RKT-41/2009

1 DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dnia 2009-12-18 RKT-61-22/09/EW/HS Decyzja Nr RKT 41/2009 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: po przeprowadzeniu wszczętego z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, przeciwko Przedsiębiorstwu Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzibą w Czerwionce-Leszczynach: I. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów określone w art. 24 ust. 1 i ust. 2 ww. ustawy bezprawne działania Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzibą w Czerwionce-Leszczynach polegające na: 1/ nie zamieszczeniu w treści umów zawieranych z konsumentami z wykorzystaniem wzorca umowy o nazwie Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków pełnej informacji na temat praw i obowiązków stron umowy wynikających z obowiązujących na terenie działalności Spółki regulaminów dostarczania wody i odprowadzania ścieków określających sposoby załatwiania reklamacji oraz wymiany informacji w zakresie zakłóceń w dostawie wody i odprowadzaniu ścieków, co jest sprzeczne z art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz. U. z 2006r. Nr 123, poz. 858 ze zm.), 2/ zamieszczeniu w treści umów zawieranych z konsumentami z wykorzystaniem wzorca umowy o nazwie Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków postanowienia, zgodnie z którym „umowa może być rozwiązana przez Przedsiębiorstwo za trzymiesięcznym wypowiedzeniem ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przez Odbiorcę” , które jest sprzeczne z przepisem art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz. U. z 2006r. Nr 123, poz. 858 ze zm.), 3/ zamieszczeniu w treści umów zawieranych z konsumentami z wykorzystaniem wzorca umowy o nazwie Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków postanowienia, stosownie do którego „wznowienie dostarczania wody i odprowadzania ścieków następuje niezwłocznie od ustania przyczyn odcięcia dostaw wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego, jednakże nie wcześniej niż po uprzednim pokryciu kosztów zarówno odcięcia jak i ponownego przyłączenia (wg kalkulacji Przedsiębiorstwa) oraz po zawarciu umowy” , które jest sprzeczne z przepisem art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz. U. z 2006r. Nr 123, poz. 858 ze zm.) i nakazuje się zaniechanie ich stosowania. 2 II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nakłada się na Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzibą w Czerwionce- Leszczynach karę pieniężną w wysokości 6.000 zł (słownie: sześciu tysięcy złotych), płatną do budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. III. Na podstawie art. 77 ust. 1 w związku z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów obciąża się Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzibą w Czerwionce-Leszczynach, kosztami opisanego na wstępie postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów oraz zobowiązuje się Spółkę do zwrotu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów postępowania w kwocie 12,30 zł (słownie: dwunastu złotych i trzydziestu groszy). Uzasadnienie Przed Prezesem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej zwanym Prezesem Urzędu, a także organem antymonopolowym) toczyło się postępowanie wyjaśniające (wszczęte w dniu 08.06.2009r.) w sprawie wstępnego ustalenia, czy w związku z działalnością Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzibą w Czerwionce- Leszczynach (zwanej dalej Spółką lub PWiK) nastąpiło naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W postępowaniu tym oceniono wzorzec umowy stosowany przez Spółkę przy zawieraniu umów z konsumentami oraz umowy faktycznie zawarte z konsumentami z punktu widzenia stosowania w nich postanowień, które mogłyby stanowić przejaw stosowania praktyk sprzecznych z przepisami ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Następnie w dniu 10.09.2009r. zostało wszczęte niniejsze postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów określonych w punkcie I niniejszej decyzji (karta nr 1). PWiK wielokrotnie podnosi, że kwestionowane zapisy stanowią wyraz swobody stron oraz swobody zawierania umów, o którym mowa w art. 353 1 Kc (karty nr 5-8 i 56-58). Spółka podnosi, że regulaminy są aktami prawa miejscowego, są prawem powszechnie obowiązującym i powszechnie dostępnym, w tym za pośrednictwem Biuletynu Informacji Publicznej i PWiK nie uznaje za celowe powtarzanie przedmiotowych zapisów we wzorcach umów (karta nr 57). W toku postępowania przed Prezesem Urzędu odnośnie postanowienia umowy o treści: „umowa może być rozwiązana przez Przedsiębiorstwo za trzymiesięcznym wypowiedzeniem ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przez Odbiorcę” Spółka podnosi, że stanowi ono wyraz swobody zawierania umów, o którym mowa w art. 353 1 Kc i ma na celu przeciwdziałanie niepożądanym działaniom stanowiącym rażące naruszenie umowy (karty nr 57-58). W toku postępowania przez Prezesem Urzędu odnośnie postanowienia umowy o treści: „wznowienie dostarczania wody i odprowadzania ścieków następuje niezwłocznie od ustania przyczyn odcięcia dostaw wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego, jednakże nie wcześniej niż po uprzednim pokryciu kosztów zarówno odcięcia jak i ponownego przyłączenia (wg kalkulacji Przedsiębiorstwa) oraz po zawarciu umowy” Spółka podnosi, że stanowi ono wyraz swobody zawierania umów, o którym mowa w art. 353 1 Kc i ma na celu zabezpieczenie interesu oraz majątku Spółki (karta nr 7). W odpowiedzi na zarzuty organu antymonopolowego PWiK podnosi, że cyt. „zapisy wzorca umowy miały na celu prawidłową realizację zadań przez Spółkę, jak również należyte dbanie o mienie gminne. Poszczególne postanowienia wzorca umowy miały charakter prewencyjny i służyły zabezpieczeniu należytego wykonania umowy przez odbiorcę. (…) Treść wzorca umowy miała na celu takie ukształtowanie stosunków prawnych z odbiorcami ażeby osoby należycie wywiązujące się z obowiązków umownych nie ponosiły negatywnych konsekwencji działań i zaniechań innych odbiorców, którzy zaniedbują swoje zobowiązania 3 określone w umowie. (…) Nigdy też zamiarem Przedsiębiorstwa nie było i nie jest prowadzenie działalności z naruszeniem przepisów prawa. (…) Przedsiębiorstwo dokona odpowiednich modyfikacji umowy, zgodnie z sugestiami i wskazówkami Urzędu, celem usunięcia postanowień, które mogą być odczytane jako naruszające zbiorowe interesy konsumentów”. W odpowiedzi na zarzuty Prezesa Urzędu, Spółka oświadczyła cyt. „…w oparciu o art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zobowiązuje się do podjęcia i/lub zaniechania działań zmierzających do usunięcia podejrzeń o ewentualne naruszenie prawa skutkujące (…) możliwości uznania niektórych praktyk (działań) za naruszające zbiorowe interesy konsumentów. Przedsiębiorstwo zobowiązuje się do wykonania określonych obowiązków nałożonych decyzją (…) wnosi o wydanie decyzji przez Prezesa Urzędu określającej obowiązki przedsiębiorstwa, których realizacja pozwoli usunąć nieprawidłowości w zakresie treści wzorca umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzania ścieków stosowanego przez Spółkę” (karty nr 63-64 i 68-69). Należy więc uznać, że Spółka wniosła o wydanie decyzji określającej jej obowiązki, których realizacja pozwoli usunąć ewentualne nieprawidłowości w zakresie treści stosowanego wzorca umowy. Stanowisko Spółki potwierdza fakt, że PWiK nie określiło precyzyjnie zobowiązania oraz nie podjęło żadnych działań w celu wyeliminowania zarzuconych uchybień. Spółkę zawiadomiono o zakończeniu zbierania materiału dowodowego (karta nr 78). Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny . PWiK wpisane jest do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS 0000106804 (karty nr 9-12). Spółka prowadzi działalność w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków na obszarze Gminy Orzesze oraz Gminy Czerwionka- Leszczyny na podstawie stosownych decyzji burmistrza (karty nr 16-25). Na lokalnym rynku Spółka obsługuje ok. 6600 odbiorców (karty nr 5-8). Na obszarze działania PWiK obowiązuje Regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków wprowadzony uchwałą Rady Miejskiej w Czerwionce-Leszczynach Nr XLIII/373/06 z dnia 24 lutego 2006 r. (karty 26-32). Regulamin ten zawiera następujące postanowienia: § 6 2. Umowa winna w szczególności zawierać postanowienia określone w art. 6 ust. 3 Ustawy oraz wskazywać miejsce publikacji Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków. § 31 Przedsiębiorstwo winno zapewnić Odbiorcom należyty poziom usług, a szczególnie winno wyodrębnić stanowisko pracy do spraw obsługi klienta. § 33 1. W przypadku dostawy wody o jakości niezgodnej z regulaminem, Odbiorca usług może w terminie 7 dni złożyć pisemną reklamację. Reklamacja może zostać wniesiona w innych niż wymienione w ust. 1 przypadkach niewykonania, lub nienależytego wykonania usługi. 2. Reklamacja powinna zawierać: a/ imię i nazwisko albo nazwę lub firmę oraz adres Odbiorcy, b/ przedmiot reklamacji, c/ przedstawienie okoliczności uzasadniających reklamację, d/ zgłoszenie roszczenia o odszkodowanie, e/ numer i datę Umowy, f/ podpis odbiorcy. 3. Zgłoszona reklamacja wymaga pisemnego potwierdzenia jej przyjęcia oraz ewidencji w rejestrze reklamacji Przedsiębiorstwa. Przedsiębiorstwo rozpatruje reklamację niezwłocznie, nie dłużej jednak niż w terminie 7 dni od dnia jej wniesienia. 