RKT-38/2009

1 DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dnia 17 grudnia 2009r. RKT – 61 – 23/09/AD DECYZJA Nr RKT - 38 /2009 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.), § 2 pkt 4 i § 5 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: po przeprowadzeniu wszczętego z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, przeciwko Inter Holidays Sp. z o.o. z siedzibą w Częstochowie, I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za naruszające zbiorowe interesy konsumentów praktyki stosowane przez Inter Holidays Sp. z o.o. z siedzibą w Częstochowie, polegające na stosowaniu w „Warunkach uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez Inter Holidays Sp. z o.o.” postanowień wzorca umowy, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.), których treść jest następująca: 1. „ (...) Brak odpowiedzi w tym terminie uważa się za akceptację zmienionych warunków umowy ”; 2. „ Jeżeli uczestnik rezygnuje z udziału w imprezie z przyczyn leżących po jego stronie, Organizator potrąca: a) 100 zł – przy rezygnacji do 31 dni przed rozpoczęciem imprezy b) 25 % ceny – między 30 a 15 dniem przed rozpoczęciem imprezy c) 50 % ceny – między 14 a 7 dniem przed rozpoczęciem imprezy d) przy rezygnacji w terminie krótszym niż 7 dni przed rozpoczęciem imprezy rzeczywiste koszty poniesione przez Organizatora imprezy, nie mniej niż 60 % i nie więcej niż 90 % ceny imprezy ”; 3. „ Uczestnik odpowiada za wyrządzone przez siebie szkody, za które ma obowiązek zapłacić w miejscu ich powstania z własnych środków. (...) ”; 4. „ Organizator nie dokonuje zwrotu świadczeń, które nie zostały wykorzystane w pełni z przyczyn leżących po stronie Uczestnika np. skrócenie pobytu, rezygnacja z części lub całości programu ”; 5. „ Reklamacje związane z wykonaniem umowy winny być składane bezpośrednio u Organizatora w formie pisemnej w terminie 14 dni od daty zakończenia imprezy. Podstawą do rozpatrzenia reklamacji dotyczącej ilości lub jakości świadczeń stanowi kopia pisemnej reklamacji potwierdzona przez pilota / rezydenta / kontrahenta w trakcie trwania imprezy ”, 2 co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stwierdza się zaniechanie ich stosowania z dniem 01. 11. 2009r.; II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nakłada się na Inter Holidays Sp. z o.o. z siedzibą w Częstochowie karę pieniężną w wysokości 1 975 zł (słownie: jednego tysiąca dziewięciuset siedemdziesięciu pięciu złotych) płatną do budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zakresie opisanym w punkcie I 1 – 5 sentencji niniejszej decyzji; III. Na podstawie art. 77 ust. 1 w związku z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów obciąża się Inter Holidays Sp. z o.o. z siedzibą w Częstochowie kosztami opisanego na wstępie postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów oraz zobowiązuje się tego przedsiębiorcę do zwrotu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów postępowania w kwocie 18,20 zł (słownie: osiemnastu złotych dwudziestu groszy). Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej także Prezesem Urzędu) przeprowadzono postępowanie wyjaśniające o sygn. akt RKT-405- 09/09/AD w sprawie działalności Inter Holidays Sp. z o.o. z siedzibą w Częstochowie (zwanej dalej także przedsiębiorcą lub spółką). Wstępne ustalenia poczynione w toku niniejszego postępowania wyjaśniającego dały podstawy do postawienia spółce zarzutów stosowania ww. klauzul, które można było uznać za tożsame z postanowieniami wpisanymi do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone (zwanego dalej także rejestrem). W związku ze wszczęciem wskutek poczynienia powyższych ustaleń przeciwko spółce postępowania administracyjnego w sprawie stosowania przez nią praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, przedstawiła ona swe stanowisko w sprawie (dowód: karty nr 72 – 73) oraz przesłała niezbędne dokumenty (dowód: karty nr 74 – 86). Pismem z dnia 24 listopada 2009r. (dowód: karta nr 93) zawiadomiono spółkę o zakończeniu zbierania materiału dowodowego, a w wyznaczonym terminie nie skorzystała ona z prawa do zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny: Inter Holidays Sp. z o.o. z siedzibą w Częstochowie prowadzi działalność gospodarczą na podstawie wpisu do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym pod numerem 000299323 (dowód: karty nr 9 – 14) oraz stosownie do wpisu do Rejestru Organizatorów Turystyki i Pośredników Turystycznych Marszałka Województwa Śląskiego pod numerem 722 (dowód: karta nr 15). Spółka prowadzi działalność organizatora turystyki, w ramach której zawiera z konsumentami umowy o świadczenie usług turystycznych z konsumentami (dowód: karty nr 39 – 43, 47 - 59). Zgłoszenia – umowy udziału w imprezie turystycznej są zawierane z wykorzystaniem „ Warunków uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez Inter Holidays 3 Sp. z o.o. ” (zwanych dalej również warunkami uczestnictwa, dowód: karty nr 34 verte, 43, 49, 50, 54, 55, 59), których analiza wykazała, że zawarto w nich następujące regulacje: 1. „ (...) Brak odpowiedzi