa zwrotu op ł aty za szkolenie ”. W za łą czeniu do pisma z dnia 18. 07. 2008r. (dowód: karta nr 23) przedsi ę biorca przes ł a ł zmieniony regulamin (dowód: karty nr 24 – 25) oraz Zarz ą dzenie Kierownika O ś rodka Szkolenia Kierowców LEDAN z dnia 18. 07. 2008r. wprowadzaj ą ce go w ż ycie (dowód: karta nr 26), z którego wynika, ż e dat ą pocz ą tkow ą obowi ą zywania regulaminu w nowym brzmieniu jest 21. 07. 2008r. 2 Badanie tre ś ci zmodyfikowanego regulaminu wykaza ł o, ż e § 3 ust. 5 i § 3 ust. 6 w pierwotnym i kwestionowanych przez Prezesa Urz ę du brzmieniu zast ą piono nast ę puj ą cymi postanowieniami: − „W przypadku przyst ą pienia osoby szkolonej do szkolenia praktycznego w stanie nietrze ź wo ś ci, w stanie po u ż yciu alkoholu lub ś rodka dzia ł aj ą cego podobnie do alkoholu, osoba szkolona automatycznie zostaje skre ś lona z listy osób szkolonych”, − „W przypadku umy ś lnego stworzenia, przez osob ę szkolon ą , zagro ż enia zdrowia lub ż ycia innych uczestników ruchu drogowego b ą d ź mienia szko ł y jazdy, osoba szkolona automatycznie zostaje skre ś lona z listy osób szkolonych”. W pi ś mie z dnia 31. 08. 2008r. (dowód: karta nr 33) przedsi ę biorca o ś wiadczy ł , ż e w chwili wprowadzania w ż ycie regulaminu w nowym brzmieniu nie obowi ą zywa ł a ju ż ż adna umowa zawarta w terminie obowi ą zywania regulaminu obejmuj ą cego kwestionowane postanowienia. Wysoko ść przychodu osi ą gni ę tego przez przedsi ę biorc ę w 2007r. ustalono na podstawie z ł o ż onego przez niego o ś wiadczenia (dowód: karta nr 18) i „Zeznania o wysoko ś ci osi ą gni ę tego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2007” wraz z „Informacj ą o wysoko ś ci dochodu (straty) z pozarolniczej dzia ł alno ś ci gospodarczej w roku podatkowym 2007” (dowód: karty nr 19 – 20) i wyniós ł on [ tajemnica przedsi ę biorstwa ](pkt 1. a Za łą cznika nr 1). Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Ad I Stosownie do art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Na mocy art. 24 ust. 2 pkt. 1 ww. ustawy za praktyk ę tego rodzaju uznaje si ę godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy polegaj ą ce na stosowaniu postanowie ń wzorców umowy, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Aby mo ż na by ł o stwierdzi ć naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów musz ą kumulatywnie zosta ć spe ł nione nast ę puj ą ce przes ł anki: - oceniane zachowanie musi by ć podejmowane przez podmiot b ę d ą cy przedsi ę biorc ą w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, - rozwa ż ana praktyka musi by ć bezprawna, - praktyka taka musi godzi ć w zbiorowe interesy konsumentów, w zwi ą zku z czym dochodzi do naruszenia interesu publicznego. Status przedsi ę biorcy Zgodnie z art. 4 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez przedsi ę biorc ę rozumie si ę przedsi ę biorc ę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (poz. 173, Nr 1807 z pó ź n. zm.). Z art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej wynika, ż e przedsi ę biorc ą jest m. in. osoba fizyczna, która we w ł asnym imieniu wykonuje dzia ł alno ść gospodarcz ą . W rozwa ż anym przypadku podmiot, którego dotyczy niniejsze post ę powanie, bez w ą tpienia posiada status przedsi ę biorcy. Jest to osoba fizyczna, która podlega wpisowi do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej. Jej zachowania podlegaj ą wi ę c kontroli