4. Przedsiębiorstwo udziela odpowiedzi na reklamacje w formie pisemnej. Odpowiedź winna zawierać: 4 a/ nazwę Przedsiębiorstwa, b/ powołanie podstawy prawnej, c/ rozstrzygnięcie o uwzględnieniu lub odmowie uwzględnienia reklamacji, d/ pouczenie w sprawie możliwości dochodzenia roszczeń w innym trybie, e/ podpis upoważnionego pracownika reprezentującego Przedsiębiorstwo, z podaniem zajmowanego przez niego stanowiska. 5. W przypadku odmowy uwzględnienia reklamacji w całości lub w części, odpowiedź na reklamację winna zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne. 6. W przypadku uwzględnienia reklamacji Przedsiębiorstwo powiadamia Odbiorcę o wyniku rozpatrzenia a także o wysokości i formie wypłaty przyznanego odszkodowania lub należności. 7. Zaliczenie odszkodowania lub należności na poczet przyszłych należności może nastąpić jedynie na wniosek Odbiorcy usługi (karty nr 26-32). Na terenie Gminy Orzesze obowiązuje Regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków obowiązujący na mocy uchwały Rady Miejskiej w Orzeszu Nr XXXIX/293/06 z dnia13 lutego 2006 roku (karty nr 33-41). Regulamin ten zawiera następujące postanowienia: § 5 Umowa winna w szczególności zawierać postanowienia określone w Art. 6 ust. 3 Ustawy. § 26 Przedsiębiorstwo winno zapewnić Odbiorcom należyty poziom usługi. § 28 1. W przypadku dostawy wody o jakości niezgodnej z regulaminem lub przerw w dostawach wody, Odbiorca usług może złożyć pisemną reklamację w terminie 7 dni od dnia, w którym zakończyła się przerwa w świadczeniu usługi, albo od dnia, w którym usługa została wykonana, lub miała być wykonana. 2. Reklamacja może zostać wniesiona w innych niż wymienione w ust. 1 przypadkach niewykonania, lub nienależytego wykonania usługi. 3. Reklamacja powinna zawierać: a/ imię i nazwisko albo nazwę lub firmę oraz adres Odbiorcy, b/ przedmiot reklamacji, c/ przedstawienie okoliczności uzasadniających reklamację, d/ zgłoszenie roszczenia o odszkodowanie, e/ numer i datę Umowy, f/ podpis odbiorcy. 4. Zgłoszona reklamacja wymaga pisemnego potwierdzenia jej przyjęcia oraz ewidencji w rejestrze reklamacji Przedsiębiorstwa. 5. Przedsiębiorstwo rozpatruje reklamację niezwłocznie, nie dłużej jednak niż w terminie 7 dni od dnia jej wniesienia. 6. Przedsiębiorstwo udziela odpowiedzi na reklamacje w formie pisemnej. Odpowiedź winna zawierać: a/ nazwę Przedsiębiorstwa, b/ powołanie podstawy prawnej, c/ rozstrzygnięcie o uwzględnieniu lub odmowie, d/ pouczenie w sprawie możliwości dochodzenia roszczeń w innym trybie, e/ podpis upoważnionego pracownika reprezentującego Przedsiębiorstwo, z podaniem zajmowanego przez niego stanowiska. 7. W przypadku odmowy uwzględnienia reklamacji w całości lub w części, odpowiedź na reklamację winna zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne. 5 8. W przypadku uwzględnienia reklamacji Przedsiębiorstwo powiadamia Odbiorcę o wyniku rozpatrzenia a także o wysokości i formie wypłaty przyznanego odszkodowania lub należności. 9. Zaliczenie odszkodowania lub należności na poczet przyszłych należności może nastąpić jedynie na wniosek Odbiorcy usługi (karty nr 33-41). PWiK przy zawieraniu z konsumentami umów o dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków od 2003r. posługuje się wzorcem umowy o nazwie Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków (karta nr 47). Stosowanie przedmiotowego wzorca potwierdzają umowy faktycznie zawarte z konsumentami (karty nr 50-53, 66, 71-73 i 75-77). Tak więc, ilekroć w niniejszej decyzji będą uwagi dotyczące umów zawartych z konsumentami, dotyczyć będą one także stosowanego przez PWiK wzorca umowy. Spółka wyjaśniła, że wzorzec ten był modyfikowany dwukrotnie w 2007 i 2008 roku, ale zmiany te nie wpłynęły w sposób znaczący na relacje z odbiorcami (karty nr 68-69). Spółka wskazała, że od początku 2007 roku w 37 przypadkach zawierania umów o zbiorowe zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków wprowadzono zmiany, które odnosiły się wyłącznie do postanowienia określającego termin płatności za świadczone usługi i miały na celu wydłużenie powyższego terminu (karta nr 6). Prezes Urzędu zakwestionował następujące dwa postanowienia zawarte we wzorcu umowy o nazwie Umowa o zbiorowe zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków (karty nr 47-49), którego stosowanie potwierdzają umowy faktycznie zawarte z konsumentami (karty nr 50-53, 66, 71-73 i 75-77). Stosownie do brzmienia § 19 pkt 2 b wzorca „umowa może być rozwiązana przez Przedsiębiorstwo za trzymiesięcznym wypowiedzeniem ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego, w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przez Odbiorcę ”. Zgodnie z postanowieniem § 16 pkt 3 wzorca „wznowienie dostarczania wody i odprowadzania ścieków następuje niezwłocznie od ustania przyczyn odcięcia dostaw wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego, jednakże nie wcześniej niż po uprzednim pokryciu kosztów zarówno odcięcia jak i ponownego przyłączenia (wg kalkulacji Przedsiębiorstwa) oraz po zawarciu umowy” . Prezes Urzędu zakwestionował to, że Spółka zaniechała zamieszczenia postanowień określających spoczywające na niej obowiązki w odniesieniu do standardów i terminów rozpatrywania składanych przez konsumentów reklamacji oraz udzielania informacji w związku z wnoszonymi przez konsumentów zapytaniami. W umowach brak jest postanowień określających prawa i obowiązki stron umowy, które wynikają z obowiązujących na terenie działalności PWiK regulaminów dostarczania wody i odprowadzania ścieków dotyczące sposobów załatwiania reklamacji oraz wymiany informacji w zakresie zakłóceń w dostawie wody i odprowadzaniu ścieków. Tak więc w obrocie prawnym z konsumentami (ok. 6.200 umów) nadal obowiązują umowy zawierające kwestionowane postanowienia (karty nr 68-77). Ustalono, że w 2008r. przychód Spółki wyniósł 8.647.679 zł (karta nr 65). Prezes Urzędu zważył, co następuje . Ad I. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Przepis art. 24 ust. 2 ww. ustawy stanowi, że Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.); 2) naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji; 3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przewiduje natomiast, że nie jest zbiorowym interesem 6 konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Konsumentem w rozumieniu ww. ustawy jest osoba fizyczna dokonująca czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową (art. 22 1 k.c. w zw. z art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami polegającymi na sprzecznych z prawem działaniach przedsiębiorców. Tworząc katalog działań naruszających zbiorowe interesy konsumentów ustawodawca posłużył się terminem „w szczególności”, co oznacza, że ma on charakter przykładowy. Zamiarem ustawodawcy było uznanie za praktykę określoną w art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów działań, które naruszyły przepisy innych aktów prawnych. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw. Dopiero na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem. Aby określone zachowanie mogło zostać uznane za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łączne spełnienie następujących trzech przesłanek: − kwestionowane działanie jest działaniem przedsiębiorcy, − zachowanie przedsiębiorcy musi nosić znamiona bezprawności, − zachowanie powyższe musi godzić w zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów zawiera legalną definicję przedsiębiorcy. Zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy antymonopolowej, pod pojęciem tym należy rozumieć przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 155, poz. 1905 ze zm.) oraz: a) osobę fizyczną, osobę prawną, a także jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o działalności gospodarczej, b) osobę fizyczną wykonującą zawód we własnym imieniu i na własny rachunek lub prowadzącą działalność w ramach wykonywania takiego zawodu, d) związek przedsiębiorców w rozumieniu pkt 2 – na potrzeby przepisów dotyczących (…) praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów [trzeci człon definicji przedsiębiorcy zawartej w art. 4 pkt 1 lit. c] znajduje zastosowanie wyłącznie w postępowaniach w sprawach koncentracji). Natomiast w myśl art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, przedsiębiorcą w jej rozumieniu jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Właściwą dla przedsiębiorcy działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawania i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły (art. 2 ww. ustawy). PWiK jest spółką prawa handlowego wpisaną do Krajowego Rejestru Sądowego, prowadzącą we własnym imieniu działalność gospodarczą. Nie ulega zatem wątpliwości, iż posiada status przedsiębiorcy w rozumieniu powoływanego powyżej art. 4 pkt 1 ustawy antymonopolowej. Tym samym, Spółka przy wykonywaniu działalności gospodarczej podlega rygorom określonym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów i jej działania mogą podlegać ocenie w aspekcie naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Druga przesłanka zostaje spełniona, gdy przedsiębiorca podejmuje działania sprzeczne z prawem lub gdy nie dopełnia ciążącego na nim obowiązku. Dla stwierdzenia bezprawności działania przedsiębiorcy bez znaczenia pozostaje strona podmiotowa czynu, a zatem wina sprawcy (w znaczeniu subiektywnym, oznaczającym wadliwość procesu decyzyjnego sprawcy) i stopień tej winy (umyślność bądź nieumyślność), a także świadomość istnienia naruszonych norm prawnych. Wykazanie działania sprzecznego z prawem zawarte jest w 7 uzasadnieniu poszczególnych praktyk. Okoliczność spełnienia tej przesłanki zostanie poniżej oddzielnie rozważona dla każdego z zarzutów. Trzecia przesłanka niezbędna do stwierdzenia praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów jest natomiast spełniona wówczas, gdy dane działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów jako zbiorowości. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów określa zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów konsumentów oraz reguluje zasady i tryb przeciwdziałania praktykom naruszającym zbiorowe interesy konsumentów, co wynika z treści art. 1 ust. 1 i 2 tej ustawy. Zbiorowy interes konsumentów dotyczy nieokreślonego ogółu, a naruszenie tego interesu może mieć miejsce wtedy, gdy skutkami działań sprzecznych z ustawą o ochronie konkurencji konsumentów dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku oraz wtedy, gdy działania te wywołują inne niekorzystne zjawiska. Ustawa antymonopolowa w odniesieniu do konsumentów chroni zatem ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. W przedmiotowej sprawie opisane działania PWiK dotyczą zbiorowego interesu konsumentów, gdyż skierowane są do nieokreślonego kręgu konsumentów, których nie sposób jednoznacznie zidentyfikować. Stosowane praktyki wymierzone są bowiem we wszystkich rzeczywistych odbiorców świadczonych przez Spółkę usług, z którymi zawarto umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków o treści zakwestionowanej w toku niniejszego postępowania, jak również w potencjalnych odbiorców jej usług, będących konsumentami w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wskazuje to na naruszenie w przedmiotowej sprawie interesu publicznego, przez który należy rozumieć prawo wszystkich odbiorców przedsiębiorstwa (konsumentów) do otrzymania w treści umów pełnej informacji na temat wszystkich praw i obowiązków dostawcy i odbiorcy usług. Ustawa antymonopolowa w odniesieniu do konsumentów chroni bowiem ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym; znajduje zastosowanie wówczas, gdy określone zachowanie dotyka nieokreślonej z góry liczby uczestników rynku. Jak wykazano, zachowanie Spółki godzi w zbiorowe interesy konsumentów i uzasadnienie decyzji w tym zakresie dotyczy kwestionowanych trzech praktyk. Jak wynika z powyższego dla stwierdzenia, że w zakresie objętym postawionymi w niniejszej sprawie zarzutami doszło do naruszenia przez PWiK art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zachodzi konieczność wykazania, że zakwestionowane przez Prezesa Urzędu zachowanie Spółki jest zachowaniem bezprawnym. Ad I 1. W przedmiotowej sprawie Spółce jako pierwszy postawiono zarzut bezprawnych działań noszących znamiona praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów określonej w art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na nie zamieszczeniu w treści umów zawieranych z konsumentami z wykorzystaniem wzorca umowy o nazwie Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków pełnej informacji na temat praw i obowiązków stron umowy wynikających z obowiązujących na terenie działalności Spółki regulaminów dostarczania wody i odprowadzania ścieków, określających sposoby załatwiania reklamacji oraz wymiany informacji w zakresie zakłóceń w dostawie wody i odprowadzaniu ścieków. Punkt wyjścia w ocenie, czy zachowanie PWiK będące przedmiotem postawionego mu zarzutu nosi cechy bezprawności stanowi art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Stosownie do powołanego przepisu umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków tj. umowa zawarta między przedsiębiorstwem wodociągowo – kanalizacyjnym a odbiorcą usług, na podstawie której świadczone są usługi dostawy wody i odbioru ścieków, powinna obligatoryjnie zawierać postanowienia dotyczące praw i obowiązków stron umowy. Przepis ten nie dookreśla przy tym w sposób szczegółowy, jakie prawa i obowiązki stron umowy powinny znaleźć się w jej treści. Z tego względu powinien on być w ocenie organu antymonopolowego interpretowany możliwie szeroko ze szczególnym uwzględnieniem tych 8 praw i obowiązków, które mają na celu zapewnienie konsumentowi możliwości skutecznego dochodzenia roszczeń i które wiążą się z zapewnieniem należytego wykonania umowy przez dostawcę usług. Formułując treść warunków umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjne mając na uwadze ochronę interesów najsłabszych uczestników rynku, jakimi są konsumenci, powinny zatem – realizując wymóg określony w art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę – dążyć do tego, aby za pośrednictwem umowy konsumenci otrzymali komplet informacji na temat warunków umowy, do której przystępują, przy czym bez znaczenia pozostaje, czy warunki te wynikają z autonomicznej woli przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjnego wyznaczonej granicami swobody zawierania umów, czy też z powszechnie obowiązujących przepisów prawa (w tym Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków będącego aktem prawa miejscowego ), jeżeli przepisy te zawierają istotne z punktu widzenia interesów konsumentów uregulowania i kształtują treść stosunku prawnego z dostawcą usług. Art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę obliguje zatem przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne do zamieszczenia w treści umowy postanowień informujących o prawach i obowiązkach stron umowy, przy czym informacja w tym zakresie powinna być pełna i wyczerpująca tak, aby zagwarantować konsumentom należyty poziom wiedzy i należyty poziom ochrony. Prawa i obowiązki przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjnego i odbiorców usług określa między innymi akt prawa miejscowego – Regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków obowiązujący na terenie danej gminy, którego postanowienia wiążą strony umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków na podstawie art. 19 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Stosownie do art. 19 ust. 2 pkt 7 tej ustawy Regulamin określa prawa i obowiązki dostawcy i odbiorcy usług wodociągowych i kanalizacyjnych w zakresie standardów obsługi odbiorców usług, a w szczególności sposobów załatwiania reklamacji oraz wymiany informacji dotyczących w szczególności zakłóceń w dostawie wody i odprowadzaniu ścieków. Zgodnie z powołanym przepisem, na terenie Gminy Czerwionka-Leszczyny oraz Gminy Orzesze obowiązują regulaminy dostarczania wody i odprowadzania ścieków wprowadzone stosownymi uchwałami. Postanowienia regulaminów określają uprawnienia konsumenta jako strony umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków oraz odpowiadające im obowiązki dostawcy usług, przy czym nie ulega w ocenie organu antymonopolowego wątpliwości, iż postanowienia te z uwagi na swój charakter mają z punktu widzenia konsumenta niebagatelne znaczenie, gdyż wiążą się z zapewnieniem mu możliwości należytego dochodzenia praw. Z tego względu w ocenie organu antymonopolowego zaniechanie zamieszczenia w treści umów zawieranych z konsumentami postanowień normujących kwestie związane z trybem postępowania reklamacyjnego oraz obowiązkami informacyjnymi, jakie ciążą na dostawcy usług względem konsumenta, a które wynikają z ww. zapisów regulaminów , stanowi naruszenie art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Skoro bowiem powołany przepis przewiduje, że umowa ma zawierać postanowienia dotyczące praw i obowiązków stron umowy, zaś część tych praw i obowiązków definiuje Regulamin, to powinny znaleźć się one w treści umowy tak, aby zapewnić konsumentowi możliwość zapoznania się ze wszystkimi elementami umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, do jakiej zamierza przystąpić w celu maksymalnego zabezpieczenia jego interesów. Kluczowe znaczenie ma w tym kontekście treść art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę, nie zaś charakter Regulaminu, który – jak podkreśla PWiK – jest powszechnie obowiązującym aktem prawa miejscowego (karta nr 57). Jeżeli zatem Regulamin określa część praw i obowiązków stron umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków to z uwagi na wymagania określone w art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę, postanowienia te powinny znaleźć się w treści umowy. Dzięki temu konsument będzie mógł w pełni korzystać ze swoich praw, a także 9 domagać się od profesjonalisty odpowiedniego zachowania. W oparciu o art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę wyprowadzić można wniosek, iż obowiązki informacyjne spoczywające zgodnie z powołanym przepisem na dostawcy usług obejmują wymóg objęcia treścią umów postanowień określających, jakie obowiązki ciążą na przedsiębiorstwie wodociągowo – kanalizacyjnym w zakresie standardów rozpatrywania reklamacji i udzielania konsumentom informacji w związku z wnoszonymi przez nich zapytaniami, przy czym kwestie te zostały unormowane w rzeczonych Regulaminach. Przedmiotem oceny w ramach rozpatrywanego zarzutu jest zatem to, czy w celu wypełnienia wymogów dotyczących treści umowy o dostawę wody i odbiór ścieków określonych w art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę, PWiK powinno informować w umowie wprost o ww. prawach i obowiązkach stron umowy (wynikających z Regulaminu ) i czy fakt, iż wynikają one z Regulaminu (będącego aktem prawa miejscowego) zwalnia Spółkę z obowiązków informacyjnych względem konsumenta w tym zakresie. Z kwestią tą związana jest inna kwestia dotycząca ustalenia, jaki powinien być – biorąc pod uwagę kryterium ochrony zbiorowych interesów konsumentów – minimalny zakres praw i obowiązków, które powinna obejmować umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków. W powyższym kontekście wskazać należy – co już podniesiono – iż na przedsiębiorstwie wodociągowo – kanalizacyjnym spoczywają określone obowiązki informacyjne, których zakres – w odniesieniu do treści umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków – wyznacza art. 6 ust. 