RKT-39/2004

1 DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dn.25.06.2004 r. RKT-61-36/04/MF DECYZJA Nr RKT-39/2004 I Stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2003r. Nr 86, poz. 804 z zm. Dz. U. z 2003r. Nr 170, poz. 1652; Dz. U. z 2004r. Nr 93, poz. 891; Nr 96, poz. 959) i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 z pó ź n. zm.), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Przedsi ę biorstwu Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. ul. Wroc ł awska 122 41-902 Bytom, - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: na podstawie art. 23c) ust. 1 w zwi ą zku z art. 23a) ust. 1 i 2 w/w ustawy uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów , bezprawne dzia ł anie Przedsi ę biorstwa Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. z siedzib ą w Bytomiu polegaj ą ce na tym, ż e w umowie sprzeda ż y ciep ł a zawartej na czas nieokre ś lony zawieranej z konsumentami nie okre ś lono: 1) odpowiedzialno ś ci dostawcy ciep ł a – strony umowy za niedotrzymanie jej warunków, a w szczególno ś ci za: a) przekroczenie obliczeniowego nat ęż enia przep ł ywu no ś nika ciep ł a, dopuszczalnych odchyle ń od parametrów no ś nika ciep ł a oraz dopuszczalnych przerw i ogranicze ń w dostarczaniu ciep ł a, b) niedotrzymanie standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców, co stanowi naruszenie § 12 pkt 8 lit. a i b rozporz ą dzenia Ministra Gospodarki z dnia 11 sierpnia 2000r. w sprawie szczegó ł owych warunków przy łą czenia podmiotów do sieci ciep ł owniczych, obrotu ciep ł em, ś wiadczenia us ł ug przesy ł owych, ruchu sieciowego i eksploatacji sieci oraz standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców (Dz.U. Nr 72, poz. 845), 2) bonifikat, upustów i op ł at z tytu ł u niedotrzymania przez strony warunków umowy, co stanowi naruszenie § 12 pkt 10 lit. c w/w rozporz ą dzenia i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. II Stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2003r. Nr 86, poz. 804 z zm. Dz. U. z 2003r. Nr 170, poz. 1652; Dz. U. z 2004r. Nr 93, poz. 891; Nr 96, poz. 959) i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 z pó ź n. zm.), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Przedsi ę biorstwu Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. ul. Wroc ł awska 122 41-902 Bytom, - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: na podstawie art. 23e) ust. 2 w zwi ą zku z art. 23a) ust. 1 i 2 w/w ustawy uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów , bezprawne dzia ł anie Przedsi ę biorstwa Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. z siedzib ą w Bytomiu polegaj ą ce na tym, ż e w umowie sprzeda ż y ciep ł a zawartej na czas nieokre ś lony zawieranej z konsumentami nie 2 okre ś lono odpowiedzialno ś ci konsumenta – strony umowy za niedotrzymanie warunków umowy, a w szczególno ś ci za przekroczenie zamówionej mocy cieplnej lub obliczeniowego nat ęż enia przep ł ywu no ś nika ciep ł a, co stanowi naruszenie § 12 pkt 8 lit. a rozporz ą dzenia Ministra Gospodarki z dnia 11 sierpnia 2000r. w sprawie szczegó ł owych warunków przy łą czenia podmiotów do sieci ciep ł owniczych, obrotu ciep ł em, ś wiadczenia us ł ug przesy ł owych, ruchu sieciowego i eksploatacji sieci oraz standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców (Dz.U. Nr 72, poz. 845). i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania. III. Stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2003r. Nr 86, poz. 804 z zm. Dz. U. z 2003r. Nr 170, poz. 1652; Dz. U. z 2004r. Nr 93, poz. 891; Nr 96, poz. 959) i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 z pó ź n. zm.), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Przedsi ę biorstwu Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. ul. Wroc ł awska 122 41-902 Bytom, - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: na podstawie art. 23e) ust. 2 w zwi ą zku z art. 23a) ust. 1 i 2 w/w ustawy uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów , bezprawne dzia ł anie Przedsi ę biorstwa Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. z siedzib ą w Bytomiu, polegaj ą ce na tym, i ż § 16 pkt 3 wzorca umowy sprzeda ż y ciep ł a zawartej na czas nieokre ś lony, w oparciu o który zawierane s ą umowy z konsumentami stanowi, ż e „Sprzedawca zastrzega sobie prawo wstrzymania dostawy ciep ł a dla Odbiorców je ż eli po up ł ywie 14 dni od okre ś lonego przez Sprzedawc ę terminu uregulowania zaleg ł ych nale ż no ś ci, okre ś lonego w dor ę czonym Odbiorcy wezwaniu do zap ł aty Odbiorca nie ureguluje zobowi ą za ń ”, co stanowi naruszenie art. 6 ust. 3 a ustawy z dnia 10 kwietnia 1997r. Prawo energetyczne (tekst. jedn. Dz.U. z 2003r. Nr 153, poz. 1504 z pó ź n. zm.) i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania. IV. Stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2003r. Nr 86, poz. 804 z zm. Dz. U. z 2003r. Nr 170, poz. 1652; Dz. U. z 2004r. Nr 93, poz. 891; Nr 96, poz. 959) i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 z pó ź n. zm.), po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, przeciwko Przedsi ę biorstwu Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. ul. Wroc ł awska 122 41-902 Bytom, - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: na podstawie art. 23c) ust. 1 w zwi ą zku z art. 23a) ust. 1 i 2 w/w ustawy uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów , dzia ł anie Przedsi ę biorstwa Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. z siedzib ą w Bytomiu polegaj ą ce na stosowaniu w umowie sprzeda ż y ciep ł a zawartej na czas nieokre ś lony zawieranej z konsumentami postanowienia wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. tj. : „Spory powstaj ą ce przy wykonywaniu niniejszej umowy rozstrzygane b ę d ą w drodze negocjacji lub przez miejscowo w ł a ś ciwy S ą d dla siedziby Sprzedawcy”. i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania. V. Na podstawie art. 23c) ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2003r. Nr 86, poz. 804 z zm. Dz. U. z 2003r. Nr 170, poz. 1652; Dz. U. z 2004r. Nr 93, poz. 891; Nr 96, poz. 959) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i 3 Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 z pó ź n. zm.), po przeprowadzeniu z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: okre ś la si