RKT-40/2004

1 DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dnia 30.06.2004r. RKT-61-05/04/AW DECYZJA Nr RKT-40/2004 I. Na podstawie art. 23 c ust. 1 w zwi ą zku z art. 23 a ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2003r. Nr 86, poz. 804; ze zm. Dz.U. z 2003r. Nr 170, poz. 1652; Dz.U. z 2004r. Nr 93, poz. 891; Dz.U. z 2004r. Nr 96, poz. 959) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. z 2002r. Nr 18, poz. 172; Dz.U. z 2003r. Nr 6, poz. 68) po przeprowadzeniu post ę powania wszcz ę tego na wniosek Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Tychach, Urz ą d Miasta Tychy, Al. Niepodleg ł o ś ci 49, z dnia 19.11.2003r. w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów oraz rozszerzonego z urz ę du Postanowieniem nr 4 z dnia 06.05.2004r., – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów bezprawne dzia ł ania Polskiego Centrum Kapita ł owego „LOKATA” Sp. z o.o. z siedzib ą w Katowicach ul. Oswobodzenia 1, polegaj ą ce na stosowaniu nieuczciwej lub wprowadzaj ą cej w b łą d reklamy prasowej poprzez: 1. pomijanie informacji o tym, ż e prowadzona przez Polskie Centrum Kapita ł owe „LOKATA” Sp. z o.o. dzia ł alno ść , której dotyczy reklama, polega na organizowaniu konsorcjum kapita ł owego (grupy samofinansuj ą cej si ę ), 2. stwarzanie u odbiorcy mylnego wyobra ż enia, i ż oferta Polskiego Centrum Kapita ł owego „LOKATA” Sp. z o.o. b ę d ą ca przedmiotem reklamy dotyczy mo ż liwo ś ci uzyskania ś rodków finansowych w postaci kredytu lub po ż yczki od tej Spó ł ki, 3. stosowanie nieuczciwej lub wprowadzaj ą cej w b łą d reklamy, o tre ś ci i formie takiej, jak ą ma reklama opublikowana w „ECHO” nr 42 z dnia 15.10.2003r., i nakazuje si ę zaniechanie ich stosowania. II. Na podstawie art. 23 c ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2003r. Nr 86, poz. 804; ze zm. Dz.U. z 2003r. Nr 170, poz. 1652; Dz.U. z 2004r. Nr 93, poz. 891; Dz.U. z 2004r. Nr 96, poz. 959) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. z 2002r. Nr 18, poz. 172; Dz.U. z 2003r. Nr 6, poz. 68) po przeprowadzeniu post ę powania wszcz ę tego z urz ę du w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: 2 zobowi ą zuje si ę Polskie Centrum Kapita ł owe „LOKATA” Sp. z o.o. z siedzib ą w Katowicach ul. Oswobodzenia 1, do zamieszczenia czterokrotnie w tygodniowych odst ę pach czasu na w ł asny koszt w Gazecie Wyborczej – wydanie ogólnopolskie, o ś wiadczenia w formie og ł oszenia prasowego o wymiarach nie mniejszych ni ż 10 x 15 cm o nast ę puj ą cej tre ś ci: „Polskie Centrum Kapita ł owe „LOKATA” Sp. z o.o. w Katowicach przeprasza wszystkich swoich klientów za zawarte w skierowanych do nich reklamach informacje mog ą ce wywo ł a ć mylne przekonanie o mo ż liwo ś ci uzyskania w tej Spó ł ce kredytu lub po ż yczki.”. Zako ń czenie publikacji wszystkich o ś wiadcze ń ma nast ą pi ć w terminie nie przekraczaj ą cym dwóch miesi ę cy od dnia dor ę czenia niniejszej decyzji. III. Na podstawie art. 100 e ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2003r. Nr 86, poz. 804; ze zm. Dz.U. z 2003r. Nr 170, poz. 1652; Dz.U. z 2004r. Nr 93, poz. 891; Dz.U. z 2004r. Nr 96, poz. 959) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 18, poz. 172 z pó ź n. zm.), po przeprowadzeniu post ę powania wszcz ę tego na wniosek Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Tychach, Urz ą d Miasta Tychy, Al. Niepodleg ł o ś ci 49, z dnia 19.11.2003r. w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów oraz rozszerzonego z urz ę du Postanowieniem nr 4 z dnia 06.05.2004r., – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: maj ą c na uwadze wa ż ny interes konsumentów nadaje si ę decyzji rygor natychmiastowej wykonalno ś ci . Uzasadnienie W dniu 19.11.2003r. do Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej Organem Antymonopolowym) wp ł yn ął wniosek Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Tychach o wszcz ę cie post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów przeciwko Polskiemu Centrum Kapita ł owemu LOKATA Sp. z o.o. w Katowicach pod zarzutem naruszenia przez tego przedsi ę bior ę art. 23 a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (karty nr 1-4). W uzasadnieniu wniosku Miejski Rzecznik Konsumentów (zwany dalej Rzecznikiem) wskaza ł , i ż Polskie Centrum Kapita ł owe LOKATA Sp. z o.o. (zwane dalej Spó ł k ą LOKATA lub Spó ł k ą ) pos ł uguje si ę nieuczciw ą i wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ą w prasie, co stanowi czyn nieuczciwej konkurencji przewidziany w art. 16 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jedn. Dz.U. z 2003r. Nr 153, poz. 1503 z pó ź n. zm.) który mówi, ż e czynem nieuczciwej konkurencji jest reklama sprzeczna z przepisami prawa, dobrymi obyczajami lub uchybiaj ą ca godno ś ci cz ł owieka oraz reklama wprowadzaj ą ca klienta w b łą d i mog ą ca przez to wp ł yn ąć na jego decyzj ę co do nabycia towaru lub us ł ugi. Rzecznik podniós ł , ż e podawana przez Spó ł k ę LOKATA w prasie informacja o tre ś ci i formie takiej, jak ą ma reklama opublikowana w „ECHO” nr 42 z dnia 15.10.2003r., mo ż e u przeci ę tnego odbiorcy wywo ł a ć prze ś wiadczenie o mo ż liwo ś ci uzyskania kredytu w gotówce w czasie 48 godzin, na bardzo korzystnych warunkach. W celu wywo ł ania u konsumenta takiego wra ż enia Spó ł ka pos ł u ż y ł a si ę zarówno odpowiednio zmanipulowan ą tre ś ci ą , rodzajem, krojem oraz wielko ś ci ą czcionki informacji umieszczonych na tle monety, jak i w miejscach ma ł o zauwa ż alnych. W tych ostatnich znalaz ł y si ę istotne zapisy i obja ś nienia, które mog ą by ć niezauwa ż one przez mniej do ś wiadczonych odbiorców. Zakamuflowane w ten sposób informacje, zdaniem