w tym terminie uważa się za akceptację zmienionych warunków umowy ”, 2. „ Jeżeli uczestnik rezygnuje z udziału w imprezie z przyczyn leżących po jego stronie, Organizator potrąca: a) 100 zł – przy rezygnacji do 31 dni przed rozpoczęciem imprezy b) 25 % ceny – między 30 a 15 dniem przed rozpoczęciem imprezy c) 50 % ceny – między 14 a 7 dniem przed rozpoczęciem imprezy d) przy rezygnacji w terminie krótszym niż 7 dni przed rozpoczęciem imprezy rzeczywiste koszty poniesione przez Organizatora imprezy, nie mniej niż 60 % i nie więcej niż 90 % ceny imprezy ”, 3. „ Uczestnik odpowiada za wyrządzone przez siebie szkody, za które ma obowiązek zapłacić w miejscu ich powstania z własnych środków. (...) ”, 4. „ Organizator nie dokonuje zwrotu świadczeń, które nie zostały wykorzystane w pełni z przyczyn leżących po stronie Uczestnika np. skrócenie pobytu, rezygnacja z części lub całości programu ”, 5. „ Reklamacje związane z wykonaniem umowy winny być składane bezpośrednio u Organizatora w formie pisemnej w terminie 14 dni od daty zakończenia imprezy. Podstawą do rozpatrzenia reklamacji dotyczącej ilości lub jakości świadczeń stanowi kopia pisemnej reklamacji potwierdzona przez pilota / rezydenta / kontrahenta w trakcie trwania imprezy ”. Analizowane warunki uczestnictwa przedsiębiorca wprowadził do stosowania z dniem 1 stycznia 2009r. (dowód: karta nr 7). W piśmie z dnia 23 października 2009r. (dowód: karta nr 72) spółka wyjaśniła, że dopuściła się niedopatrzenia i nienależytego przygotowania stosowanego przez nią wzorca, uwzględniając w nim niektóre spośród postanowień wpisanych do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Formułując treść rozważanego wzorca oparto go na „powszechnie” stosowanych wzorcach. Spółka przyznała, że powyższe należy uznać za brak profesjonalizmu i nierzetelność z jej strony, jednak jak dodała, nie stanowiło to działania świadomego i celowego, które miałoby naruszać dobro konsumentów. Spółka podkreśliła, że naczelną zasadą, jaką się kieruje, jest zadowolenie konsumenta i „zdrowa” współpraca. W tym samym piśmie spółka zobowiązała się do skorygowania stosowanych przez nią warunków uczestnictwa poprzez wyeliminowanie wszystkich zakwestionowanych regulacji. Oświadczyła ona także, że podstawą zawieranych od tej chwili umów będzie zmieniony wzorzec. Zmienione warunki uczestnictwa zostały wprowadzone w życie z dniem 1 listopada 2009r. (dowód: karta nr 87). W chwili zobowiązania się do zmiany warunków uczestnictwa oraz w momencie ich wprowadzania w życie spółka nie była związana żadnymi umowami o świadczenie usług turystycznych z konsumentami zawartymi z wykorzystaniem warunków uczestnictwa obowiązujących od dnia 1 stycznia 2009r. do 31 października 2009r. (dowód: karty nr 73 i 90). Analiza warunków uczestnictwa obowiązujących od dnia 1 listopada 2009r. (dowód: karta nr 88) wykazała, że nie obejmują one ww. kwestionowanych regulacji. Do dnia 9 listopada 2009r. Spółka nie zawarła z wykorzystaniem warunków uczestnictwa w nowym brzmieniu żadnej umowy (dowód: karta nr 90). 4 W 2008r. spółka osiągnęła przychód w wysokości 705 449,02 zł (słownie: siedmiuset pięciu tysięcy czterystu czterdziestu dziewięciu złotych dwóch groszy, dowód: karty nr 72 i 75). Prezes Urzędu zważył, co następuje: Ad I Naruszenie interesu publicznego Stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ochrona interesów przedsiębiorców i konsumentów podejmowana w ramach działań Prezesa Urzędu jest prowadzona w interesie publicznym. Działania oparte na przepisach niniejszej ustawy są zatem podejmowane w interesie publicznym, w celu ochrony interesów zbiorowości, a nie wprost poszczególnych, indywidualnych uczestników rynku. Naruszenie interesu publicznego stanowi bezwzględny warunek do uznania kompetencji Prezesa Urzędu do rozstrzygnięcia określonej sprawy. Interes publiczny zostaje naruszony wówczas, gdy oceniane działania godzą w interesy ogólnospołeczne i dotykają szerokiego kręgu uczestników rynku i poprzez to powodują zaburzenia w jego prawidłowym funkcjonowaniu. Do naruszenia interesu publicznego dochodzi, gdy skutki określonych działań mają charakter powszechny, dotykają wszystkich potencjalnych podmiotów na danym rynku 1 . Z uwagi na to, że w niniejszej sprawie przedmiotowa przesłanka została spełniona, istniała możliwość poddania zachowania przedsiębiorcy dalszej ocenie pod kątem stosowania przez niego praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Na mocy art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Aby można było stwierdzić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów muszą kumulatywnie zostać spełnione następujące przesłanki: - oceniane zachowanie musi być podejmowane przez podmiot będący przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, - praktyka musi godzić w zbiorowe interesy konsumentów, - praktyka musi być bezprawna. Status przedsiębiorcy Zgodnie z art. 4 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez przedsiębiorcę rozumie się przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Z art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej wynika, że przedsiębiorcą jest osoba prawna, która we własnym imieniu wykonuje działalność gospodarczą. W rozważanym przypadku podmiot będący stroną postępowania bez wątpienia posiada status przedsiębiorcy, gdyż jest to spółka prawa handlowego prowadząca działalność gospodarczą. Zachowania niniejszego podmiotu podlegają zatem kontroli dokonywanej na gruncie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiuje pojęcia zbiorowych interesów konsumentów, stąd przy ustalaniu jego treści należy odwołać się do orzecznictwa sądowego. Pojęcie zbiorowych interesów konsumentów zostało szeroko omówione przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10. 