ę Przedsi ę biorstwu Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. ul. Wroc ł awska 122 41-902 Bytom ś rodki usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, w celu wykonania nakazu okre ś lonego w pkt I sentencji niniejszej decyzji, polegaj ą ce na umieszczeniu w tre ś ci nowo zawieranych, jak i dotychczas zawartych umów sprzeda ż y ciep ł a zawieranych z konsumentami, wszystkich informacji o których mowa w § 12 rozporz ą dzenia Ministra Gospodarki z dnia 11 sierpnia 2000r. w sprawie szczegó ł owych warunków przy łą czenia podmiotów do sieci ciep ł owniczych, obrotu ciep ł em, ś wiadczenia us ł ug przesy ł owych, ruchu sieciowego i eksploatacji sieci oraz standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców (Dz.U. Nr 72, poz. 845). VI. Na podstawie art. 72 w zwi ą zku z art. 75 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2003r. Nr 86, poz. 804 z zm. Dz. U. z 2003r. Nr 170, poz. 1652; Dz. U. z 2004r. Nr 93, poz. 891; Nr 96, poz. 959) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 z pó ź n. zm.), po przeprowadzeniu z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: postanawia si ę zobowi ą za ć Przedsi ę biorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. ul. Wroc ł awska 122 41-902 Bytom do poniesienia kosztów niniejszego post ę powania w wysoko ś ci 31 PLN (s ł ownie z ł otych: trzydzie ś ci jeden). Uzasadnienie W okresie od 20.08.2003r. do 08.10.2003r. przeprowadzone zosta ł o w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej Organem Antymonopolowym) post ę powanie wyja ś niaj ą ce w sprawie ustalenia czy Przedsi ę biorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. z siedzib ą w Bytomiu stosuje we wzorcach umownych zawieranych z konsumentami postanowienia mog ą ce nosi ć znamiona niedozwolonych postanowie ń umownych. Poniewa ż analiza dokumentów i informacji zebranych w toku tego post ę powania wyja ś niaj ą cego da ł a podstaw ę do przyj ę cia, i ż w opisanej sprawie mog ł o nast ą pi ć naruszenie przepisów ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (zwanej dalej ustaw ą antymonopolow ą ), w dniu 26.02.2004r. wszcz ę to z urz ę du post ę powanie w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w zwi ą zku z podejrzeniem podejmowania przez Przedsi ę biorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. z siedzib ą w Bytomiu (zwane dalej PEC) bezprawnych dzia ł a ń nosz ą cych znamiona praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów (karty nr 1-2). W odpowiedzi na zarzuty zawarte w postanowieniu o wszcz ę ciu post ę powania PEC stwierdzi ł o (karty nr 25-27), ż e postanowienia zawarte w § 1 umowy sprzeda ż y ciep ł a z konsumentami stanowi ą , i ż strony umowy ustalaj ą , ż e dostawa ciep ł a odbywa si ę na warunkach okre ś lonych ustaw ą Prawo energetyczne oraz przepisami wykonawczymi do tej ustawy. Oznacza to, ż e zapisy w/w ustawy i rozporz ą dze ń wykonawczych s ą wi ążą ce dla stron umowy. Ponadto w § 11 PEC okre ś li ł o sposób wyliczenia przekroczenia zamówionej mocy cieplnej wyliczonej z ilo ś ci przekroczonego przep ł ywu. Tak ą mo ż liwo ść dopuszcza § 38 rozporz ą dzenia Ministra Gospodarki z dnia 12 pa ź dziernika 2000r. w sprawie szczegó ł owych zasad kszta ł towania i kalkulacji taryf oraz zasad rozlicze ń w obrocie ciep ł em (Dz.U. Nr 96, poz. 1053 – zwane dalej rozporz ą dzeniem taryfowym). W zwi ą zku z tym nie zachodzi niezb ę dna potrzeba okre ś lenia odpowiedzialno ś ci stron za niedotrzymanie warunków umowy, w tym w szczególno ś ci za przekroczenie zamówionej mocy cieplnej, a 4 tak ż e bonifikat, upustów i op ł at, poniewa ż skoro strony nie ustali ł y w umowie inaczej to zastosowanie maj ą przepisy w/w rozporz ą dzenia wykonawczego. Zdaniem PEC postanowienie § 16 pkt 3 wzorca umowy nie narusza art. 6 ust. 3a ustawy z dnia 10 kwietnia 1997r. Prawo energetyczne poniewa ż na fakturze za ciep ł o podany jest termin 14 dniowy. PEC wysy ł a wezwanie do zap ł aty wyznaczaj ą c kolejny 14 dniowy termin p ł atno ś ci jednocze ś nie ostrzegaj ą c, i ż nie uregulowanie nale ż no ś ci b ę dzie skutkowa ł o wy łą czeniem ciep ł a. Dostawca nie wstrzyma dostawy ciep ł a wcze ś niej ni ż miesi ą c po up ł ywie terminu p ł atno ś ci. PEC uzna ł o, ż e § 18 umowy nie narusza zbiorowych interesów konsumentów bowiem zapewnia dost ę p do s ą du w miejscu najbli ż szym dla miejsca zamieszkania odbiorcy. PEC dostarcza ciep ł o konsumentom z obszaru Bytomia i Radzionkowa. Jego zdaniem bardziej korzystne dla mieszka ń ców Radzionkowa jest toczenie sporów przed s ą dem pierwszej instancji w Bytomiu, ni ż w Tarnowskich Górach i przed s ą dem II instancji w Katowicach ni ż w Gliwicach. Ponadto PEC poinformowa ł o, ż e dokona ł o zmiany wzorca umowy sprzeda ż y ciep ł a w oparciu o który zawierane s ą umowy z konsumentami oraz wszystkich umów faktycznie zawartych. W pi ś mie z dnia 04.06.2004r. (karty nr 68-69) PEC stwierdzi ł o, ż e w dniu 01.12.2003r. z wszystkimi konsumentami zawar ł o nowe-zmienione umowy sprzeda ż y ciep ł a. W umowach tych w § 1 i 2 dopracowane zosta ł y postanowienia wst ę pnie okre ś laj ą ce warunki dostawy ciep ł a, wprowadzono §10 w którym uj ę to postanowienia dotycz ą ce bonifikat, upustów i op ł at z tytu ł u niedotrzymania przez strony warunków umowy, w § 12 okre ś lono odpowiedzialno ść stron za niedotrzymanie warunków umowy , a w szczególno ś ci za przekroczenie zamówionej mocy cieplnej lub obliczeniowego nat ęż enia przep ł ywu no ś nika ciep ł a, dopuszczalnych odchyle ń od parametrów no ś nika ciep ł a oraz dopuszczalnych przerw i ogranicze ń w dostarczaniu ciep ł a, a tak ż e za niedotrzymanie standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców. Ponadto w § 17 pkt 1.3 okre ś lono warunki wstrzymania dostawy ciep ł a zgodnie z postanowieniami zawartymi w art. 6 ust. 3 a ustawy Prawo energetyczne, a w § 19 dokonano zmian w zakresie sposobów rozstrzygania sporów powsta ł ych przy wykonywaniu umów. Organ Antymonopolowy ustali ł i zwa ż y ł co nast ę puje. Zgodnie z art. 23a) ust. 1 ustawy antymonopolowej za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł ania przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Ustawa antymonopolowa w art. 23 a ust. 2 stanowi, ż e za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. Jako „sprzeczne z prawem” nale ż y kwalifikowa ć zachowania