Rzecznika, nawet gdy zostan ą przeczytane, mog ą nie wystarcza ć do w ł a ś ciwego ich zinterpretowania. Wnioskodawca zwróci ł uwag ę na has ł o „Kredyt jest Ci potrzebny!!!” z dopiskiem ma łą czcionk ą w pionie – „nie zawsze”, zamieszczenie w tle reklamy wizerunku monety 1 z ł , zamieszczenie przy ha ś le 3 „w 48 h” znaku „*” odsy ł aj ą cego do prawie niewidocznego obja ś nienia „rozpatrzymy Twój wniosek” . Tak skonstruowany zapis w ocenie Rzecznika wprowadza w b łą d potencjalnego klienta, który nie wiedz ą c, i ż ma do czynienia z firm ą dzia ł aj ą c ą w ramach tzw. systemu argenty ń skiego, nawet gdy odczyta ca ł e has ł o w poprawnym zestawieniu, mo ż e si ę nie domy ś la ć , ż e jest to w istocie informacja o mo ż liwo ś ci nabycia towaru, a nie oferta kredytu. Ponadto tak skonstruowany graficznie i nieczytelnie zapis ma na celu wywo ł anie u przeci ę tnego konsumenta przekonania, ż e czas oczekiwania na kredyt wynosi 48 godzin. Rzecznik doda ł , i ż zarzut zafa ł szowania przekazanych w reklamie informacji by ł przedmiotem skarg wp ł ywaj ą cych do jego biura. Organ Antymonopolowy zgodnie z żą daniem Wnioskodawcy wszcz ął w dniu 26.11.2003r. Postanowieniem nr 1 post ę powanie administracyjne pod zarzutem: podejmowania przez Spó ł k ę LOKATA bezprawnych dzia ł a ń nosz ą cych znamiona praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cych na stosowaniu nieuczciwej lub wprowadzaj ą cej w b łą d reklamy, o tre ś ci i formie takiej, jak ą ma reklama opublikowana w „ECHO” nr 42 z dnia 15.10.2003r., co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 23 a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (karty nr 11-12). W toku post ę powania Spó ł ka przedstawi ł a reklamy prasowe dotycz ą ce jej oferty stosowane w ci ą gu ostatnich sze ś ciu miesi ę cy zawieraj ą ce takie sformu ł owania jak: „To nie dla ciebie? KREDYT”, „My oferujemy co ś znacznie ta ń szego”, „KREDYT jest Ci potrzebny!!!”, „*w 48 h”, „szybko”, „bez zb ę dnych formalno ś ci”, „KREDYT bankowy kosztuje?”, „od ł o ż enie sp ł aty rat nawet do 6-ciu miesi ę cy”, „SPE Ł NIMY TWOJE FINANSOWE POTRZEBY”, „Potrzebuje pomocy przy budowie domu, zakupie mieszkania, samochodu czy te ż remoncie lub inwestycji?”, „POTRZEBA PIENI Ę DZY? NIE EURO, NIE DOLARY, ALE Z Ł OTÓWKI” (karty nr 50-55). Spó ł ka posiada swoje biura obs ł ugi klienta w kilkunastu miastach (karty nr 22, 65). Reklamy stosowane przez Spó ł k ę publikowane s ą w gazetach i czasopismach ukazuj ą cych si ę na terenie ca ł ej Polski (karty nr 26, 36). Wst ę pna analiza tre ś ci i formy przedmiotowych reklam wskaza ł a, i ż mog ą one spe ł nia ć przes ł anki nieuczciwej lub wprowadzaj ą cej w b łą d reklamy. Poniewa ż zarzut postawiony w postanowieniu nr 1 z dnia 26.11.2003r. ogranicza ł si ę do stosowania nieuczciwej lub wprowadzaj ą cej w b łą d reklamy, o tre ś ci i formie takiej, jak ą ma reklama opublikowana w „ECHO” nr 42 z dnia 15.10.2003r., uzasadnione sta ł o si ę rozszerzenie post ę powania o zarzut obejmuj ą cy swym zakresem równie ż inne reklamy prasowe stosowane przez Spó ł k ę . Z uwagi na powy ż sze post ę powanie zosta ł o z urz ę du rozszerzone Postanowieniem nr 4 z dnia 06.05.2004r. (karta nr 69) o zarzuty podejmowania przez Spó ł k ę LOKATA bezprawnych dzia ł a ń nosz ą cych znamiona praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cych na stosowaniu nieuczciwej lub wprowadzaj ą cej w b łą d reklamy prasowej poprzez: 1. pomijanie informacji o tym, ż e prowadzona przez Spó ł k ę dzia ł alno ść , której dotyczy reklama, polega na organizowaniu konsorcjum kapita ł owego (grupy samofinansuj ą cej si ę ), 2. stwarzaniu u odbiorcy mylnego wyobra ż enia, i ż oferta Spó ł ki b ę d ą ca przedmiotem reklamy dotyczy mo ż liwo ś ci uzyskania ś rodków finansowych w postaci kredytu lub po ż yczki od tej Spó ł ki, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 23 a przywo ł anej na wst ę pie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Spó ł ka LOKATA nie ustosunkowa ł a si ę do zarzutu postawionego przez Rzecznika (karty nr 26-27). Natomiast w pi ś mie z dnia 07.06.2004r. w odpowiedzi na zawiadomienie o rozszerzeniu post ę powania o nowe zarzuty Spó ł ka nie zgodzi ł a si ę z nimi i stwierdzi ł a, ż e stosowane przez ni ą reklamy maj ą na celu poinformowanie potencjalnych klientów gdzie 4 mieszcz ą si ę biura firmy oraz jaki jest profil jej dzia ł alno ś ci. Pozosta ł e informacje dotycz ą ce m.in. tworzenia konsorcjum (grup samofinansuj ą cych si ę ) udzielane s ą zainteresowanym klientom w biurach Spó ł ki. Spó ł ka zaznaczy ł a, ż e ka ż dy klient przed podpisaniem umowy ma pe ł ne prawo i obowi ą zek zapoznania si ę z jej postanowieniami, a przy podejmowaniu decyzji o podpisaniu umowy nie jest ograniczany jakimkolwiek terminem. Zdaniem Spó ł ki nie jest prawd ą jakoby jej oferta stwarza ł a mylne wyobra ż enie, i ż dotyczy kredytu lub po ż yczki. Przeciwnie we wszystkich reklamach Spó ł ka podkre ś la, i ż nie dotycz ą one kredytu poprzez sformu ł owanie np. „kredyt to nie dla ciebie”. W reklamach nie pada równie ż oferta udzielania jakichkolwiek po ż yczek gotówkowych (karta nr 78). Organ Antymonopolowy zwa ż y ł co nast ę puje. Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w art. 23 a ust. 2 stanowi, ż e za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c., naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą zatem ochronie przed godz ą cymi w nie naruszeniami polegaj ą cymi na sprzecznych z prawem (zakazanych przez przepisy innych ustaw) dzia ł aniach przedsi ę biorców. Przes ł ankami zastosowania art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji konsumentów w przedmiotowej sprawie jest wykazanie bezprawno ś ci dzia ł a ń przedsi ę biorcy polegaj ą cych na naruszeniu zbiorowych interesów konsumentów, wyra ż aj ą cych si ę w stosowaniu nieuczciwej lub wprowadzaj ą cej w b łą d reklamy. Wobec powy ż szego, aby okre ś lone zachowanie mog ł o zosta ć uznane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek: - bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, - dzia ł anie powy ż sze narusza zbiorowe interesy konsumentów. Spó ł ce LOKATA postawiono zarzut podejmowania bezprawnych dzia ł a ń polegaj ą cych na stosowaniu nieuczciwej lub wprowadzaj ą cej w b łą d reklamy prasowej poprzez: 1. pomijanie informacji o tym, ż e prowadzona przez Polskie Centrum Kapita ł owe „LOKATA” Sp. z o.o. dzia ł alno ść , której dotyczy reklama, polega na organizowaniu konsorcjum kapita ł owego (grupy samofinansuj ą cej si ę ), 2. stwarzanie u odbiorcy mylnego wyobra ż enia, i ż oferta Polskiego Centrum Kapita ł owego „LOKATA” Sp. z o.o. b ę d ą ca przedmiotem reklamy dotyczy mo ż liwo ś ci uzyskania ś rodków finansowych w postaci kredytu lub po ż yczki od tej Spó ł ki, 3. stosowanie nieuczciwej lub wprowadzaj ą cej w b łą d reklamy, o tre ś ci i formie takiej, jak ą ma reklama opublikowana w „ECHO” nr 42 z dnia 15.10.2003r., Zgodnie z art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie nieuczciwej lub wprowadzaj ą cej w b łą d reklamy. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie zawiera definicji nieuczciwej lub wprowadzaj ą cej w b łą d reklamy. W tym zakresie nale ż y zatem odwo ł a ć si ę do przepisów ustawy z dnia 16 kwietnia 1993r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. W my ś l art. 16 ust.1 pkt 2 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji zakazana jest reklama wprowadzaj ą ca w b łą d i mog ą ca przez to wp ł yn ąć na decyzj ę konsumenta co do nabycia towaru lub us ł ugi. Dla okre ś lenia, kiedy reklama jest reklam ą wprowadzaj ą c ą w b łą d musz ą by ć brane pod uwag ę wszystkie jej 5 w ł a ś ciwo ś ci. Implementuj ą c dyrektyw ę 84/450/EWG 1 , dotycz ą c ą reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d i porównawczej, w ustawie o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji za kryterium oceny reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d przyj ę to w szczególno ś ci przydatno ść i mo ż liwo ść zastosowania reklamowanego towaru lub us ł ugi. Dyrektywa okre ś la poj ę cie reklamy i reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d. Reklam ą wprowadzaj ą c ą w b łą d jest ka ż da reklama, która w jakikolwiek sposób, łą cznie z form ą jej przedstawienia, wprowadza lub mo ż e wprowadza ć w b łą d osoby, do których jest kierowana lub do których dociera, i która – ze wzgl ę du na myl ą cy charakter – mo ż e wp ł ywa ć na ich decyzje ekonomiczne lub szkodzi ć konkurentowi 2 . Zakaz reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d posiada podstawowe znaczenie ochronne dla konsumentów. Tylko wtedy, gdy klient ma prawid ł ow ą informacj ę o towarach i us ł ugach mo ż e on, dokonuj ą c rzeczowo uzasadnionego wyboru mi ę dzy ofertami, z którymi wyst ę puj ą na rynku konkuruj ą ce przedsi ę biorstwa, w ł a ś ciwie odegra ć rol ę arbitra. Przyj ąć mo ż na, ż e reklama jest wypowiedzi ą w ś rodkach masowego przekazu, na towarze, ulotce, plakacie itp., która odnosi si ę do towaru lub us ł ug, i której bezpo ś rednim lub po ś rednim celem jest nak ł onienie potencjalnych odbiorców do nabywania towarów lub us ł ug czy te ż innego z nich korzystania. Stosowanie przez przedsi ę biorc ę reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d zak ł óca funkcjonowanie wolnej i uczciwej konkurencji. Konsument tylko wówczas, gdy ma prawid ł ow ą informacj ę o oferowanym towarze lub us ł udze, mo ż e dokona ć rzeczowo uzasadnionego wyboru mi ę dzy ofertami, z którymi wyst ę puj ą na rynku konkuruj ą cy przedsi ę biorcy. Z wprowadzeniem w b łą d przez reklam ę mamy do czynienia wówczas, gdy powsta ł e na podstawie reklamy wyobra ż enia nie s ą zgodne ze stanem rzeczywistym. Decyduj ą ce znaczenie w tym wzgl ę dzie maj ą wyobra ż enia adresatów reklamy. Przyczyn ą niezgodnych ze stanem rzeczywistym wyobra ż e ń adresatów reklamy mog ą by ć wypowiedzi reklamowe, które zawieraj ą fa ł szywe informacje. Wprowadzenie w b łą d adresata reklamy mo ż e wyst ą pi ć równie ż w przypadku u ż ywania w reklamie obiektywnie prawdziwych informacji, je ż eli wywo ł uj ą one u odbiorcy – konsumenta mylne wra ż enie. Zdarza si ę to przede wszystkim, gdy w reklamie u ż ywane s ą terminy wieloznaczne lub wyst ę puj ą tzw. pó ł prawdy. Myl ą ce mog ą by ć te ż niejasne wypowiedzi reklamowe, które wywo ł uj ą oczekiwania nie odpowiadaj ą ce rzeczywistej ofercie. Wprowadzenie w b łą d mo ż e by ć tak ż e rezultatem pomini ę cia w reklamie informacji o istotnym znaczeniu dla adresata (reklama niepe ł na) 3 . Spó ł ka LOKATA w ramach swojej oferty proponuje inny ni ż kredyt i po ż yczka sposób finansowania produktów i us ł ug, który polega na przyst ą pieniu do samofinansuj ą cych si ę Towarzystw Kapita ł owych (karta nr 27). W ramach tej oferty Spó ł ka zawiera z konsumentami umowy, których przedmiotem jest zakup przez Kapita ł owca (konsumenta) produktu wymienionego w umowie. Produkt mog ą stanowi ć w szczególno ś ci: materia ł y budowlane, domy, mieszkania, inne nieruchomo ś ci, maszyny i urz ą dzenia, samochody osobowe i dostawcze (karty nr 35, 37-48). Ś rodki finansowe na zakup produktu pochodz ą ze wspólnego funduszu utworzonego z comiesi ę cznych wp ł at wszystkich Kapita ł owców tworz ą cych dane Towarzystwo Kapita ł owe. Kapita ł owiec uzyskuje prawo do nabycia Produktu w drodze procedury przyznawania Uprawnienia do Nabycia Produktu, zwanej Aktem Operacyjnym. Analiza