RKT-48/2007

1 DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dn. 30.10.2007r. RKT-61-12/07/SB DECYZJA Nr RKT-48/2007 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Nadwi ś la ń skiej Agencji Turystycznej Sp. z o.o. w Tychach - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 tej ustawy uznaje si ę za praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów bezprawne dzia ł anie Nadwi ś la ń skiej Agencji Turystycznej Sp. z o.o., polegaj ą ce na stosowaniu w Zasadach korzystania z wyci ą gów narciarskich postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. Kodeks post ę powania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 z zm.): „Zasady korzystania z wyci ą gu narciarskiego „CIE Ń KÓW” w Wi ś le – Malince sezon 2006/2007” zawieraj ą zapis: „Niewykorzystane punkty nie podlegaj ą zwrotowi!” „Zasady korzystania z wyci ą gu narciarskiego Nadwi ś la ń skiej Agencji Turystycznej Sp. z o.o. na stoku „Bia ł asówka” w Rycerce Dolnej w sezonie zimowym 2006/2007” zawieraj ą zapis: „Nie wykorzystane w danym dniu zakupione przejazdy przechodz ą na dni nast ę pne do czasu wyczerpania i nie podlegaj ą zwrotowi.” „Zasady korzystania z wyci ą gu narciarskiego OSZ „PIAST” w Przy łę kowie sezon 2006/2007” zawieraj ą zapis: „Niewykorzystane punkty nie podlegaj ą zwrotowi!”. i nakazuje si ę zaniechania ich stosowania. II Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nak ł ada si ę na Nadwi ś la ń sk ą Agencj ę Turystyczn ą Sp. z o.o., kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 16 000 z ł (s ł ownie z ł otych: szesna ś cie tysi ę cy), p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa, z tytu ł u naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. III. Na podstawie art. 77 ust. 1 w zwi ą zku z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, postanawia si ę obci ąż y ć Nadwi ś la ń sk ą Agencj ę Turystyczn ą Sp. z o.o. kosztami przeprowadzonego post ę powania i zobowi ą za ć do zwrotu na rzecz Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów kwoty 36 PLN (s ł ownie z ł otych: trzydzie ś ci sze ść ). Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej organem antymonopolowym) z urz ę du przeprowadzone zosta ł o post ę powanie wyja ś niaj ą ce w sprawie wst ę pnego ustalenia, czy w zwi ą zku z dzia ł alno ś ci ą Nadwi ś la ń skiej Agencji Turystycznej Sp. z o.o. (zwanej dalej NAT, Spó ł k ą , Agencj ą lub przedsi ę biorc ą ) wyst ę puje naruszenie uzasadniaj ą ce wszcz ę cie post ę powania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 23a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2005r. Nr 244, poz. 2080 z zm.). W dniu 16.05.2007r. postanowieniem nr 1 (Karta nr 1) wszcz ę te zosta ł o z urz ę du post ę powanie w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania przez NAT bezprawnych dzia ł a ń nosz ą cych znamiona praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, co mog ł o stanowi ć naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm. – zwanej dalej ustaw ą antymonopolow ą ), polegaj ą cych na stosowaniu w Zasadach korzystania z wyci ą gów narciarskich postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 Kodeks post ę powania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 z zm.): „Zasady korzystania z wyci ą gu narciarskiego „CIE Ń KÓW” w Wi ś le – Malince sezon 2006/2007” zawieraj ą zapis: „Niewykorzystane punkty nie podlegaj ą zwrotowi!” „Zasady korzystania z wyci ą gu narciarskiego Nadwi ś la ń skiej Agencji Turystycznej Sp. z o.o. na stoku „Bia ł asówka” w Rycerce Dolnej w sezonie zimowym 2006/2007” zawieraj ą zapis: „Nie wykorzystane w danym dniu zakupione przejazdy przechodz ą na dni nast ę pne do czasu wyczerpania i nie podlegaj ą zwrotowi.” „Zasady korzystania z wyci ą gu narciarskiego OSZ „PIAST” w Przy łę kowie sezon 2006/2007” zawieraj ą zapis: „Niewykorzystane punkty nie podlegaj ą zwrotowi!”. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania w sprawie powy ż szej praktyki Spó ł ka wyja ś ni ł a, co nast ę puje (Karty nr 3-6). Wykupienie karnetu narciarskiego w Nadwi ś la ń skiej Agencji Turystycznej powoduje zawarcie przez konsumenta z Agencj ą umowy, której przedmiotem jest ś wiadczenie us ł ugi polegaj ą cej na zapewnieniu i wykonaniu okre ś lonej liczby wjazdów narciarskich ka ż dorazowo ustalonych na podstawie obowi ą zuj ą cego cennika i udost ę pnieniu tras narciarskich. Umowa ta jest umow ą terminow ą zawieran ą na okres pi ę ciu lat – jest to bowiem okres wa ż no ś ci karty karnetowej – wzajemn ą , w której ś wiadczeniu Agencji odpowiada ś wiadczenie pieni ęż ne wykonane ze strony konsumenta. W przypadku dystrybuowanych karnetów przez Spó ł k ę , z uwagi na ich charakter tj. zapisanie okre ś lonej liczby punktów, umowa wygasa b ą d ź z up ł ywem wspomnianego pi ę cioletniego okresu b ą d ź po wykorzystaniu przez konsumenta zapisanych elektronicznie punktów. W ś wietle istoty i charakteru wzajemnych ś wiadcze ń stron umowy, konieczne staje si ę zakwalifikowanie zachowania konsumenta żą daj ą cego zwrotu nale ż no ś ci z tytu ł u niewykorzystanych w danym sezonie punktów w ś wietle obowi ą zuj ą cych przepisów. Przepisy kodeksu cywilnego szczegó ł owo wyja ś niaj ą sytuacje, w których dopuszczalne i mo ż liwe jest odst ą pienie od umowy, wypowiedzenie umowy oraz konsekwentne rozwi ą zanie umowy. Wyra ź na regulacja kodeksowa dotycz ą ca okre ś lonych stanów faktycznych jest konsekwencj ą zasady pacta sunt servanda (zwi ą zania stron kontraktem) i jako wyj ą tek od zasady mo ż e by ć interpretowana ś ci ś le. Strony umowy mog ą poszerzy ć zakres dopuszczalno ś ci odst ą pienia czy wypowiedzenia wy łą cznie w umowie, je ż eli jednak tego nie robi ą zastosowanie znajduj ą przepisy kodeksu cywilnego – zaznaczono, ż e nie ma znaczenia z punktu widzenia prawa cywilnego czy uk ł ad stron obejmuje przedsi ę biorc ę i konsumenta, czy te ż inne podmioty. Z uwagi na powszechno ść regulacji kodeksowej, przedsi ę biorca nie ma obowi ą zku