sprzeczne z nakazem zawartym w ustawie, rozporz ą dzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umow ą mi ę dzynarodow ą maj ą c ą bezpo ś rednie zastosowanie w stosunkach wewn ę trznych. Sprzeczne z prawem s ą czyny: zabronione i zagro ż one sankcj ą karn ą , czyny zabronione pod sankcjami dyscyplinarnymi, czyny zakazane przepisami administracyjnymi lub przepisami prawa gospodarczego publicznego, czyny zabronione przepisami o charakterze cywilnym, sprzeczne z nakazami zawartymi w prawie cywilnym lub prawie administracyjnym. Bezprawno ść jest tak ą cech ą dzia ł ania, która polega na jego sprzeczno ś ci z normami prawa lub zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego, bez wzgl ę du na win ę , a nawet ś wiadomo ść sprawcy. Dla ustalenia bezprawno ś ci dzia ł ania wystarczy ustalenie, ż e okre ś lone zachowanie koliduje z przepisami prawa. Brak cech bezprawno ś ci winien, w my ś l art. 6 K.c., wykaza ć przedsi ę biorca (Por. 5 Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji Komentarz, pod redakcj ą prof. dr hab. Janusza Szwaji, Wydawnictwo CH BECK, Warszawa 2000, s.117 – 118). Wobec powy ż szego, aby okre ś lone zachowanie mog ł o zosta ć uznane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek: - bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, - dzia ł anie narusza zbiorowe interesy konsumentów. I. Zgodnie z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy Prawo energetyczne dostarczanie paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciep ł a odbywa si ę na podstawie umowy sprzeda ż y lub umowy przesy ł owej. Umowy powinny uwzgl ę dnia ć zasady okre ś lone w ustawie i warunki ustalone w koncesjach oraz zawiera ć co najmniej: 1) umowa sprzeda ż y – postanowienia dotycz ą ce: ilo ś ci sprzeda ż y paliw gazowych, energii elektrycznej albo ciep ł a w podziale na okresy umowne, sposobu ustalania cen i warunków wprowadzania ich zmian, sposobu rozlicze ń , odpowiedzialno ś ci stron za niedotrzymanie warunków umowy, okresu jej obowi ą zywania i warunków rozwi ą zania. Przedsi ę biorstwo energetyczne mo ż e zawiera ć z odbiorc ą , któremu dostarcza paliwa gazowe, energi ę elektryczn ą lub ciep ł o na podstawie cen i stawek op ł at ustalonych w taryfie, jedn ą umow ę zawieraj ą c ą postanowienia umowy sprzeda ż y i umowy przesy ł owej. Art. 9 ustawy Prawo energetyczne zawiera delegacj ę dla ministra w ł a ś ciwego do spraw gospodarki do wydania rozporz ą dzenia, które powinno m.in. okre ś la ć podstawowe elementy umowy o przy łą czenie, umowy sprzeda ż y i umowy o ś wiadczenie us ł ug przesy ł owych. W oparciu o w/w upowa ż nienie wydane zosta ł o rozporz ą dzenie Ministra Gospodarki z dnia 11 sierpnia 2000r. w sprawie szczegó ł owych warunków przy łą czenia podmiotów do sieci ciep ł owniczych, obrotu ciep ł em, ś wiadczenia us ł ug przesy ł owych, ruchu sieciowego i eksploatacji sieci oraz standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców (Dz.U. Nr 72, poz. 845 – zwane dalej rozporz ą dzeniem przy łą czeniowym), które w § 12 okre ś la niezb ę dne elementy umowy sprzeda ż y ciep ł a. Zgodnie z pogl ą dami doktryny „wydaje si ę ze wszech miar celowe, aby przedsi ę biorstwa energetyczne pos ł ugiwa ł y si ę wzorcami umów, bowiem trudno sobie wyobrazi ć , aby przyk ł adowo wszelkie postanowienia ka ż dej umowy (...) by ł y indywidualnie negocjowane. Wzorzec umowy powinien zawiera ć te wszystkie elementy, o których mowa w Ustawie lub przepisach wykonawczych do Ustawy oraz innych obowi ą zuj ą cych przepisach prawa” 1 . oraz „(...) w zakresie samego tylko obrotu ciep ł em przepisy wydane na podstawie art. 9 ustawy wyró ż niaj ą przedsi ę biorstwa ciep ł ownicze, przedsi ę biorstwa wytwórcze oraz przedsi ę biorstwa obrotu ciep ł em. Przepisy te okre ś laj ą wiele nie okre ś lonych ustawowo zagadnie ń , które powinny by ć uwzgl ę dnione w umowie, w tym tak ż e szczegó ł owo prawa i obowi ą zki stron”. 2 Zgodnie z orzecznictwem antymonopolowym „(…) wszystkie prawa i obowi ą zki konsumentów powinny by ć umieszczone we wzorcu umownym. W tym kontek ś cie argument (…), ż e taryfa jest ł atwo dost ę pna, nie jest do zaakceptowania. Odbiorca w oparciu o tre ść samej umowy powinien mie ć mo ż liwo ść okre ś lenia wszystkich elementów jej tre ś ci, w tym zasad ustalania bonifikat, upustów oraz op ł at za nielegalny pobór energii. Zastosowanie we wzorcu umownym klauzul odsy ł aj ą cych ogólnie do taryfy dla ustalenia cz ęś ci praw i obowi ą zków odbiorcy jest nielegalne, a co za tym idzie nak ł ada na konsumenta obci ąż enia wi ę ksze ni ż we wzorcu prawid ł owo sformu ł owanym” (wyrok S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 24.03.2004r. o sygn. akt XVII Ama 29/03). 1 J. Baehr, E. Stawicki „Prawo energetyczne. Komentarz.” Fundusz Wspó ł pracy Cooperation Fund, Program SEW & Mi ę dzykomunalna Spó ł ka Akcyjna MUNICIPIUM Warszawa 1999, str. 43 2 Ibidem str. 46 6 Z powy ż szego wynika, ż e umowy zawierane przez przedsi ę biorstwa ciep ł ownicze z konsumentami powinny zawiera ć elementy okre ś lone w art. 5 ustawy Prawo energetyczne oraz w § 12 rozporz ą dzenia przy łą czeniowego. Wspomniane przepisy szczegó ł owo reguluj ą obowi ą zki dostawcy ciep ł a w stosunku do klientów korzystaj ą cych z jego us ł ug. Ponadto w/w przepisy okre ś laj ą niezb ę dne elementy umowy sprzeda ż y ciep ł a. Okre ś laj ą one obowi ą zki i prawa stron takiej umowy. Celem wprowadzenia do przedmiotowej ustawy i rozporz ą dze ń wykonawczych szczegó ł owych zapisów nak ł adaj ą cych na przedsi ę biorstwa ciep ł ownicze okre ś lone obowi ą zki by ł o zapewnienie konsumentom (odbiorcom) nale ż ytej ochrony przed silniejsz ą stron ą umowy, jak ą jest dostawca ciep ł a. Ś wiadczy o tym bezwzgl ę dnie wi ążą cy charakter tych przepisów. Analiza umów sprzeda ż y ciep ł a zawartych na czas nieokre ś lony zawieranych przez PEC z konsumentami w oparciu o stosowany wzorzec umowny stanowi podstaw ę do przyj ę cia nast ę puj ą cych ustale ń (karty nr 7-11, 15-18, 28-36, 73-93). 