dokonywanej na gruncie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 3 Bezprawno ść dzia ł a ń Kolejn ą przes ł ank ą , która musi zosta ć spe ł niona, aby by ł o mo ż liwe stwierdzenie naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest bezprawno ść rozwa ż anego zachowania. Jedno z dzia ł a ń zakazach na gruncie niniejszego przepisu stanowi pos ł ugiwanie si ę w obrocie konsumenckim postanowieniami wzorców umów uznanymi za niedozwolone i wpisanymi do prowadzonego przez Prezesa Urz ę du rejestru. W tym miejscu nale ż y zwróci ć uwag ę , ż e Prezes Urz ę du mo ż e stwierdzi ć stosowanie przez przedsi ę biorc ę praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cej na pos ł ugiwaniu si ę postanowieniem wzorca umownego, które zosta ł o wpisane do rejestru, bez wzgl ę du na to, czy wpis dotyczy tego przedsi ę biorcy, przeciwko któremu jest prowadzone post ę powanie, czy te ż nie. Wyrok uwzgl ę dniaj ą cy powództwo przez uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone i zakazanie ich stosowania ma, zgodnie z art. 479 43 Kodeksu post ę powania cywilnego, od chwili wpisania do odpowiedniego rejestru, skutek tak ż e wobec osób trzecich. Zgodnie ze stanowiskiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej tak ż e SOKiK) wyra ż onym w wyroku z dnia 25. 05. 2005r. (sygn. akt XVII Ama 46/04), dla uznania, i ż okre ś lona klauzula jest niedozwolonym postanowieniem umownym wpisanym do rejestru klauzul niedozwolonych wystarczy stwierdzenie, ż e mie ś ci si ę ona w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i nie jest konieczna literalna zgodno ść porównywanych postanowie ń . Czynnikiem przes ą dzaj ą cym o podobie ń stwie dwóch klauzul powinien by ć zatem zamiar, cel, jakiemu ma s ł u ż y ć kwestionowane postanowienie. Je ś li cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformu ł owania klauzuli uznanej za niedozwolon ą , oba zapisy mo ż na uzna ć za to ż same. Trafno ść wy ż ej opisanego stanowiska potwierdzi ł równie ż S ą d Najwy ż szy w uchwale z dnia 13. 07. 2006r. (sygn. akt III SZP 3/06). Pomimo, i ż powy ż ej przywo ł ane wyroki zapad ł y pod rz ą dami ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z 2000r., to orzecznictwo to nale ż y uzna ć za aktualne tak ż e w obecnym stanie prawnym. Na gruncie obowi ą zuj ą cej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z 2007r. rozwa ż ana kwestia zosta ł a uregulowania w analogiczny sposób, a zatem nie wyst ę puj ą ró ż nice, które nakazywa ł yby odej ś cie od ustalonej linii orzecznictwa i w konsekwencji tego odmienn ą ocen ę prawn ą badanego zagadnienia. Przyj ę cie zasady formalnej jawno ś ci niniejszego rejestru oznacza, ż e od chwili wpisania do niego okre ś lonego postanowienia zakazane jest stosowanie to ż samych postanowie ń w obrocie konsumenckim i nikt nie mo ż e zas ł ania ć si ę nieznajomo ś ci ą dokonanych wpisów. Rejestr postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone jest prowadzony przez Prezesa Urz ę du. W praktyce jest on powszechnie dost ę pny w wersji elektronicznej na stronie internetowej Urz ę du. Doda ć nale ż y, ż e zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ustawa ta reguluje zasady i tryb przeciwdzia ł ania praktykom naruszaj ą cym zbiorowe interesy konsumentów, je ż eli praktyki te wywo ł uj ą lub mog ą wywo ł ywa ć skutki na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Dla stwierdzenia, ż e dana praktyka jest niezgodna z art. 24 ww. ustawy wystarczaj ą ce jest wi ę c wykazanie, ż e potencjalnie istnia ł o zagro ż enie naruszenia interesów konsumentów w skutek zastosowania okre ś lonego postanowienia w umowach z konsumentami w przypadku zaistnienia okre ś lonych okoliczno ś ci. W niniejszym przypadku przedsi ę biorca zawar ł kwestionowane regulacje w regulaminie wi ążą cym konsumentów b ę d ą cych jego kontrahentami. 