04. 2008r. (sygn. akt III SK 27/07). W uzasadnieniu Sąd Najwyższy podał, iż gramatyczna wykładnia tego pojęcia prowadzi do wniosku, że chodzi o zachowanie przedsiębiorcy, które godzi w interesy grupy osób stanowiących określony zbiór. Rezultaty 1 Konrad Kohutek w: „Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz”, Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., Warszawa 2008r., strona 47 5 tej wykładni modyfikuje zastrzeżenie, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma interesów indywidualnych. Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że przy konstruowaniu pojęcia „ zbiorowego interesu konsumentów ” nie można opierać się tylko i wyłącznie na tym, czy oceniana praktyka przedsiębiorcy skierowana jest do „ nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów ”. Wystarczające powinno być w jego ocenie ustalenie, że zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów), wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów, za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Sąd Najwyższy orzekł też, że „ praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest (...) takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy, w taki sposób, że potencjalnie ofiarą takiego zachowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy ”. Do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów jest konieczne, aby działanie przedsiębiorcy zostało skierowane nie do konkretnego adresata, lecz do pewnego nieoznaczonego kręgu podmiotów. Działanie to jest zatem w stanie wywołać niekorzystne następstwa w odniesieniu do każdego z konsumentów i zagraża ono przynajmniej potencjalnie każdemu z członków zbiorowości konsumentów 2 . W rozważanym przypadku doszło do zagrożenia interesu publicznego w sposób opisany w pkt. I niniejszej decyzji. Oceniane zachowania przedsiębiorcy dotyczyły szerokiego kręgu najsłabszych uczestników rynku, jakimi są konsumenci. Dotyczyły one wszystkich tych osób, które zawarły ze spółką umowy o świadczenie usług turystycznych, jak i zagrażały interesom wszystkich jej potencjalnych kontrahentów. Rozważane działania godziły więc w zbiorowe interesy konsumentów. Stanowiły one też zakazane prawem praktyki, gdyż były podejmowane w sposób powtarzalny. Bezprawność działań Kolejną przesłanką, która musi zostać spełniona, aby było możliwe stwierdzenie naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest bezprawność rozważanego zachowania. Praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów może być takie zachowanie przedsiębiorcy, które można zaklasyfikować, jako jedno z zachowań przykładowo wymienionych w art. 24 ust. 2 pkt. 1 – 3 ww. ustawy. W tym miejscu należy również wyjaśnić, że ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów reguluje zasady i tryb przeciwdziałania praktykom naruszającym zbiorowe interesy konsumentów, jeżeli te praktyki wywołują lub mogą wywoływać skutki na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Dla stwierdzenia naruszenia art. 24 niniejszej ustawy nie jest więc wymagane, aby kwestionowane regulacje wywołały rzeczywiste skutki w konkretnych stosunkach prawnych z konsumentami. Dla stwierdzenia naruszenia tego przepisu wystarczające jest samo wprowadzenie niewłaściwej regulacji do umowy lub jedynie do wzorca, co stwarza potencjalne zagrożenie jej zastosowania przy zaistnieniu określonych okoliczności i wywołania po stronie konsumentów negatywnych konsekwencji, nawet jeśli w praktyce nigdy nie zaistniały przesłanki do jej zastosowania i konsument lub ich większa ilość faktycznie nie została dotknięta negatywnymi skutkami danej regulacji, albo też, gdy przedsiębiorca zachował się odmiennie, niż wynikałoby to z niewłaściwej regulacji. W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z zarzutami stosowania praktyk polegających na posługiwaniu się przez przedsiębiorcę klauzulami wpisanymi do rejestru, w związku z 2 „Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów – Komentarz”, pod red. Cezarego Banasińskiego i Eugeniusza Piontka, Lexis Nexis Polska Sp. z o.o., Warszawa 2009r., Wydanie 1, str. 398 6 czym należy wyjaśnić, że posługiwanie się w obrocie konsumenckim klauzulami uznanymi przez sąd za abuzywne jest zakazane prawem. Prezes Urzędu może stwierdzić stosowanie przez przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów polegającej na posługiwaniu się postanowieniem wzorca umownego, które zostało wpisane do rejestru, bez względu na to, czy wpis dotyczy tego przedsiębiorcy, przeciwko któremu jest prowadzone postępowanie, czy też nie (tak Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 19. 