1) § 12 pkt 8 rozporz ą dzenia przy łą czeniowego stanowi, ż e umowa sprzeda ż y ciep ł a powinna zawiera ć regulacje w zakresie odpowiedzialno ś ci dostawcy ciep ł a za niedotrzymanie warunków umowy, a w szczególno ś ci za: a) przekroczenie obliczeniowego nat ęż enia przep ł ywu no ś nika ciep ł a, dopuszczalnych odchyle ń od parametrów no ś nika ciep ł a oraz dopuszczalnych przerw i ogranicze ń w dostarczaniu ciep ł a, b) niedotrzymanie standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców. W odpowiedzi na wszcz ę cie post ę powania PEC stwierdzi ł o, ż e nie zachodzi niezb ę dna potrzeba okre ś lenia odpowiedzialno ś ci stron za niedotrzymanie warunków umowy, w tym w szczególno ś ci za przekroczenie zamówionej mocy cieplnej poniewa ż skoro strony nie ustali ł y w umowie inaczej to zastosowanie maj ą przepisy rozporz ą dzenia taryfowego (karta nr 26). Ponadto PEC poinformowa ł o, ż e pocz ą wszy od 1.12.2003r. tj. daty zawarcia nowych umów sprzeda ż y ciep ł a z konsumentami § 12 ust. 3 umów otrzyma ł brzmienie zgodnie z którym: „W przypadku zwi ę kszenia przez przedsi ę biorstwo energetyczne zamówionej przez Odbiorc ę mocy cieplnej lub obliczeniowego nat ęż enia przep ł ywu no ś nika ciep ł a, dopuszczalnych odchyle ń od parametrów no ś nika ciep ł a oraz dopuszczalnych przerw i ogranicze ń w dostarczaniu ciep ł a wysoko ść op ł at okre ś lana b ę dzie w oparciu o § 38 rozporz ą dzenia Ministra Gospodarki z dnia 12 pa ź dziernika 2000r. w sprawie szczegó ł owych zasad kszta ł towania kalkulacji taryf oraz zasad rozlicze ń w obrocie ciep ł em (Dz.U. Nr 96 poz. 1053 z 2000r.)”. Ponadto § 10 zawiera zapis: „W przypadku niedotrzymania przez przedsi ę biorstwo energetyczne standardów jako ś ciowych obs ł ugi Odbiorców (…) maj ą zastosowanie przepisy wynikaj ą ce z § 38 rozporz ą dzenia Ministra Gospodarki z dnia 12 pa ź dziernika 2000r. w sprawie szczegó ł owych zasad kszta ł towania kalkulacji taryf oraz zasad rozlicze ń w obrocie ciep ł em (Dz.U. Nr 96 poz. 1053 z 2000r. - karty nr 76, 86, 90) Brak w umowach sprzeda ż y ciep ł a zawieranych z konsumentami, które obowi ą zywa ł y do 1.12.2003r. informacji okre ś lonych w §12 pkt 8 lit a i b rozporz ą dzenia przy łą czeniowego tj. odpowiedzialno ś ci PEC z tytu ł u niedotrzymania warunków umowy, a w szczególno ś ci z tytu ł u przekroczenia obliczeniowego nat ęż enia przep ł ywu no ś nika ciep ł a, dopuszczalnych odchyle ń od parametrów no ś nika ciep ł a oraz dopuszczalnych przerw i ogranicze ń w dostarczaniu ciep ł a oraz z tytu ł u niedotrzymania standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców stanowi ł naruszenie prawa. Rozporz ą dzenie przy łą czeniowe wprost stanowi, jakie elementy powinna zawiera ć umowa sprzeda ż y ciep ł a i brak któregokolwiek z tych elementów ś wiadczy o bezprawnym dzia ł aniu przedsi ę biorcy. Analiza aktualnie obowi ą zuj ą cych umów sprzeda ż y ciep ł a prowadzi do wniosku, i ż ich zapisy nale ż y równie ż uzna ć za niewystarczaj ą ce, poniewa ż PEC w wy ż ej opisanym zakresie zawar ł odes ł anie do przepisów § 38 rozporz ą dzenia wykonawczego do ustawy Prawo energetyczne. Przepisy rozporz ą dzenia przy łą czeniowego wprost stanowi ą jakie elementy powinna zawiera ć umowa sprzeda ż y ciep ł a i maj ą one charakter bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą cy. Prawodawca 7 przes ą dzi ł , ż e konsument pewne informacje (okre ś lone w § 12 rozporz ą dzenia przy łą czeniowego) winien otrzyma ć bezpo ś rednio w dokumencie umownym, tak aby ich poszukiwanie by ł o ograniczone do niezb ę dnego minimum. Przyj ę cie rozwi ą zania przeciwnego tj. takiego w którym wymagane w umowie informacje nie by ł yby w niej umieszczone, przekre ś li ł oby sens umieszczania w § 12 rozporz ą dzenia przy łą czeniowego obowi ą zków ci ążą cych na przedsi ę biorstwach ciep ł owniczych odno ś nie tre ś ci zawieranych umów. St ą d nale ż y przyj ąć , ż e w/w przepis § 12 rozporz ą dzenia przy łą czeniowego okre ś la minimaln ą tre ść dokumentu umownego i ogranicza mo ż liwo ść odmiennego formu ł owania umów przez przedsi ę biorstwa ciep ł ownicze. Precyzyjne uregulowanie w umowie odpowiedzialno ś ci PEC za przekroczenie obliczeniowego nat ęż enia przep ł ywu no ś nika ciep ł a, dopuszczalnych odchyle ń od parametrów no ś nika ciep ł a oraz dopuszczalnych przerw i ogranicze ń w dostarczaniu ciep ł a, a tak ż e za niedotrzymanie standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców umo ż liwia konsumentom w ł a ś ciwe dochodzenie ich roszcze ń z tytu ł u naruszenia przez dostawc ę ciep ł a postanowie ń umowy. Przedmiotowe informacje umo ż liwiaj ą wi ę c konsumentom w ł a ś ciwe formu ł owanie roszcze ń w stosunku do PEC. St ą d te ż odes ł anie w umowie w przedmiotowym zakresie do obowi ą zuj ą cego rozporz ą dzenia wykonawczego do ustawy Prawo energetyczne stanowi naruszenie prawa, poniewa ż umowa sprzeda ż y ciep ł a wprost powinna regulowa ć odpowiedzialno ść przedsi ę biorstwa ciep ł owniczego za niedotrzymanie jej warunków. Dlatego te ż brak by ł o podstaw w wy ż ej opisanym zakresie do wydania decyzji na podstawie art. 23 e ustawy antymonopolowej i stwierdzenie zaniechania przedmiotowej praktyki. 2) Zgodnie z § 12 pkt 10 lit. c rozporz ą dzenia przy łą czeniowego umowa sprzeda ż y ciep ł a powinna okre ś la ć szczegó ł owe warunki okre ś lone w taryfie dla ciep ł a, w tym bonifikaty, upusty i op ł aty z tytu ł u niedotrzymania przez strony warunków umowy. Umowy sprzeda ż ciep ł a zawierane przez PEC przed 1.12.2003r. nie zawiera ł y ż adnych regulacji dotycz ą cych ustalenia bonifikat, upustów i op ł at z tytu ł u niedotrzymania przez strony warunków umowy. Tre ść nowo zawartych umów z konsumentami w § 10 zawiera zapis: „W przypadku niedotrzymania przez przedsi ę biorstwo energetyczne standardów jako ś ciowych obs ł ugi Odbiorców lub niedotrzymania przez Odbiorc ę warunków umowy, maj ą zastosowanie przepisy wynikaj ą ce z § 38 rozporz ą dzenia Ministra Gospodarki z dnia 12 pa ź dziernika 2000r. w sprawie szczegó ł owych zasad kszta ł towania kalkulacji taryf oraz zasad rozlicze ń w obrocie ciep ł em (Dz.U. Nr 96 poz. 1053 z 2000r.) Odbiorcy przys ł uguj ą bonifikaty w przypadku niedotrzymania przez przedsi ę biorstwo energetyczne warunków umowy w zakresie: 1) terminów rozpocz ę cia i zako ń czenia dostarczania ciep ł a w celu ogrzewania, 2) planowanych przerw w dostarczaniu ciep ł a w okresie letnim, zgodnie z § 39 rozporz ą dzenia wymienionego w ust. 1” Ponadto w § 12 ust. 3 w/w umów stwierdzono, ż e: „W przypadku zwi ę kszenia przez przedsi ę biorstwo energetyczne zamówionej przez Odbiorc ę mocy cieplnej lub obliczeniowego nat ęż enia przep ł ywu no ś nika ciep ł a, dopuszczalnych odchyle ń od parametrów no ś nika ciep ł a oraz dopuszczalnych przerw i ogranicze ń w dostarczaniu ciep ł a wysoko ść op ł at okre ś lana b ę dzie w oparciu o § 38 rozporz ą dzenia Ministra Gospodarki z dnia 12 pa ź dziernika 2000r. w sprawie szczegó ł owych zasad kszta ł towania kalkulacji taryf oraz zasad rozlicze ń w obrocie ciep ł em (Dz.U. Nr 96 poz. 1053 z 2000r.)”