1. Pierwszy z zarzutów rozwa ż anych w ramach przedmiotowego post ę powania dotyczy stosowania przez przedsi ę biorc ę w obrocie konsumenckim nast ę puj ą cego postanowienia wzorca umowy, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone: „W przypadku przyst ą pienia osoby szkolonej do szkolenia praktycznego w stanie nietrze ź wo ś ci, w stanie po u ż yciu alkoholu lub ś rodka dzia ł aj ą cego podobnie do 4 alkoholu, osoba szkolona automatycznie zostaje skre ś lona z listy osób szkolonych bez prawa do zwrotu op ł aty za szkolenie” . Klauzul ę t ę nale ż y uzna ć za to ż sam ą z nast ę puj ą cymi postanowieniami wpisanymi do rejestru odpowiednio pod numerami 172, 727, 789, 1283: − „ Uiszczone wp ł aty nie podlegaj ą zwrotowi za wyj ą tkiem sytuacji w których kurs nie dochodzi do skutku z winy CNJO TRANSLATOR ”, które zosta ł o uznane za niedozwolone na mocy wyroku SOKiK z dnia 09. 09. 2004r. (sygn. akt XVII Amc 18/04), − „Przerwanie studiów, ich niepodj ę cie lub skre ś lenie z listy studentów z przyczyn le żą cych po stronie studenta powoduje brak mo ż liwo ś ci zwrotu uiszczonego ju ż czesnego”, które zosta ł o uznane za niedozwolone na mocy wyroku SOKiK z dnia 27. 02. 2006r. (sygn. akt XVII Amc 105/04), − „ Uczestnik kursu skre ś lony z listy uczestników z wy ż ej wymienionych powodów nie mo ż e dochodzi ć odszkodowania, ani zwrotu wp ł aconych pieni ę dzy ” , które zosta ł o uznane za niedozwolone na mocy wyroku SOKiK z dnia 04. 05. 2006r. (sygn. akt XVII Amc 52/05), − „W sytuacji rezygnacji ze studiów w WSDG lub nie podj ę cia nauki albo skre ś lenia z listy studentów zwrot op ł at nie przys ł uguje”, które zosta ł o uznane za niedozwolone na mocy wyroku SOKiK z dnia 5 wrze ś nia 2006r. (sygn. akt XVII Amc 120/05). Na gruncie rozwa ż anego postanowienia pochodz ą cego z badanego regulaminu przedsi ę biorca zosta ł uprawniony do rozwi ą zania z konsumentem umowy w przypadku, gdy ten przyst ą pi do szkolenia w stanie nietrze ź wym. Prawa do rozwi ą zania umowy w takich okoliczno ś ciach nie mo ż na po stronie przedsi ę biorcy wy łą czy ć . Z istoty umowy o szkolenie kierowcy wynika bowiem obowi ą zek czuwania nad bezpiecze ń stwem kursanta w trakcie szkolenia, zw ł aszcza praktycznego. Zastrze ż enia budzi jednak wi ążą ce si ę z tym uprawnienie do zatrzymania ca ł ej wp ł aconej kwoty. Stosownie do art. 494 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz. U Nr 16, poz. 93 ze zm., zwanej dalej tak ż e Kc) strona, która odst ę puje od umowy wzajemnej, obowi ą zana jest zwróci ć drugiej stronie wszystko, co otrzyma ł a od niej na mocy umowy oraz mo ż e żą da ć zwrotu tego, co sama ś wiadczy ł a, jak i naprawienia szkody wynik ł ej z niewykonania zobowi ą zania. Zasady dotycz ą ce rozlicze ń finansowych pomi ę dzy kontrahentami na wypadek wypowiedzenia umowy o ś wiadczenie us ł ug normuje art. 746 Kc w zw. z art. 750 Kc. Na gruncie ww. przepisów za uzasadnione mo ż na przyj ąć zachowanie przez przedsi