12. 2003r. w sprawie o sygn. akt III CZP 95/03, Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 29. 09. 2005r. w sprawie o sygn. akt VI ACa 381/05, Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 02. 12. 2005r. w sprawie o sygn. akt VI ACa 760/05). Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej także SOKiK) wyrażonym w wyroku z dnia 25. 05. 2005r. (sygn. akt XVII Ama 46/04), dla uznania, iż określona klauzula jest niedozwolonym postanowieniem umownym wpisanym do rejestru klauzul niedozwolonych wystarczy stwierdzenie, że mieści się ona w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i nie jest konieczna literalna zgodność porównywanych klauzul. Czynnikiem przesądzającym o podobieństwie dwóch klauzul powinien być zatem zamiar, cel, jakiemu ma służyć kwestionowane postanowienie. Jeśli cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformułowania klauzuli uznanej za niedozwoloną, oba zapisy można uznać za tożsame. Trafność wyżej opisanego stanowiska potwierdził również Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 13. 07. 2006r. (sygn. akt III SZP 3/06). Przyjęcie zasady formalnej jawności rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone oznacza, że od chwili wpisania do niego określonego postanowienia zakazane jest stosowanie tożsamych postanowień w obrocie konsumenckim i nikt nie może zasłaniać się nieznajomością dokonanych wpisów. Rejestr postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone jest prowadzony przez Prezesa Urzędu. Rejestr ten jest powszechnie dostępny w wersji elektronicznej na stronie internetowej Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. 1. Pierwszy z rozważanych zarzutów dotyczy stosowania przez przedsiębiorcę praktyki polegającej na stosowaniu postanowienia wzorca umowy, które zostało wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, którego treść jest następująca: „ (...) Brak odpowiedzi w tym terminie uważa się za akceptację zmienionych warunków umowy ”, co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Niniejsza klauzula została uznana za tożsamą z poniżej wymienionymi postanowieniami wpisanymi do rejestru pod numerami 299 i 1003, których treść jest następująca: − „Wzrost ceny imprezy o więcej niż 15% upoważnia uczestnika do rezygnacji z imprezy pod warunkiem powiadomienia MAZUR POL nie później niż 3 dni od daty otrzymania zawiadomienia o zmianie ceny. Brak powiadomienia będzie traktowane przez MAZUR POL jako przyjęcie przez uczestnika nowych warunków” , które zostało uznane za niedozwolone na mocy wyroku SOKiK z dnia 24 listopada 2004r. (sygn. akt XVII Amc 119/03), − „Uczestnikowi przysługuje zwrot pełnej wpłaty, jeżeli rezygnacja lub niemożność wzięcia udziału w imprezie nastąpiła z przyczyny BUTiR Alf. Należą do nich: a) Istotne zmiany warunków umowy, tzn.: cena, termin, miejsce i standard zakwaterowania, środek transportu, trasa wycieczki. Rezygnacja z tych przyczyn może nastąpić w ciągu 3 dni po otrzymaniu zawiadomienia z BUTiR Alf. Brak odpowiedzi w tym terminie uważa się za akceptację zmienionych warunków umowy”, które zostało uznane za niedozwolone na mocy wyroku SOKiK z dnia 28 listopada 2006r. (sygn. akt XVII Amc 142/05). 7 Na mocy wszystkich przytoczonych postanowień organizatorzy turystyki zastrzegli, że w sytuacji, gdy będą oni dokonywali zmiany warunków umowy o świadczenie usług turystycznych, będą uprawnieni do przyjęcia, iż konsumenci wyrazili zgodę na zmienione warunki w przypadku, gdy nie udzielą odpowiedzi. Postanowienia te uprawniają więc przedsiębiorców do jednostronnej zmiany umów, pomimo obowiązującej regulacji zawartej w ustawie o usługach turystycznych, zgodnie z którą w przypadku proponowania przez organizatora zmian, konsument musi wypowiedzieć się, czy zmienione warunki przyjmuje, czy też od umowy odstępuje. W tym zakresie za niedozwolone uznaje się przyjęcie konstrukcji domniemania zgody konsumenta na zmianę warunków umowy. Domniemanie takie jest przyjmowane bez względu na zaistniałe w sprawie okoliczności faktyczne, tj. bez względu na przyczyny braku odpowiedzi konsumenta. Rozwiązanie tego typu bezsprzecznie godzi w interesy konsumentów, gdyż pogarsza ich pozycję w ten sposób, że może dojść do sytuacji, w której zostanie pominięta ich wola i w drodze przyjęcia domniemania zostaną oni niejako zmuszeni do przyjęcia świadczenia innego, niż wspólnie uzgodnione przez obie strony umowy. W związku z tym, że porównywane klauzule można było uznać za tożsame, a stosowaniem kwestionowanej regulacji przedsiębiorca godził w interesy konsumentów oraz wobec spełnienia przez przedsiębiorcę przesłanki naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, w zakresie objętym pkt. I 1 niniejszej decyzji należało orzec o naruszeniu przez spółkę art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 2. Druga z rozważanych praktyk dotyczy stosowania przez przedsiębiorcę postanowienia