. W zwi ą zku z powy ż szym nale ż y stwierdzi ć , ż e brak w umowach sprzeda ż y ciep ł a zawieranych z konsumentami, które obowi ą zywa ł y do 1.12.2003r. informacji okre ś lonych w §12 pkt 10 lit. c rozporz ą dzenia przy łą czeniowego tj. bonifikat, upustów i op ł at z tytu ł u 8 niedotrzymania przez strony warunków umowy stanowi ł naruszenie prawa. Rozporz ą dzenie przy łą czeniowe wprost stanowi, jakie elementy powinna zawiera ć umowa sprzeda ż y ciep ł a i brak któregokolwiek z tych elementów ś wiadczy o bezprawnym dzia ł aniu przedsi ę biorcy. Analiza aktualnie obowi ą zuj ą cych umów sprzeda ż y ciep ł a prowadzi do wniosku, i ż ich zapisy nale ż y równie ż uzna ć za niewystarczaj ą ce, poniewa ż PEC w wy ż ej opisanym zakresie zawar ł odes ł anie do przepisów § 38 rozporz ą dzenia wykonawczego do ustawy Prawo energetyczne. Jak wskazano to we wcze ś niejszej cz ęś ci niniejszej decyzji przepisy rozporz ą dzenia przy łą czeniowego wprost stanowi ą jakie elementy powinna zawiera ć umowa sprzeda ż y ciep ł a i maj ą one charakter bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą cy. Prawodawca przes ą dzi ł , ż e konsument pewne informacje powinien otrzyma ć bezpo ś rednio w dokumencie umownym, tak aby ich poszukiwanie by ł o ograniczone do niezb ę dnego minimum. St ą d nale ż y przyj ąć , ż e w/w przepis § 12 rozporz ą dzenia przy łą czeniowego okre ś la minimaln ą tre ść dokumentu umownego i ogranicza mo ż liwo ść odmiennego formu ł owania umów przez przedsi ę biorstwa ciep ł ownicze. Brak informacji o wysoko ś ci bonifikat, upustów i op ł at z tytu ł u niedotrzymania przez strony warunków umowy godzi w interesy konsumentów, b ę d ą cych s ł absz ą stron ą umowy. Po pierwsze w oparciu o tre ść umowy konsumenci nie posiadaj ą informacji w jakiej wysoko ś ci bonifikat, upustów i op ł at mog ą żą da ć w sytuacji, gdy przedsi ę biorstwo ciep ł ownicze nie wywi ą zuje si ę w sposób nale ż yty z realizacji postanowie ń umowy. Po drugie nie wiedz ą równie ż , jakie op ł aty b ę d ą zobowi ą zani ui ś ci ć w wypadku, gdy samemu nie przestrzegaj ą warunków umowy. Brak tych informacji mo ż e wi ę c w istotny sposób godzi ć w interesy ekonomiczne konsumentów, którzy zawarli umowy sprzeda ż y ciep ł a z PEC. W zwi ą zku z tym, ż e przepisy rozporz ą dzenia przy łą czeniowego precyzyjnie okre ś laj ą jakie elementy powinna zawiera ć umowa sprzeda ż y ciep ł a, odes ł anie w umowie w przedmiotowym zakresie do przepisów rozporz ą dzenia wykonawczego stanowi naruszenie prawa. Zawieranie przez PEC umów z konsumentami, które nie zawieraj ą wszystkich informacji, o których mowa w rozporz ą dzeniu przy łą czeniowym, jest niezgodne z nim i nale ż y uzna ć za bezprawne. Spe ł niona, wi ę c zosta ł a pierwsza przes ł anka konieczna do uznania zachowania PEC (opisanego w pkt 1 i 2 powy ż ej) za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Drug ą przes ł ank ą , której wykazanie jest niezb ę dne dla stwierdzenia, ż e przedsi ę biorca stosuje praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów jest ustalenie, i ż jego bezprawne dzia ł anie narusza zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa antymonopolowa reguluje zasady i tryb przeciwdzia ł ania praktykom naruszaj ą cym zbiorowe interesy konsumentów, co wynika z tre ś ci art. 1 ust. 2 tej ustawy. Zbiorowy interes konsumentów dotyczy nieokre ś lonego ogó ł u, a naruszenie tego interesu mo ż e mie ć miejsce, gdy skutkami dzia ł a ń sprzecznych z ustaw ą o ochronie konkurencji konsumentów dotkni ę ty jest szerszy kr ą g uczestników rynku, jak i wtedy, gdy dzia ł ania te wywo ł uj ą inne niekorzystne zjawiska. Ustawa antymonopolowa w odniesieniu do konsumentów chroni ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. Zdaniem Organu Antymonopolowego zakwestionowane w przedmiotowej decyzji dzia ł anie przedsi ę biorcy - polegaj ą ce na nie podawaniu w zawieranych umowach sprzeda ż y ciep ł a wszystkich informacji, które zgodnie z rozporz ą dzeniem przy łą czeniowym powinny zawiera ć - godzi w interes konsumentów. Niepodanie w umowie informacji o: 1) odpowiedzialno ś ci PEC za niedotrzymanie warunków umowy, 2) bonifikatach, upustach i op ł atach z tytu ł u niedotrzymania przez strony warunków umowy, mo ż e doprowadzi ć do niekorzystania przez konsumentów z ich praw, ale równie ż do niewywi ą zywania si ę z obowi ą zków. Dodatkowo nie podanie w/w informacji mo ż e doprowadzi ć , do nieegzekwowania zachowa ń , które wymuszaj ą przepisy prawa energetycznego na profesjonali ś cie np. w zakresie odpowiedzialno ś ci za niedotrzymanie 9 standardów jako ś ciowych. W niniejszej sprawie zosta ł naruszony interes konsumentów – zaopatrywanych w ciep ł o przez PEC, którzy zawarli umowy sprzeda ż y ciep ł a. Tak wi ę c, brak w umowach wszystkich informacji, o których mowa w rozporz ą dzeniu przy łą czeniowym, a tak ż e podanie cz ęś ci informacji w nieodpowiedni sposób narusza zbiorowy interes konsumentów i tym samym zasadne by ł o podj ę cie dzia ł a ń przewidzianych w ustawie antymonopolowej, maj ą cych na celu ochron ę konsumentów. W przedmiotowej sprawie zaistnia ł y łą cznie obie przes ł anki konieczne do uznania zachowania przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów – bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy i naruszenie zbiorowych interesów konsumentów. St ą d nale ż a ł o orzec jak w punkcie I sentencji decyzji. II Jak wskazano to w uzasadnieniu do pkt I niniejszej decyzji umowy zawierane przez przedsi ę biorstwa ciep ł ownicze z konsumentami powinny zawiera ć wszystkie elementy okre ś lone w art. 5 ustawy Prawo energetyczne oraz w § 12 rozporz ą dzenia przy łą czeniowego. Wspomniane przepisy szczegó ł owo reguluj ą prawa i obowi ą zki stron umowy sprzeda ż y ciep ł a. Celem wprowadzenia do przedmiotowej ustawy i rozporz ą dze ń wykonawczych szczegó ł owych zapisów w zakresie obowi ą zków przedsi ę biorstw ciep ł owniczych i uprawnie ń konsumentów by ł