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Zgodnie z pkt 3 tego przepisu umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków ma określać prawa i obowiązki stron. Biorąc pod uwagę kryterium zbiorowych interesów konsumentów, na straży których stoi ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów, należy w ocenie organu antymonopolowego stwierdzić, że zakres praw i obowiązków stron umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków powinien być określony w taki sposób, aby zapewnić konsumentowi możliwość zapoznania się z wszystkimi warunkami umowy, do której przystępuje również tymi, które wynikają z Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków zwłaszcza, jeżeli bezpośrednio donoszą się one do dochodzenia przez niego roszczeń. Jednocześnie wskazać należy na charakter norm zawartych w Regulaminie. Regulamin jest aktem prawa administracyjnego obowiązującym na terenie danej gminy, który reguluje jednak relacje, jakie zachodzą między dostawcą a odbiorcą usług w sferze prawa cywilnego. Innymi słowy postanowienia Regulaminu bezpośrednio dotyczą praw i obowiązków stron umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków. Zwrócić należy w powyższym kontekście uwagę na informacyjną rolę umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków. Umowa ma dostarczyć konsumentowi komplet informacji niezależnie od tego, czy wynikają one z autonomicznej woli przedsiębiorstwa opracowującego treści umowy, czy też z powszechnie obowiązujących aktów prawa miejscowego. PWiK jako profesjonalista świadczący usługi o charakterze użyteczności publicznej, powinno formułować treść umowy w taki sposób, ażby nie doprowadzić do sytuacji, w której konsument – z uwagi na fakt, że nie otrzymuje za pośrednictwem umowy pełnej informacji na temat praw i obowiązków stron – nie jest w stanie korzystać z pełni swoich praw. Podkreślić również należy, iż z punktu widzenia konsumenta kluczowe znaczenie ma przede wszystkim prawo do otrzymania usługi o należytej jakości w sposób ciągły i niezawodny, w dalszej zaś kolejności prawo do podejmowania działań w celu wyegzekwowania od dostawcy, aby świadczenie usług realizowane było w sposób należyty. Służyć ma temu właśnie tryb reklamacyjny, jak również uprawnienia do otrzymania od dostawcy, w określonych terminach, informacji o świadczonych usługach, awariach, przerwach w dostawie wody, czy sposobie wykonywania usługi. Informacja o trybie reklamacyjnym i obowiązkach informacyjnych przedsiębiorstwa jest dla konsumenta fundamentalna dotyczy, bowiem bezpośrednio możliwości dochodzenia przez konsumenta jego praw i roszczeń. Odnosi się ona zatem do jego podstawowych praw wynikających z zawartej umowy. 10 W ocenie organu antymonopolowego przedmiotowe uprawnienia konsumenta oraz odpowiadające im obowiązki dostawcy usług mają zatem dla konsumenta niebagatelne znaczenie i to, czy w treści umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków będzie mógł zapoznać się z tymi postanowieniami nie jest dla niego bez znaczenia. Wpłynąć może bowiem na większą świadomość prawną konsumenta i umożliwi mu skuteczne dochodzenie jego praw. W tym miejscu, na poparcie przedstawionego stanowiska, powołać można również wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej „SOKiK”) z dnia 25 maja 2006r. (sygn. akt XVII AmA 25/05), w którym wskazano, że niezamieszczenie w umowie sprzedaży ciepła informacji o wszystkich warunkach umowy, a w konsekwencji konieczność sięgnięcia po Taryfę, jest równoznaczne ze stwarzaniem konsumentom uciążliwych warunków dochodzenia praw. Wiąże się to bowiem z trudnościami w ustaleniu całości warunków umowy. Takie braki w treści umowy są zdaniem Sądu dla odbiorców uciążliwe i zmuszają ich sięgnięcia po Taryfę w celu ustalenia całości praw i obowiązków. W podobny sposób SOKiK wypowiedział się w wyroku z dnia 24 marca 2004r. (sygn. akt XVII AmA 29/03). W ocenie organu antymonopolowego zachodzi tutaj analogia do działalności przedsiębiorstw wodociągowo – kanalizacyjnych, a przedstawiona powyżej teza może być odniesiona do umów o dostawę wody i odbiór ścieków oraz Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków. W kontekście rozpoznawanej sprawy powołać należy również wyrok SOKiK z dnia 27 października 2005r. (sygn. akt XVII Ama 78/04), z którego wynika, iż działaniem bezprawnym ze strony przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjnego jest niezamieszczenie w umowie o dostawę wody i odbiór ścieków wszystkich postanowień dotyczących praw i obowiązków stron umowy, które wynikają z Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków, a które rzutują na dochodzenie przez konsumenta jego praw. W ocenie organu antymonopolowego umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawierane w obrocie konsumenckim powinny spełniać kryterium udzielenia konsumentom za ich pośrednictwem pełnej i wyczerpującej informacji na temat wszystkich warunków umowy tak, aby konsumenci mogli w pełni korzystać ze swoich praw, wykonywać obowiązki bez narażania się na sankcje, a także wymagać od dostawcy usług odpowiednich standardów zachowania. Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków powinny w sposób prawidłowy regulować wszelkie aspekty ich współpracy z konsumentami. Przejawiać się to powinno w ukształtowaniu wzajemnych relacji w sposób pełny (bez pominięcia wszystkich kwestii wymagających regulacji) i równoprawny tj. gwarantujący obu stronom umowy realizację ich słusznych interesów. Zaniechanie wprowadzenia do umowy odpowiednich klauzul dotyczących praw i obowiązków stron umowy sytuuje umowę jako jednostronnie korzystną i godzącą w interesy najsłabszych uczestników rynku, jakimi są konsumenci. Prowadzi to do sytuacji, w której wiedza odnośnie warunków umowy, jaką posiada przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne nie odpowiada wiedzy, jaką za pośrednictwem umowy otrzymuje konsument. Należy podkreślić w powyższym kontekście, iż obowiązek informowania konsumentów o istotnych z ich punktu widzenia okolicznościach dotyczących umowy, jej przedmiotu i treści, a także powinność czynienia tego w sposób prawdziwy, rzeczowy i kompletny jest cechą generalną prawa umów i wypływa z obowiązku lojalnego kontraktowania. Podanie informacji niepełnej, niekompletnej jest równoznaczne z wprowadzeniem konsumenta w błąd. Prowadzi bowiem do wywołania w świadomości konsumenta fałszywego odzwierciedlenia rzeczywistości, co może zostać osiągnięte np. poprzez przemilczenie, zaniechanie poinformowania o faktycznym, prawdziwym stanie rzeczy. Na profesjonaliście ciąży zatem obowiązek zachowania się odpowiednio starannie tak, aby poziom informacji przekazywanej konsumentowi w treści umowy odpowiadał wiedzy profesjonalisty odniesionej do konkretnej sytuacji i obowiązującym w danym zakresie przepisom prawa. Konsument ma prawo do pełnej i wyczerpującej informacji w sprawach mających istotne znaczenie dla zabezpieczenia jego interesów. 