wzorca umowy, które zostało wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, którego treść jest następująca: „ Jeżeli uczestnik rezygnuje z udziału w imprezie z przyczyn leżących po jego stronie, Organizator potrąca: a) 100 zł – przy rezygnacji do 31 dni przed rozpoczęciem imprezy b) 25 % ceny – między 30 a 15 dniem przed rozpoczęciem imprezy c) 50 % ceny – między 14 a 7 dniem przed rozpoczęciem imprezy d) przy rezygnacji w terminie krótszym niż 7 dni przed rozpoczęciem imprezy rzeczywiste koszty poniesione przez Organizatora imprezy, nie mniej niż 60 % i nie więcej niż 90 % ceny imprezy ”, co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przedmiotowa regulacja została uznana za tożsamą z niżej wymienionymi klauzulami wpisanymi do rejestru pod numerami 981 i 1008: − „Klient ma prawo odstąpić od umowy w każdym czasie. Zastrzega się formę pisemnego odstąpienia od umowy. Wówczas ma obowiązek zwrotu wszelkich wydanych przez organizatora dokumentów podróży oraz przysługuje mu zwrot wpłaconej kwoty po potrąceniu kosztów wizy (jeżeli została już przyznana i była przedmiotem umowy) oraz: - 20% ustalonej ceny – w przypadku odstąpienia w terminie 45 dni przed rozpoczęciem imprezy, - 30% ustalonej ceny – w przypadku odstąpienia w terminie między 44 a 30 dniem przed rozpoczęciem imprezy, - 50% ustalonej ceny – w przypadku odstąpienia między 29 a 15 dniem przed rozpoczęciem imprezy, - 80% ustalonej ceny – w przypadku odstąpienia w terminie między 14 a 8 dniem przed rozpoczęciem imprezy, - 90% ustalonej ceny – w przypadku odstąpienia w terminie między 7 a 1 dniem przed rozpoczęciem imprezy, - 100% ustalonej ceny – w przypadku odstąpienia w dniu rozpoczęcia imprezy lub odstąpienia po rozpoczęciu imprezy turystycznej”, która została uznana za niedozwoloną na mocy wyroku SOKiK z dnia 1 czerwca 2006r. (sygn. akt XVII Amc 95/05), 8 − „Rezygnacje z udziału w imprezie, niezależnie od przyczyny obciążają klienta następującymi kosztami: - 30% wartości imprezy, jeżeli rezygnacja następuje na 29-16 dni przed rozpoczęciem, - 80% wartości imprezy, jeżeli rezygnacja następuje na 15-8 dni przed rozpoczęciem, - 100% wartości imprezy, jeżeli rezygnacja następuje na 7 dni i krócej przed rozpoczęciem imprezy lub w trakcie jej trwania, - 100% wartości imprezy w razie zatrzymania na granicy przez władze celne lub paszportowe” , która została uznana za niedozwoloną na mocy wyroku SOKiK z dnia 10 listopada 2004r. (sygn. akt XVII Amc 81/03). W uzasadnieniu do ww. wyroku z dnia 10 listopada 2004r. SOKiK orzekł, że postanowienie to narusza zasadę ekwiwalentności świadczeń stron umowy, powoduje nierównomierne rozłożenie praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta. Zastrzegł on również, że organizatorowi przysługuje uprawnienie do potrącenia udokumentowanych i poświadczonych przez niego kosztów związanych z wykonaniem umowy, lecz to wiąże się z koniecznością przeprowadzenia indywidualnych rozliczeń z każdym z rezygnujących klientów. Z powyższego wynika, że uwzględniając specyfikę umów o świadczenie usług turystycznych trzeba mieć na względzie, że ich realizacja rozpoczyna się faktycznie na długo przed rozpoczęciem danej imprezy. W terminie poprzedzającym wyjazd konsumenta organizator musi poczynić przygotowania niezbędne do późniejszej właściwej realizacji umowy, polegające m.in. na rezerwacji miejsc noclegowych, wykupieniu biletów na transport itp. Okoliczność ta nie uzasadnia jednak obowiązku zapłaty przez konsumenta w każdym przypadku identycznych, procentowo określonych kwot, gdyż te, w zależności od rodzaju konkretnej imprezy i umowy kształtują się różnorodnie. W sytuacji, gdy dochodzi do rozwiązania umowy organizator powinien zwrócić konsumentowi to, co zaoszczędził z powodu niewykonania umowy, przy czym w każdym przypadku powinno być przeprowadzone indywidualne rozliczenie. Wbrew powyższemu, we wszystkich trzech porównywanych postanowieniach analogicznie, tj. procentowo, określono wysokość kwot należnych organizatorom w sytuacji złożenia przez konsumenta rezygnacji z udziału w imprezie turystycznej, w związku z czym skutek wprowadzenia rozważanych postanowień był identyczny. Zastosowanie kwestionowanej regulacji doprowadziło do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w ten sposób, że przedsiębiorca zwolnił się z obowiązku przeprowadzenia indywidualnego rozliczenia z każdym z rezygnujących konsumentów na rzecz standardowego rozliczenia identycznego dla każdego przypadku. Uwzględniając spełnienie przez przedsiębiorcę wszystkich przesłanek wymienionych w art. 24 ust. 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów należało orzec, że działanie spółki było niezgodne z niniejszym przepisem, jak i naruszało art. 24 ust. 1 tej ustawy. 