RKT-37/2004

1 DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dnia 22.06.2004 r. RKT-61-46/04/MF DECYZJA Nr RKT-37/2004 I Stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2003r. Nr 86, poz. 804 z zm. Dz. U. z 2003r. Nr 170, poz. 1652; Dz. U. z 2004r. Nr 93, poz. 891) i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 z pó ź n. zm.), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Przedsi ę biorstwu Energetyki Cieplnej Katowice ul. Gra ż y ń skiego 49, 40-001 Katowice, - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: na podstawie art. 23c) ust. 1 w zwi ą zku z art. 23a) ust. 1 i 2 w/w ustawy uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów , bezprawne dzia ł anie Przedsi ę biorstwa Energetyki Cieplnej Katowice z siedzib ą w Katowicach polegaj ą ce na tym, ż e: 1) w umowie sprzeda ż y ciep ł a Nr zawieranej z odbiorcami indywidualnymi nie okre ś lono: a) szczegó ł owych zasad ustalenia terminów przeprowadzania prób i bada ń kontrolnych oraz konserwacji i remontów eksploatowanych przez strony urz ą dze ń i instalacji, co stanowi naruszenie § 12 pkt 5 rozporz ą dzenia Ministra Gospodarki z dnia 11 sierpnia 2000r. w sprawie szczegó ł owych warunków przy łą czenia podmiotów do sieci ciep ł owniczych, obrotu ciep ł em, ś wiadczenia us ł ug przesy ł owych, ruchu sieciowego i eksploatacji sieci oraz standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców (Dz.U. Nr 72, poz. 845), b) odpowiedzialno ś ci stron za niedotrzymanie warunków umowy, a w szczególno ś ci za: - przekroczenie zamówionej mocy cieplnej lub obliczeniowego nat ęż enia przep ł ywu no ś nika ciep ł a, dopuszczalnych odchyle ń od parametrów no ś nika ciep ł a oraz dopuszczalnych przerw i ogranicze ń w dostarczaniu ciep ł a, - niedotrzymanie standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców, - nielegalny pobór ciep ł a, - zwrot zanieczyszczonego no ś nika ciep ł a lub jego kradzie ż , co stanowi naruszenie § 12 pkt 8 w/w rozporz ą dzenia, c) standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców, co stanowi naruszenie § 12 pkt 9 w/w rozporz ą dzenia, d) bonifikat, upustów i op ł at z tytu ł u niedotrzymania przez strony warunków umowy, co stanowi naruszenie § 12 pkt 10 lit. c w/w rozporz ą dzenia i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. II. Stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2003r. Nr 86, poz. 804 z zm. Dz. U. z 2003r. Nr 170, poz. 1652; Dz. U. z 2004r. Nr 93, poz. 891) i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 z pó ź n. zm.), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Przedsi ę biorstwu Energetyki Cieplnej Katowice ul. Gra ż y ń skiego 49 40-001 Katowice, 2 - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: na podstawie art. 23c) ust. 1 w zwi ą zku z art. 23a) ust. 1 i 2 w/w ustawy uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów , bezprawne dzia ł anie Przedsi ę biorstwa Energetyki Cieplnej Katowice z siedzib ą w Katowicach, polegaj ą ce na tym, i ż rozdzia ł 6 § 2.1 umowy sprzeda ż y ciep ł a Nr zawieranej z odbiorcami indywidualnymi stanowi, ż e „W przypadku braku realizacji którejkolwiek z nale ż no ś ci za us ł ugi w zakresie zaopatrzenia w ciep ł o lub jej realizacji w niepe ł nej wysoko ś ci Sprzedawca wy ś le Kupuj ą cemu stosowne wezwanie, w którym okre ś li ostateczny termin zrealizowania zaleg ł o ś ci. Gdy do tego terminu Kupuj ą cy nie ureguluje wskazanych w wezwaniu nale ż no ś ci Sprzedawca po up ł ywie 7 dni wstrzyma dostaw ę ciep ł a.”, co stanowi naruszenie art. 6 ust. 3 a ustawy z dnia 10 kwietnia 1997r. Prawo energetyczne (tekst. jedn. Dz.U. z 2003r. Nr 153, poz. 1504 z pó ź n. zm.) i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. III. Stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2003r. Nr 86, poz. 804 z zm. Dz. U. z 2003r. Nr 170, poz. 1652; Dz. U. z 2004r. Nr 93, poz. 891) i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 z pó ź n. zm.), po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, przeciwko Przedsi ę biorstwu Energetyki Cieplnej Katowice ul. Gra ż y ń skiego 49 40-001 Katowice, - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: na podstawie art. 23c) ust. 1 w zwi ą zku z art. 23a) ust. 1 i 2 w/w ustawy uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów , dzia ł anie Przedsi ę biorstwa Energetyki Cieplnej Katowicach z siedzib ą w Katowicach polegaj ą ce na stosowaniu w umowie sprzeda ż y ciep ł a Nr zawieranej z odbiorcami indywidualnymi postanowienia wzorców umów, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. tj. : „Spory mog ą ce wynikn ąć ze stosunku obj ę tego umow ą strony b ę d ą rozstrzyga ć polubownie, a w przypadku nie osi ą gni ę cia porozumienia, poddaj ą pod rozstrzygniecie w ł a ś ciwego rzeczowo S ą du Powszechnego w Katowicach.” i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. IV. Na podstawie art. 23c) ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2003r. Nr 86, poz. 804 z zm. Dz. U. z 2003r. Nr 170, poz. 1652; Dz. U. z 2004r. Nr 93, poz. 891) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 z pó ź n. zm.), po przeprowadzeniu z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: okre ś la si ę Przedsi ę biorstwu Energetyki Cieplnej Katowice ul. Gra ż y ń skiego 49, 40-001 Katowice, ś rodki usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów: a) w celu wykonania nakazu okre ś lonego w pkt I sentencji niniejszej decyzji, polegaj ą ce na umieszczeniu w tre ś ci nowo zawieranych, jak i dotychczas zawartych umów sprzeda ż y ciep ł a zawieranych z konsumentami, wszystkich informacji o których mowa w § 12 rozporz ą dzenia Ministra Gospodarki z dnia 11 sierpnia 2000r. w sprawie szczegó ł owych warunków przy łą czenia podmiotów do sieci ciep ł owniczych, obrotu ciep ł em, ś wiadczenia us ł ug przesy ł owych, ruchu sieciowego i eksploatacji sieci oraz standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców (Dz.U. Nr 72, poz. 845), b) w celu wykonania nakazu okre ś lonego w pkt II sentencji niniejszej decyzji, polegaj ą ce na umieszczeniu w tre ś ci nowo zawieranych, jak i dotychczas zawartych umów sprzeda ż y 3 ciep ł a zawieranych z konsumentami informacji zgodnych z zapisem art. 6 ust. 3 a ustawy z dnia 10 kwietnia 1997r. Prawo energetyczne (tekst. jedn. Dz.U. z 2003r. Nr 153, poz. 1504 z pó ź n. zm.), c) w celu wykonania nakazu okre ś lonego w pkt III sentencji niniejszej decyzji, polegaj ą ce na zaniechaniu stosowania w tre ś ci nowo zawieranych, jak i dotychczas zawartych umów sprzeda ż y ciep ł a zawieranych z konsumentami niedozwolonego postanowienia umownego zacytowanego w pkt III sentencji decyzji. V. Na podstawie art. 72 w zwi ą zku z art. 75 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2003r. Nr 86, poz. 804 z zm. Dz. U. z 2003r. Nr 170, poz. 1652; Dz. U. z 2004r. Nr 93, poz. 891) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 z pó ź n. zm.), po przeprowadzeniu z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: postanawia si ę zobowi ą za ć Przedsi ę biorstwo Energetyki Cieplnej Katowice ul. Gra ż y ń skiego 49, 40-001 Katowice do poniesienia kosztów niniejszego post ę powania w wysoko ś ci 40 PLN (s ł ownie z ł otych: czterdzie ś ci). Uzasadnienie W okresie od 20.08.2003r. do 09.10.2003r. przeprowadzone zosta ł o w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej Organem Antymonopolowym) post ę powanie wyja ś niaj ą ce w sprawie ustalenia czy Przedsi ę biorstwo Energetyki Cieplnej Katowice z siedzib ą w Katowicach stosuje we wzorcach umownych zawieranych z konsumentami postanowienia mog ą ce nosi ć znamiona niedozwolonych postanowie ń umownych. Poniewa ż analiza dokumentów i informacji zebranych w toku tego post ę powania wyja ś niaj ą cego da ł a podstaw ę do przyj ę cia, i ż w opisanej sprawie mog ł o nast ą pi ć naruszenie przepisów ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (zwanej dalej ustaw ą antymonopolow ą ), w dniu 23.03.2004r. wszcz ę to z urz ę du post ę powanie w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w zwi ą zku z podejrzeniem podejmowania przez Przedsi ę biorstwo Energetyki Cieplnej Katowice z siedzib ą w Katowicach (zwane dalej PEC) bezprawnych dzia ł a ń nosz ą cych znamiona praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów (karty nr 1-2). W odpowiedzi na zarzuty zawarte w postanowieniu o wszcz ę ciu post ę powania PEC stwierdzi ł o (karty nr 44-45), ż e w rozdziale „Obowi ą zki stron i standardy jako ś ciowe” w § 4 pkt 1-3, § 5 pkt 1-3, § 6, § 8 pkt 1 ust. 4 i 6, § 8 ust. 2 pkt 1-5 opisane s ą najistotniejsze obowi ą zki i zasady zachowa ń zwi ą zane z utrzymaniem w nale ż ytej sprawno ś ci urz ą dze ń ciep ł owniczych Sprzedawcy i Kupuj ą cego i w zamiarze przedsi ę biorstwa zapisy te koreluj ą z wymogami § 12 pkt 5 rozporz ą dzenia Ministra Gospodarki z dnia 11 sierpnia 2000r. w sprawie szczegó ł owych warunków przy łą czenia podmiotów do sieci ciep ł owniczych, obrotu ciep ł em, ś wiadczenia us ł ug przesy ł owych, ruchu sieciowego i eksploatacji sieci oraz standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców (Dz.U. Nr 72, poz. 845 – zwane dalej rozporz ą dzeniem przy łą czeniowym). Ponadto PEC posiada „Instrukcje eksploatacji sieci ciep ł owniczych” i „Programy pracy sieci ciep ł owniczych”, które m.in. zawieraj ą regulacje dotycz ą ce zakresu, zasad i terminów okresowych przegl ą dów technicznych sieci ciep ł owniczych. Odno ś nie pozosta ł ych zarzutów zawartych w pkt 1 –b-d postanowienia o wszcz ę ciu post ę powania PEC stwierdzi ł o, ż e niezb ę dne zapisy w tym zakresie znajduj ą si ę w rozdzia ł ach 3 i 6 umowy. Przedsi ę biorstwo nie proponuje odbiorcom innych ni ż okre ś la rozporz ą dzenie przy łą czeniowe standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców, a tak ż e 4 odpowiedzialno ś ci stron za niedotrzymanie warunków umowy oraz zasad udzielania upustów i bonifikat. Natomiast problem, aby w relacjach z odbiorcami stosowane by ł y tylko aktualne przepisy, zdaniem PEC zabezpiecza zapis o stosowaniu zasad okre ś lonych w obowi ą zuj ą cej Taryfie dla ciep ł a (w której z kolei znajduje