o zapewnienie konsumentom (odbiorcom) nale ż ytej ochrony przed silniejsz ą stron ą umowy, jak ą jest dostawca ciep ł a. Ś wiadczy o tym bezwzgl ę dnie wi ążą cy charakter tych przepisów. § 12 pkt 8 rozporz ą dzenia przy łą czeniowego stanowi, ż e umowa sprzeda ż y ciep ł a powinna zawiera ć regulacje w zakresie odpowiedzialno ś ci konsumentów (strony umowy) za m.in. niedotrzymanie warunków umowy, a w szczególno ś ci za przekroczenie zamówionej mocy cieplnej lub obliczeniowego nat ęż enia przep ł ywu no ś nika ciep ł a. PEC stwierdzi ł , i ż w § 11 umów okre ś li ł sposób wyliczenia przekroczenia zamówionej mocy cieplnej wyliczonej z ilo ś ci przekroczonego przep ł ywu poniewa ż tak ą mo ż liwo ść dopuszcza § 38 rozporz ą dzenia taryfowego. Ponadto wskaza ł , ż e nie zachodzi niezb ę dna potrzeba okre ś lenia odpowiedzialno ś ci stron za niedotrzymanie warunków umowy, w tym w szczególno ś ci za przekroczenie zamówionej mocy cieplnej poniewa ż skoro strony nie ustali ł y w umowie inaczej to zastosowanie maj ą przepisy rozporz ą dzenia taryfowego (karty nr 25-26). W nowo zwieranych umowach w § 12 zawarto zapis zgodnie z którym; „ Sprzedawca rozlicza ł b ę dzie przekroczenie zamówionej mocy cieplnej z powodu zwi ę kszenia przez Odbiorc ę nat ęż enia przep ł ywu no ś nika ciep ł a powy ż ej obliczeniowego przep ł ywu na podstawie wskaza ń uk ł adu pomiarowego (…) przyjmuj ą c dwukrotno ść cen i stawek op ł at okre ś lonych w taryfie, poczynaj ą c od miesi ą ca nast ę puj ą cego po miesi ą cu, w którym nast ą pi ł o przekroczenie zamówionej mocy cieplnej. (…). Przekroczenie zmówionej mocy cieplnej z powodu zwi ę kszenia przez Odbiorc ę nat ęż enia przep ł ywu no ś nika ciep ł a powy ż ej obliczeniowego nat ęż enia przep ł ywu stanowi jednocze ś nie podstaw ę do ustalenia przez sprzedawc ę op ł at za zamówion ą moc ciepln ą w wysoko ś ci wynikaj ą cej z tego przekroczenia, poczynaj ą c od miesi ą ca nast ę pnego po miesi ą cu, w którym nast ą pi ł o przekroczenie mocy cieplnej” (karty nr 76, 83, 90). W § 11 umów sprzeda ż y ciep ł a zawieranych z konsumentami, które obowi ą zywa ł y do 1.12.2003r. zawarto zapis zgodnie z którym sprzedawca rozlicza ł b ę dzie energi ę nadprogow ą zarejestrowan ą na liczniku ciep ł a podwy ż szon ą trzykrotn ą op ł at ą za ka ż dy zliczony GJ. Z powy ż szego wynika, ż e PEC wprost nie uregulowa ł odpowiedzialno ś ci konsumentów za przekroczenie zamówionej mocy cieplnej lub obliczeniowego nat ęż enia przep ł ywu no ś nika ciep ł a. St ą d te ż brak umieszczenia tych informacji w sposób bezpo ś redni w umowie stanowi ł naruszenie § 12 pkt 8 lit a rozporz ą dzenia przy łą czeniowego i dlatego te ż spe ł niona zosta ł a pierwsza przes ł anka uznania zachowania PEC za praktyk ę naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów. Drug ą przes ł ank ą , której wykazanie jest niezb ę dne dla stwierdzenia, ż e 10 przedsi ę biorca stosuje praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów jest ustalenie, i ż jego bezprawne dzia ł anie narusza zbiorowe interesy konsumentów. W zwi ą zku z tym, ż e PEC zawiera ł umowy z konsumentami w oparciu o ustalony wzorzec umowy praktyk ą PEC dotkni ę ci byli wszyscy konsumenci którzy zawarli umowy z PEC oraz wszyscy konsumenci, którzy chcieliby tak ą umow ę zawrze ć . W przedmiotowej sprawie łą cznie spe ł nione wi ę c zosta ł y obie przes ł anki konieczne do uznania zachowania przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów – bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy i naruszenie zbiorowych interesów konsumentów. Nale ż y jednak zwróci ć uwag ę , ż e w nowych umowach zawartych z konsumentami w dniu 1.12.2003r. PEC w zacytowanym powy ż ej § 12 umów PEC szczegó ł owo okre ś li ł odpowiedzialno ść konsumentów za niedotrzymanie warunków umowy w zakresie przekroczenia zamówionej mocy cieplnej z powodu zwi ę kszenia nat ęż enia przep ł ywu no ś nika ciep ł a powy ż ej obliczeniowego przep ł ywu. W zwi ą zku z tym nale ż y stwierdzi ć , ż e aktualnie obowi ą zuj ą ce umowy sprzeda ż y ciep ł a zawarte przez PEC z konsumentami zawieraj ą wszystkie niezb ę dne elementy w zakresie odpowiedzialno ś ci konsumentów za przekroczenie zamówionej mocy cieplnej lub obliczeniowego nat ęż enia przep ł ywu no ś nika ciep ł a. Art. 23 e ustawy antymonopolowej stanowi, ż e nie wydaje si ę decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuj ą cej zaniechanie jej stosowania, je ż eli przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki o której mowa w art. 23a. W takim przypadku wydana zostaje decyzja o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania. W zwi ą zku z tym, ż e PEC zaprzesta ł stosowania w/w praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów uzasadnionym jest wydanie decyzji w zakresie opisanym w pkt II sentencji na podstawie art. 23 e ustawy antymonopolowej. III . PEC w § 16 pkt 3 wzorca umowy sprzeda ż y ciep ł a zawartej na czas nieokre ś lony, w oparciu o który zawierane s ą umowy z konsumentami zawar ł zapis zgodnie z którym „Sprzedawca zastrzega sobie prawo wstrzymania dostawy ciep ł a dla Odbiorców je ż eli po up ł ywie 14 dni od okre ś lonego przez Sprzedawc ę terminu uregulowania zaleg ł ych nale ż no ś ci, okre ś lonego w dor ę czonym Odbiorcy wezwaniu do zap ł aty Odbiorca nie ureguluje zobowi ą za ń ” Art. 6 ust. 3 a ustawy Prawo energetyczne stanowi, ż e przedsi ę biorstwa energetyczne mog ą wstrzyma ć dostarczanie ciep ł a w przypadku, gdy odbiorca zwleka z zap ł at ą za pobrane ciep ł o albo ś wiadczone us ł ugi co najmniej miesi ą c po up ł ywie terminu p ł atno ś ci, pomimo uprzedniego powiadomienia na pi ś mie o zamiarze wypowiedzenia umowy i wyznaczenia dodatkowego, dwutygodniowego terminu do zap ł aty zaleg ł ych i bie żą cych nale ż no ś ci. Z powy ż szych zapisów wynika, ż e zapisy umowy umo ż liwiaj ą ce PEC wstrzymanie dostaw ciep ł a z powodu nieuregulowania nale ż no ś ci s ą bardziej rygorystyczne w stosunku do odbiorców, ni ż bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą ce przepisy ustawy Prawo energetyczne w tym zakresie. Jak wskazano to powy ż ej ustawodawca przewidzia ł mo ż liwo ść wstrzymania dostaw ciep ł a w sytuacji, gdy odbiorca zwleka z zap ł at ą , co najmniej miesi ą c po up ł ywie terminu p ł atno ś ci. St ą d te ż nale ż y stwierdzi ć , ż e PEC w umowach z konsumentami