3. Trzecia z praktyk ocenianych w toku przedmiotowego postępowania dotyczy stosowania przez przedsiębiorcę postanowienia wzorca umowy, które zostało wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, którego treść jest następująca: „ Uczestnik odpowiada za wyrządzone przez siebie szkody, za które ma obowiązek zapłacić w miejscu ich powstania z własnych środków. (...) ”, co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Niniejszą regulację uznano za tożsamą z postanowieniem wpisanym do rejestru pod numerem 768: „ Uczestnicy odpowiadają za wyrządzone szkody z własnej winy, za które mają obowiązek zapłacić niezwłocznie z własnych środków w miejscu ich powstania ”, które zostało 9 uznane za niedozwolone na mocy wyroku SOKiK z dnia 23 lutego 2006r. (sygn. akt XVII Amc 6/05). Oba porównywane postanowienia różnią się między sobą nieznacznie jedynie w warstwie językowej, co nie stoi na przeszkodzie w uznaniu ich za tożsame. Niewielkie modyfikacje redakcyjne przy zachowaniu jednakowej treści, znaczenia regulacji, nie wpływają negatywnie na możliwość orzeczenia w kwestii tożsamości klauzul na podstawie art. 24 ust. 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W obu klauzulach nałożono na konsumentów obowiązek naprawienia wyrządzonych szkód, za które oni odpowiadają, w miejscu ich powstania, co sprawia, że obowiązek ten jest dla konsumentów nazbyt uciążliwy. Uciążliwość ta wynika z faktu, że w miejscu odbywania się imprezy turystycznej i w czasie jej trwania, konsument może nie dysponować dostępem do swych środków pieniężnych w wysokości niezbędnej do tego, aby wyrządzoną szkodę pokryć. W tych okolicznościach, uwzględniając fakt, że stosując ww. postanowienie przedsiębiorca godzi w zbiorowe interesy konsumentów, należało stwierdzić, że stosuje on praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, czym narusza art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 4. Kolejna praktyka oceniana w toku przedmiotowego postępowania dotyczy stosowania przez przedsiębiorcę postanowienia wzorca umowy, które zostało wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, którego treść jest następująca: „ Organizator nie dokonuje zwrotu świadczeń, które nie zostały wykorzystane w pełni z przyczyn leżących po stronie Uczestnika np. skrócenie pobytu, rezygnacja z części lub całości programu ”, co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Niniejszą regulację uznano za tożsamą z klauzulą figurującą w rejestrze pod numerem 686 „BUTiR ALF nie dokonuje zwrotu wartości środków niewykorzystanych z przyczyn leżących po stronie Uczestnika” , która została uznana za niezgodną z prawem na mocy wyroku SOKiK z dnia 19 października 2004r. (sygn. akt XVII Amc 76/03). Na mocy obu postanowień przewidziano, iż w sytuacji, gdy określone świadczenia przewidziane w umowie o świadczenie usług turystycznych nie zostaną spełnione z przyczyn leżących po stronie konsumenta, przedsiębiorca nie jest zobowiązany do zwrotu kwoty stanowiącej ekwiwalent dla tych świadczeń. W tym miejscu należy jednak zwrócić uwagę, że powołane okoliczności leżące po stronie konsumenta można interpretować szeroko, jako rezygnację z jakiegokolwiek powodu, także z powodu zaproponowania przez przedsiębiorcę nieodpowiedniego świadczenia zastępczego. Rozważana regulacja godzi w interesy konsumentów w ten sposób, że pozbawia ich możliwości otrzymania zwrotu poniesionych wydatków w przypadku, gdy te nie zostały spożytkowane zgodnie z przeznaczeniem. W świetle przedstawionych okoliczności niniejszej sprawy należało orzec o naruszeniu przez spółkę w rozważanym zakresie art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 5. Ostatnia z praktyk, w związku z którą prowadzono niniejsze postępowanie, to praktyka polegająca na stosowaniu przez przedsiębiorcę postanowienia wzorca umowy, które zostało wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, którego treść jest następująca: „ Reklamacje związane z wykonaniem umowy winny być składane 10 bezpośrednio u Organizatora w formie pisemnej w terminie 14 dni od daty zakończenia imprezy. Podstawą do rozpatrzenia reklamacji dotyczącej ilości lub jakości świadczeń stanowi kopia pisemnej reklamacji potwierdzona przez pilota / rezydenta / kontrahenta w trakcie trwania imprezy ”. Wskazana regulacja została uznana za tożsamą z postanowieniem wpisanym do rejestru pod numerem 1246 o treści: „Uczestnik może zgłosić Organizatorowi reklamacje niezwłocznie po stwierdzeniu niewłaściwego wykonania usług w formie pisemnej, nie poniżej niż 14 dni od dnia zakończenia imprezy i pod warunkiem ich wcześniejszego zgłoszenia pilotowi w trakcie imprezy turystycznej" , do czego doszło na mocy wyroku SOKiK z dnia 20 lutego 2007r. (sygn. akt XVII AmC 50/06). Na mocy obu ww. postanowień zastrzeżono, że ewentualne reklamacje dotyczące nieprawidłowego wykonania umowy o świadczenie usług turystycznych mogą być składane w terminie czternastu dni od daty zakończenia imprezy, której umowa dotyczyła. Oprócz nadmiernego ograniczenia terminu złożenia reklamacji przedsiębiorcy zastrzegli również dodatkowy warunek, pod jakim wpływające do nich reklamacje mogą być uznawane za skuteczne, a mianowicie okoliczność uprzedniego zgłoszenia nieprawidłowości w trakcie trwania imprezy, co w przypadku klauzuli kwestionowanej w niniejszej sprawie musiało znaleźć odzwierciedlenie w potwierdzeniu osoby reprezentującej organizatora na miejscu odbywania się imprezy. Przyjęcie