si ę odniesienie do aktualnych przepisów). W zakresie naruszenia art. 6 ust. 3 a ustawy Prawo energetyczne PEC zadeklarowa ł o wprowadzenie do wzoru umowy zapisu literalnie odpowiadaj ą cemu w/w przepisowi ustawy. Odno ś nie zarzutu stosowania postanowienia wzorców umów, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone, PEC zobowi ą za ł o si ę do wprowadzenia do wzoru umownego nast ę puj ą cego zapisu: „Spory mog ą ce wynikn ąć ze stosunku obj ę tego umow ą strony b ę d ą rozstrzyga ć polubownie, a w przypadku nie osi ą gni ę cia porozumienia, poddaj ą pod rozstrzygni ę cie w ł a ś ciwego rzeczowo S ą du Powszechnego wed ł ug w ł a ś ciwo ś ci ogólnej”. Ponadto PEC przes ł a ł zmieniony wzorzec umowy sprzeda ż y ciep ł a, na potwierdzenie powy ż ej opisanych deklaracji o zmianie zapisów wzorca (karty nr 50-53). Organ Antymonopolowy ustali ł i zwa ż y ł co nast ę puje. Zgodnie z art. 23a) ust. 1 ustawy antymonopolowej za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł ania przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Ustawa antymonopolowa w art. 23 a ust. 2 stanowi, ż e za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. Jako „sprzeczne z prawem” nale ż y kwalifikowa ć zachowania sprzeczne z nakazem zawartym w ustawie, rozporz ą dzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umow ą mi ę dzynarodow ą maj ą c ą bezpo ś rednie zastosowanie w stosunkach wewn ę trznych. Sprzeczne z prawem s ą czyny: zabronione i zagro ż one sankcj ą karn ą , czyny zabronione pod sankcjami dyscyplinarnymi, czyny zakazane przepisami administracyjnymi lub przepisami prawa gospodarczego publicznego, czyny zabronione przepisami o charakterze cywilnym, sprzeczne z nakazami zawartymi w prawie cywilnym lub prawie administracyjnym. Bezprawno ść jest tak ą cech ą dzia ł ania, która polega na jego sprzeczno ś ci z normami prawa lub zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego, bez wzgl ę du na win ę , a nawet ś wiadomo ść sprawcy. Dla ustalenia bezprawno ś ci dzia ł ania wystarczy ustalenie, ż e okre ś lone zachowanie koliduje z przepisami prawa. Brak cech bezprawno ś ci winien, w my ś l art. 6 K.c., wykaza ć przedsi ę biorca (Por. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji Komentarz, pod redakcj ą prof. dr hab. Janusza Szwaji, Wydawnictwo CH BECK, Warszawa 2000, s.117 – 118). Wobec powy ż szego, aby okre ś lone zachowanie mog ł o zosta ć uznane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek: - bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, - dzia ł anie narusza zbiorowe interesy konsumentów. I. Zgodnie z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy Prawo energetyczne dostarczanie paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciep ł a odbywa si ę na podstawie umowy sprzeda ż y lub umowy przesy ł owej. Umowy powinny uwzgl ę dnia ć zasady okre ś lone w ustawie i warunki ustalone w koncesjach oraz zawiera ć co najmniej: 1) umowa sprzeda ż y – postanowienia dotycz ą ce: ilo ś ci sprzeda ż y paliw gazowych, energii elektrycznej albo ciep ł a w podziale na okresy umowne, sposobu ustalania cen i warunków 5 wprowadzania ich zmian, sposobu rozlicze ń , odpowiedzialno ś ci stron za niedotrzymanie warunków umowy, okresu jej obowi ą zywania i warunków rozwi ą zania. Przedsi ę biorstwo energetyczne mo ż e zawiera ć z odbiorc ą , któremu dostarcza paliwa gazowe, energi ę elektryczn ą lub ciep ł o na podstawie cen i stawek op ł at ustalonych w taryfie, jedn ą umow ę zawieraj ą c ą postanowienia umowy sprzeda ż y i umowy przesy ł owej. Art. 9 ustawy Prawo energetyczne zawiera delegacj ę dla ministra w ł a ś ciwego do spraw gospodarki do wydania rozporz ą dzenia, które powinno m.in. okre ś la ć podstawowe elementy umowy o przy łą czenie, umowy sprzeda ż y i umowy o ś wiadczenie us ł ug przesy ł owych. W oparciu o w/w upowa ż nienie wydane zosta ł o rozporz ą dzenie Ministra Gospodarki z dnia 11 sierpnia 2000r. w sprawie szczegó ł owych warunków przy łą czenia podmiotów do sieci ciep ł owniczych, obrotu ciep ł em, ś wiadczenia us ł ug przesy ł owych, ruchu sieciowego i eksploatacji sieci oraz standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców, które w § 12 okre ś la niezb ę dne elementy umowy sprzeda ż y ciep ł a. Zgodnie z pogl ą dami doktryny „wydaje si ę ze wszech miar celowe, aby przedsi ę biorstwa energetyczne pos ł ugiwa ł y si ę wzorcami umów, bowiem trudno sobie wyobrazi ć , aby przyk ł adowo wszelkie postanowienia ka ż dej umowy (...) by ł y indywidualnie negocjowane. Wzorzec umowy powinien zawiera ć te wszystkie elementy, o których mowa w Ustawie lub przepisach wykonawczych do Ustawy oraz innych obowi ą zuj ą cych przepisach prawa” 1 . oraz „(...) w zakresie samego tylko obrotu ciep ł em przepisy wydane na podstawie art. 9 ustawy wyró ż niaj ą przedsi ę biorstwa ciep ł ownicze, przedsi ę biorstwa wytwórcze oraz przedsi ę biorstwa obrotu ciep ł em. Przepisy te okre ś laj ą wiele nie okre ś lonych ustawowo zagadnie ń , które powinny by ć uwzgl ę dnione w umowie, w tym tak ż e szczegó ł owo prawa i obowi ą zki stron”. 