informowania konsumenta o tre ś ci tych przepisów tak ż e w zakresie odst ą pienia, wypowiedzenia czy rozwi ą zania umowy. Zgodnie z regulacj ą kodeksu cywilnego odst ą pienie od umowy, które wywiera ten skutek, ż e strony zobowi ą zane s ą do zwrotu wzajemnych ś wiadcze ń (art. 395 § 2 k.c.), mo ż liwe jest tylko w wymienionych w przepisach przypadkach okre ś lonych poni ż ej. 1. Je ż eli jedna ze stron dopuszcza si ę zw ł oki w wykonaniu zobowi ą zania z umowy wzajemnej, druga strona mo ż e wyznaczy ć jej odpowiedni dodatkowy termin do wykonania z zagro ż eniem, i ż w razie bezskutecznego up ł ywu wyznaczonego terminu b ę dzie uprawniona do odst ą pienia od umowy, art. 491 § 1 k.c. 3 2. Je ż eli ś wiadczenia obu stron s ą podzielne, a jedna ze stron dopuszcza si ę zw ł oki tylko co do cz ęś ci ś wiadczenia, uprawnienie do odst ą pienia od umowy przys ł uguj ą ce drugiej stronie ogranicza si ę wed ł ug jej wyboru, albo do tej cz ęś ci, albo do ca ł ej reszty nie spe ł nionego ś wiadczenia. Strona ta mo ż e odst ą pi ć od umowy w ca ł o ś ci, je ż eli wykonanie cz ęś ciowe nie mia ł oby dla niej znaczenia ze wzgl ę du na w ł a ś ciwo ś ci zobowi ą zania albo ze wzgl ę du na zamierzony przez ni ą cel umowy, wiadomy stronie b ę d ą cej w zw ł oce, art. 491 § 2 k.c. 3. Je ż eli jedno ze ś wiadcze ń wzajemnych sta ł o si ę niemo ż liwe wskutek okoliczno ś ci, za które ponosi odpowiedzialno ść strona zobowi ą zana, druga strona mo ż e, wed ł ug swego wyboru, albo żą da ć naprawienia szkody wynik ł ej z niewykonania zobowi ą zania, albo od umowy odst ą pi ć , art. 493 § 1 k.c. 4. W razie cz ęś ciowej niemo ż liwo ś ci ś wiadczenia jednej ze stron druga ze stron mo ż e od umowy odst ą pi ć , je ż eli wykonanie cz ęś ciowe nie mia ł oby dla niej znaczenia ze wzgl ę du na w ł a ś ciwo ś ci zobowi ą zania albo ze wzgl ę du na zamierzony przez t ę stron ę cel umowy, wiadomy stronie, której ś wiadczenie sta ł o si ę cz ęś ciowo niemo ż liwe, art. 493 § 2 k.c. Przepisy te zatem chroni ą konsumenta, przed konieczno ś ci ą regulowania swojego ś wiadczenia w sytuacji czy to niewykonania przez przedsi ę biorc ę zobowi ą zania wzajemnego czy te ż niemo ż liwo ś ci ś wiadczenia ze strony przedsi ę biorcy. W pozosta ł ych przypadkach odst ą pienie od umowy jest dopuszczalne wy łą cznie w sytuacji, kiedy na wypadek niewykonania zobowi ą zania, zosta ł o to zastrze ż one w umowie. Podkre ś li ć nale ż y, ż e ratio legis przywo ł anych przepisów chroni zasad ę zachowania kontraktów, bowiem niezuzasadnione by ł oby przyznanie jednej ze stron kontraktu mo ż liwo ś ci odst ą pienia w ka ż dej chwili od umowy wzajemnej. Maj ą c powy ż sze na uwadze nale ż y stwierdzi ć , ż e o ile co innego nie wynika z umowy, prawo odst ą pienia od umowy wzajemnej przys ł uguje stronom wy łą cznie w sytuacjach wy ż ej opisanych. Skoro zatem NAT nie przewiduje w umowach prawa odst ą pienia, konsument, tj. osoba korzystaj ą ca z wyci ą gu, uprawniona jest do odst ą pienia wy łą cznie w sytuacji niewykonania zobowi ą zania przez Spó ł k ę . Konieczne do ustalenia jest zatem, czy żą danie konsumenta zwrotu nale ż no ś ci za niewykorzystane punkty w danym sezonie mo ż na traktowa ć jako odst ą pienie od umowy. Na tak przedstawione zagadnienie, zdaniem NAT nale ż y udzieli ć odpowiedzi przecz ą cej. Po pierwsze nie mo ż na mówi ć o niewykonaniu czy te ż nienale ż ytym wykonaniu zobowi ą zania. Ś wiadczenie Spó ł ki zarówno w trakcie danego sezonu jak i wszystkich kolejnych 4 (w okresie wa ż no ś ci karty) jest mo ż liwe do spe ł nienia, tym samym nie zachodzi przes ł anka okre ś lona w art. 493 k.c. Po drugie, ś wiadczenie NAT w postaci zapewnienia i wykonania okre ś lonej liczby wjazdów narciarskich jest realizowane w sposób ci ą g ł y w ka ż dym sezonie narciarskim, natomiast to konsument nabywaj ą c okre ś lon ą liczb ę wyjazdów – jaka jest dla niego wystarczaj ą ca – decyduje tak o czasie spe ł nienia ś wiadczenia, jak i o liczbie wyjazdów. W konsekwencji nie mo ż e by ć mowy o zw ł oce ze strony Spó ł ki w rozumieniu art. 491 k.c. uprawniaj ą cej konsumenta do odst ą pienia od umowy, czy to w ca ł o ś ci, czy te ż w niewykorzystanej cz ęś ci. Zdaniem NAT z przyczyn podanych powy ż ej konsument, który nie wykorzysta ł zakupionych uprzednio punktów, nie mo ż e odst ą pi ć od umowy, któr ą poprzez nabycie karty punktowej zawar ł . Z kolei wypowiedzenie umowy jest czynno ś ci ą prawn ą , polegaj ą c ą na z ł o ż eniu o ś wiadczenia woli drugiej stronie, z t ą ró ż nic ą , ż e wypowiedzenie odnosi skutek na przysz ł o ść , zatem powoduje ewentualny zwrot niewykorzystanych ś wiadcze ń . Jak ju ż podkre ś lono, umowa zawarta przez NAT z konsumentem ma charakter terminowy, w zwi ą zku z czym nie mo ż e by ć mowy o zastosowaniu art. 365 1 k.c., który stanowi, ż e jedynie zobowi ą zanie bezterminowe o charakterze ci ą g ł ym wygasa po wypowiedzeniu przez d ł u ż nika lub wierzyciela z zachowaniem terminów umownych, ustawowych lub zwyczajnych, a w razie braku takich terminów niezw ł ocznie po wypowiedzeniu. Odnosz ą c powy ż sze do przedstawionego w zawiadomieniu z dnia 15 maja 2007r. zagadnienia prawdopodobie ń stwa stosowania przez NAT klauzul niedozwolonych o tre ś ciach jak w zawiadomieniu nale ż y stwierdzi ć co nast ę puje. Kodeks cywilny zawiera w art. 385 3 k.c. list ę klauzul niedozwolonych. Jak stanowi ten przepis, jest to lista klauzul, które jedynie w razie w ą tpliwo ś ci uwa ż a si ę za postanowienia 4 niedozwolone. To sformu ł owanie oznacza, ż e klauzule wymienione w tym przepisie nie s ą same w sobie niedozwolone, lecz nale ż y je za takie uwa ż a ć , gdy po zastosowaniu kryteriów przewidzianych w art. 385 1 § 1 k.c. tj. zasad dobrych obyczajów i ewentualnego ra żą cego naruszenia interesu strony istniej ą w ą tpliwo ś ci, czy s ą to klauzule dozwolone. Oznacza to, ż e mo ż liwe jest wykazanie, i ż pomimo obecno ś ci danej klauzuli na li ś cie, w danym konkretnym przypadku jest ona dozwolona. Nie