takiego rozwiązania powodowało, że złożenie przez konsumenta reklamacji zostało w nieuzasadniony sposób utrudnione poprzez zastrzeżenie krótkiego terminu do podjęcia konkretnych czynności oraz poprzez postawienie dodatkowego wymogu zgłoszenia reklamacji w trakcie trwania imprezy, jak i otrzymania potwierdzenia dokonania tej czynności, podczas gdy przepisy prawa nie wskazują na takie wymogi. Wprawdzie w ustawie o usługach turystycznych jest mowa o konieczności zawiadamiania przedsiębiorcy lub jego reprezentanta o stwierdzonych uchybieniach, to obowiązku tego nie można jednak utożsamiać ze składaniem reklamacji. W świetle przywołanych okoliczności niniejszej sprawy należało orzec, że zachowanie przedsiębiorcy rozważane w pkt. I 5 niniejszej decyzji stanowiło praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, a stosowanie jej było niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zaniechanie stosowania przez przedsiębiorcę praktyk opisanych w pkt. I 1 – 5 decyzji W toku niniejszego postępowania spółka przyznała, że stosuje zakwestionowane regulacje, jednakże oświadczyła, że wprowadziła je nie mając świadomości ich bezprawności. W związku z tym niezwłocznie po wszczęciu przeciwko niej postępowania zawiadomiła o podjętych działaniach mających na celu wyeliminowanie zarzucanych jej praktyk. Przedsiębiorca poinformował, że zmienione warunki uczestnictwa, z których pochodziły stosowane przez niego klauzule abuzywne, zostały zmienione, wskutek czego od dnia 1 listopada 2009r. w obrocie nie znajdował się wzorzec obejmujący nieprawidłowe regulacje. W tej dacie przedsiębiorca nie był już także związany żadnymi umowami o świadczenie usług turystycznych zawartymi z konsumentami z wykorzystaniem warunków uczestnictwa obejmującymi kwestionowane postanowienia. W tych okolicznościach należało orzec, że z dniem 1 listopada 2009r. doszło do zaniechania stosowania przez spółkę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów opisanych w niniejszej decyzji. 11 II. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu może skorzystać z uprawnienia do nałożenia na przedsiębiorcę stosującego praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów kary pieniężnej w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary. Kara taka może być nałożona bez względu na to, czy przedsiębiorca dopuścił się naruszenia umyślnie, czy też nieumyślnie. Stosownie do art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przy ustalaniu wysokości kar pieniężnych, w tym kar określonych w art. 106 tej ustawy, należy uwzględnić w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Kara nakładana przez Prezesa Urzędu na przedsiębiorcę, który dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów służy podkreśleniu naganności ocenianego zachowania. Przedsiębiorca, jako profesjonalista powinien wiedzieć, że określając warunki umowne nie może stosować klauzul uznanych za abuzywne, ani w żaden inny sposób godzić w interesy konsumentów. Orzeczona kara powinna stanowić dolegliwość dla uczestnika niniejszego postępowania, tak aby jej nałożenie skutkowało w przyszłości zapobieżeniem zaistnienia podobnych sytuacji. W opinii Prezesa Urzędu należy podkreślić aspekt edukacyjny i wychowawczy zastosowanego środka oraz wyrazić nadzieję, że odniesie on spodziewany skutek na przyszłość. Poza wymiarem indywidualnym kary, należy zwrócić uwagę na jej wymiar ogólny, funkcję odstraszającą i wychowawczą w stosunku do innych uczestników rynku. Kara pieniężna określona w niniejszej decyzji dotyczy stosowania przez przedsiębiorcę praktyk polegających na stosowaniu pięciu postanowień tożsamych z klauzulami wpisanymi do rejestru. Podstawą obliczenia wysokości niniejszej kary jest przychód osiągnięty przez przedsiębiorcę w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, tj. w 2008r. Przychód osiągnięty przez spółkę w 2008r. wyniósł 705 449,02 zł (słownie: siedemset pięć tysięcy czterysta czterdzieści dziewięć złotych dwa grosze, dowód: karty nr 71 i 74), w związku z czym maksymalna kara, jaka mogłaby w niniejszym przypadku zostać wymierzona, to kara w wysokości 70 544,90 zł (słownie: siedemdziesięciu tysięcy pięciuset czterdziestu czterech złotych dziewięćdziesięciu groszy). W oparciu o osiągnięty przez przedsiębiorcę przychód ustalono kwotę bazową stanowiącą punkt wyjścia dla dalszych obliczeń, którą określono na poziomie 0,4 % przychodu, czyli kwotę w wysokości 2 821,80 zł. Na wysokość tej kwoty miał wpływ fakt, że niniejsza kara dotyczy stosowania pięciu klauzul tożsamych z postanowieniami wpisanymi do rejestru. Pierwszą z rozważanych klauzul, którą opisano w pkt. I 1 tej decyzji, należało ocenić jako dotkliwą dla konsumentów, gdyż na jej mocy przedsiębiorca został uprawniony do dokonania zmian w warunkach zawartych przez niego umów bez konieczności uzyskania na to akceptacji konsumentów. Druga klauzula opisana w pkt. I 2 decyzji reguluje zagadnienia, które mogą faktycznie odnosić się jedynie do niektórych konsumentów z uwagi na to, że dotyczy ona zasad rozliczania się stron w przypadku rezygnacji konsumenta. Na mocy tego postanowienia przedsiębiorca wykluczył konieczność dokonywania indywidualnych rozliczeń z każdym z rezygnujących konsumentów i jednocześnie przyznał sobie prawo do domagania się zapłaty przez konsumenta z góry ustalonych i procentowo wyrażonych kwot. Wobec tego regulację tę należało określić również jako dotkliwą dla konsumentów. 