2 Zgodnie z orzecznictwem antymonopolowym „(…) wszystkie prawa i obowi ą zki konsumentów powinny by ć umieszczone we wzorcu umownym. W tym kontek ś cie argument (…), ż e taryfa jest ł atwo dost ę pna, nie jest do zaakceptowania. Odbiorca w oparciu o tre ść samej umowy powinien mie ć mo ż liwo ść okre ś lenia wszystkich elementów jej tre ś ci, w tym zasad ustalania bonifikat, upustów oraz op ł at za nielegalny pobór energii. Zastosowanie we wzorcu umownym klauzul odsy ł aj ą cych ogólnie do taryfy dla ustalenia cz ęś ci praw i obowi ą zków odbiorcy jest nielegalne, a co za tym idzie nak ł ada na konsumenta obci ąż enia wi ę ksze ni ż we wzorcu prawid ł owo sformu ł owanym” (wyrok S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 24.03.2004r. o sygn. akt XVII Ama 29/03). Z powy ż szego wynika, ż e umowy zawierane przez przedsi ę biorstwa ciep ł ownicze z konsumentami powinny zawiera ć elementy okre ś lone w art. 5 ustawy Prawo energetyczne oraz w § 12 rozporz ą dzenia przy łą czeniowego. Wspomniane przepisy szczegó ł owo reguluj ą obowi ą zki dostawcy ciep ł a w stosunku do klientów korzystaj ą cych z jego us ł ug. Ponadto w/w przepisy okre ś laj ą niezb ę dne elementy umowy sprzeda ż y ciep ł a. Okre ś laj ą one obowi ą zki i prawa stron takiej umowy. Celem wprowadzenia do przedmiotowej ustawy i rozporz ą dze ń wykonawczych szczegó ł owych zapisów nak ł adaj ą cych na przedsi ę biorstwa ciep ł ownicze okre ś lone obowi ą zki by ł o zapewnienie konsumentom (odbiorcom) nale ż ytej ochrony przed silniejsz ą stron ą umowy, jak ą jest dostawca ciep ł a. Ś wiadczy o tym bezwzgl ę dnie wi ążą cy charakter tych przepisów. Analiza umów sprzeda ż y ciep ł a Nr … zawieranych przez PEC z konsumentami w oparciu o stosowany wzorzec umowny stanowi podstaw ę do przyj ę cia nast ę puj ą cych ustale ń (karty nr 11-16 i 17-21). a) 12 pkt 5 rozporz ą dzenia przy łą czeniowego stanowi, ż e umowa sprzeda ż y ciep ł a powinna okre ś la ć szczegó ł owe zasady ustalenia terminów przeprowadzania prób i bada ń kontrolnych oraz konserwacji i remontów eksploatowanych przez strony urz ą dze ń i instalacji. 1 J. Baehr, E. Stawicki „Prawo energetyczne. Komentarz.” Fundusz Wspó ł pracy Cooperation Fund, Program SEW & Mi ę dzykomunalna Spó ł ka Akcyjna MUNICIPIUM Warszawa 1999, str. 43 2 Ibidem str. 46 6 PEC stwierdzi ł o, ż e w rozdziale „Obowi ą zki stron i standardy jako ś ciowe” w § 4 pkt 1-3, § 5 pkt 1-3, § 6, § 8 pkt 1 ust. 4 i 6, § 8 ust. 2 pkt 1-5 opisane s ą najistotniejsze obowi ą zki i zasady zachowa ń zwi ą zane z utrzymaniem w nale ż ytej sprawno ś ci urz ą dze ń ciep ł owniczych Sprzedawcy i Kupuj ą cego. § 4 pkt 1-3 umowy dotyczy odpowiedzialno ś ci stron umowy za utrzymanie w nale ż ytym stanie technicznym i prawid ł ow ą eksploatacj ą urz ą dze ń i instalacji. § 5 reguluje obowi ą zki odbiorcy w zakresie nale ż ytego utrzymania nieruchomo ś ci i umo ż liwienia PEC wykonywania prac zwi ą zanych z eksploatacj ą urz ą dze ń stanowi ą cych jego w ł asno ść . § 6 okre ś la zasady przeprowadzania przez strony kontroli. Ponadto w § 8 zawarte s ą prawa i obowi ą zki stron umowy. Do obowi ą zków odbiorcy ciep ł a nale ż y m.in. uzgadnianie z PEC ka ż dorazowych zmian w uk ł adzie, ilo ś ci i rodzaju urz ą dze ń odbiorczych Kupuj ą cego oraz terminów remontów i prób tych urz ą dze ń , maj ą cych wp ł yw na zmian ę okre ś lonych w tej umowie warunków dostarczania i odbioru oraz rozlicze ń za us ł ugi w zakresie zaopatrzenia w ciep ł o. § 12 pkt 5 rozporz ą dzenia przy łą czeniowego stanowi, ż e strony umowy sprzeda ż y ciep ł a musz ą uwzgl ę dni ć w niej „szczegó ł owe zasady ustalenia terminów”. Po pierwsze regulacje przedmiotowej kwestii musz ą by ć okre ś lone szczegó ł owo. Tym samym niewystarczaj ą cym jest wskazanie w ogólny sposób „zasad ustalania terminów”, tylko powinno to by ć uregulowane precyzyjnie. Po drugie przedmiotowy zapis nie wymaga, aby w umowie okre ś lone zosta ł y terminy przeprowadzania czynno ś ci o których mowa w w/w przepisie, tylko powinny zosta ć okre ś lone zasady na jakich terminy te b ę d ą ustalane. Po trzecie zapis powy ż szy dotyczy ustalania terminów przeprowadzania „prób i bada ń kontrolnych” oraz „konserwacji i remontów”. Zapis § 12 pkt 5 rozporz ą dzenia przy łą czeniowego stanowi gwarancj ę dla stron umowy (w tym konsumentów), ż e wszelkie terminy czynno ś ci zwi ą zanych z przeprowadzaniem prób i bada ń kontrolnych oraz konserwacji i remontów eksploatowanych przez strony urz ą dze ń i instalacji, b ę d ą ustalone przez strony umowy. Innymi s ł owy, ż adna ze stron umowy nie b ę dzie przeprowadza ł a w/w czynno ś ci, które mog ą wywo ł ywa ć jakiekolwiek skutki w zakresie prawid ł owo ś ci w dostarczaniu ciep ł a bez wiedzy drugiej strony. St ą d te ż prawodawca przewidzia ł , ż e „zasady ustalania terminów” okre ś lonych prac powinny zosta ć zawarte w umowie sprzeda ż y ciep ł a. Innymi s ł owy, w umowie powinny zosta ć okre ś lone pewne regu ł y, jak ustala ć terminy, natomiast samo ustalenie