ę biorc ę kwoty odpowiadaj ą cej cz ęś ci ś wiadcze ń ju ż spe ł nionej. Pozosta ł a cz ęść op ł aty za szkolenie powinna by ć zwrócona. Zwa ż y ć trzeba, ż e to nie wy łą cza mo ż liwo ś ci dochodzenia od konsumenta odszkodowania. W niniejszym przypadku, identycznie jak w ww. postanowieniach wpisanych do rejestru, zastrze ż ono, i ż ca ł a wp ł acona kwota za szkolenie nie podlega zwrotowi. Na tej podstawie wszystkie przywo ł ane postanowienia nale ż a ł o uzna ć za to ż same. Wskaza ć trzeba, ż e niniejsze postanowienia naruszaj ą art. 385 1 § 1 Kc, który stanowi, ż e postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wi ążą go, je ż eli kszta ł tuj ą jego prawa i obowi ą zki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Postanowienia te s ą niezgodne równie ż z art. 385 3 pkt 12 Kc, który stanowi, ż e za niedozwolone uznaje si ę postanowienia wy łą czaj ą ce obowi ą zek zwrotu konsumentowi uiszczonej zap ł aty za ś wiadczenie niespe ł nione w ca ł o ś ci lub cz ęś ci, je ż eli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania, a tak ż e art. 385 3 pkt 13 Kc, wedle którego za niedozwolone postanowienia uznaje si ę te, które przewiduj ą utrat ę prawa żą dania zwrotu ś wiadczenia konsumenta spe ł nionego wcze ś niej ni ż ś wiadczenie kontrahenta, gdy strony wypowiadaj ą , rozwi ą zuj ą lub odst ę puj ą od umowy. 5 W tym stanie rzeczy nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę stosowania klauzuli wpisanej do rejestru. 2. Druga z praktyk rozwa ż anych w ramach niniejszego post ę powania polega na stosowaniu w obrocie konsumenckim postanowienia wzorca umowy, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, którego tre ść jest nast ę puj ą ca: „ W przypadku umy ś lnego stworzenia, przez osob ę szkolon ą , zagro ż enia zdrowia lub ż ycia innych uczestników ruchu drogowego b ą d ź mienia szko ł y jazdy, osoba szkolona automatycznie zostaje skre ś lona z listy osób szkolonych bez prawa do zwrotu op ł aty za szkolenie” . Postanowienie to nale ż y uzna ć za to ż same z klauzulami wpisanymi do rejestru pod numerami 172, 727, 789, 1283, których tre ść przytoczono powy ż ej. We wszystkich przypadkach zastrze ż ono bowiem, ż e w sytuacji, gdy umowa zostaje rozwi ą zana z przyczyn le żą cych po stronie konsumenta, nie mo ż e on domaga ć si ę zwrotu wniesionych op ł at za szkolenie. W zwi ą zku z tym we wszystkich przypadkach zosta ł y naruszone tak ż e wy ż ej cytowane art. 385 1 § 1 Kc, art. 385 3 pkt 12 Kc i art. 385 3 pkt 13 Kc. W ś wietle wszystkich okoliczno ś ci niniejszej sprawy nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e zachowaniem tym przedsi ę biorca naruszy ł zakaz stosowania w obrocie konsumenckim klauzul wpisanych do rejestru. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów Stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ochrona interesów przedsi ę biorców i konsumentów podejmowana w ramach dzia ł a ń Prezesa Urz ę du jest prowadzona w interesie publicznym. Dzia ł ania oparte na przepisach niniejszej ustawy s ą zatem podejmowane w interesie publicznym, w celu ochrony interesów zbiorowo ś ci, a nie wprost poszczególnych, indywidualnych uczestników rynku. Naruszenie interesu publicznego stanowi bezwzgl ę dny warunek do uznania kompetencji Prezesa Urz ę du do rozstrzygni ę cia okre ś lonej sprawy. Interes publiczny zostaje naruszony wówczas, gdy oceniane dzia ł ania godz ą w interesy ogólnospo ł eczne i dotykaj ą szerokiego kr ę gu uczestników rynku i poprzez to powoduj ą zaburzenia w jego prawid ł owym funkcjonowaniu. Do naruszenia interesu publicznego dochodzi, gdy skutki okre ś lonych dzia ł a ń maj ą charakter powszechny, dotykaj ą wszystkich potencjalnych podmiotów na danym rynku 1 . Poj ę cie zbiorowych interesów konsumentów zosta ł o szeroko omówione przez S ą d Najwy ż szy w wyroku z dnia 10. 