11 Podsumowując należy zatem wskazać, iż zaniechanie zamieszczenia w umowie postanowień określających obowiązki przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjnego dotyczące sposobu i terminów załatwiania reklamacji oraz udzielania konsumentom informacji dotyczących świadczonych usług i wykonywanej umowy w odpowiedzi na wnoszone przez nich zapytania, jest zachowaniem bezprawnym i stanowi przejaw naruszenia art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Zachowanie to godzi również w interesy konsumentów, gdyż zaniechanie objęcia treścią umów przedmiotowych postanowień spowodować może po stronie konsumentów negatywne konsekwencje wynikające z faktu, że w oparciu o treść umowy, do której przystępują, nie są oni w stanie ustalić, jakie konkretnie obowiązki ciążą w tym zakresie na profesjonaliście. Nieświadomość, co do istnienia określonych wymogów załatwiania reklamacji i udzielenia informacji może spowodować, że konsumenci nie będą korzystać ze swoich uprawnień w tym zakresie, jak również że nie będą wymagać od przedsiębiorcy określonego zachowania, gdy ten nie wykona spoczywających na nim obowiązków. Wprowadzenie do treści umów zapisów informujących, jakie standardy obowiązują w przedmiotowym zakresie przyczyni się zatem do stworzenia konsumentom odpowiednich warunków dochodzenia ich roszczeń, co jest tym bardziej istotne, iż w przedmiotowej sprawie są oni słabszymi stronami umów o charakterze adhezyjnym zawieranych z monopolistą. Nałożenie na przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjne w art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę obowiązku podawania w umowach zawieranych z konsumentami pełnych i wyczerpujących informacji na temat ich praw i obowiązków służy zapewnieniu konsumentom źródła wiedzy odnośnie przysługujących im uprawnień, spoczywających na nich obowiązków, które powinni dopełnić, aby złożyć skuteczną reklamację, a także odpowiadających im praw i obowiązków dostawcy usług. Zaniechanie objęcia treścią umów przedmiotowych postanowień pozbawia konsumentów wiedzy koniecznej do ich prawidłowego, świadomego i czynnego uczestniczenia w rynku, co przyczynia się do osłabienia ich sytuacji, a tym samym narusza ich interesy. Opisane praktyki godzą zatem w interesy konsumentów rozumiane jako prawo do otrzymania za pośrednictwem umowy pełnej i wyczerpującej informacji na temat wszystkich warunków umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków. Należy podkreślić, iż z faktu istnienia utrudnień w zapoznaniu się z całokształtem uprawnień odbiorcy wynikających z zawartej umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków wynika, iż z powodu niepełnej ich znajomości z przyczyn leżących po stronie przedsiębiorcy, uciążliwe, a nawet niemożliwe może okazać się dochodzenie przez konsumenta jego praw. Niepodawanie kompletnej informacji może doprowadzić do niekorzystania przez konsumentów z przysługujących im uprawnień, jak również do nieegzekwowania od dostawcy usług zachowań, które na profesjonaliście wymuszają postanowienia Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków. W okolicznościach przedmiotowej sprawy dowiedziono zatem, że analizowane zachowania PWiK są bezprawne oraz godzą w interesy konsumentów. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że zachowanie PWiK będące przedmiotem postawionego w niniejszej sprawie zarzutu stanowi praktykę naruszająca zbiorowe interesy konsumentów określoną w art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że w odpowiedzi na zarzuty Prezesa Urzędu, Spółka oświadczyła cyt. „…w oparciu o art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zobowiązuje się do podjęcia i/lub zaniechania działań zmierzających do usunięcia podejrzeń o ewentualne naruszenie prawa skutkujące (…) możliwości uznania niektórych praktyk (działań) za naruszające zbiorowe interesy konsumentów. Przedsiębiorstwo zobowiązuje się do wykonania określonych obowiązków nałożonych decyzją (…) wnosi o wydanie decyzji przez Prezesa Urzędu określającej obowiązki 12 przedsiębiorstwa, których realizacja pozwoli usunąć nieprawidłowości w zakresie treści wzorca umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzania ścieków stosowanego przez Spółkę” (karta nr 64). Stosownie do zapisu art. 28 ust. 1 ustawy Jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione - na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1, lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania - że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Wydanie przez Prezesa Urzędu decyzji na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy jest fakultatywne. SOKiK (wyrok sygn. akt Ama 98/09 opubl. Dz.Urz.UOKiK 2009/3/22) wskazał, że „Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nie jest zobligowany do zastosowania art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów”. Jak wykazano, Spółka dopuściła się naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w rozumieniu art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy w wyniku nie zamieszczenia w umowach z konsumentami pełnej informacji na temat praw i obowiązków stron umowy określających sposoby załatwiania reklamacji oraz wymiany informacji w zakresie zakłóceń w dostawie wody i odprowadzaniu ścieków. Stanowiska Spółki w zakresie rzeczonego zarzutu nie można uznać za zobowiązanie do podjęcia lub zaniechania działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom. W przedmiotowej sprawie PWiK faktycznie nie złożyło wystarczająco precyzyjnego zobowiązania, nie wykazało, jakie czynności zamierza podjąć, a do wykonania których Spółka miałaby zostać zobowiązana. W niniejszej sprawie w istocie Spółka wniosła o wydanie decyzji określającej jej obowiązki, których realizacja pozwoli usnąć nieprawidłowości w zakresie treści wzorca umowy jednakże w żaden sposób nie określiła tych obowiązków. W związku z powyższym ww. zobowiązanie Spółki nie może być przyjęte. Ponieważ w przedmiotowej sprawie nie było zobowiązania brak jest podstaw do oceny działania PWiK przez pryzmat art. 28 ust. 1 ustawy antymonopolowej. Stosownie do art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującą zaniechanie jej stosowania, jeżeli stwierdzi naruszenie zakazu określonego w art. 24 tej ustawy. Ponieważ Spółka przy zawieraniu umów z konsumentami nadal posługuje się wzorcem umowy o zakwestionowanej przez Prezesa Urzędu treści zasadne jest nałożenie na Spółkę nakazu zaniechania stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów stosownie do art. 26 ust. 1 ustawy antymonopolowej W tych okolicznościach sprawy należało orzec, że w wyniku nie zamieszczenia w umowach z konsumentami pełnej informacji na temat praw i obowiązków stron umowy określających sposoby załatwiania reklamacji oraz wymiany informacji w zakresie zakłóceń w dostawie wody i odprowadzaniu ścieków doszło do naruszenia art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, co stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Stąd należało orzec jak w punkcie I 1 sentencji niniejszej decyzji. Ad I 2. Drugi postawiony Spółce zarzut dotyczy bezprawnych działań noszących znamiona praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów określonej w art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na zamieszczeniu w treści umów zawieranych z konsumentami z wykorzystaniem wzorca umowy o nazwie Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków postanowienia, zgodnie z którym „umowa może być rozwiązana przez Przedsiębiorstwo za trzymiesięcznym wypowiedzeniem ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przez Odbiorcę” . 13 Punktem wyjścia w ocenie, czy zachowanie PWiK będące przedmiotem postawionego mu zarzutu nosi cechy bezprawności stanowi art. 8 ust. 1 pkt 1 – 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. Przepis ten stanowi, że przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne może odciąć dostawę wody lub zamknąć przyłącza kanalizacyjne, jeżeli: a) przyłącze wodociągowe lub przyłącze kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa; b) odbiorca usług nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty; c) jakość wprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiarowego; d) został stwierdzony nielegalny pobór wody lub nielegalne odprowadzanie ścieków, to jest bez zawarcia umowy, jak również przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych. Formułując powyższy przepis ustawodawca nie posłużył się sformułowaniem „w szczególności” lub podobnym. Oznacza to, że katalog okoliczności, które stanowią podstawę do wstrzymania świadczenia usług ma charakter zamknięty, który nie może być dowolnie i arbitralnie rozszerzany przez przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne w treści umowy. Odcięcie dostawy wody lub zamknięcie przyłącza kanalizacyjnego może nastąpić zatem wyłącznie wówczas, gdy wystąpi któraś z przesłanek określonych w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. W ocenie organu antymonopolowego brzmienie postanowienia umownego, zgodnie z którym umowa może być rozwiązana przez PWiK za trzymiesięcznym wypowiedzeniem ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przez odbiorcę, nie znajduje odzwierciedlenia w brzmieniu art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Zdarzenia, o których mowa w hipotezach powołanego przepisu obejmują bowiem ściśle określone sytuacje, w których może nastąpić odcięcie dostawy wody lub zamknięcie przyłącza kanalizacyjnego i nie odnoszą się w sposób ogólny do niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przez odbiorcę. Oznacza to, że kwestionowane postanowienie umowne statuuje możliwość przekroczenia przez PWiK jego ustawowych kompetencji jako dostawcy usług wodociągowych i kanalizacyjnych w zakresie możliwości wstrzymania świadczenia usług. Postanowienie to przewiduje bowiem możliwość podjęcia działań powodujących odcięcie dostaw wody lub zamknięcie przyłącza kanalizacyjnego w sytuacjach, które nie zostały objęte art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Zamieszczenie w umowach postanowienia przewidującego możliwość rozwiązania umowy w każdym przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania przez odbiorcę jej postanowień, co skutkuje wstrzymaniem świadczenia usług na rzecz odbiorcy, jest zatem sprzeczne z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Zakres okoliczności, które na podstawie umowy mogą skutkować jej rozwiązaniem przez Spółkę, a w konsekwencji odcięciem dostawy wody i zamknięciem przyłącza kanalizacyjnego w znaczny sposób wykracza poza zakres przewidziany w powołanym przepisie. Okoliczności „niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przez odbiorcę” są