tych terminów b ę dzie nast ę powa ł o w trakcie realizacji umowy przez strony. W istocie w umowie sprzeda ż y ciep ł a PEC na ł o ż y ł wy łą cznie na odbiorców obowi ą zek uzgadniania ka ż dorazowych zmian w uk ł adzie, ilo ś ci i rodzaju urz ą dze ń odbiorczych Kupuj ą cego oraz terminów remontów i prób tych urz ą dze ń , maj ą cych wp ł yw na zmian ę okre ś lonych w tej umowie warunków dostarczania i odbioru oraz rozlicze ń za us ł ugi w zakresie zaopatrzenia w ciep ł o. Ponadto wskazano, ż e w obiektach nale żą cych do Sprzedawcy, kontrol ę przeprowadza si ę po uzgodnieniu w obecno ś ci przedstawiciela Sprzedawcy. Tym samym, PEC w umowie ograniczy ł si ę do stwierdzenia, ż e w/w czynno ś ci dokonywane przez odbiorc ę ciep ł a b ę d ą dokonywane po uzgodnieniu z dostawc ą ciep ł a, co nie jest równoznaczne z „szczegó ł owym ustalaniem zasad ustalenia terminów” o których mowa w § 12 pkt 5 rozporz ą dzenia. Ponadto nale ż y stwierdzi ć , ż e w umowie nie okre ś lono jednak w ż aden sposób zasad ustalenia terminów przeprowadzania prób i bada ń kontrolnych oraz konserwacji i remontów eksploatowanych przez PEC urz ą dze ń i instalacji. Równie ż argument PEC o posiadaniu „Instrukcji eksploatacji sieci ciep ł owniczych” i „Programów pracy sieci ciep ł owniczych”, które m.in. zawieraj ą regulacje dotycz ą ce zakresu, zasad i terminów okresowych przegl ą dów technicznych sieci ciep ł owniczych nie jest uzasadniony poniewa ż dokumenty te nie stanowi ą za łą czników do obowi ą zuj ą cej umowy, a tym samym konsument nie zna ich tre ś ci. 7 Przepisy rozporz ą dzenia przy łą czeniowego wprost stanowi ą jakie elementy powinna zawiera ć umowa sprzeda ż y ciep ł a i maj ą one charakter bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą cy. Prawodawca przes ą dzi ł , ż e konsument pewne informacje (okre ś lone w § 12 rozporz ą dzenia przy łą czeniowego) winien otrzyma ć bezpo ś rednio w dokumencie umownym, tak aby ich poszukiwanie by ł o ograniczone do niezb ę dnego minimum. Przyj ę cie rozwi ą zania przeciwnego tj. takiego w którym wymagane w umowie informacje nie by ł yby w niej umieszczone, przekre ś li ł oby sens umieszczania w § 12 rozporz ą dzenia przy łą czeniowego obowi ą zków ci ążą cych na przedsi ę biorstwach ciep ł owniczych odno ś nie tre ś ci zawieranych umów. St ą d nale ż y przyj ąć , ż e w/w przepis § 12 rozporz ą dzenia przy łą czeniowego okre ś la minimaln ą tre ść dokumentu umownego i ogranicza mo ż liwo ść odmiennego formu ł owania umów przez przedsi ę biorstwa ciep ł ownicze. W zwi ą zku z tym, ż e w umowie sprzeda ż y ciep ł a nie okre ś lono szczegó ł owych zasad ustalania terminów przeprowadzania czynno ś ci okre ś lonych w § 12 pkt 5 rozporz ą dzenia przy łą czeniowego, dzia ł anie PEC nale ż y uzna ć za bezprawne. b) § 12 pkt 8 rozporz ą dzenia przy łą czeniowego stanowi, ż e umowa sprzeda ż y ciep ł a powinna zawiera ć regulacje w zakresie odpowiedzialno ś ci stron za niedotrzymanie warunków umowy, a w szczególno ś ci za: - przekroczenie zamówionej mocy cieplnej lub obliczeniowego nat ęż enia przep ł ywu no ś nika ciep ł a, dopuszczalnych odchyle ń od parametrów no ś nika ciep ł a oraz dopuszczalnych przerw i ogranicze ń w dostarczaniu ciep ł a, - niedotrzymanie standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców, - nielegalny pobór ciep ł a, - zwrot zanieczyszczonego no ś nika ciep ł a lub jego kradzie ż . W odpowiedzi na wszcz ę cie post ę powania PEC stwierdzi ł o, ż e niezb ę dne zapisy w w/w zakresie znajduj ą si ę w rozdzia ł ach 3 i 6 umowy. Ponadto regulacje te zawarte s ą w obowi ą zuj ą cej taryfie, która z kolei odsy ł a do obowi ą zuj ą cych przepisów prawa. Zdaniem Organu Antymonopolowego cz ęś ciowe regulacje w zakresie odpowiedzialno ś ci stron za niedotrzymanie warunków umowy PEC zawar ł w rozdziale 5 Niedotrzymanie warunków umowy. Zakres odpowiedzialno ś ci stron jest regulowany w ten sposób, ż e nast ę puje odes ł anie do obowi ą zuj ą cej Taryfy PEC i odpowiedzialno ść ta nast ę puje zgodnie z zasadami okre ś lonymi w rozporz ą dzeniu Ministra Gospodarki z dnia 12 pa ź dziernika 2000r. w sprawie szczegó ł owych zasad kszta ł towania i kalkulacji taryf oraz zasad rozlicze ń w obrocie ciep ł em (Dz.U. Nr 96, poz. 1053 – zwane dalej rozporz ą dzeniem taryfowym). Z powy ż szego wynika, ż e PEC nie uregulowa ł w umowie kwestii odpowiedzialno ś ci stron za niedotrzymanie jej warunków, tylko w tym zakresie zawar ł odes ł anie do przepisów obowi ą zuj ą cej Taryfy i rozporz ą dzenia wykonawczego do ustawy Prawo energetyczne. Takie rozwi ą zanie nale ż y uzna ć za niewystarczaj ą ce i godz ą ce w interes konsumentów. Jak wskazano to we wcze ś niejszej cz ęś ci niniejszej decyzji przepisy rozporz ą dzenia przy łą czeniowego wprost stanowi ą jakie elementy powinna zawiera ć umowa sprzeda ż y ciep ł a i przepisy te maj ą charakter bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą cy. Konsument w oparciu o tre ść umowy powinien mie ć mo ż liwo ść uzyskania informacji o wszystkich istotnych elementach stosunku