04. 2008r. (sygn. akt III SK 27/07). W uzasadnieniu S ą d Najwy ż szy poda ł , i ż gramatyczna wyk ł adnia tego poj ę cia prowadzi do wniosku, ż e chodzi o zachowanie przedsi ę biorcy, które godzi w interesy grupy osób stanowi ą cych okre ś lony zbiór. Rezultaty tej wyk ł adni modyfikuje zastrze ż enie, ż e nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma interesów indywidualnych. S ą d Najwy ż szy stan ął na stanowisku, ż e przy konstruowaniu poj ę cia „ zbiorowego interesu konsumentów ” nie mo ż na opiera ć si ę tylko i wy łą cznie na tym, czy oceniana praktyka przedsi ę biorcy skierowana jest do „ nieoznaczonego z góry kr ę gu podmiotów ”. Wystarczaj ą ce powinno by ć w jego ocenie ustalenie, ż e zachowanie przedsi ę biorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz wzgl ę dem cz ł onków danej grupy (okre ś lonego kr ę gu podmiotów), wyodr ę bnionych spo ś ród ogó ł u konsumentów, za pomoc ą wspólnego dla nich kryterium. S ą d Najwy ż szy orzek ł te ż , ż e „ praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów jest (...) takie zachowanie przedsi ę biorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazuj ą cych na powtarzalno ść zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodz ą cych w sk ł ad grupy, do której adresowane s ą zachowania przedsi ę biorcy, w taki sposób, ż e 1 Konrad Kohutek w: „Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz”, Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., Warszawa 2008r., strona 47 6 potencjalnie ofiar ą takiego zachowania mo ż e by ć ka ż dy konsument b ę d ą cy klientem lub potencjalnym klientem przedsi ę biorcy ”. W niniejszym przypadku dosz ł o do naruszenia interesu publicznego. Oceniane zachowanie przedsi ę biorcy dotyczy szerokiego kr ę gu najs ł abszych uczestników rynku, jakimi s ą konsumenci. Dotyczy ono wszystkich tych osób, które zawar ł y z organizatorem kursów umowy o kszta ł cenie oraz wszystkich jego potencjalnych klientów. Rozwa ż ane dzia ł ania nale ż a ł o wi ę c uzna ć za naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów. Dzia ł ania te nale ż a ł o tak ż e uzna ć za zakazane prawem praktyki, gdy ż by ł y one podejmowane w sposób powtarzalny. Ju ż z samej istoty wzorców umów wynika to, ż e dzia ł ania przedsi ę biorcy wykorzystuj ą cego je jest ustalone, jednakowe, powtarzalne we wszystkich przypadkach. Uwzgl ę dniaj ą c wszystkie ww. okoliczno ś ci niniejszej sprawy nale ż a ł o orzec, ż e przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stwierdzenie zaniechania stosowania praktyk przez przedsi ę biorc ę W czasie trwania niniejszego post ę powania przedsi ę biorca poinformowa ł o wprowadzeniu z dniem 21. 07. 