bez znaczenie przy ocenie kryteriów okre ś lonych w art. 385 1 § 1 k.c. jest fakt, ż e konsument dokonuj ą c zakupu punktów w wi ę kszym pakiecie cz ę sto korzysta ze zni ż ek cenowych, bardziej op ł acalnych z jego punktu widzenia od zakupu punktów w mniejszej ilo ś ci. Maj ą c powy ż sze na uwadze zgodnie z art. 385 3 pkt 13 k.c. klauzulami niedozwolonymi w razie w ą tpliwo ś ci mog ą by ć w szczególno ś ci klauzule które przewiduj ą utrat ę prawa żą dania zwrotu ś wiadczenia konsumenta spe ł nionego wcze ś niej ni ż ś wiadczenie kontrahenta, gdy strony wypowiadaj ą , rozwi ą zuj ą lub odst ę puj ą od umowy. Stosowana klauzula wskazuj ą ca na to, ż e niewykorzystane punkty nie podlegaj ą zwrotowi, nie spe ł nia kryteriów stypizowanych w przywo ł anym przepisie, poniewa ż nie zachodzi przes ł anka wypowiedzenia, rozwi ą zania czy odst ą pienia od umowy, które to uprawnienia do wypowiedzenia, odst ą pienia czy rozwi ą zania umowy (bez wskazania konkretnej przyczyny sprowadzaj ą cej si ę do niewykonania zobowi ą zania przez drug ą ze stron) nie przys ł uguj ą ż adnej ze stron umowy. Dalej zgodnie z art. 385 3 pkt 13 k.c. klauzulami niedozwolonymi mog ą by ć w razie w ą tpliwo ś ci w szczególno ś ci klauzule, które wy łą czaj ą obowi ą zek zwrotu konsumentowi uiszczonej zap ł aty za ś wiadczenie niespe ł nione w ca ł o ś ci lub cz ęś ci, je ż eli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania. Nale ż y stwierdzi ć , ż e przepis ten nie stanowi materialnoprawnej podstawy dokonywania rezygnacji przez klientów z zamówionych us ł ug. Zatem mo ż liwo ść rezygnacji klienta z wykonania us ł ugi musi wynika ć b ą d ź z przepisów bezwgl ę dnie obwi ą zuj ą cych, b ą d ź postanowie ń umownych, o czym by ł a ju ż mowa powy ż ej. Pomijaj ą c jednocze ś nie kwesti ę rezygnacji z zawarcia umowy jako nie dotycz ą cej rozpatrywanego stanu faktycznego, nale ż y równocze ś nie stwierdzi ć , ż e rezygnacja klienta z zawartej ju ż umów, wykonywanej przez Spó ł k ę z uwagi na ci ą g ł y charakter jej ś wiadczenia nie mie ś ci si ę w regulacji przywo ł anego przepisu. Przywo ł ana regulacja dotyczy ć mo ż e jedynie sytuacji, w której nie dosz ł o jeszcze do wykonania (w ca ł o ś ci lub cz ęś ci) umowy wzajemnej. W ramach rozpatrywanego stosunku zobowi ą zaniowego Spó ł ki i konsumenta, ś wiadczenie NAT jest ci ą g ł e, a jak ju ż wspomniano, termin i liczba wjazdów zale ż na jest wy łą cznie od woli konsumenta. Oczywiste jest, ż e przywo ł ana klauzula nie dotyczy sytuacji, w których konsument rezygnuje ze ś wiadczenia mu nale ż nego i wykonywanego w trakcie trwania umowy, a dotyczy sytuacji, w której przedsi ę biorstwo nie spe ł ni ś wiadczenia i nie zwróci konsumentowi dokonanej wcze ś niej zap ł aty. W opinii NAT kwestionowane postanowienia nie mog ą zosta ć uznane za klauzule niedozwolone, bowiem wykonywanie us ł ugi przez NAT jest zapewnione w dalszych sezonach narciarskich, a nadto z uwagi na brak mo ż liwo ś ci rezygnacji, odst ą pienia czy wypowiedzenia przez któr ą kolwiek ze stron ś wiadczenia umowne s ą wi ążą ce dla stron. Przywo ł ane przez organ antymonopolowy orzeczenia S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, dotycz ą odmiennego charakteru ś wiadczenia kontrahenta konsumenta, i nie mog ą zosta ć zastosowane w niniejszej sprawie. Dodatkowo poinformowano, i ż z poszczególnych wyci ą gów korzystano: OSZ „Piast” w Przy łę kowie do 14.02.2007r., „Bia ł asówka” w Rycerce Dolnej do 18.02.2007r. oraz na Cie ń kowie w Wi ś le – Malince do 22.02.2007r. Spó ł ka poinformowa ł a, i ż praktyka niezwracania równowarto ś ci niewykorzystanych punktów zapisanych na kartach magnetycznych uprawniaj ą cych do przejazdów wyci ą gami oraz zakwestionowane postanowienia s ą stosowane odpowiednio w Wi ś le Malince stok Cie ń ków od stycznia 2001r., Rycerce Dolnej stok Bia ł asówka – od stycznia 2001 oraz Przy łę kowie od stycznia 2005r. W Przy łę kowie oraz na Cie ń kowie w Wi ś le – Malince s ą stosowane karty magnetyczne, natomiast w Rycerce Dolnej stok Bia ł asówka bilety karnetowe. Dodatkowo Spó ł ka poinformowa ł a, i ż w przypadku niezwrócenia kart magnetycznych po ka ż dym sezonie w Wi ś le i Przy łę kowie, s ą one wykorzystywane przez konsumentów w kolejnym sezonie, co jest honorowane. 5 Organ antymonopolowy ustali ł , co nast ę puje: W trakcie post ę powania, organ antymonopolowy ustali ł , ż e Spó ł ka dzia ł alno ść prowadzi na podstawie wpisu do Krajowego Rejestru S ą dowego (Karty nr 24-27). Polega ona m.in. na przewozie osób wyci ą gami narciarskimi. Spó ł ka warunki korzystania z wyci ą gów oraz sposób p ł atno ś ci okre ś la w odpowiednich dokumentach (Karty nr 20-22): „Zasady korzystania z wyci ą gu narciarskiego „CIE Ń KÓW” w Wi ś le – Malince SEZON 2006/2007” zawieraj ą zapis: „Niewykorzystane punkty nie podlegaj ą zwrotowi!” „Zasady korzystania z wyci ą gu narciarskiego Nadwi ś la ń skiej Agencji Turystycznej Sp. z o.o. na stoku „Bia ł asówka” w Rycerce Dolnej w sezonie zimowym 2006/2007” zawieraj ą zapis: „Nie wykorzystane w danym dniu zakupione przejazdy przechodz ą na dni nast ę pne do czasu wyczerpania i nie podlegaj ą zwrotowi.” „Zasady korzystania z wyci ą gu narciarskiego OSZ „PIAST” w Prze łę kowie SEZON 2006/2007” zawieraj ą zapis: „Niewykorzystane punkty nie podlegaj ą zwrotowi!” Dodatkowo poinformowano, i ż z poszczególnych wyci ą gów korzystano: OSZ „Piast” w Przy łę kowie do 14.02.2007r., „Bia ł asówka” w Rycerce Dolnej do 18.02.2007r. oraz na Cie ń kowie w Wi ś le – Malince do 22.02.2007r. Spó ł ka poinformowa ł a, i ż praktyka niezwracania równowarto ś ci niewykorzystanych punktów zapisanych na kartach magnetycznych uprawniaj ą cych do przejazdów wyci ą gami oraz zakwestionowane postanowienia s ą stosowane odpowiednio w Wi ś le Malince stok Cie ń ków od stycznia 2001r., Rycerce Dolnej stok Bia ł asówka – od stycznia 2001 oraz Przy łę kowie od stycznia 2005r. W Przy łę kowie oraz na Cie ń kowie w Wi ś le – Malince s ą