zobowi ą zaniowego. Odsy ł anie konsumentów do przepisów obowi ą zuj ą cej Taryfy i rozporz ą dzenia wykonawczego w wielu wypadkach mo ż e mie ć dla nich charakter uci ąż liwy i wywo ł ywa ć negatywne skutki. W przedmiotowej sprawie brak informacji o tym jak ą konsument poniesie odpowiedzialno ść za przekroczenie zamówionej mocy cieplnej lub obliczeniowego nat ęż enia przep ł ywu no ś nika ciep ł a, dopuszczalnych odchyle ń od parametrów no ś nika ciep ł a, nielegalny pobór ciep ł a, zwrot zanieczyszczonego no ś nika ciep ł a lub jego kradzie ż powoduje, ż e nie wie on jakie sankcje gro żą mu na wypadek naruszenia postanowie ń umowy. Zawarcie w/w informacji w umowie w wielu wypadkach skutkuje tym, ż e konsument posiadaj ą c wiedz ę o gro żą cej mu odpowiedzialno ś ci powstrzymuje si ę od dzia ł a ń , które skutkowa ł yby niedotrzymaniem warunków umowy. Z drugiej strony, 8 precyzyjne uregulowanie w umowie odpowiedzialno ś ci PEC za przekroczenie obliczeniowego nat ęż enia przep ł ywu no ś nika ciep ł a, dopuszczalnych odchyle ń od parametrów no ś nika ciep ł a oraz dopuszczalnych przerw i ogranicze ń w dostarczaniu ciep ł a, a tak ż e za niedotrzymanie standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców umo ż liwia konsumentom w ł a ś ciwe dochodzenie ich roszcze ń z tytu ł u naruszenia przez dostawc ę ciep ł a postanowie ń umowy. Przedmiotowe informacje umo ż liwiaj ą wi ę c konsumentom w ł a ś ciwe formu ł owanie roszcze ń w stosunku do PEC. St ą d te ż odes ł anie w umowie w przedmiotowym zakresie do Taryfy i obowi ą zuj ą cych rozporz ą dze ń wykonawczych stanowi naruszenie prawa, poniewa ż umowa sprzeda ż y ciep ł a wprost powinna regulowa ć odpowiedzialno ść stron za niedotrzymanie jej warunków. c) § 12 pkt 9 rozporz ą dzenia przy łą czeniowego wymaga, aby w umowie sprzeda ż y ciep ł a okre ś lone zosta ł y standardy jako ś ciowe obs ł ugi odbiorców. W umowie sprzeda ż y ciep ł a zawieranej przez PEC z konsumentami zawarto zapis zgodnie którym „ Sprzedawca zobowi ą zuje si ę do przestrzegania standardów jako ś ciowych obs ł ugi Kupuj ą cego, okre ś lonych w obowi ą zuj ą cej taryfie dla ciep ł a”. (karty nr 12 i 18). Z kolei obowi ą zuj ą ca Taryfa stanowi, ż e ustalone w niej ceny i stawki op ł at s ą stosowane przy zachowaniu standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców, które okre ś lone zosta ł y w rozdziale 6 rozporz ą dzenia przy łą czeniowego (karta nr 40). § 26 – 31 rozdzia ł u 6 rozporz ą dzenia przy łą czeniowego okre ś laj ą standardy jako ś ciowe obs ł ugi odbiorców. Przepisy powy ż sze w precyzyjny sposób wskazuj ą na jakich zasadach powinna nast ę powa ć dostawa ciep ł a do odbiorców oraz jakie z tego tytu ł u spoczywaj ą obowi ą zki na przedsi ę biorstwie ciep ł owniczym. W tym miejscu nale ż y odwo ł a ć si ę do ustale ń poczynionych we wcze ś niejszej cz ęś ci niniejszej decyzji i stwierdzi ć , ż e odes ł anie w umowie do Taryfy, która z kolei zawiera odes ł anie do przepisów wykonawczych do ustawy Prawo energetyczne w zakresie standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców jest niewystarczaj ą ce. Dokument umowny powinien zawiera ć wszystkie informacje okre ś lone w § 12 rozporz ą dzenia przy łą czeniowego i odes ł anie do obowi ą zuj ą cych przepisów prawa nale ż y uzna ć za niewystarczaj ą ce. Brak informacji w umowie o standardach jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców godzi w interesy konsumentów, poniewa ż w oparciu o tre ść umowy nie s ą oni w stanie ustali ć , na jakich warunkach przedsi ę biorstwo ciep ł ownicze jest zobowi ą zane dostarcza ć ciep ł o do odbiorców i jakie z tego tytu ł u ci ążą na nim obowi ą zki. Tym samym, konsumenci nie wiedz ą jakie zachowania PEC zgodnie z obowi ą zuj ą c ą umow ą b ę d ą mog ł y by ć ocenione jako nie spe ł niaj ą ce obowi ą zuj ą cych standardów i tym samym w których sytuacjach konsumenci b ę d ą mogli wyst ę powa ć z roszczeniami w stosunku do dostawcy ciep ł a. W zwi ą zku z faktem, ż e przepisy rozporz ą dzenia przy łą czeniowego wprost stanowi ą jakie elementy powinna zawiera ć umowa sprzeda ż y ciep ł a, odes ł anie w umowie w przedmiotowym zakresie do przepisów rozporz ą dzenia wykonawczego stanowi naruszenie prawa. d) W umowie sprzeda ż y ciep ł a zawieranej przez PEC z konsumentami nie zawarto regulacji dotycz ą cych bonifikat, upustów i op ł at z tytu ł u niedotrzymania przez strony warunków umowy, co mo ż e stanowi ć naruszenie § 12 pkt 10 lit. c rozporz ą dzenia przy łą czeniowego. W w/w umowie (rozdzia ł 5) w zakresie bonifikat, upustów i op ł at z tytu ł u niedotrzymania przez strony warunków umowy nast ę puje odes ł anie do obowi ą zuj ą cej Taryfy PEC i odpowiedzialno ść ta nast ę puje zgodnie z zasadami okre ś lonymi w rozporz ą dzeniu taryfowym (karty nr 13 verte i 19 verte). Przedmiotowe zapisy nale ż y uzna ć za niewystarczaj ą ce, poniewa ż jak szczegó ł owo wykazano w uzasadnieniu zawartym we wcze ś niejszej cz ęś ci niniejszej decyzji, ż e umowa sprzeda ż y 9 ciep ł a powinna zawiera ć wszystkie