2008r. zmian polegaj ą cych na wyeliminowaniu zakwestionowanych regulacji oraz wprowadzeniu w ich miejsce nast ę puj ą cych postanowie ń : − „W przypadku przyst ą pienia osoby szkolonej do szkolenia praktycznego w stanie nietrze ź wo ś ci, w stanie po u ż yciu alkoholu lub ś rodka dzia ł aj ą cego podobnie do alkoholu, osoba szkolona automatycznie zostaje skre ś lona z listy osób szkolonych”, − „W przypadku umy ś lnego stworzenia, przez osob ę szkolon ą , zagro ż enia zdrowia lub ż ycia innych uczestników ruchu drogowego b ą d ź mienia szko ł y jazdy, osoba szkolona automatycznie zostaje skre ś lona z listy osób szkolonych”. W terminie wprowadzenia w ż ycie zmienionego regulaminu nie obowi ą zywa ł y ż adne umowy zawarte z wykorzystaniem regulaminu w pierwotnej wersji, wobec czego nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e do zaniechania stosowania obu rozwa ż anych w tej decyzji praktyk dosz ł o z dniem 21. 07. 2008r. St ą d nale ż a ł o orzec, jak w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. Ad II Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urz ę du mo ż e skorzysta ć z uprawnienia do na ł o ż enia na przedsi ę biorc ę stosuj ą cego praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów kary pieni ęż nej w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary. Kara taka mo ż e by ć na ł o ż ona bez wzgl ę du na to, czy przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę naruszenia celowo, czy te ż nieumy ś lnie. Stosownie do art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przy ustalaniu wysoko ś ci kar pieni ęż nych, w tym kar okre ś lonych w art. 106 tej ustawy, nale ż y uwzgl ę dni ć w szczególno ś ci okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy, a tak ż e uprzednie naruszenie przepisów ustawy. W punkcie I niniejszej decyzji stwierdzono stosowanie przez przedsi ę biorc ę praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cych na pos ł ugiwaniu si ę klauzulami wpisanymi do rejestru, opisanych szczegó ł owo powy ż ej. Konsekwencj ą stosowania niniejszych praktyk by ł o pogorszenie sytuacji konsumentów. Okoliczno ść , ż e sporne postanowienia zamieszczono w regulaminie, a wi ę c we wzorcu umowy spowodowa ł a, ż e zosta ł y one konsumentom narzucone. Fakt, ż e kwestionowane regulacje wynika ł y ze wzorca umowy ś wiadczy równie ż o ustalonym charakterze podejmowanych praktyk. Powy ż sze okoliczno ś ci uzasadniaj ą na ł o ż enie na przedsi ę biorc ę kary, o której mowa w art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 7 Kara nak ł adana przez Prezesa Urz ę du na przedsi ę biorc ę , który dopu ś ci ł si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów s ł u ż y podkre ś leniu naganno ś ci ocenianego zachowania. Przedsi ę biorca, jako profesjonalista powinien wiedzie ć , ż e okre ś laj ą c warunki umowne nie mo ż e stosowa ć klauzul uznanych przez SOKiK za abuzywne. Przy ustalaniu kary wzi ę to pod uwag ę okoliczno ść , ż e przedsi ę biorca dopu ś cili si ę w trakcie prowadzonej od 2001r. dzia ł alno ś ci naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów po raz pierwszy. Uwzgl ę dniono równie ż fakt, ż e przedsi ę biorca aktywnie wspó ł pracowa ł z Urz ę dem Ochrony Konkurencji i Konsumentów w toku niniejszego post ę powania. Istotne jest tak ż e to, ż e niezw ł ocznie dokona ł on opisanych powy ż ej zmian, w drodze których doprowadzono do zaniechania stosowania bezprawnych praktyk. Zwa ż y ć te ż trzeba, ż e zasi ę g terytorialny dzia ł ania przedsi ę biorcy mo ż na okre ś li ć zasadniczo jako ograniczony do rynku lokalnego. Okoliczno ś ci te nale ż y poczyta ć , jako ł agodz ą ce. Decyduj ą c o na ł o ż eniu kary i jej wysoko ś ci wzi ę to pod uwag ę