wzorca umowy stosowanego przez Spó ł k ę LOKATA wskazuje, i ż Spó ł ka prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą w tzw. systemie argenty ń skim, który funkcjonuje na zasadzie zrzeszania si ę klientów w wieloosobowe wzajemnie finansuj ą cych si ę osób. System ten 1 Dyrektywa 84/450 EWG z 10.09.1984r., OJ L 250 z 19.09.1984r., zmieniona – w kwestii uzupe ł nienia o reklam ę porównawcz ą – dyrektyw ą 97/55 WE z 06.10.1997r., OJ L 290 z 23.10.1997r. 2 „Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz” pod red. prof. dr hab. J. Szwaji, wyd. C.H. Beck Warszawa 2000r., s. 457 3 „Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz” pod red. prof. dr hab. J. Szwaji, wyd. C.H. Beck Warszawa 2000r., s. 460 6 zak ł ada, i ż jego uczestnicy wnosz ą cy regularnie wp ł aty otrzymaj ą okre ś lony w umowie towar wed ł ug tzw. aktów operacyjnych. Spó ł ka pos ł uguje si ę ró ż nymi wzorami reklam prasowych, które publikuje w gazetach ukazuj ą cych si ę na terenie ca ł ego kraju. W reklamach tych wyeksponowane s ą takie has ł a jak: „To nie dla ciebie? KREDYT”, „My oferujemy co ś znacznie ta ń szego”, „KREDYT jest Ci potrzebny!!!”, „*w 48 h”, „szybko”, „bez zb ę dnych formalno ś ci”, „KREDYT bankowy kosztuje?”, „od ł o ż enie sp ł aty rat nawet do 6-ciu miesi ę cy”, „SPE Ł NIMY TWOJE FINANSOWE POTRZEBY”, „Potrzebuje pomocy przy budowie domu, zakupie mieszkania, samochodu czy te ż remoncie lub inwestycji?”, „POTRZEBA PIENI Ę DZY? NIE EURO, NIE DOLARY, ALE Z Ł OTÓWKI” (karty nr 5, 16, 50-55). W toku post ę powania Spó ł ka stwierdzi ł a, ż e nie udziela kredytów ani po ż yczek i w reklamach prasowych proponuje innych sposób finansowania produktów lub us ł ug polegaj ą cy na organizowaniu i administrowaniu samofinansuj ą cych si ę Towarzystw Kapita ł owych (karta nr 27). Tymczasem w reklamach prasowych stosowanych przez Spó ł k ę LOKATA brak jakiejkolwiek wzmianki, ż e przedmiotem umowy zawieranej z konsumentem jest uczestnictwo w konsorcjum kapita ł owym albo grupie samofinansuj ą cej si ę . Brak w reklamach podstawowej dla konsumenta informacji wskazuj ą cej wprost na proponowany przez Spó ł k ę sposób finansowania produktów wprowadza konsumenta w b łą d co do oferty Spó ł ki. Wielu konsumentów orientuje si ę w cechach charakterystycznych dla tzw. systemu argenty ń skiego i zdaje sobie spraw ę , i ż wi ąż e si ę z nim niepewno ść co do terminu przyznania ś rodków finansowych oraz obowi ą zek wp ł acania kolejnych rat w ramach samofinansuj ą cej si ę grupy. Wskazanie w reklamie, i ż Spó ł ka prowadzi dzia ł alno ść polegaj ą c ą na organizowaniu konsorcjum kapita ł owego pozwoli ł oby zatem konsumentom na dokonanie wst ę pnej analizy oferty Spó ł ki i rozwa ż enie, czy s ą zainteresowani przyst ą pieniem do grupy samofinansuj ą cej si ę . Brak w przedmiotowych reklamach wzmianki, i ż Spó ł ka oferuje swoim klientom przyst ą pienie do takiej w ł a ś nie grupy mo ż e wywo ł a ć u konsumentów przekonanie, ż e przedmiotem umowy zawieranej ze Spó ł k ą nie jest ś wiadczenie udzielane w tzw. systemie argenty ń skim. Pomini ę cie w reklamach tak istotnej informacji, jak ą jest wskazanie, i ż Spó ł ka LOKATA organizuje grupy samofinansuj ą ce si ę , sprawia, ż e konsumenci, którzy w istocie nie s ą zainteresowaniu tak ą form ą finansowania, nie s ą w stanie wywnioskowa ć z tre ś ci reklamy, i ż Spó ł ka dzia ł a w tzw. systemie argenty ń skim i pod jej wp ł ywem udaj ą si ę do biura obs ł ugi klienta Spó ł ki w celu uzyskania szczegó ł owych informacji o warunkach uzyskania ś rodków finansowych. Analiza tre ś ci reklam prowadzi ich bowiem do wniosku, ż e oferta Spó ł ki jest zbli ż ona do oferty bankowej. Spó ł ka w toku post ę powania podnios ł a, i ż stosowane przez ni ą reklamy prasowe maj ą na celu poinformowanie potencjalnych klientów gdzie mieszcz ą si ę biura firmy oraz jaki jest profil dzia ł alno ś ci firmy, za ś pozosta ł e informacje dotycz ą ce m.in. tworzenia konsorcjum (grup samofinansuj ą cych si ę ) udzielane s ą w biurach Spó ł ki zainteresowanym klientom (karta nr 78). Argument ten nie zas ł uguje na uwzgl ę dnienie w ś wietle ustale ń dokonanych przez Organ Antymonopolowy w ramach post ę powania wyja ś niaj ą cego o sygn. akt RKT-421-K-42/03/HS. W dniu 18.11.2003r. w punkcie obs ł ugi klienta Spó ł ki LOKATA, mieszcz ą cym si ę przy ul. Kopernika 26 w Katowicach przeprowadzona zosta ł a kontrola (sprawozdanie z kontroli przeprowadzonej w trybie uproszczonym - karta nr 32), w toku której upowa ż niony pracownik Organu Antymonopolowego zosta ł poinformowany o tym, ż e osoba zainteresowana kredytem sk ł ada za ś wiadczenie o wysoko ś ci zarobków i wype ł nia wniosek o udzielenie kredytu. Jego wysoko ść mo ż e wynosi ć od 10 tys. z ł . Konsument ponosi koszt prowizji w wysoko ś ci 5,5 % wp ł acany przy podpisaniu umowy. Odsetki wynosz ą 1,6% w skali roku. Zapoznanie si ę z tre ś ci ą wzorca umownego mo ż liwe jest dopiero po zatwierdzeniu wniosku, jaki sk ł ada konsument. Upowa ż niony pracownik Organu Antymonopolowego tak ż e zosta ł poinformowany, ż e Spó ł ka LOKATA nie dzia ł a w tzw. systemie argenty ń skim. Pracownik Spó ł ki LOKATA mówi ą c o jej ofercie pos ł ugiwa ł si ę sformu ł owaniem „kredyt”. 