elementy okre ś lone przez rozporz ą dzenie przy łą czeniowe. Brak informacji o wysoko ś ci bonifikat, upustów i op ł at z tytu ł u niedotrzymania przez strony warunków umowy godzi w interesy konsumentów, b ę d ą cych s ł absz ą stron ą umowy. Po pierwsze w oparciu o tre ść umowy konsumenci nie posiadaj ą informacji w jakiej wysoko ś ci bonifikat, upustów i op ł at mog ą żą da ć w sytuacji, gdy przedsi ę biorstwo ciep ł ownicze nie wywi ą zuje si ę w sposób nale ż yty z realizacji postanowie ń umowy. Po drugie nie wiedz ą równie ż , jakie op ł aty b ę d ą zobowi ą zani ui ś ci ć w wypadku, gdy samemu nie przestrzegaj ą warunków umowy. Brak tych informacji mo ż e wi ę c w istotny sposób godzi ć w interesy ekonomiczne konsumentów, którzy zawarli umowy sprzeda ż y ciep ł a z PEC. W zwi ą zku z tym, ż e przepisy rozporz ą dzenia przy łą czeniowego precyzyjnie okre ś laj ą jakie elementy powinna zawiera ć umowa sprzeda ż y ciep ł a, odes ł anie w umowie w przedmiotowym zakresie do przepisów rozporz ą dzenia wykonawczego stanowi naruszenie prawa. Zawieranie przez PEC umów z konsumentami, które nie zawieraj ą wszystkich informacji, o których mowa w rozporz ą dzeniu przy łą czeniowym, jest niezgodne z nim i nale ż y uzna ć za bezprawne. Spe ł niona, wi ę c zosta ł a pierwsza przes ł anka konieczna do uznania zachowania PEC (opisanego w pkt a, b, c, d powy ż ej) za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Drug ą przes ł ank ą , której wykazanie jest niezb ę dne dla stwierdzenia, ż e przedsi ę biorca stosuje praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów jest ustalenie, i ż jego bezprawne dzia ł anie narusza zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa antymonopolowa reguluje zasady i tryb przeciwdzia ł ania praktykom naruszaj ą cym zbiorowe interesy konsumentów, co wynika z tre ś ci art. 1 ust. 2 tej ustawy. Zbiorowy interes konsumentów dotyczy nieokre ś lonego ogó ł u, a naruszenie tego interesu mo ż e mie ć miejsce, gdy skutkami dzia ł a ń sprzecznych z ustaw ą o ochronie konkurencji konsumentów dotkni ę ty jest szerszy kr ą g uczestników rynku, jak i wtedy, gdy dzia ł ania te wywo ł uj ą inne niekorzystne zjawiska. Ustawa antymonopolowa w odniesieniu do konsumentów chroni ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. Zdaniem Organu Antymonopolowego zakwestionowane w przedmiotowej decyzji dzia ł anie przedsi ę biorcy - polegaj ą ce na nie podawaniu w zawieranych umowach sprzeda ż y ciep ł a wszystkich informacji, które zgodnie z rozporz ą dzeniem przy łą czeniowym powinny zawiera ć - godzi w interes konsumentów. Niepodanie w umowie informacji o: - szczegó ł owych zasadach ustalenia terminów przeprowadzania prób i bada ń kontrolnych oraz konserwacji i remontów eksploatowanych przez strony urz ą dze ń i instalacji, - odpowiedzialno ś ci stron za niedotrzymanie warunków umowy, - standardach jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców, - bonifikatach, upustach i op ł atach z tytu ł u niedotrzymania przez strony warunków umowy, mo ż e doprowadzi ć do niekorzystania przez konsumentów z ich praw, ale równie ż do niewywi ą zywania si ę z obowi ą zków. Dodatkowo nie podanie w/w informacji mo ż e doprowadzi ć , do nieegzekwowania zachowa ń , które wymuszaj ą przepisy prawa energetycznego na profesjonali ś cie np. w zakresie odpowiedzialno ś ci za niedotrzymanie standardów jako ś ciowych. W niniejszej sprawie zosta ł naruszony interes konsumentów – zaopatrywanych w ciep ł o przez PEC, którzy zawarli umowy sprzeda ż y ciep ł a. Tak wi ę c, brak w umowach wszystkich informacji, o których mowa w rozporz ą dzeniu przy łą czeniowym, a tak ż e podanie cz ęś ci informacji w nieodpowiedni sposób narusza zbiorowy interes konsumentów i tym samym zasadne by ł o podj ę cie dzia ł a ń przewidzianych w ustawie antymonopolowej, maj ą cych na celu ochron ę konsumentów. W przedmiotowej sprawie zaistnia ł y łą cznie obie przes ł anki konieczne do uznania zachowania przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów – bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy i naruszenie zbiorowych interesów konsumentów. St ą d nale ż a ł o orzec jak w punkcie I sentencji decyzji. 10 II . PEC w rozdziale 6 § 2.1 zawieranych z konsumentami umowach sprzeda ż y ciep ł a Nr zawar ł zapis zgodnie z którym „W przypadku braku realizacji którejkolwiek z nale ż no ś ci za us ł ugi w zakresie zaopatrzenia w ciep ł o lub jej realizacji w niepe ł nej wysoko ś ci Sprzedawca wy ś le Kupuj ą cemu stosowne wezwanie, w którym okre ś li ostateczny termin zrealizowania zaleg ł o ś ci. Gdy do tego terminu Kupuj ą cy nie ureguluje wskazanych w wezwaniu nale ż no ś ci Sprzedawca po up ł ywie 7 dni wstrzyma dostaw ę ciep ł a.”