stosowane karty magnetyczne, natomiast w Rycerce Dolnej stok Bia ł asówka bilety karnetowe. W toku niniejszego post ę powania organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy antymonopolowej zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa antymonopolowa w art. 24 ust. 2 i 3 stanowi, ż e przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. W przypadku, gdy dosz ł o do naruszenia art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, organ antymonopolowy na mocy art. 26 ust. 1 tej ustawy uznaje okre ś lon ą praktyk ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuje zaniechanie jej stosowania. Jako „sprzeczne z prawem” nale ż y kwalifikowa ć zachowania sprzeczne z nakazem zawartym w ustawie, rozporz ą dzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umow ą mi ę dzynarodow ą maj ą c ą bezpo ś rednie zastosowanie w stosunkach wewn ę trznych. Sprzeczne z prawem s ą czyny: zabronione i zagro ż one sankcj ą karn ą , czyny zabronione pod sankcjami dyscyplinarnymi, czyny zakazane przepisami administracyjnymi lub przepisami prawa gospodarczego publicznego, czyny zabronione przepisami o charakterze cywilnym, sprzeczne z nakazami zawartymi w prawie cywilnym lub prawie administracyjnym. Bezprawno ść jest tak ą cech ą dzia ł ania, która polega na jego sprzeczno ś ci z normami prawa lub zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego, bez wzgl ę du na win ę , a nawet ś wiadomo ść sprawcy. Dla ustalenia bezprawno ś ci dzia ł ania wystarczy, ż e okre ś lone zachowanie koliduje z przepisami prawa. /Por. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji Komentarz, pod redakcj ą prof. dr hab. Janusza Szwaji, Wydawnictwo CH BECK, Warszawa 2000, s.117 - 118/ Wobec powy ż szego, aby okre ś lone zachowanie mog ł o zosta ć uznane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek: - bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, 6 - dzia ł anie narusza zbiorowe interesy konsumentów. Spó ł ce zosta ł postawiony zarzut stosowania postanowie ń wzorców umownych, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 Kodeksu post ę powania cywilnego. Wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mog ą by ć poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 – 479 45 K.p.c.) dokonuje si ę niezale ż nie od tego, czy wzorzec by ł , czy te ż nie by ł zastosowany w konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (ca ł y wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowie ń w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wy łą cznie do kompetencji tego S ą du nale ż y uznanie postanowie ń wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 K.p.c rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocno ś ci rozszerzonej nast ę puje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencj ą umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze, jest to, ż e pos ł u ż enie si ę nim b ę dzie mia ł o skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza, ż e od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. W zakresie punktu I sentencji decyzji oceniana praktyka dotyczy stosowania postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c.: „Zasady korzystania z wyci ą gu narciarskiego „CIE Ń KÓW” w Wi ś le – Malince SEZON 2006/2007” zawieraj ą zapis: „Niewykorzystane punkty nie podlegaj ą zwrotowi!” „Zasady korzystania z wyci ą gu narciarskiego Nadwi ś la ń skiej Agencji Turystycznej Sp. z o.o. na stoku „Bia ł asówka” w Rycerce Dolnej w sezonie zimowym 2006/2007” zawieraj ą zapis: „Nie wykorzystane w danym dniu zakupione przejazdy przechodz ą na dni nast ę pne do czasu wyczerpania i nie podlegaj ą zwrotowi.” „Zasady korzystania z wyci ą gu narciarskiego OSZ „PIAST” w Prze łę kowie SEZON 2006/2007” zawieraj ą zapis: „Niewykorzystane punkty nie podlegaj ą zwrotowi!” Postanowienie o to ż samej tre ś ci co wskazane powy ż ej zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 19 czerwca 2002r. sygn. akt XVII Amc 34/01 S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko „ The American Academy of English" Sp. z o.o. z siedzib ą w Katowicach. Postanowienie to zosta ł o wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 14 sierpnia 2003r. w pkt 78. S ą d uzna ł za niedozwolone i zakaza ł stosowania postanowienia w brzmieniu: „P ł atno ść za kurs: po dokonaniu wp ł aty pieni ą dze nie ulegaj ą zwrotowi”. S ą d dokonuj ą c oceny przedmiotowego postanowienia stan ął na stanowisku, i ż generalna zasada niezwracania stronie umowy ceny pomimo niekorzystania z przedmiotu umowy jest sprzeczna z dobrymi obyczajami oraz ra żą co narusza interesy konsumenta. S ł uchacz bowiem nie mo ż e zosta ć ca ł kowicie pozbawiony mo ż liwo ś ci zrezygnowania z uczestnictwa w kursie. Brak mo ż liwo ś ci otrzymania zwrotu wp ł aconych pieni ę dzy jest nieadekwatny do ochrony kupca przed pochopno ś ci ą decyzji i dzia ł a ń konsumenta. Takie postanowienie narusza zdaniem S ą du, zasady wspó łż ycia spo ł ecznego takie jak: zaufanie stron, ż yczliwo ść , uczciwo ść . Taki wzorzec umowny koliduje równie ż z dobrymi obyczajami kupieckimi, które nie przewiduj ą w ł a ś nie zachowa ń takich jak: nadmierna ch ęć zysku czy wyzysk. W opinii S ą du, ustawodawca umie ś ci ł postanowienie odpowiadaj ą ce zakazanemu postanowieniu umownemu w katalogu niedozwolonych postanowie ń w art. 385 3 pkt 12 i 13 k.c. Stanowisko S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów zosta ł o uznane za s ł uszne przez S ą d Apelacyjny w Warszawie Wydzia ł Cywilny, który w wyroku z dnia 24 czerwca 2003r. sygn. akt I ACa 1672/02 stwierdzi ł , i ż w/w postanowienie stanowi niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c., gdy ż wprost wynika to z art. 385 3 pkt 12 k.c. Art. 385 3 pkt 12 k.c. okre ś la, i ż wy łą czenie obowi ą zku zwrotu konsumentowi uiszczonej 7 zap ł aty za ś wiadczenie niespe ł nione w ca ł o ś ci lub cz ęś ci, je ż eli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania w razie w ą tpliwo ś