w znaczny sposób skróci ł o termin zw ł oki konsumenta z zap ł at ą po up ł ywie którego jest uprawnione do przerwania dostaw ciep ł a. W istocie, zgodnie z tre ś ci ą umowy, jakakolwiek zw ł oka konsumenta w zap ł acie uprawnia PEC do podj ę cia dzia ł a ń zmierzaj ą cych do wstrzymania dostaw ciep ł a, poniewa ż nie okre ś lono w umowie okresu po up ł ywie którego takie dzia ł ania mog ą zosta ć podj ę te. Przyk ł adowo mo ż na wskaza ć , ż e ju ż kilkudniowe opó ź nienie konsumenta z zap ł at ą nale ż no ś ci za dostarczone ciep ł o mo ż e spowodowa ć podj ę cie przez PEC dzia ł a ń zmierzaj ą cych do wstrzymania dostaw ciep ł a, co jak wskazano powy ż ej sprzeczne jest z wol ą ustawodawcy, który wyznaczy ł w tym zakresie okres co najmniej miesi ą ca. 11 St ą d te ż dzia ł ania PEC w tym wzgl ę dzie nale ż y uzna ć za bezprawne, poniewa ż powy ż ej wskazane zapisy zawarte w umowach umo ż liwia ł y PEC wstrzymanie dostaw ciep ł a w terminach wcze ś niejszych ni ż pozwalaj ą na to przepisy ustawy Prawo energetyczne. W niniejszej sprawie zosta ł naruszony interes konsumentów – zaopatrywanych w ciep ł o przez PEC, którzy zawarli umowy sprzeda ż y ciep ł a zawieraj ą ce w/w zapisy. St ą d te ż powy ż sze dzia ł anie narusza ł o zbiorowy interes konsumentów i tym samym zasadne by ł o podj ę cie dzia ł a ń przewidzianych w ustawie antymonopolowej, maj ą cych na celu ochron ę konsumentów. Spe ł nione zosta ł y wi ę c obydwie przes ł anki, konieczne do uznania zachowania przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. W tym miejscu nale ż y wskaza ć , ż e PEC dokona ł o zmiany w stosowanym przez siebie wzorcu umownym i w dniu 01.12.2003r. z wszystkimi konsumentami zawar ł o nowe umowy sprzeda ż y ciep ł a. Zgodnie z § 17 pkt 1.3. nowych umów dostarczanie ciep ł a przez Sprzedawc ę na rzecz Odbiorcy mo ż e by ć ca ł kowicie wstrzymane (…) w przypadku, gdy odbiorca zwleka z zap ł at ą za dostarczone ciep ł o co najmniej miesi ą c po up ł ywie terminu p ł atno ś ci, pomimo uprzedniego powiadomienia na pi ś mie o zamiarze wypowiedzenia umowy i wyznaczenia dodatkowego, dwutygodniowego terminu do zap ł aty zaleg ł ych i bie żą cych nale ż no ś ci. Jak wynika z powy ż szego obecnie obowi ą zuj ą cy wzorzec umowy sprzeda ż y ciep ł a oraz wszystkie aktualnie zawarte przez PEC z konsumentami umowy sprzeda ż y ciep ł a zawieraj ą zapisy odpowiadaj ą ce tre ś ci art. 6 ust. 3 a ustawy Prawo energetyczne odno ś nie uprawnienia PEC do wstrzymania dostaw ciep ł a w sytuacji, gdy konsument pozostaje w zw ł oce z zap ł at ą nale ż no ś ci. Art. 23 e ustawy antymonopolowej stanowi, ż e nie wydaje si ę decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuj ą cej zaniechanie jej stosowania, je ż eli przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki o której mowa w art. 23a. W takim przypadku wydana zostaje decyzja o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania. W zwi ą zku z tym, ż e PEC zaprzesta ł stosowania w/w praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów uzasadnionym jest wydanie decyzji w zakresie opisanym w pkt III sentencji na podstawie art. 23 e ustawy antymonopolowej. St ą d orzeczono jak w pkt III sentencji niniejszej decyzji. IV. W umowie sprzeda ż y ciep ł a zawartej na czas nieokre ś lony zawieranej z konsumentami PEC zawar ł postanowienie „Spory powstaj ą ce przy wykonywaniu niniejszej umowy rozstrzygane b ę d ą w drodze negocjacji lub przez miejscowo w ł a ś ciwy S ą d dla siedziby Sprzedawcy”, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. (karty nr 9 verte i 17 verte). S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyrokiem z dnia 31 stycznia 2003r. (sygn. akt XVII Amc 31/02) w sprawie z powództwa Powiatowego Rzecznika Konsumentów w S ł upcy przeciwko S ł awomirowi Braszka prowadz ą cemu dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą Przedsi ę biorstwo Remontowo-Budowlane „REMO-BUD” w Gnie ź nie uzna ł za niedozwolone i zakaza ł stosowania postanowienia w brzmieniu: „Wszelkie spory wynik ł e na tle zawartej umowy podlegaj ą wy łą czno ś ci s ą du powszechnego dla siedziby firmy przyjmuj ą cej zamówienie”. Postanowienie to zosta ł o wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 30 czerwca 2003r. W/w S ą d wyrokiem z dnia 4.06.2003r. (sygn. akt XVII Amc 60/02) z powództwa Powiatowego Rzecznika Konsumentów w Bartoszycach przeciwko Europejskiemu Funduszowi Budowlanemu Sp. z o.o. z siedzib ą we Wroc ł awiu uzna ł za niedozwolone i zakaza ł stosowania postanowienia w brzmieniu: „Strony niniejszej umowy zobowi ą zuj ą si ę do do ł o ż enia wszelkich stara ń w celu polubownego rozstrzygni ę cia ewentualnych sporów. S ą dem w ł a ś ciwym do rozstrzygania b ę dzie s ą d miejsca 12 siedziby EFB”. Postanowienie to zosta ł o wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 14.08.2003r. Ponadto w/w S ą d wyrokiem z dnia 27 czerwca 2003r. (sygn. akt XVII Amc 50/01) z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Mi ę dzynarodowej Korporacji Gospodarczej „InCo” Sp. z o.o. z siedzib ą w Tychach, uzna ł za niedozwolone i zakaza ł stosowania postanowienia w brzmieniu: „(...) Sprawy wymagaj ą ce rozstrzygni ę cia s ą dowego b ę d ą prowadzone przed S ą dem Rejonowym w Tychach lub przed S ą dem Okr ę gowym w Katowicach.”. Postanowienie to zosta ł o wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 14.08.2003r. Okre ś lenia stosowane przez PEC i okre ś lenia zamieszczone w jawnym rejestrze s ą okre ś leniami podobnymi, albowiem wskazuj ą konsumentowi jaki s ą d jest wy łą cznie w ł a ś ciwy do rozstrzygania sporów. W przedmiotowej sprawie stosowany w umowach zawieranych z konsumentami zapis mo ż e wy łą cza ć rozpoznanie sprawy przez s ą d w ł a ś ciwy miejscowo w przypadku, gdy miejsce zamieszkania lub siedziby konsumenta b ę dzie inne ni ż miejsce siedziby przedsi ę biorcy. Z tego wzgl ę du konsument mo ż e by ć zmuszony do prowadzenia procesu w miejscu siedziby przedsi ę biorcy. Umieszczenie w/w zapisów w jawnym rejestrze skutkuje tym, ż e z dat ą dokonania wpisu zabronione jest stosowanie niedozwolonych postanowie ń wzorców umów. Art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocno ś ci rozszerzonej nast ę puje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencj ą umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze, jest to, ż e