bowiem dużo szersze niż wymienione w sposób enumeratywny w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę przesłanki pozwalające na odcięcie dostawy wody i wstrzymanie odbioru ścieków. Skoro ustawodawca w treści ww. przepisu przewidział określone sankcje za określone naruszenia, za niedopuszczalne należy uznać, aby Spółka w treści umowy określała sankcje o większej wadze za mniejsze naruszenia. Kwestionowana klauzula wprowadza zatem odbiorców w błąd co do uprawnień i obowiązków spoczywających na przedsiębiorcy w zakresie możliwości zastosowania środków technicznych uniemożliwiających dalsze korzystanie z usług przez odbiorcę. Jednocześnie w ocenie organu antymonopolowego 14 przypisanie sankcji w postaci rozwiązania przez Spółkę umowy w przypadku każdego naruszenia warunków umowy przez odbiorcę potwierdza bezprawność działania PWiK. Niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy przez odbiorcę wyrażać się może bowiem w postaci zupełnie nieistotnych uchybień, w stosunku do których całkowicie nieadekwatne są tak poważne konsekwencje jak wypowiedzenie umowy i wstrzymanie świadczenia usług. Analizując kwestionowane postanowienie z punktu widzenia stosowania przez PWiK praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów należy mieć również na uwadze szczególny charakter usług zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków. Zważyć należy, że woda jest towarem o wyjątkowym charakterze – podstawowym dobrem niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania gospodarstw domowych. Usługi dostawy wody i odbioru ścieków zakwalifikowane zostały do usług o charakterze użyteczności publicznej, co oznacza, że powinny być one świadczone w sposób powszechny i ciągły, a każdy odbiorca powinien mieć zapewniony wolny dostęp do tych usług, o ile spełnia określone w przepisach prawa wymagania. Wymagania te określone zostały w art. 6 ust. 2 ustawy o zbiorowym zapatrzeniu w wodę, zgodnie z którym przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne jest obowiązane do zawarcia umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków z osobą, której nieruchomość została przyłączona do sieci i która wystąpiła z pisemnym wnioskiem o zawarcie umowy. Jednocześnie zważyć należy, że art. 6 ust. 3 pkt 6 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę stanowi, że umowa, na podstawie której odbywa się dostawa wody i odbiór ścieków, powinna zawierać postanowienia dotyczące odpowiedzialności stron za niedotrzymanie warunków umowy, w tym warunki wypowiedzenia. Mając jednak na względzie treść art. 6 ust. 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę, a także okoliczności opisane w art. 8 ust. 1 ww. ustawy, zważyć należy, że wypowiedzenie umowy przez przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne powinno być dopuszczane tylko w wyjątkowych sytuacjach. Szczególny charakter usług zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków (które są usługami o charakterze powszechnym, publicznym) oraz fakt, iż są one świadczone w warunkach monopolu naturalnego, uniemożliwia w ocenie organu antymonopolowego rozwiązywanie tych umów w przypadku każdego niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przez odbiorcę. Biorąc powyższe pod uwagę Prezes Urzędu uznał, iż zakwestionowany warunek umowy godzi w interesy konsumentów, albowiem oddziałuje na interesy odbiorców. Zakwestionowane postanowienie nakłada na odbiorców ciężar większy od powszechnie przyjętych w stosunkach danego rodzaju. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, iż posługiwanie się przez PWiK postanowieniem przewidującym, iż umowa może być rozwiązana przez przedsiębiorstwo w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przez odbiorcę świadczy o godzącym w interesy konsumentów bezprawnym działaniu Spółki. Jednocześnie należy podnieść, iż nie można co do zasady odmówić PWiK prawa do wypowiadania umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków. Umowy powinny jednak w sposób szczegółowy i niebudzący wątpliwości określać warunki wypowiedzenia tak, aby zapobiec możliwości arbitralnego działania monopolisty w tym zakresie. Określając warunki wypowiedzenia PWiK powinno kierować się również, jak już podniesiono we wcześniejszej części decyzji, treścią art. 6 ust. 2 i art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że zachowanie PWiK będące przedmiotem postawionego w niniejszej sprawie zarzutu stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów określoną w art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że w odpowiedzi na zarzuty Prezesa Urzędu, Spółka oświadczyła cyt. „…w oparciu o art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zobowiązuje się do podjęcia i/lub zaniechania działań zmierzających do 15 usunięcia podejrzeń o ewentualne naruszenie prawa skutkujące (…) możliwości uznania niektórych praktyk (działań) za naruszające zbiorowe interesy konsumentów. Przedsiębiorstwo zobowiązuje się do wykonania określonych obowiązków nałożonych decyzją (…) wnosi o wydanie decyzji przez Prezesa Urzędu określającej obowiązki przedsiębiorstwa, których realizacja pozwoli usunąć nieprawidłowości w zakresie treści wzorca umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzania ścieków stosowanego przez Spółkę” (karta nr 64). Stosownie do zapisu art. 28 ust. 1 ustawy Jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione - na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1, lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania - że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Wydanie przez Prezesa Urzędu decyzji na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy jest fakultatywne. SOKiK (wyrok sygn. akt Ama 98/09 opubl. Dz.Urz.UOKiK 2009/3/22) wskazał, że „Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nie jest zobligowany do zastosowania art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów”. Jak wykazano, Spółka dopuściła się naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w rozumieniu art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy zamieszczając w umowach zawartych z konsumentami postanowienie o treści: „umowa może być rozwiązana przez Przedsiębiorstwo za trzymiesięcznym wypowiedzeniem ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przez Odbiorcę”. Stanowiska Spółki w zakresie rzeczonego zarzutu nie można uznać za zobowiązanie do podjęcia lub zaniechania działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom. W przedmiotowej sprawie PWiK faktycznie nie złożyło wystarczająco precyzyjnego zobowiązania, nie wykazało, jakie czynności zamierza podjąć, a do wykonania których Spółka miałaby zostać zobowiązana. W niniejszej sprawie w istocie Spółka wniosła o wydanie decyzji określającej jej obowiązki, których realizacja pozwoli usnąć nieprawidłowości w zakresie treści wzorca umowy jednakże w żaden sposób nie określiła tych obowiązków. W związku z powyższym ww. zobowiązanie Spółki nie może być przyjęte. Ponieważ w przedmiotowej sprawie nie było zobowiązania brak jest podstaw do oceny działania PWiK przez pryzmat art. 28 ust. 1 ustawy antymonopolowej. Stosownie do art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującą zaniechanie jej stosowania, jeżeli stwierdzi naruszenie zakazu określonego w art. 24 tej ustawy. Ponieważ Spółka przy zawieraniu umów z konsumentami nadal posługuje się wzorcami umownymi o zakwestionowanej przez Prezesa Urzędu treści zasadne jest nałożenie na Spółkę nakazu zaniechania stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów stosownie do art. 26 ust. 1 ustawy antymonopolowej. W tych okolicznościach sprawy należało orzec, że w wyniku zamieszczenia w umowach z konsumentami postanowienia, zgodnie z którym „umowa może być rozwiązana przez Przedsiębiorstwo za trzymiesięcznym wypowiedzeniem ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przez Odbiorcę” doszło do naruszenia art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, co stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Stąd należało orzec jak w punkcie I 2 sentencji niniejszej decyzji. Ad I 3. W przedmiotowej sprawie Spółce postawiono jako trzeci zarzut podejmowania bezprawnych działań noszących znamiona praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów określonej w art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na zamieszczeniu w treści umów zawieranych z konsumentami z 16 wykorzystaniem wzorca umowy o nazwie Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków postanowienia, stosownie do którego „wznowienie dostarczania wody i odprowadzania ścieków następuje niezwłocznie od ustania przyczyn odcięcia dostaw wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego, jednakże nie wcześniej niż po uprzednim pokryciu kosztów zarówno odcięcia jak i ponownego przyłączenia (wg kalkulacji Przedsiębiorstwa) oraz po zawarciu umowy” . Punktem wyjścia w ocenie, czy zachowanie PWiK będące przedmiotem postawionego mu zarzutu nosi cechy bezprawności stanowi art. 8 ust. 1 pkt 1 – 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, który określa, w jakich okolicznościach przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne uprawnione jest do wstrzymania świadczenia usług na rzecz odbiorcy. Przepis ten stanowi, że może to nastąpić wówczas, gdy: a) przyłącze wodociągowe lub przyłącze kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa; b) odbiorca usług nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty; c) jakość wprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiarowego; d) został stwierdzony nielegalny pobór wody lub nielegalne odprowadzanie ścieków, to jest bez zawarcia umowy, jak również przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych. Powyższy katalog ma charakter zamknięty, który nie może być dowolnie i arbitralnie rozszerzany przez dostawcę usług w treści umowy. Przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne nie może zaniechać świadczenia usług na rzecz odbiorców w innych przypadkach niż określone w ww. przepisie. Oznacza to, że jeżeli brak jest podstaw do odcięcia dostawy wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego tj. nie występują przesłanki wymienione w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę, istnieje po stronie dostawcy usług obowiązek świadczenia usług wodociągowych i kanalizacyjnych na rzecz odbiorcy. Skoro bowiem art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę mówi, w jakich przypadkach dostawca usług może odciąć dostawę wody lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne to a contrario z przepisu tego wynika, iż po ustaniu wymienionych w nim okoliczności przedsiębiorstwo zobowiązane jest do wznowienia świadczenia usług. Po usunięciu przyczyn, które spowodowały wstrzymanie świadczenia usług brak jest bowiem ustawowych przesłanek, które wskazywałyby na to, że odcięcie dostawy wody lub zamknięcie przyłącza kanalizacyjnego jest uzasadnione i powinno być kontynuowane. PWiK wprowadza natomiast dodatkowy warunek, od spełnienia którego uzależnia ponowne uruchomienie dostawy wody i odbioru ścieków w postaci obowiązku pokrycia przez odbiorcę opłaty za odcięcie i przywrócenie świadczenia ww. usług. Stosownie do przepisów ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę zaniechanie uiszczenia takiej opłaty nie stanowi natomiast przesłanki, w przypadku wystąpienia której przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne uprawnione jest do nieświadczenia usług na rzecz odbiorcy. Innymi słowy, przyczyną wstrzymania dostawy wody i odprowadzania ścieków nie może być nieuiszczenie przez odbiorcę opłaty z tytułu odcięcia i ponownego uruchomienia usług wodociągowych i kanalizacyjnych. Z chwilą, gdy ustają zdarzenia opisane w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę (np. odbiorca usług uiszcza zaległe należności za dostarczoną wodę i odprowadzone ścieki, jakość odprowadzonych ścieków spełnia wymogi określone w przepisach prawa, przyłącze wodociągowe lub kanalizacyjne spełnia wymogi określone w przepisach prawa, celowo uszkodzony wodomierz został wymieniony) ustają przyczyny uzasadniające wstrzymanie świadczenia usług, a zatem z tą chwilą Spółka zobowiązana jest do wznowienia świadczenia usług na rzecz odbiorcy. Uruchomienie dostawy wody lub odbioru ścieków dopiero po pokryciu przez odbiorcę określonych kosztów jest zatem 17 równoznaczne z tym, iż przedsiębiorstwo przyznaje sobie prawo do nieświadczenia usług w przypadkach nieprzewidzianych w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę, gdzie przypadki uprawniające do wstrzymania świadczenia usług ujęte zostały w zamkniętym katalogu. Dochodzenie od odbiorcy tych kosztów jest natomiast odrębną z punktu widzenia świadczenia usług dostawy wody i odbioru ścieków kwestią. Oceniając zakwestionowane zachowanie PWiK wskazać również należy, iż zgodnie z treścią łączących Spółkę z odbiorcami usług umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, ich przedmiotem jest dostawa wody do nieruchomości odbiorcy usług i odprowadzanie z niej ścieków w sposób ciągły i niezawodny. Świadczeniem ekwiwalentnym względem powyższego ze strony odbiorcy usług jest natomiast wnoszenie opłat za pobraną wodę i odprowadzanie ścieków według stawek ustalonych w obowiązującej taryfie. Wystąpienie którejś z przesłanek wymienionych w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę może powodować, że przestanie być realizowany cel zawartej umowy, jakim jest dostawa wody i odprowadzanie ścieków, a wykonanie umowy przez jej strony faktycznie ulegnie zawieszeniu. W świetle powyższego stwierdzić zatem należy, iż PWiK uzależnia realizację głównego świadczenia wynikającego z zawartej z odbiorca usług umowy, jakim jest dostawa wody i odbiór ścieków, od spełnienia przez odbiorcę świadczenia niezwiązanego z przedmiotem umowy, polegającego na pokryciu kosztów z tytułu odcięcia dostawy wody i zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego oraz kosztów ponownego uruchomienia świadczonych usług. Świadczenia takiego nie sposób uznać za ekwiwalentne względem świadczenia głównego dostawcy usług wynikającego z zawartej umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków. Dodatkowo stwierdzić zatem należy, iż uzależnianie świadczenia usług od pokrycia przez odbiorcę określonych kosztów z tytułu odcięcia i ponownego uruchomienia usług jest nie tylko równoznaczne z powstrzymywaniem się od świadczenia usług z przyczyn wykraczających poza ustawowe przesłanki pozwalające na odcięcie dostawy wody i zamknięcie przyłącza kanalizacyjnego, ale oznacza również wymuszanie na kontrahencie spełnienia świadczenia niemającego rzeczowego ani zwyczajowego związku z przedmiotem umowy i wykraczającego poza przedmiot umowy, co również przemawia za niedozwolonym z punktu widzenia ustawy antymonopolowej charakterem zakwestionowanego zachowania PWiK. Nie chodzi tu bowiem o wyegzekwowanie przez Spółkę zapłaty należności za pobrane przez odbiorcę usługi wodociągowe – kanalizacyjne. Działanie Spółki nastawione jest na zmuszenie odbiorców do uiszczenia opłaty, która nie stanowi świadczenia będącego funkcją rzeczywistego poboru usług wodociągowych i kanalizacyjnych, a więc nie stanowi świadczenia wynikającego z zawartej umowy. Brak więc jest podstaw do uznania, iż istnieje rzeczowy lub zwyczajowy związek pomiędzy pobieraną opłatą a przedmiotem umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków. Takie działanie Spółki jest niezgodne z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. Podsumowując należy wskazać, iż zakwestionowane zachowanie Spółki polegające na uzależnianiu wznowienia dostawy wody i odbioru ścieków z nieruchomości od pokrycia przez odbiorcę kosztów związanych z odcięciem i ponownym uruchomieniem świadczonych usług stoi w sprzeczności z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Podkreślenia wymaga, iż ani powyższy przepis ani jakikolwiek inny nie upoważnia przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjnego do ułatwiania sobie, z pominięciem prawa, działań zmierzających do uzyskiwania opłat z tytułu kosztów odcięcia i wznowienia usług dostawy wody i odbioru ścieków. Analizowane bezprawne działanie Spółki godzi w zbiorowe interesy konsumentów, przez co stanowi zakazaną praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że zachowanie PWiK będące przedmiotem postawionego w niniejszej sprawie zarzutu stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów określoną w art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 18 W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że w odpowiedzi na zarzuty Prezesa Urzędu, Spółka oświadczyła cyt. „…w oparciu o art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zobowiązuje się do podjęcia i/lub zaniechania działań zmierzających do usunięcia podejrzeń o ewentualne naruszenie prawa skutkujące (…) możliwości uznania niektórych praktyk (działań) za naruszające zbiorowe interesy konsumentów. Przedsiębiorstwo zobowiązuje się do wykonania określonych obowiązków nałożonych decyzją (…) wnosi o wydanie decyzji przez Prezesa Urzędu określającej obowiązki przedsiębiorstwa, których realizacja pozwoli usunąć nieprawidłowości w zakresie treści wzorca umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzania ścieków stosowanego przez Spółkę” (karta nr 64). Stosownie do zapisu art. 28 ust. 1 ustawy Jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione - na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1, lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania - że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Wydanie przez Prezesa Urzędu decyzji na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy jest fakultatywne. SOKiK (wyrok sygn. akt Ama 98/09 opubl. Dz.Urz.UOKiK 2009/3/22) wskazał, że „Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nie jest zobligowany do zastosowania art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów”. Jak wykazano, Spółka dopuściła się naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w rozumieniu art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy zamieszczając w umowach zawartych z konsumentami postanowienie o treści: „wznowienie dostarczania wody i odprowadzania ścieków następuje niezwłocznie od ustania przyczyn odcięcia dostaw wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego, jednakże nie wcześniej niż po uprzednim pokryciu kosztów zarówno odcięcia jak i ponownego przyłączenia (wg kalkulacji Przedsiębiorstwa) oraz po zawarciu umowy”. Stanowiska Spółki w zakresie rzeczonego zarzutu nie można uznać za zobowiązanie do podjęcia lub zaniechania działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom. W