ci jest niedozwolonym postanowieniem umowy. Dodatkowo S ą d Apelacyjny w pe ł ni podzieli ł stanowisko S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, i ż postanowienie w ra żą cy sposób narusza interes konsumenta przez naruszenie zasady równorz ę dno ś ci stron, zasady ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń . Kolejne postanowienie o to ż samej tre ś ci co zakwestionowane zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 16 grudnia 2004r. sygn. akt XVII Amc 19/04 S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Jackowi Grochowskiemu – Centrum J ę zyków Obcych „Perfect” w Raciborzu. Postanowienie to zosta ł o wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 5 maja 2005 r. w pkt 392. S ą d uzna ł za niedozwolone i zakaza ł stosowania postanowienia w brzmieniu: „ Wszelkie wniesione przez Kursanta op ł aty nie podlegaj ą zwrotowi ”. Przedmiotem oceny w niniejszym post ę powaniu jest sposób rozliczania dokonanych wp ł at przez konsumentów z tytu ł u zakupionych punktów / karnetu uprawniaj ą cych do korzystania z wyci ą gów narciarskich. Za korzystanie z wyci ą gów op ł ata jest pobierana z karty magnetycznej poprzez pomniejszenie ilo ś ci punktów na niej znajduj ą cych si ę w przypadku o ś rodków OSZ „PIAST” w Prze łę kowie oraz „Cie ń ków” w Wi ś le – Malince lub poprzez skasowanie przez kasjera biletu w formie papierowej na wyci ą gu narciarskim „Bia ł asówka” w Rycerce Dolnej. W sprawie wyci ą gów, z których mog ą korzysta ć tylko osoby posiadaj ą ce odpowiednie karty magnetyczne, Konsument otrzymuje j ą po wniesieniu op ł aty – kaucji oraz dokonaniu zakupu punktów. Nabywaj ą c punkty konsument musi przewidzie ć , ile razy b ę dzie korzysta ł z wyci ą gu, aby naby ć odpowiadaj ą c ą temu ilo ść punktów. Jest to istotne, gdy ż zgodnie z zakwestionowanym postanowieniem „ Niewykorzystane punkty nie podlegaj ą zwrotowi” . W celu korzystania z wyci ą gu narciarskiego „Bia ł asówka” konsument mo ż e naby ć bilet jednorazowy lub papierowy karnet uprawniaj ą cy do 10 zjazdów. W przypadku tego wyci ą gu nie wykorzystane w danym dniu zakupione przejazdy równie ż nie podlegaj ą zwrotowi, a jedynie przechodz ą na dni nast ę pne do czasu wyczerpania . Warunki zakupu punktów nie ograniczaj ą ilo ś ci jednorazowo zakupionych punktów, tym samym konsument mo ż e zakupi ć ilo ść odpowiadaj ą c ą jednorazowemu wjazdowi. Ma równie ż mo ż liwo ść zakupu jednorazowego wyjazdu wyci ą giem narciarskim „Bia ł asówka”. Jednak w sytuacji, gdy konsument zakupi wi ę ksz ą ilo ść punktów / ca ł y karnet i nie wykorzysta ich, nie ma prawa do otrzymania zwrotu ich równowarto ś ci. Powy ż ej przytoczone postanowienia uniemo ż liwiaj ą otrzymanie zwrotu wp ł aconych ś rodków pieni ęż nych z tytu ł u niewykorzystanych przejazdów wyci ą gami. Zgodnie z powy ż ej przytoczonymi orzeczeniami S ą du, prawo do zatrzymania przez przedsi ę biorc ę wniesionych op ł at z tytu ł u us ł ug, które nie zosta ł y wykonane bez wzgl ę du na okoliczno ś ci ich niewykonania narusza interesy konsumentów poprzez naruszenie zasady równorz ę dno ś ci stron i zasady ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń . Pomimo ró ż nych przedmiotów umów, których postanowienia s ą porównywane, to tak samo umo ż liwiaj ą przedsi ę biorcom zatrzymanie wp ł aconych przez konsumentów ś rodków pieni ęż nych pomimo nie zrealizowania us ł ug. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze mo ż na uzna ć zakwestionowane postanowienia za to ż same z przytoczonymi powy ż ej uznanymi przez S ą d za niedozwolone postanowienia umowne. W przedmiotowym przypadku ilo ść punktów pobieranych za jednorazowy wyjazd jest w ka ż dym przypadku taka sama bez wzgl ę du na ilo ść punktów, które s ą zapami ę tane na karcie. Konsument nabywa dowoln ą ilo ść . Z przedstawionych cenników nie wynika, aby móg ł dosta ć dodatkowy punkt przy zakupie wi ę kszej ilo ś ci, lub aby otrzyma ł upust. W ustosunkowaniu si ę do wszcz ę cia post ę powania, Spó ł ka zdefiniowa ł a ś wiadczone us ł ugi wyci ą gów narciarskich jako umowy wzajemne oraz terminowe. Wymienione okoliczno ś ci uprawniaj ą ce strony do odst ą pienia od umowy wynikaj ą z przepisów kodeksu cywilnego. Przedmiotowe okoliczno ś ci s ą zwi ą zane z niemo ż liwo ś ci ą ś wiadczenia, lub zw ł ok ą w spe ł nieniu 8 ś wiadczenia przez jedn ą ze stron. Dodatkowo Spó ł ka stwierdzi ł a, i ż odst ą pienie od umowy jest dopuszczalne wy łą cznie w sytuacji, kiedy umowa umo ż liwia to w wypadku niewykonania umowy. Zgodnie z art. 487 § 2 k.c. umowa jest wzajemna, gdy obie strony zobowi ą zuj ą si ę w taki sposób, ż e ś wiadczenie jednej z nich ma by ć odpowiednikiem ś wiadczenia drugiej. „Z definicji umowy wzajemnej zawartej w ww. § 2 wynika, ż e jest to umowa dwustronnie zobowi ą zuj ą ca. Tak wi ę c na podstawie takiej umowy ka ż da ze stron jest jednocze ś nie wierzycielem i d ł u ż nikiem. Istoty umowy wzajemnej jednak nale ż y upatrywa ć w czym ś innym, a mianowicie w okoliczno ś ci, ż e mi ę dzy ś wiadczeniami stron zachodzi swoista relacja. Polega ona na tym, ż e ś wiadczenie jednej z nich ma by ć odpowiednikiem ś wiadczenia drugiej. Ś wiadczenia nie musz ą by ć obiektywnie równowa ż ne, czy te ż ekwiwalentne. Decyduje ocena (uznanie) samych stron. Nie oznacza to, ż e obiektywna warto ść wzajemnych ś wiadcze ń jest nieistotna. Ma ona znaczenie, aczkolwiek zawsze w powi ą zaniu z elementem subiektywnym, przy rozwa ż aniu, czy umow ę nie cechuje wyzysk (art. 388).” 1 Art. 488 § 1 k.c. stanowi, i ż ś wiadczenie b ę d ą ce przedmiotem zobowi ą za ń z umów wzajemnych ( ś wiadczenia wzajemne) powinny by ć spe ł nione jednocze ś nie, chyba ż e z umowy, z ustawy albo z orzeczenia s ą du lub decyzji innego w ł a ś ciwego organu wynika, i ż jedna ze stron obowi ą zana jest do wcze ś niejszego ś wiadczenia. „Zasad ą w umowach wzajemnych jest, ż e ś wiadczenia wzajemne stron maj ą by ć spe ł nione jednocze ś nie, czyli z „r ę ki do r ę ki”. Poj ę cia „jednoczesno ś ci” oczywi ś cie nie mo ż na rozumie ć dos ł ownie, chodzi tutaj jedynie o zaakcentowanie, ż e ś wiadczenia stron jako swoje odpowiedniki pozostaj ą w nader bliskim zwi ą zku czasowym. W rzeczywisto ś ci wystarczaj ą ca b ę dzie gotowo ść ś wiadczenia przez ka ż d ą ze stron. Wyj ą tek od wskazanej zasady mo ż e wynika ć z umowy, ustawy albo z orzeczenia s ą du lub decyzji innego w ł a ś ciwego organu”. 