12 W trzecim z postanowień (pkt I 3 decyzji) przewidziano obowiązek naprawienia szkody, za wyrządzenie której odpowiada konsument, w miejscu jej powstania, a więc faktycznie natychmiast, w czasie trwania imprezy turystycznej, co oznacza, że regulacja ta może znaleźć zastosowanie jedynie w odniesieniu do niektórych konsumentów. Jednocześnie nie nakładała ona na konsumentów nowych obowiązków, a jedynie nieprawidłowo określa sposób ich wykonania, stąd waga niniejszej regulacji jest umiarkowana. Na mocy czwartego z kwestionowanych postanowień przedsiębiorca wyłączył obowiązek przeprowadzenia rozliczenia z konsumentem, który nie wykorzystał wszystkich świadczeń przewidzianych w umowie, bez względu na to, jakie były przyczyny takiego stanu rzeczy. Z tego powodu rozważane postanowienie należało ocenić jako dotkliwe, przy czym jednocześnie należało uwzględnić, że faktycznie mogło ono odnosić się jedynie do niektórych umów. Ostatnia z zakwestionowanych klauzul (pkt I 5 decyzji) dotyczy zasad składania reklamacji, a na jej mocy przewidziano, iż ewentualne wystąpienia reklamacyjne mogą być składane jedynie w określonym, stosunkowo krótkim czasie oraz muszą być poprzedzone wystąpieniem skierowanym do osoby reprezentującej organizatora w trakcie trwania imprezy, które to musi zostać przez tę osobę potwierdzone, przy czym przepisy prawa nie przewidują takiego obowiązku w odniesieniu do wszystkich podmiotów wymienionych w ocenianej klauzuli. W związku jednak z tym, że opisana klauzula w swej istocie nie wyłącza odpowiedzialności przedsiębiorcy, możliwości dochodzenia roszczeń z tytułu ewentualnego niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, jej oddziaływanie należało ocenić, jako raczej umiarkowane. Wszystkie ww. działania łączą się z działalnością przedsiębiorcy będącym organizatorem turystyki. Z uwagi na charakter niniejszych usług, z których konsumenci korzystają w sposób powszechny, należy stwierdzić, że praktyki te kształtują lub mogą kształtować sytuację bardzo wielu podmiotów. Z drugiej strony, z uwagi na znaczne rozdrobnienie panujące na rynku usług turystycznych, konsumenci mają możliwość wyboru swego kontrahenta spośród wielu podmiotów. Po ustaleniu kwoty bazowej przystąpiono do analizy, czy w niniejszej sprawie zaszły okoliczności łagodzące i obciążające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. Za okoliczność łagodzącą uznano zaniechanie przez przedsiębiorcę stosowania zarzuconych mu praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów niezwłocznie po wszczęciu przedmiotowego postępowania administracyjnego. Jednocześnie w sprawie tej nie wystąpiły żadne okoliczności obciążające. Uwzględnienie powyższej okoliczności łagodzącej przy jednoczesnym braku okoliczności obciążających spowodowało obniżenie kwoty bazowej ogółem o 30%. Na ostatnim etapie sprawdzono, czy kara obliczona w ww. sposób nie przewyższa kary w maksymalnej wysokości, jaka została przewidziana w przepisie art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Sytuacja taka nie ma jednak w niniejszym przypadku miejsca. W wyniku obliczeń przeprowadzonych w wyżej opisany sposób, karę pieniężną z tytułu naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zakresie opisanym w pkt. I 1 - 5 sentencji niniejszej decyzji określono na poziomie 1 975 zł (słownie: jednego tysiąca dziewięciuset siedemdziesięciu pięciu złotych), co stanowi 0,28 % przychodu. 13 III. Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. W myśl art. 77 ust. 1 tej ustawy, jeżeli w wyniku postępowania Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, jest obowiązany ponieść koszty postępowania. Postępowanie w sprawie stosowania przez przedsiębiorcę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostało wszczęte z urzędu, a w jego wyniku Prezes Urzędu w punktach I 1 – 5 sentencji decyzji stwierdził naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kosztami niniejszego postępowania są wydatki związane z korespondencją prowadzoną przez Prezesa Urzędu ze stroną. W związku z powyższym postanowiono obciążyć ww. przedsiębiorcę kosztami postępowania w wysokości 18,20 zł (słownie: osiemnastu złotych dwudziestu groszy). Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Koszty niniejszego postępowania przedsiębiorca obowiązany jest wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 Kpc – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. W przypadku jednak kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie III niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 32 § 1 i 2 Kpc, należy wnieść zażalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia doręczenia niniejszej decyzji. DYREKTOR DELEGATURY URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W KATOWICACH Maciej Fragsztajn