7 Powy ż sze ustalenia wskazuj ą , ż e w biurze obs ł ugi klienta konsument nie otrzymuje rzetelnych informacji o ofercie Spó ł ki i jest zapewniany, i ż nie ma do czynienia z tzw. systemem argenty ń skim. Mylne wra ż enie co do dzia ł alno ś ci Spó ł ki LOKATA wywo ł ywane u konsumenta tre ś ci ą reklam pomijaj ą cych informacje o istotnym znaczeniu dla ich adresata jest wi ę c podtrzymywane w jej przedstawicielstwach poprzez zapewnienie, ż e Spó ł ka nie dzia ł a w tzw. systemie argenty ń skim, a podpisuj ą c umow ę klient otrzyma kredyt lub po ż yczk ę . Reklamy stosowane przez Spó ł k ę LOKATA nale ż y zatem uzna ć za niepe ł ne i ograniczaj ą ce prawo konsumenta do korzystania w sposób swobodny i ś wiadomy ze stworzonych mu na rynku mo ż liwo ś ci i wyboru najkorzystniejszej jego zdaniem oferty. Konsument ma prawo do rzetelnej informacji równie ż wówczas, gdy ź ród ł em tej informacji jest reklama prasowa. Dzi ę ki temu mo ż e podejmowa ć decyzje w oparciu o prawdziwe, rzetelne informacje i zyskuje tak ą pozycj ę na rynku, która pozwala mu w sposób nieskr ę powany i przemy ś lany korzysta ć z us ł ug dost ę pnych na rynku. Wprowadzanie konsumentów w b łą d przez Spó ł k ę LOKATA nie ogranicza si ę jednak tylko do stosowania reklamy niepe ł nej, ale wi ąż e si ę równie ż z wywo ł ywaniem tre ś ci ą reklam u odbiorcy mylnego wyobra ż enia, ż e oferta Spó ł ki b ę d ą ca przedmiotem reklam dotyczy mo ż liwo ś ci uzyskania ś rodków finansowych w postaci kredytu lub po ż yczki od tej Spó ł ki. Jakkolwiek Spó ł ka LOKATA twierdzi, i ż w reklamach przedstawia konsumentom swoj ą ofert ę i reklamy te nie dotycz ą kredytu (karta nr 78), to analiza przedmiotowych reklam wskazuje, i ż w wi ę kszo ś ci z nich Spó ł ka pos ł uguje si ę s ł owem „KREDYT” (karty nr 5, 16, 50-53). S ł owo to drukowane jest proporcjonalnie du żą czcionk ą , dodatkowo wyt ł uszczon ą , w taki sposób, i ż skupia uwag ę czytaj ą cego reklam ę konsumenta. Obok s ł owa kredyt zamieszczone s ą w przedmiotowych reklamach takie has ł a jak: „To nie dla ciebie?”, „Nie zawsze!!! Jest ci potrzebny”, „bankowy kosztuje?” oraz „My oferujemy co ś znacznie ta ń szego!”. Uwag ę zwraca fakt, ż e sformu ł owania „To nie dla ciebie”, „nie zawsze”, „bankowy kosztuje” zapisane s ą zdecydowanie mniejsz ą czcionk ą ni ż s ł owo „KREDYT”, w szczególno ś ci w jednej z reklam (karta nr 51) Spó ł ka eksponuje s ł owo „KREDYT” i „jest Ci potrzebny!!!" a powy ż ej niewielk ą czcionka dodaje „nie zawsze”. Reklama skierowana jest wi ę c do osób, które pragn ą uzyska ć kredyt, jednak nie spe ł niaj ą warunków stawianych przez banki. Wypowied ź reklamowa w takim zestawieniu graficznym prowadzi adresata do nieprawid ł owych wniosków, i ż ma do czynienia z przedsi ę biorc ą oferuj ą cym ś rodki finansowe w postaci kredytu lub po ż yczki. Wra ż enie to jest pot ę gowane innymi elementami graficznymi takimi, jak zamieszczenie w tle wizerunku banknotów lub monet (karty nr 5, 16, 52-53). Przedmiotowe reklamy zawieraj ą tak ż e informacje: „uwaga nowa oferta 5,5%” (karta nr 5), „5,5%, z now ą ofert ą ” (karta nr 16), „sta ł e raty, minimum formalno ś ci, od ł o ż enie sp ł aty rat nawet do 6-ciu m-cy” (karta nr 50), „*w 48h, szybko, bez zb ę dnych formalno ś ci” (karta nr 51), „od ł o ż enie sp ł aty rat nawet do 6-ciu m-cy, minimum formalno ś ci” (karta nr 52), „Uwaga, nowa oferta, 5,5%” (karta nr 53). Wszystkie te informacje adresat reklamy odnosi do najbardziej wyeksponowanego s ł owa, jakim jest „KREDYT” i utwierdza si ę w mylnym przekonaniu, i ż oferta Spó ł ki LOKATA jest zbli ż ona do oferty bankowej, jednak bez konieczno ś ci spe ł nienia szeregu warunków wymaganych przez instytucje bankowe. Informacje te sugeruj ą , ż e konsument otrzyma ś rodki niebawem i bez zb ę dnych formalno ś ci. Akcentowanie w tre ś ci reklam wyra ż enia – „48 h” wywo ł uje dodatkowo u konsumenta mylne przekonanie, ż e ś rodki pieni ęż ne w postaci kredytu lub po ż yczki otrzyma w 48 godzin. W przedmiotowych reklamach obok sformu ł owania w „48 h” zamieszczany jest znak „*” odsy ł aj ą cy do informacji, ż e termin ten dotyczy rozpatrzenia wniosku. Skojarzenie, i ż termin „48 h” dotyczy rozpatrzenia wniosku, a nie przyznania kredytu lub po ż yczki jest jednak znacznie utrudnione. Sformu ł owanie „rozpatrzymy twój wniosek” jest bowiem zamieszczane w tre ś ci reklam najmniejsz ą czcionk ą , w ma ł o widocznym miejscu (karty nr 5, 51, 53). Nie 8 mo ż na zatem stwierdzi ć , by dodanie informacji o rozpatrzeniu wniosku w tak ma ł o czytelny sposób mia ł o istotny wp ł yw na wyobra ż enie wywo ł ane u adresata reklam o ofercie Spó ł ki i terminie otrzymania ś rodków pieni ęż nych. Wra ż enie, i ż przedmiotem oferty Spó ł ki LOKATA jest kredyt lub po ż yczka, jest dodatkowo pot ę gowane poprzez przedstawianie w ka ż dej ze stosowanych przez Spó ł k ę reklam informacji o wysoko ś ci rat w zale ż no ś ci od wysoko ś ci ś wiadczenia pieni ęż nego (karty nr 5, 16, 50-55). Wskazane w reklamach kwoty kredytu lub po ż yczki s ą odbierane przez ich adresatów jako wysoko ść mo ż liwego do uzyskania kredytu lub po ż yczki, za ś kwoty rat kojarzone s ą z wysoko ś ci ą rat sp ł aty kredytu lub po ż yczki. Spó ł ka pos ł uguje si ę równie ż reklam ą zawieraj ą c ą zapisane bardzo du żą czcionk ą has ł o „Spe ł nimy twoje finansowe potrzeby” oraz mniejsz ą „Potrzebujesz pomocy przy budowie domu, zakupie mieszkania, samochodu czy te ż remoncie lub inwestycji? To najlepszy moment, aby zapozna ć si ę z nasz ą ofert ą . Preferencyjny koszt zawarcia umowy i niskie wysoko ś ci wp ł at comiesi ę cznych to jedne z naszych licznych zalet” (kara nr 54). W kolejnej reklamie Spó ł ka pos ł uguje si ę has ł em przedstawionym proporcjonalnie najwi ę ksz ą czcionk ą „Potrzeba pieni ę dzy? Nie euro, nie dolary, ale z ł otówki” (karta nr 55). W obu w/w reklamach Spó ł ka zamie ś ci ł a równie ż informacj ę : „Podpisz umow ę dzi ś , pierwsz ą rat ę zap ł acisz w 2004r.!”