2 Bior ą c pod uwag ę powy ż sze, powsta ł e zobowi ą zanie pomi ę dzy Spó ł k ą , a konsumentem ma charakter przedp ł atowy. Konsument spe ł nia ś wiadczenie wcze ś niej ni ż spe ł nia je Spó ł ka. W przedmiotowym przypadku konsumenci dokonuj ą c zakupu okre ś lonej ilo ś ci punktów dokonuj ą kalkulacji, ile razy skorzystaj ą z przejazdu w trakcie godziny. Jednak ilo ść tych przejazdów jest uzale ż niona od wielu czynników, m.in. od ilo ś ci osób ch ę tnych, które w tym samym okresie chc ą skorzysta ć z wyci ą gu. Wraz ze wzrostem ilo ś ci ch ę tnych maleje ilo ść mo ż liwych wyjazdów. Zale ż no ść ta wynika z technicznych ogranicze ń mo ż liwo ś ci wyjazdów osób w jednostce czasu, np. godzinie. D ł ugo ść oczekiwania na wjazd z uwagi na du żą ilo ść oczekuj ą cych jest czynnikiem niezale ż nym od konsumenta, natomiast wprost wp ł ywa na mo ż liwo ść lub niemo ż liwo ść spe ł nia ś wiadczenia przez Agencj ę . W konsekwencji przewidywania konsumentów poczynione w momencie dokonywania zakupu punktów mog ą nie zosta ć zrealizowane. Mog ą zaistnie ć równie ż inne okoliczno ś ci tj. zmiana warunków pogodowych, wypadek, zaprzestanie pracy wyci ą gu z uwagi na brak pr ą du, zepsucie si ę wyci ą gu, które uniemo ż liwi ą wykorzystania wszystkich zakupionych punktów. Fakt, i ż zakupione punkty mog ą by ć przez konsumenta wykorzystane przez okres 5 lat, nie ma w przedmiotowym przypadku znaczenia. Specyfika ś wiadczonych przez Spó ł k ę us ł ug powoduje, i ż konsumenci korzystaj ą cy z wyci ą gów w okresie ferii zimowych w jednym roku, mog ą nie mie ć mo ż liwo ś ci skorzysta ć z us ł ug w kolejnych latach. Organ antymonopolowy niezgodzi ł si ę równie ż z twierdzeniem, i ż ś wiadczona us ł uga ma charakter umowy ci ą g ł ej, gdy ż w trakcie danego sezonu, jak i wszystkich kolejnych mo ż liwe jest korzystanie ze ś wiadczonych us ł ug. Stosunki ci ą g ł e, charakteryzuj ą si ę tym, ż e ś wiadczenie przynajmniej jednej ze stron polega na zachowaniu o charakterze trwa ł ym. W przedmiotowym przypadku mamy do czynienia ze ś wiadczeniem sezonowym oraz uzale ż nionym od warunków atmosferycznych, technicznych oraz organizacyjnych (mo ż liwo ś ci przewozu ilo ś ci narciarzy w trakcie godziny). W odpowiedzi na wszcz ę cie post ę powania Spó ł ka stwierdzi ł a, i ż nie mo ż e konsument odst ą pi ć od umowy, poniewa ż ma ona charakter terminowy. Dodatkowo zosta ł o stwierdzone, ż e 1 Pod reakcj ą G. Bie ń ka: komentarz do art. 487 kodeksu cywilnego, Lex Polonica Warszawa 2003, s. 552 2 Ibid s. 552 9 nie ma zastosowania art. 365 1 k.c., który stanowi, i ż tylko zobowi ą zanie bezterminowe o charakterze ci ą g ł ym wygasa po wypowiedzeniu przez d ł u ż nika. Organ antymonopolowy nie zgodzi ł si ę ze stanowiskiem Spó ł ki. Fakt, i ż konsument mo ż e wykorzysta ć zakupione punkty przez okres 5 lat nie ś wiadczy, ż e jest to umowa terminowa. Termin ten okre ś la prawo do wykorzystania zakupionych punktów, natomiast nie ś wiadczy o terminie umowy. Zasady korzystania z wyci ą gów narciarskich nie gwarantuj ą sta ł o ś ci cen, a wi ę c, i ż w okresie 5 lat od zakupów punktów taka sama ich ilo ść jest pobierana przy ka ż dym wje ź dzie. Przedstawione zasady korzystania z wyci ą gów s ą okre ś lane na konkretny sezon. Analizuj ą c wszystkie informacje, nale ż a ł o stwierdzi ć , i ż przedmiotem umowy jest zakup okre ś lonej ilo ś ci punktów umo ż liwiaj ą cej skorzystanie z okre ś lonej ilo ś ci wyjazdów wyci ą giem, a nie mo ż liwo ść korzystania z wyci ą gu przez okres 5 lat. Organ antymonopolowy analizuj ą c charakter ś wiadczonej us ł ugi stwierdzi ł , i ż do sposobu jego wykonania maj ą zastosowanie przepisy ogólne kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 353 1 k.c. strony zawieraj ą umow ę mog ą u ł o ż y ć stosunek prawny wed ł ug uznania, byleby jego tre ść lub cel nie sprzeciwia ł y si ę w ł a ś ciwo ś ci (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom wspó łż ycia spo ł ecznego. Przedmiotowy artyku ł ogranicza swobod ę umów ze wzgl ę du na zasady wspó łż ycia spo ł ecznego. Na gruncie kodeksu zobowi ą za ń zak ł adano, ż e umowa jest sprzeczna z dobrymi obyczajami, je ż eli wykracza przeciwko uznanym w spo ł ecze ń stwie zasadom moralnym lub przyj ę tej w obrocie uczciwo ś ci. W razie ukszta ł towania tre ś ci stosunku w sposób sprzeczny z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego sankcj ą jest niewa ż no ść umowy (art. 58 § 2). W przedmiotowym przypadku Spó ł ka przy zawieraniu umów z konsumentami pos ł uguje si ę wzorcem, który okre ś la warunki ś wiadczenia us ł ug. Tym samym ich postanowienia zgodnie z art. 385 1 § 1 k.c. nie wi ążą konsumenta, je ż eli jego prawa i obowi ą zki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Istotne jest, i ż Spó ł ka definiuje charakter ś wiadczonej us ł ugi równocze ś nie jako umow ę wzajemn ą oraz terminow ą . Jednak oba poj ę cia wzajemnie wykluczaj ą si ę . Ś wiadczenie wzajemne jest spe ł niane równocze ś nie, i jego spe ł nienie nie powinno by ć odraczane. S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów dokonuj ą c oceny postanowienia umownego ocenia okre ś lony zapis, i w momencie jego wpisania do rejestru klauzula przestaje by ć postanowieniem konkretnego wzorca umownego, a staje si ę samodzielnie funkcjonuj ą c ą zasad ą , która zosta ł a zakwestionowana. Ze wzgl ę du na rozszerzon ą skuteczno ść klauzul (art. 479 43 K.p.c.), spe ł nia ona funkcj ę podobn ą do przepisów prawa. Tak wi ę c, dokonuj ą c oceny tre ś ci postanowie ń umownych wykorzystywanych przez przedsi ę