przedmiotowej sprawie PWiK faktycznie nie złożyło wystarczająco precyzyjnego zobowiązania, nie wykazało, jakie czynności zamierza podjąć, a do wykonania których Spółka miałaby zostać zobowiązana. W niniejszej sprawie w istocie Spółka wniosła o wydanie decyzji określającej jej obowiązki, których realizacja pozwoli usnąć nieprawidłowości w zakresie treści wzorca umowy jednakże w żaden sposób nie określiła tych obowiązków. W związku z powyższym ww. zobowiązanie Spółki nie może być przyjęte. Ponieważ w przedmiotowej sprawie nie było zobowiązania brak jest podstaw do oceny działania PWiK przez pryzmat art. 28 ust. 1 ustawy antymonopolowej. Stosownie do art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującą zaniechanie jej stosowania, jeżeli stwierdzi naruszenie zakazu określonego w art. 24 tej ustawy. Ponieważ Spółka przy zawieraniu umów z konsumentami nadal posługuje się wzorcem umowy zawierającym zakwestionowane przez Prezesa Urzędu postanowienie zasadne jest nałożenie na Spółkę nakazu zaniechania stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów stosownie do art. 26 ust. 1 ustawy antymonopolowej. W tych okolicznościach sprawy należało orzec, że w wyniku zamieszczenia w umowach z konsumentami postanowienia, stosownie do którego „wznowienie dostarczania wody i odprowadzania ścieków następuje niezwłocznie od ustania przyczyn odcięcia dostaw wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego, jednakże nie wcześniej niż po uprzednim pokryciu kosztów zarówno odcięcia jak i ponownego przyłączenia (wg kalkulacji Przedsiębiorstwa) 19 oraz po zawarciu umowy” doszło do naruszenia art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, co stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Stąd należało orzec jak w punkcie I 3 sentencji niniejszej decyzji. Ad II. Zgodnie z treścią art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu może nałożyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 tejże ustawy. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie zawiera zamkniętego katalogu przesłanek, od których uzależniana jest wysokość nakładanych na przedsiębiorców kar. Norma prawna wynikająca z art. 111 ww. ustawy stanowi jedynie, iż przy ustalaniu wysokości kar pieniężnych, o których mowa między innymi w art. 106 należy uwzględnić w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Wskazać również należy, że kara pieniężna może być nałożona na przedsiębiorcę niezależnie od tego, czy dopuścił się naruszenia przepisów ustawy umyślnie, czy też nieumyślnie. Nałożona przez organ antymonopolowa kara powinna ponadto pełnić funkcję represyjną (tj. stanowić dolegliwość za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów), a także prewencyjną, dyscyplinującą (tj. zapobiegać podobnym naruszeniom w przyszłości). W zależności od stopnia naruszenia przepisów ustawy, ustala się funkcję prewencyjną lub represyjną za wiodącą. W punkcie I sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu stwierdził stosowanie przez PWiK trzech praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o jakich mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Charakter i uciążliwość tego naruszenia uzasadniają nałożenie na spółkę kary pieniężnej. W 2008 roku przychód uzyskany przez PWiK wyniósł 8. 647.679 zł. Maksymalna kara pieniężna, jaka może zostać nałożona na przedsiębiorcę w oparciu o art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wynosi zatem 864.768 zł. Ustalając wymiar kary pieniężnej Prezes Urzędu wziął w pierwszej kolejności pod uwagę, że PWiK jako profesjonalista o długoletnim doświadczeniu rynkowym formułując treść umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawieranych w obrocie z konsumentami powinien wykazać się odpowiednią dbałością tak, aby nie zostały naruszone interesy najsłabszych uczestników rynku. W ocenie organu antymonopolowego zachowanie Spółki podlegające ocenie w niniejszej decyzji jest efektem niedołożenia staranności, jakiej należałoby oczekiwać od profesjonalnego i doświadczonego uczestnika obrotu rynkowego świadczącego usługi o charakterze użyteczności publicznej. Przy określaniu wymiaru kary pieniężnej Prezes Urzędu uwzględnił również długotrwałość stwierdzonego naruszenia tj. blisko 6-letni okres stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów stwierdzonych w pkt I niniejszej decyzji. Należy zwrócić uwagę, że Spółka posiada silną pozycję rynkową, działa w warunkach monopolu naturalnego, a konsumenci przyłączeni do sieci wodociągowej nie mają możliwości wyboru innego kontrahenta. W opinii Prezesa Urzędu stosowane przez Spółkę praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów stanowią wzajemnie wzmacniające się środki do osiągnięcia antykonsumenckiego celu na etapie zawierania kontraktu, przy czym mają wpływ na wykonanie kontraktu. Kwestionowane stosowane przez Spółkę postanowienia, z uwagi na swój charakter, mają z punktu widzenia konsumenta niebagatelne znaczenie, gdyż wiążą się z zapewnieniem mu możliwości należytego dochodzenia praw. Każdy konsument ma prawo do bezpieczeństwa 20 ekonomicznego, do pełnej i wyczerpującej informacji w sprawach mających istotne zabezpieczenie dla zabezpieczenia jego interesów. Bezprawne działania PWiK godzą w interesy najsłabszych uczestników rynku, jakimi są konsumenci. Prezes Urzędu uwzględnił również charakter stwierdzonego na etapie zawierania kontraktu naruszenia; w efekcie niedopełnienia wynikających z art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę obowiązków informacyjnych względem konsumentów oraz działania niezgodnego z art. 8 ust. 1 tej ustawy zagrożone zostały interesy prawne najsłabszych uczestników rynku. Na wysokość kary wpłynęła też okoliczność, że stwierdzone praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów nie zostały zaprzestane, a Spółka nie podjęła żadnych działań w celu wyeliminowania zarzuconych uchybień. Jednocześnie przy ustalaniu wymiaru kary wzięto pod uwagę geograficzny zasięg działalności PWiK, a w związku z tym fakt, iż stwierdzone naruszenia ujawniają się w wymiarze lokalnym, a zatem mają ograniczony terytorialnie zasięg oddziaływania. Prezes Urzędu nie nałożył na Spółkę trzech kar pieniężnych odrębnie za każde naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy określone w punkcie I niniejszej decyzji. W przedmiotowej sprawie Prezes Urzędu określił wysokość kwoty bazowej na 0,07 % przychodu Spółki. W przedmiotowej sprawie nie występują ani okoliczności łagodzące, ani obciążające i w związku z tym wysokość kwoty bazowej nie była modyfikowana na dalszym etapie miarkowania kary. W związku z powyższym z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I 1-3 sentencji niniejszej decyzji, ustalono wysokość kary na kwotę 6.000 zł (słownie: sześciu tysięcy złotych). W ocenie organu antymonopolowego wymierzona kara w wysokości 0,07% przychodu uzyskanego przez PWiK w 2008 r. i stanowiąca 0,7 % maksymalnego wymiaru kary przewidzianego w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ww. ustawy i współmierna do możliwości finansowych Spółki. Powyżej określona kara pieniężna nie przewyższa wysokości kary maksymalnej. Prezes Urzędu kierując się potrzebą zdecydowanego przeciwdziałania stosowaniu praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów uznał, że orzeczona kara powinna pełnić funkcję zarówno represyjną, jak i dyscyplinującą tak, aby zapobiec w przyszłości stosowaniu podobnych naruszeń. Niniejsza kara powinna zatem podkreślać naganność zakwestionowanych w niniejszym postępowaniu zachowań przedsiębiorcy, stanowić przestrogę dla Spółki na przyszłość oraz reperkusję za naruszenie przepisów ustawy antymonopolowej zwłaszcza biorąc pod uwagę, iż stwierdzone praktyki nie zostały przez PWiK zaprzestane. Poza wymiarem indywidualnym nałożonej kary należy podkreślić również jej wymiar ogólny, funkcję odstraszającą i wychowawczą w stosunku do innych uczestników rynku. Wobec powyższego orzeczono jak w pkt. II sentencji decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Ad III. Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. W myśl art. 77 ust. 1 tej ustawy, jeżeli w wyniku postępowania Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, jest obowiązany ponieść koszty postępowania. Niniejsze postępowanie w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów zostało wszczęte z urzędu. Postępowanie to wykazało, że Spółka stosuje zakazane praktyki. Kosztami niniejszego postępowania są wydatki związane z korespondencją prowadzoną przez Prezesa Urzędu ze Spółką, których wysokość 21 wyniosła 12,30 zł. Wobec tego Spółkę obciąża się kosztami postępowania w kwocie 12,30 zł (słownie: dwunastu złotych i trzydziestu groszy). Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie III sentencji decyzji. Koszty niniejszego postępowania Spółka obowiązana jest wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 Kpc – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. W przypadku jednak kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie III niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z 479 32 § 1 i § 2 Kpc, należy wnieść zażalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia doręczenia niniejszej decyzji. DYREKTOR DELEGATURY URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W KATOWICACH Maciej Fragsztajn