. Analizuj ą c tre ść tych reklam nale ż y mie ć na uwadze, i ż ich adresatami s ą osoby, które zosta ł y zmuszone do skorzystania ze ś rodków finansowych innych podmiotów z powodu braku w ł asnych ś rodków, i zwykle z powodu braku zdolno ś ci kredytowej nie s ą w sanie uzyska ć kredytu w bankach. Osoby nie posiadaj ą ce ś rodków finansowych i poszukuj ą ce ź ród ł a ich pozyskania czytaj ą c pierwsz ą z w/w reklam (karta nr 54) uzyskuj ą informacje, ż e Spó ł ka spe ł ni ich finansowe potrzeby zwi ą zane z budow ą domu, zakupem mieszkania, samochodu czy te ż remontem lub inwestycj ą . Potrzeby te istniej ą w chwili zapoznawania si ę z tre ś ci ą reklamy, w konsekwencji konsument przyjmuje, ż e Spó ł ka LOKATA spe ł ni jego finansowe potrzeby od razu po zawarciu umowy. Sformu ł owanie „To najlepszy moment, aby zapozna ć si ę z nasz ą ofert ą ” dodatkowo sk ł ania do takiego wniosku. Poniewa ż reklama nie wskazuje, ż e Spó ł ka oferuje konsumentom przyst ą pienie do grupy samofinansuj ą cej si ę , jej adresat odnosi wra ż enie, ż e jego finansowe potrzeby zostan ą spe ł nione w najbardziej popularny sposób pozyskiwania ś rodków, tj. w formie kredytu lub po ż yczki. Druga z w/w reklam (karta nr 55) odwo ł uje si ę do „potrzeby pieni ę dzy” i to „nie euro”, i „nie dolarów”, ale „z ł otówek”. Konsument potrzebuj ą cy pieni ę dzy, zgodnie z tre ś ci ą reklamy, mo ż e przeznaczy ć je na sfinansowanie dowolnego celu. Spó ł ka w przedmiotowej reklamie informuje równie ż , ż e przyznaje ś rodki na rozpocz ę cie dzia ł alno ś ci gospodarczej. Uzasadnione jest zatem stwierdzenie, ż e przedmiotowa reklama wzbudzi zainteresowanie ka ż dego konsumenta, który potrzebuje gotówki. Konsument potrzebuj ą cy pieni ę dzy dochodzi do b łę dnego wniosku, ż e korzystaj ą c z oferty Spó ł ki b ę dzie móg ł sfinansowa ć okre ś lony cel lub, ż e dzi ę ki otrzymanym od Spó ł ki ś rodkom b ę dzie móg ł rozpocz ąć dzia ł alno ść gospodarcz ą . Zarówno reklama wykorzystuj ą ca has ł o„Spe ł nimy twoje finansowe potrzeby”, jak i reklama wykorzystuj ą ca has ł o „Potrzeba pieni ę dzy? Nie euro, nie dolary, ale z ł otówki” w istocie nie zawiera informacji pozwalaj ą cych na zidentyfikowanie oferowanej us ł ugi jako oferty przyst ą pienia do grupy samofinansuj ą cej si ę . Poniewa ż reklama nie zawiera tych informacji konsument odnosi mylne wra ż enie, ż e zawarcie umowy ze Spó ł k ą jest równoznaczne z uzyskaniem kredytu lub po ż yczki. Podanie przyk ł adowych warto ś ci ś wiadczenia łą cznie z warto ś ci ą rat dodatkowo sugeruje, i ż jest to forma kredytu, chocia ż w tre ś ci reklamy s ł owo kredyt lub po ż yczka nie zosta ł o wykorzystane. Jak to ju ż podnoszono w uzasadnieniu niniejszej decyzji wprowadzenie w b łą d cz ę sto wyst ę puje w przypadku u ż ywania w reklamie obiektywnie prawdziwych informacji, je ż eli 9 wywo ł uj ą one u odbiorców mylne wra ż enie. Decyduj ą ce znaczenie maj ą przy tym wyobra ż enia adresatów reklamy a nie opinie reklamuj ą cych. Mylne wra ż enie o ofercie przedsi ę biorcy mo ż e by ć efektem nie tylko wykorzystanych zwrotów reklamowych, ale tak ż e formy, w jakiej zosta ł y przedstawione. W szczególno ś ci efekt taki osi ą gany jest, na co wskazuje w jednym ze swoich orzecze ń S ą d Okr ę gowy w Warszawie 4 , poprzez eksponowanie informacji odwo ł uj ą cych si ę do potrzeb potencjalnych klientów, by wzbudzi ć ich zainteresowanie i wywo ł a ć wra ż enie, ż e dzi ę ki reklamowanej ofercie potrzeby te zostan ą zaspokojone, przy jednoczesnym podawaniu informacji istotnych dla konsumenta w sposób ma ł o czytelny (niewielk ą czcionk ą , w ma ł o widocznym lub trudno dost ę pnym miejscu). Oczekiwania konsumentów co do rezultatów umowy podpisanej ze Spó ł k ą wywo ł ane stosowanymi przez ni ą reklamami odbiegaj ą od faktycznych zobowi ą za ń umownych, które podejmuje Spó ł ka. Maj ą c na uwadze powy ż sze w okoliczno ś ciach sprawy uzasadnione jest wi ę c twierdzenie, ż e reklamy prasowe stosowane przez Spó ł k ę LOKATA stwarzaj ą u ich odbiorców mylne wyobra ż enie, i ż oferta tej Spó ł ki dotyczy mo ż liwo ś ci uzyskania kredytu lub po ż yczki. Rzecznik zarzuci ł Spó ł ce LOKATA stosowanie nieuczciwej lub wprowadzaj ą cej w b łą d reklamy prasowej o tre ś ci i formie takiej, jak ą ma reklama opublikowana w „ECHO” nr 42 z dnia 15.10.2003. (karta nr 5). W przedmiotowej reklamie Spó ł ka pos ł uguje si ę has ł em „ nie zawsze KREDYT jest Ci potrzebny !!!”, wykorzystuj ą c do zapisania s ł owa „kredyt” bardzo du żą i pogrubion ą czcionk ę , i podaje informacje „*w 48 h” z dopiskiem dokonanym proporcjonalnie najmniejsz ą czcionk ą „*rozpatrzymy Twój wniosek”, „UWAGA nowa oferta 5,5 %”. Ponadto w reklamie zawarta jest informacja o wysoko ś ci rat w zale ż no ś ci od wysoko ś ci ś wiadczenia pieni ęż nego, a w tle reklamy wykorzystany jest wizerunek monet. W ocenie Rzecznik reklama o tej tre ś ci wprowadza w b łą d konsumentów zainteresowanych uzyskaniem kredytu poniewa ż u przeci ę tnego konsumenta wywo ł uje prze ś wiadczenie o mo ż liwo ś ci uzyskania w Spó ł ce kredytu w 48 godzin na bardzo korzystnych warunkach. Rzecznik wskaza ł , i ż do jego biura wp ł yn ęł y skargi konsumentów, którzy po zapoznaniu si ę z reklam ą tak w ł a ś nie wyobra ż ali sobie ofert ę Spó ł ki i opieraj ą c si ę na przekonaniu, i ż otrzymaj ą kredyt w ci ą gu 48 godzin podpisali umowy (karta nr 3). Poniewa ż reklama zakwestionowana przez Rzecznika zosta ł a ju ż poddana analizie w uzasadnieniu niniejszej decyzji wraz z innymi reklamami prasowymi stosowanymi przez Spó ł k ę , w tym miejscu nale ż y powo ł a ć si ę na argumenty przedstawione powy ż ej, i w oparciu o nie uzna ć twierdzenia Rzecznika, ż e reklama o tre ś ci i formie, takiej, jak ą ma reklama opublikowana w „ECHO” nr 42 z dnia 15.10.2003r., wywo ł uje u jej adresatów mylne wyobra ż enie o ofercie Spó ł ki, za uzasadnione. Drug ą przes ł ank ą , obok bezprawno ś ci, której wykazanie jest niezb ę dne dla stwierdzenia, i ż przedsi ę biorca stosuje praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów jest ustalenie, i ż jego bezprawne dzia ł anie narusza zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów reguluje zasady i tryb przeciwdzia ł ania praktykom naruszaj ą cym zbiorowe interesy konsumentów, co wynika z tre ś ci art. 1 ust. 2 tej ustawy. Zbiorowy interes konsumentów znaczy dotycz ą cy ogó ł u, a naruszenie tego interesu mo ż e mie ć miejsce, gdy skutkami dzia ł a ń sprzecznych z ustaw ą o ochronie konkurencji konsumentów dotkni ę ty jest szerszy kr ą g uczestników rynku, jak i wtedy, gdy dzia ł ania te wywo ł uj ą inne niekorzystne zjawiska. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w odniesieniu do konsumentów chroni ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. Dzia ł aniami antykonsumenckimi s ą jedynie takie dzia ł ania, które dotykaj ą sfery interesów szerokiego kr ę gu uczestników rynku. Równie ż naruszenie indywidualnego interesu konsumenta nie wyklucza dopuszczalno ś ci równoczesnego uznania, 4 Wyrok S ą du Okr ę gowego w Warszawie Wydzia ł XV Gospodarczy z dnia 05.06.2001r. sygn. akt XV GC 424/00 10 ż e dochodzi do naruszenia publicznego zbiorowego interesu konsumentów, je ż eli indywidualne pogwa ł cenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów mog ł oby w jakikolwiek sposób prowadzi ć do ustanowienia lub utrwalenia monopolistycznych praktyk rynkowych, który wywo ł uj ą lub mog ą wywo ł a ć zakazane skutki na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej 5 . Zdaniem Organu Antymonopolowego zakwestionowane w przedmiotowej decyzji dzia ł ania Spó ł ki LOKATA - polegaj ą ce na stosowaniu reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d, godz ą w interes konsumentów. Konsument rozwa ż aj ą c pod wp ł ywem przedmiotowych reklam ofert ę Spó ł ki opiera si ę na mylnych wyobra ż eniach co do tej oferty wywo ł anych zastosowanymi has ł ami reklamowymi, ich zestawieniem graficznych oraz pomini ę ciem istotnych informacji o dzia ł alno ś ci Spó ł ki polegaj ą cej na organizowaniu grup samofinansuj ą cych si ę i administrowaniu nimi. Reklamy wykorzystywane przez Spó ł k ę adresowane s ą do ka ż dego, kto si ę ga po dan ą gazet ę lub tygodnik. Bior ą c pod uwag ę , i ż przedmiotowe reklamy publikowane s ą w gazetach i tygodnikach ukazuj ą cych si ę na terenie ca ł ego kraju oraz ich nak ł ad stwierdzi ć nale ż y, i ż Spó ł ka stosuj ą c zakwestionowane w niniejszej decyzji reklamy narusza interesy nieograniczonej liczby konsumentów. S ą to zarówno konsumenci, którzy pod wp ł ywem tych reklam, b ę d ą c w b łę dzie co do oferty Spó ł ki LOKATA, udali si ę do jej biura obs ł ugi klienta i zawarli z ni ą umowy, jak i ci którzy w przysz ł o ś ci traktuj ą c przedmiotowe reklamy jako ź ród ł o informacji o ofercie Spó ł ki zdecydowaliby si ę na zawarcie z ni ą umowy. Zbiorowy interes konsumentów naruszony przez wskazane w niniejszej decyzji praktyki Spó ł ki LOKATA nale ż y uto ż samia ć z ich interesem ekonomicznym. Zakazuj ą c Spó ł ce stosowania wprowadzaj ą cej w b łą d reklamy Organ Antymonopolowy ma na celu ochron ę konsumenta, rozumianego jako zbiorowo ść , przed niekorzystnym dla niego rozporz ą dzeniem w ł asnym mieniem. Oferta proponowana przez firmy dzia ł aj ą ce w tzw. systemie argenty ń skim, w tym równie ż przez Spó ł k ę LOKATA, jest kierowana do osób o niewielkim zasobie ś rodków finansowych i niewielkich mo ż liwo ś ciach p ł atniczych. Spó ł ka ma pe ł n ą tego ś wiadomo ść skoro w reklamie pos ł uguje si ę takimi has ł ami jak: „KREDYT To nie dla ciebie? My oferujemy co ś znacznie ta ń szego!” lub „nie zawsze KREDYT jest Ci potrzebny!!!”. S ą to najcz ęś ciej osoby, które nie maj ą zdolno ś ci kredytowej. Sam system opiera si ę na gromadzeniu ś rodków pieni ęż nych grupy osób we wspólnym funduszu, z którego, dla tych ż e osób, przyznawane s ą przydzia ł y dobra (produktu). Dodatkowo mo ż liwo ść otrzymania przydzia ł u ś ci ś le jest zwi ą zana z zasobno ś ci ą poszczególnych uczestników grupy. Im wi ę cej ś rodków posiada uczestnik, tym wi ę ksz ą ilo ść rat mo ż e zaproponowa ć . Osoby, które zwracaj ą si ę o pomoc do firm dzia ł aj ą cych w tzw. systemach argenty ń skich najcz ęś ciej nie maj ą wolnych ś rodków finansowych, aby móc deklarowa ć ilo ść rat zapewniaj ą c ą im zwyci ę stwo i tym samym otrzymanie przydzia ł u. Bior ą c to pod uwag ę mo ż na stwierdzi ć , i ż ilo ść czynników, jaka wp ł ywa na ewentualn ą mo ż liwo ść przydzia ł u dobra (produktu), uniemo ż liwia okre ś lenie terminu tego przydzia ł u. W efekcie realizacja potrzeby, dla której zaspokojenia zawarto umow ę ze Spó ł k ą , zostaje opó ź niona, a dokonywanie comiesi ę cznych wp ł at generuje kolejne koszty dla konsumenta. Ekonomiczne skutki podpisania umowy o uczestnictwo w grupie samofinansuj ą cej si ę s ą zatem diametralnie inne od tych, które wynikaj ą z umowy o kredyt lub o po ż yczk ę . W zwi ą zku z powy ż szym nale ż y stwierdzi ć , i ż w niniejszej sprawie zosta ł naruszony zbiorowy interes konsumentów i tym samym zasadne by ł o podj ę cie dzia ł a ń przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów dla odpowiedniej ochrony konsumentów. Spe ł niona zosta ł a zatem druga przes ł anka konieczna do uznania zachowania przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. 