biorców we wzorcach umownych nale ż y wykorzystywa ć regu ł y interpretacji wykszta ł cone w nauce prawa i praktyce orzeczniczej (wyk ł adnia j ę zykowa, systemowa, funkcjonalna i inna). St ą d te ż , niedozwolone b ę d ą takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w „hipotezie” klauzuli wpisanej do rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . Nie jest zatem konieczna dok ł adna, literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej. Czynnikiem przes ą dzaj ą cym o podobie ń stwie dwóch klauzul powinien by ć zatem zamiar, cel, jakiemu ma s ł u ż y ć kwestionowane postanowienie. Je ś li cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformu ł owania klauzuli uznanej za niedozwolon ą , oba zapisy mo ż na uzna ć za to ż same. Zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wi ąż e nie tyko strony i s ą d, który je wyda ł , lecz równie ż inne s ą dy i organy pa ń stwowe, a w wypadkach w ustawie przewidzianych tak ż e inne osoby. S ą d orzekaj ą c co do postanowienia, i ż jest to niedozwolone postanowienie umowne stwierdza, i ż kszta ł tuje ono prawa i obowi ą zki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, równocze ś nie ra żą co naruszaj ą c jego interesy. Zgodnie z art. 385 1 § 1 k.c. przez niedozwolone postanowienie umowne uwa ż a si ę , postanowienie umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie, które kszta ł tuje jego prawa i obowi ą zki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy. Bior ą c pod uwag ę powy ż sz ą wyk ł adni ę , mo ż na stwierdzi ć , i ż praktyki polegaj ą ce na zamieszczaniu w zawieranych umowach, postanowie ń , które zosta ł y wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych jest bezprawne i narusza zbiorowe interesy konsumentów. Powy ż sze zosta ł o potwierdzone w uchwale 10 S ą du Najwy ż szego z dnia 13 lipca 2006r. sygn. akt III SZP 3/06. oraz wyroku SOKiK z dnia 25. 05. 2005r. (sygn. akt XVII Ama 46/04). Pos ł ugiwanie si ę w obrocie konsumenckim klauzulami uznanymi przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów za abuzywne jest bowiem zakazane prawem. Prezes Urz ę du mo ż e stwierdzi ć stosowanie przez przedsi ę biorc ę praktyki o której mowa w art. 23 a ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cej na pos ł ugiwaniu si ę postanowieniem wzorca umownego, które zosta ł o wpisane do rejestru, bez wzgl ę du na to, czy wpis dotyczy tego przedsi ę biorcy, przeciwko któremu jest prowadzone post ę powanie, czy te ż zwi ą zany jest z dzia ł aniami innych kontrahentów konsumentów. (S ą d Apelacyjny w wyroku z dnia 02.12.2005r. (sygn. akt VI ACa 760/05). Podobne twierdzenie S ą d Apelacyjny zawar ł we wcze ś niejszym wyroku, tj. w orzeczeniu z dnia 29.09.2005r. (sygn. akt VI ACa 381/05), gdzie przywo ł uj ą c stanowisko S ą du Najwy ż szego wyra ż one w uchwale z dnia 19. 12. 2003r. III CZP 95/03 (OSNC 2005/2/25), wskaza ł , ż e wyrok uwzgl ę dniaj ą cy powództwo przez uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone i zakazanie ich stosowania ma, zgodnie z art. 479 43 k.p.c., od chwili wpisania do odpowiedniego rejestru, skutek tak ż e wobec osób trzecich. Pomimo, i ż powy ż ej przywo ł ane wyroki zapad ł y pod rz ą dami ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z 2000r., to orzecznictwo to nale ż y uzna ć za aktualne tak ż e w aktualnym stanie prawnym. Na gruncie obecnie obowi ą zuj ą cej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z 2007r. rozwa ż na kwestia zosta ł a uregulowania w analogiczny sposób, a zatem nie wyst ę puj ą ró ż nice, które nakazywa ł yby odej ś cie od ustalonej linii orzecznictwa i w konsekwencji tego odmienn ą ocen ę prawn ą badanego zagadnienia. Przedmiotowe praktyki dotycz ą mo ż liwo ś ci odzyskania zwrotu równowarto ś ci niewykorzystanych punktów zapisanych na karcie magnetycznej, tak wi ę c dotycz ą postanowie ń umów wa ż nych zarówno dla konsumentów, którzy chc ą zawrze ć umowy, jak i tych, którzy nadal dysponuj ą kartami z zapisanymi niewykorzystanymi punktami. Dlatego te ż zakwestionowane praktyki naruszaj ą interesy konsumentów, którzy zawarli umowy, a tak ż e przysz ł ych potencjalnych klientów. Umowy mog ą zawrze ć wszystkie osoby ni ą zainteresowane. Tym samym oferta korzystania z wyci ą gów narciarskich skierowana jest do nieograniczonej grupy konsumentów. Bior ą c pod uwag ę przes ł anki podane w powy ż szym uzasadnieniu stosowania praktyki, organ antymonopolowy stwierdzi ł , ż e jest ona bezprawna, oraz narusza interesy konsumentów. W zwi ą zku z faktem, ż e zaistnia ł y łą cznie obie przes ł anki, tj. bezprawno ść dzia ł a ń oraz naruszenie interesów nieograniczonej grupy konsumentów, organ antymonopolowy uzna ł ocenian ą praktyk ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w pkt I sentencji. II. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy antymonopolowej, Prezes Urz ę du mo ż e skorzysta ć z uprawnienia do na ł o ż enia na przedsi ę biorc ę stosuj ą cego praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów kary pieni ęż nej w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary. Kara taka mo ż e by ć na ł o ż ona bez wzgl ę du na to, czy przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę naruszenia celowo, czy te ż nieumy ś lnie. Stosownie do art. 111 ustawy antymonopolowej przy ustalaniu wysoko ś ci kar pieni ęż nych, w tym kar okre ś lonych w art. 106 tej ustawy, nale ż y uwzgl ę dni ć w szczególno ś ci okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy, a tak ż e uprzednie naruszenie przepisów ustawy. W pkt I sentencji decyzji stwierdzono stosowanie przez przedsi ę biorc ę praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów opisanych szczegó ł owo powy ż ej. Praktyki te polegaj ą na pos ł ugiwaniu si ę w umowach z konsumentami postanowieniami wzorców umowy uznanymi przez SOKiK za niedozwolonego co jest bezprawne. Konsekwencj ą stosowania powy ż szych praktyk jest naruszenie ekonomicznych interesów konsumentów. Dodatkowo stosowanie zakwestionowanych postanowie ń w praktyce umo ż liwia przysporzenie Spó ł ce dodatkowych korzy ś ci finansowych. 