pos ł u ż enie si ę nim b ę dzie mia ł o skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza, ż e od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. S ą d dokonuj ą c oceny postanowienia umownego ocenia okre ś lony zapis i w momencie jego wpisania do rejestru klauzula przestaje by ć postanowieniem konkretnego wzorca umownego, a staje si ę samodzielnie funkcjonuj ą c ą zasad ą , która zosta ł a zakwestionowana. Ze wzgl ę du na rozszerzon ą skuteczno ść klauzul (art. 479 43 k.p.c.), spe ł niaj ą one funkcj ę podobn ą do przepisów prawa. W przedmiotowej sprawie porównywane postanowienia nie brzmi ą literalnie tak samo, jednak w taki sam sposób ograniczaj ą mo ż liwo ść wyboru s ą du w ł a ś ciwego do rozstrzygania sporów. Takie narzucenie s ą du jest sprzeczne z regulacjami k.p.c. Tak wi ę c, dokonuj ą c oceny tre ś ci postanowie ń umownych wykorzystywanych przez przedsi ę biorców we wzorcach umownych nale ż y wykorzystywa ć regu ł y interpretacji wykszta ł cone w nauce prawa i praktyce orzeczniczej (wyk ł adnia j ę zykowa, systemowa, funkcjonalna i inna). St ą d te ż , niedozwolone b ę d ą takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w „hipotezie” klauzuli wpisanej do rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . Nie jest zatem konieczna dok ł adna, literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej. Pomimo faktu, i ż porównywane postanowienia nie brzmi ą literalnie tak samo, to w taki sam sposób ograniczaj ą mo ż liwo ść wyboru s ą du, który b ę dzie w ł a ś ciwy do rozstrzygania sporów pomi ę dzy stronami umowy. Bior ą c pod uwag ę powy ż sz ą wyk ł adni ę , mo ż na przyj ąć , i ż zacytowane postanowienia w swej tre ś ci s ą to ż same i wyczerpuj ą tre ść niedozwolonego postanowienia umownego zdefiniowanego w art. 385 3 pkt 23 k.c., za które uwa ż a si ę postanowienie narzucaj ą ce rozpoznanie sprawy przez s ą d, który wedle ustawy nie jest miejscowo w ł a ś ciwy. Zapisy te wy łą czaj ą rozpoznanie sprawy przez s ą d w ł a ś ciwy wed ł ug w ł a ś ciwo ś ci przemiennej, w ś wietle art.27, 33, 34, 35 i 36 k.p.c. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w rozdziale III stanowi o zakazie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Zgodnie z art. 23 a przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów 13 konsumentów. Za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Maj ą c na wzgl ę dzie zapis art. 23 a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w niniejszej sprawie wykazano, ż e umowy stosowane przez PEC zawiera ł y postanowienia wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. St ą d te ż , dzia ł ania PEC w tym zakresie nale ż y oceni ć jako bezprawne dzia ł anie godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. PEC dokona ł zmiany w stosowanym przez siebie wzorcu umownym i w dniu 01.12.2003r. z wszystkimi konsumentami zawar ł nowe umowy sprzeda ż y ciep ł a. Zgodnie z § 19 aktualnie obowi ą zuj ą cego wzorca umowy i nowych umów zawartych w oparciu o ten wzorzec spory powstaj ą ce przy wykonywaniu niniejszej umowy rozstrzygane b ę d ą w drodze negocjacji lub przez w ł a ś ciwy S ą d (karty nr 79, 86 i 93). St ą d te ż nale ż y stwierdzi ć , ż e przedmiotowy zapis nie odpowiada tre ś ci postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone i równocze ś nie nie odpowiada tre ś ci niedozwolonego postanowienia umownego zdefiniowanego w art. 385 3 pkt 23 k.c. Jak wskazano to w uzasadnieniu do pkt II sentencji niniejszej decyzji, nie wydaje si ę decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuj ą cej zaniechanie jej stosowania, je ż eli przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki o której mowa w art. 23a. W zwi ą zku z tym, ż e PEC zaprzesta ł stosowania przedmiotowej praktyki zasadnym jest wydanie przedmiotowej decyzji na podstawie art. 23 e ustawy antymonopolowej. St ą d nale ż a ł o orzec jak w pkt IV sentencji niniejszej decyzji. V. Zgodnie z art. 23c ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w decyzji, Prezes Urz ę du mo ż e okre ś li ć ś rodki usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. W celu zapewnienia wykonania nakazu okre ś lonego w pkt I sentencji niniejszej decyzji, ś rodki usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów okre ś lono, jako polegaj ą ce na: - umieszczeniu w tre ś ci nowo zawieranych, jak i dotychczas zawartych umów sprzeda ż y ciep ł a zawieranych z konsumentami, informacji, o których mowa w § 12 pkt 8 lit a i b (w zakresie odpowiedzialno ś ci PEC za niedotrzymanie warunków umowy) oraz § 10 lit. c rozporz ą dzenia przy łą czeniowego. Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w pkt V sentencji. VI. Na podstawie art. 72 ustawy antymonopolowej, je ż eli post ę powanie zosta ł o wszcz ę te z urz ę du i w jego wyniku Prezes Urz ę du stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy, przedsi ę biorca lub zwi ą zek przedsi ę biorców, który dopu ś ci ł si ę tego naruszenia, zobowi ą zany jest ponie ść koszty post ę powania. Zgodnie z art. 75 ustawy antymonopolowej, Organ Antymonopolowy rozstrzyga o kosztach, w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie. Post ę powanie przeciwko PEC w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, zosta ł o wszcz ę te z urz ę du. Na podstawie ustale ń dokonanych w trakcie post ę powania Organ Antymonopolowy w punktach I, II, III i IV decyzji stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy antymonopolowej. Kosztami niniejszego post ę powania dla Organu Antymonopolowego, s ą wydatki w wysoko ś ci 31 PLN zwi ą zane z korespondencj ą pomi ę dzy Organem Antymonopolowym a przedsi ę biorc ą . W zwi ą zku z powy ż szym postanowiono obci ąż y ć PEC kosztami post ę powania w wysoko ś ci 31 PLN (s ł ownie z ł otych: trzydzie ś ci jeden). St ą d orzeka si ę jak w punkcie VI sentencji decyzji. Koszty niniejszego post ę powania przedsi ę biorca obowi ą zany jest wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. 14 Na postanowienie o kosztach zawarte w punkcie VI niniejszej decyzji, na podstawie art. 78 ust. 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 1 pkt 2 k.p.c. przys ł uguje za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia dor ę czenia. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. Dyrektor Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Alicja Kral