5 Wyrok S ą du Najwy ż szego z dnia 26 lutego 2004r. sygn. akt III SK 2/04 11 W przedmiotowej sprawie zaistnia ł y łą cznie obie przes ł anki konieczne do uznania zachowania przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Wykazano bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy polegaj ą ce na stosowaniu nieuczciwej i wprowadzaj ą cej w b łą d reklamy prasowej poprzez pomijanie w niej informacji o tym, ż e prowadzona przez Spó ł k ę dzia ł alno ść , której dotyczy reklama, polega na organizowaniu grupy samofinansuj ą cej si ę oraz stwarzanie u odbiorcy mylnego wyobra ż enia, i ż oferta Spó ł ki dotyczy mo ż liwo ś ci uzyskania ś rodków finansowych w postaci kredytu lub po ż yczki od tej Spó ł ki, a tak ż e na stosowaniu reklamy zakwestionowanej przez Rzecznika. Dowiedziono równie ż , ż e powy ż sze dzia ł anie Spó ł ki narusza zbiorowe interesy konsumentów. St ą d nale ż a ł o orzec jak w punkcie I sentencji. II. Zgodnie z art. 23 c ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów Organ Antymonopolowy w decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów mo ż e okre ś li ć ś rodki usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w celu zapewnienia wykonania nakazu zaniechania jej stosowania, w szczególno ś ci zobowi ą za ć przedsi ę biorc ę do z ł o ż enia jednokrotnego lub wielokrotnego o ś wiadczenia o tre ś ci i w formie okre ś lonej w decyzji. Mo ż e równie ż nakaza ć publikacj ę decyzji okre ś lonej w ca ł o ś ci lub w cz ęś ci na koszt przedsi ę biorcy. W punkcie I niniejszej decyzji Organ Antymonopolowy uzna ł za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów dzia ł anie Spó ł ki LOKATA polegaj ą ce na stosowaniu nieuczciwej lub wprowadzaj ą cej w b łą d reklamy prasowej poprzez pomijanie informacji o tym, ż e prowadzona przez Spó ł k ę dzia ł alno ść , której dotyczy reklama, polega na organizowaniu konsorcjum kapita ł owego (grupy samofinansuj ą cej si ę ), stwarzanie u odbiorcy mylnego wyobra ż enia, i ż oferta Spó ł ki LOKATA b ę d ą ca przedmiotem reklamy dotyczy mo ż liwo ś ci uzyskania ś rodków finansowych w postaci kredytu lub po ż yczki od tej Spó ł ki, oraz na stosowaniu nieuczciwej lub wprowadzaj ą cej w b łą d reklamy, o tre ś ci i formie takiej, jak ą ma reklama opublikowana w „ECHO” nr 42 z dnia 15.10.2003r. Oferta Spó ł ki LOKATA jest skierowana do szerokiego kr ę gu konsumentów. Reklamy wykorzystywane przez Spó ł k ę publikowane s ą w gazetach i tygodnikach ukazuj ą cych si ę na terenie ca ł ego kraju i adresowane do ka ż dego czytelnika. Jak to ju ż podnoszono w uzasadnieniu niniejszej decyzji konsument rozwa ż aj ą c pod wp ł ywem przedmiotowych reklam ofert ę Spó ł ki opiera si ę na mylnych wyobra ż eniach co do tej oferty wywo ł anych zastosowanymi has ł ami reklamowymi, ich zestawieniem graficznych oraz pomini ę ciem istotnych informacji o dzia ł alno ś ci Spó ł ki polegaj ą cej na organizowaniu grup samofinansuj ą cych si ę i administrowaniu nimi. Z uwagi na skal ę prowadzonej przez Spó ł k ę LOKATA dzia ł alno ś ci Organ Antymonopolowy uzna ł za zasadne zobowi ą za ć Spó ł k ę do zamieszczenia czterokrotnie w tygodniowych odst ę pach czasu, na w ł asny koszt, w dzienniku poczytnym na terenie ca ł ego kraju, w terminie dwóch miesi ę cy od dnia dor ę czenia niniejszej decyzji, o ś wiadczenia zawieraj ą cego przeprosiny adresowane do klientów za zawarte w skierowanych do nich reklamach informacje mog ą ce wywo ł a ć mylne przekonanie o mo ż liwo ś ci uzyskania w Spó ł ce kredytu lub po ż yczki. St ą d nale ż a ł o orzec jak w punkcie II sentencji decyzji. III . Art. 100 e ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów umo ż liwia Organowi Antymonopolowemu nadanie decyzji w ca ł o ś ci lub w cz ęś ci rygoru natychmiastowej wykonalno ś ci, je ż eli wymaga tego wa ż ny interes konsumentów. W okoliczno ś ciach sprawy wa ż ny interes konsumentów to ich interes ekonomiczny. Niezw ł oczne wykonanie niniejszej decyzji przez Spó ł k ę LOKATA pozwoli na ochron ę 12 konsumentów przed niekorzystnym dla nich rozporz ą dzeniem w ł asnym mieniem, na które mogliby si ę zdecydowa ć pod wp ł ywem reklam prasowych stosowanych przez Spó ł k ę . Oferta proponowana przez Spó ł k ę LOKATA jest kierowana do osób o niewielkim zasobie ś rodków finansowych i niewielkich mo ż liwo ś ciach p ł atniczych. Osoby te z regu ł y nie maj ą zdolno ś ci kredytowej, a reklamy publikowane przez Spó ł k ę , jak to wykazano w uzasadnieniu punktu I sentencji decyzji, wywo ł uj ą u nich wyobra ż enie, i ż podpisuj ą c umow ę ze Spó ł k ą szybko i bez zb ę dnych formalno ś ci uzyskaj ą ś rodki w postaci kredytu lub po ż yczki na pokrycie swoich potrzeb. W uzasadnieniu decyzji dowiedziono równie ż , ż e to mylne wyobra ż enie o ofercie Spó ł ki jest podtrzymywane w biurach obs ł ugi klienta (karta nr 32). Konsumenci maj ą prawo do rzetelnych informacji – takich, które pozwol ą im bez ż adnych w ą tpliwo ś ci zorientowa ć si ę , i ż Spó ł ka LOKATA w ramach swojej oferty organizuje grupy samofinansuj ą ce si ę i administruje nimi. W ś wietle powy ż szego dla zapewnienia konsumentom ochrony przez zaci ą ganiem zobowi ą za ń finansowych pod wp ł ywem nieuczciwej i wprowadzaj ą cej w b łą d reklamy wykorzystywanej przez Spó ł k ę LOKATA, konieczne jest nadanie decyzji w zakresie punktu I rygoru natychmiastowej wykonalno ś ci. Bior ą c pod uwag ę skal ę prowadzonej przez Spó ł k ę LOKATA dzia ł alno ś ci Organ Antymonopolowy uzna ł za zasadne obj ę cie rygorem natychmiastowej wykonalno ś ci równie ż punkt II niniejszej decyzji zobowi ą zuj ą cy Spó ł k ę do zamieszczenia w dzienniku poczytnym na terenie ca ł ego kraju o ś wiadczenia zawieraj ą cego przeprosiny adresowane do klientów za zawarte w skierowanych do nich reklamach informacje mog ą ce wywo ł a ć mylne przekonanie o mo ż liwo ś ci uzyskania w Spó ł ce kredytu lub po ż yczki. Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w pkt III sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. Dyrektor Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Alicja Kral