11 Przychód osi ą gni ę ty przez przedsi ę biorc ę w 2006r. ustalono na podstawie z ł o ż onych przez niego dowodów (Karta nr 12). Przy ustalaniu wysoko ś ci kary organ antymonopolowy uzna ł za zasadne odnie ść j ą równie ż do kwoty odpowiadaj ą cej wysoko ś ci ą warto ś ci przychodu osi ą gni ę tego przez Spó ł k ę z tytu ł u ś wiadczenia us ł ug w zakresie wyci ą gów narciarskich, a wi ę c w zwi ą zku z dzia ł alno ś ci ą , z któr ą s ą zwi ą zane praktyki oceniane w ramach niniejszego post ę powania. Kara nak ł adana przez Prezesa Urz ę du na przedsi ę biorc ę , który dopu ś ci ł si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów s ł u ż y podkre ś leniu naganno ś ci ocenianego zachowania. Zawodowy (profesjonalny) charakter ś wiadczenia us ł ug wymaga prowadzenia dzia ł alno ś ci w sposób zapewniaj ą cy poszanowanie dobrych obyczajów oraz s ł usznych interesów konsumentów, co wi ąż e si ę z respektowaniem obowi ą zuj ą cych przepisów prawa. Przedsi ę biorca, jako podmiot o wieloletnim do ś wiadczeniu, powinien wiedzie ć , ż e okre ś laj ą c warunki umowne nie mo ż e stosowa ć klauzul uznanych przez SOKiK za abuzywne, ani w inny sposób godzi ć w interesy s ł abszych uczestników rynku, jakimi s ą konsumenci. Decyduj ą c o na ł o ż eniu kary i jej wysoko ś ci wzi ę to pod uwag ę wszystkie ww. okoliczno ś ci, jak i mo ż liwo ś ci finansowe przedsi ę biorcy. Orzeczona kara powinna stanowi ć dolegliwo ść dla uczestnika niniejszego post ę powania, tak aby jej na ł o ż enie skutkowa ł o w przysz ł o ś ci zapobie ż eniem zaistnienia podobnych sytuacji. Jak ustalono, przedsi ę biorca zakwestionowane zapisy w dwóch przypadkach stosuje od 2001r., a w jednym od 2005r. Powy ż sze okoliczno ś ci uzasadniaj ą na ł o ż enie na przedsi ę biorc ę kary, o jakiej mowa w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (Karta nr 10). Z drugiej strony nale ż y te ż podkre ś li ć wymiar edukacyjny i wychowawczy zastosowanego ś rodka oraz wyrazi ć nadziej ę , ż e odniesie on spodziewany skutek na przysz ł o ść . Za zastosowaniem kary w wysoko ś ci oznaczonej w tej decyzji przemawia te ż fakt, ż e mo ż liwo ść nak ł adania kar pieni ęż nych na przedsi ę biorców, którzy dopu ś cili si ę naruszenia zbiorowych interesów konsumentów Prezes Urz ę du posiada dopiero od niedawna, gdy ż od 21.04.2007r. W zwi ą zku z tym ponownie nale ż y zwróci ć uwag ę na wymiar edukacyjny stosowanej sankcji. Niniejsza kara powinna te ż stanowi ć przestrog ę dla przedsi ę biorcy na przysz ł o ść . Poza wymiarem indywidualnym kary, nale ż y zwróci ć uwag ę na jej wymiar ogólny, funkcj ę odstraszaj ą c ą i wychowawcz ą w stosunku do innych uczestników rynku. Funkcja edukacyjna jest w niniejszym przypadku tak ż e w wymiarze ogólnym szczególnie istotna, gdy ż jak wskazano powy ż ej kary za stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów nak ł adane w tym trybie stanowi ą nowo ść w polskim porz ą dku prawnym. W ś wietle powy ż szych okoliczno ś ci wysoko ść kary ustalono na poziomie 16 000 z ł (s ł ownie z ł otych: szesna ś cie tysi ę cy), tj. 0,5% kary maksymalnej. Co stanowi oko ł o 0,05% przychodu uzyskanego w roku 2006r. z tytu ł u prowadzonej dzia ł alno ś ci. Miarkuj ą c kar ę organ antymonopolowy postanowi ł wzi ąć pod uwag ę okoliczno ść , ż e Spó ł ka dopu ś ci ł a si ę naruszenia przepisów ustawy antymonopolowej po raz pierwszy, a tak ż e wyja ś nienia, wskazuj ą ce na to, i ż naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie by ł o z jego strony zamierzone. W ocenie Prezesa Urz ę du kara wymierzona w tej wysoko ś ci jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urz ę du, kieruj ą c si ę potrzeb ą zdecydowanego przeciwdzia ł ania stosowaniu praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów uzna ł , ż e orzeczona kara powinna stanowi ć dolegliwo ść dla uczestnika niniejszego post ę powania. W tym przypadku kara powinna spe ł ni ć jednak przede wszystkim funkcj ę prewencyjn ą i wychowawcz ą , tak aby zapobiec w przysz ł o ś ci naruszeniom przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wobec powy ż szego orzeczono jak w punkcie II sentencji. III. Na podstawie art. 77 ust. 1 ustawy antymonopolowej, je ż eli post ę powanie zosta ł o wszcz ę te z urz ę du i w jego wyniku Prezes Urz ę du stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy, przedsi ę biorca lub zwi ą zek przedsi ę biorców, który dopu ś ci ł si ę tego naruszenia, zobowi ą zany jest ponie ść koszty post ę powania. Zgodnie z art. 80 ustawy antymonopolowej, organ antymonopolowy 12 rozstrzyga o kosztach, w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie. Post ę powanie przeciwko Nadwi ś la ń skiej Agencji Turystycznej Sp. z o.o. w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, zosta ł o wszcz ę te z urz ę du. Na podstawie ustale ń dokonanych w trakcie post ę powania w punkcie I decyzji stwierdzone zosta ł o naruszenie przepisów ustawy antymonopolowej. Kosztami niniejszego post ę powania dla organu antymonopolowego, s ą wydatki w wysoko ś ci 36 z ł zwi ą zane z korespondencj ą prowadzon ą z przedsi ę biorc ą . W zwi ą zku z powy ż szym organ antymonopolowy postanowi ł obci ąż y ć przedsi ę biorc ę kosztami post ę powania w wysoko ś ci 36 PLN (s ł ownie z ł otych: trzydzie ś ci sze ść ). Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w punkcie III sentencji decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Koszty niniejszego post ę powania przedsi ę biorca obowi ą zany jest wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Na postanowienie zawarte w punkcie III niniejszej decyzji, na podstawie art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z 479 28 § 1 pkt 2 k.p.c. przys ł uguje za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia dor ę czenia. Dyrektor Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Alicja Kral