wszystkie ww. okoliczno ś ci, jak i mo ż liwo ś ci finansowe przedsi ę biorcy. Orzeczona kara powinna stanowi ć dolegliwo ść dla uczestnika niniejszego post ę powania, tak aby jej na ł o ż enie skutkowa ł o w przysz ł o ś ci zapobie ż eniem zaistnienia podobnych sytuacji. Z drugiej strony nale ż y podkre ś li ć wymiar edukacyjny i wychowawczy zastosowanego ś rodka oraz wyrazi ć nadziej ę , ż e odniesie on spodziewany skutek na przysz ł o ść . Niniejsza kara powinna stanowi ć przestrog ę dla przedsi ę biorcy na przysz ł o ść . Poza wymiarem indywidualnym kary, nale ż y równie ż zwróci ć uwag ę na jej wymiar ogólny, funkcj ę odstraszaj ą c ą i wychowawcz ą w stosunku do innych uczestników rynku. Przychód osi ą gni ę ty przez przedsi ę biorc ę w 2007r. wyniós ł [ tajemnica przedsi ę biorstwa ] (pkt 1. a Za łą cznika Nr 1), w zwi ą zku z czym maksymalna kara, jaka mog ł aby w niniejszym przypadku zosta ć wymierzona, to kara na poziomie [ tajemnica przedsi ę biorstwa ] (pkt 1. b Za łą cznika Nr 1). W ś wietle powy ż szych okoliczno ś ci wysoko ść kary ustalono na poziomie 1000 z ł (s ł ownie: jednego tysi ą ca z ł otych), co stanowi [ tajemnica przedsi ę biorstwa ] (pkt 2. a Za łą cznika Nr 1) osi ą gni ę tego przez przedsi ę biorc ę w 2007r. przychodu i [ tajemnica przedsi ę biorstwa ] (pkt 2. b Za łą cznika Nr 1) maksymalnego wymiaru kary. Prezes Urz ę du, kieruj ą c si ę potrzeb ą zdecydowanego przeciwdzia ł ania stosowaniu praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów uzna ł , ż e orzeczona kara powinna stanowi ć dolegliwo ść dla uczestnika niniejszego post ę powania. W tym przypadku kara powinna spe ł ni ć jednak przede wszystkim funkcj ę wychowawcz ą , tak aby zapobiec w przysz ł o ś ci naruszeniom przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wobec powy ż szego orzeczono jak w punkcie II sentencji tej decyzji. Ad III Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urz ę du rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie. W my ś l art. 77 ust. 1 tej ustawy, je ż eli w wyniku post ę powania Prezes Urz ę du stwierdzi ł naruszenie jej przepisów, przedsi ę biorca, który dopu ś ci ł si ę tego naruszenia, jest obowi ą zany ponie ść koszty post ę powania. Niniejsze post ę powanie w sprawie stosowania przez przedsi ę biorc ę praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zosta ł o wszcz ę te z urz ę du, a w jego wyniku Prezes Urz ę du w punkcie I decyzji stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kosztami niniejszego post ę powania s ą wydatki zwi ą zane z korespondencj ą prowadzon ą przez Prezesa Urz ę du z przedsi ę biorc ą . W 8 zwi ą zku z powy ż szym postanowiono obci ąż y ć przedsi ę biorc ę kosztami post ę powania w wysoko ś ci 37 z ł (s ł ownie: trzydziestu siedmiu). Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Koszty niniejszego post ę powania przedsi ę biorca obowi ą zany jest wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 Kpc – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. W przypadku jednak kwestionowania wy łą cznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie III niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z 479 28 § 1 pkt 2 Kpc, nale ż y wnie ść za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia dor ę czenia niniejszej decyzji. DYREKTOR DELEGATURY URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W KATOWICACH Maciej Fragsztajn 9