. (karty nr 13 verte i 20). Art. 6 ust. 3 a ustawy Prawo energetyczne stanowi, ż e przedsi ę biorstwa energetyczne mog ą wstrzyma ć dostarczanie ciep ł a w przypadku, gdy odbiorca zwleka z zap ł at ą za pobrane ciep ł o albo ś wiadczone us ł ugi co najmniej miesi ą c po up ł ywie terminu p ł atno ś ci, pomimo uprzedniego powiadomienia na pi ś mie o zamiarze wypowiedzenia umowy i wyznaczenia dodatkowego, dwutygodniowego terminu do zap ł aty zaleg ł ych i bie żą cych nale ż no ś ci. Z powy ż szych zapisów wynika, ż e zapisy umowy umo ż liwiaj ą ce PEC wstrzymanie dostaw ciep ł a z powodu nieuregulowania nale ż no ś ci s ą znacznie bardziej rygorystyczne w stosunku do odbiorców, ni ż bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą ce przepisy ustawy Prawo energetyczne w tym zakresie. PEC w przedmiotowych umowach zagwarantowa ł o sobie mo ż liwo ść przerwania dostawy ciep ł a do odbiorcy w sytuacji, gdy nie ui ś ci on nale ż no ś ci za ciep ł o w ca ł o ś ci lub w cz ęś ci. Jak wskazano to powy ż ej ustawodawca przewidzia ł mo ż liwo ść wstrzymania dostaw ciep ł a w sytuacji, gdy odbiorca zwleka z zap ł at ą , co najmniej miesi ą c po up ł ywie terminu p ł atno ś ci. St ą d te ż nale ż y stwierdzi ć , ż e PEC w umowach z konsumentami w znaczny sposób skróci ł o termin zw ł oki konsumenta z zap ł at ą po up ł ywie którego jest uprawnione do przerwania dostaw ciep ł a. W istocie, zgodnie z tre ś ci ą umowy, jakakolwiek zw ł oka konsumenta w zap ł acie uprawnia PEC do podj ę cia dzia ł a ń zmierzaj ą cych do wstrzymania dostaw ciep ł a, poniewa ż nie okre ś lono w umowie okresu po up ł ywie którego takie dzia ł ania mog ą zosta ć podj ę te. Przyk ł adowo mo ż na wskaza ć , ż e ju ż kilkudniowe opó ź nienie konsumenta z zap ł at ą nale ż no ś ci za dostarczone ciep ł o mo ż e spowodowa ć podj ę cie przez PEC dzia ł a ń zmierzaj ą cych do wstrzymania dostaw ciep ł a, co jak wskazano powy ż ej sprzeczne jest z wol ą ustawodawcy, który wyznaczy ł w tym zakresie okres co najmniej miesi ą ca. Ponadto ustawodawca przewidzia ł , ż e wstrzymanie dostaw ciep ł a do odbiorcy mo ż e nast ą pi ć dopiero po uprzednim powiadomieniu odbiorcy na pi ś mie o zamiarze wypowiedzenia umowy i up ł ywie wyznaczonego dodatkowego, dwutygodniowego terminu do zap ł aty zaleg ł ych i bie żą cych nale ż no ś ci. Natomiast PEC skróci ł termin dwutygodniowy i okre ś li ł go jako 7 dni. St ą d te ż dzia ł ania PEC w tym wzgl ę dzie nale ż y uzna ć za bezprawne, poniewa ż powy ż ej wskazane zapisy zawarte w umowach umo ż liwiaj ą PEC wstrzymanie dostaw ciep ł a w terminach wcze ś niejszych ni ż pozwalaj ą na to przepisy ustawy Prawo energetyczne. W niniejszej sprawie zosta ł naruszony interes konsumentów – zaopatrywanych w ciep ł o przez PEC, którzy zawarli umowy sprzeda ż y ciep ł a zawieraj ą ce w/w zapisy. St ą d te ż powy ż sze dzia ł anie narusza zbiorowy interes konsumentów i tym samym zasadne by ł o podj ę cie dzia ł a ń przewidzianych w ustawie antymonopolowej, maj ą cych na celu ochron ę konsumentów. Spe ł nione zosta ł y wi ę c obydwie przes ł anki, konieczne do uznania zachowania przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. W tym miejscu nale ż y równie ż wskaza ć , ż e PEC w ustosunkowaniu si ę do wszcz ę cia post ę powania stwierdzi ł o, ż e zmieni ł o wzorzec umowy sprzeda ż y ciep ł a zawieranej z konsumentami i wprowadzi ł o go do stosowania, który to wzorzec zawieraj zapisy zgodne art. 6 ust. 3 a ustawy Prawo energetyczne. W ś wietle powy ż szego nale ż y stwierdzi ć , ż e sama zmiana wzorca umownego w oparciu o który zawierane s ą umowy z konsumentami oraz zawieranie nowych umów w oparciu o te wzorce nie stanowi przes ł anki do stwierdzenia, ż e PEC zaprzesta ł o stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów w ca ł o ś ci. Z zaprzestaniem stosowania tych praktyk mamy do czynienia dopiero wówczas, gdy wszystkie dotychczas zawarte umowy z konsumentami zostan ą dostosowane do obowi ą zuj ą cych przepisów prawa, co w niniejszej sprawie oznacza, ż e b ę d ą one zawiera ć regulacje zgodne z . 6 ust. 3 a ustawy Prawo energetyczne. W zwi ą zku z tym, ż e Spó ł ka nie 11 udowodni ł a, ż e zaprzesta ł a stosowania przedmiotowej praktyki, Organ Antymonopolowy nie znalaz ł podstaw do wydania decyzji w zakresie pkt II sentencji niniejszej decyzji na podstawie art. 23 e ustawy antymonopolowej. St ą d orzeczono jak w pkt II sentencji niniejszej decyzji. III. W umowie sprzeda ż y ciep ł a Nr zawieranej z odbiorcami indywidualnymi PEC zawar ł o zapis zgodnie z tre ś ci ą którego „Spory mog ą ce wynikn ąć ze stosunku obj ę tego umow ą strony b ę d ą rozstrzyga ć polubownie, a w przypadku nie osi ą gni ę cia porozumienia, poddaj ą pod rozstrzygniecie w ł a ś ciwego rzeczowo S ą du Powszechnego w Katowicach.” , który zosta ł wpisany do rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. (karty nr 14 i 20). S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyrokiem z dnia 31 stycznia 2003r. (sygn. akt XVII Amc 31/02) w sprawie z powództwa Powiatowego Rzecznika Konsumentów w S ł upcy przeciwko S ł awomirowi Braszka prowadz ą cemu dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą Przedsi ę biorstwo Remontowo-Budowlane „REMO-BUD” w Gnie ź nie uzna ł za niedozwolone i zakaza ł stosowania postanowienia w brzmieniu: „Wszelkie spory wynik ł e na tle zawartej umowy podlegaj ą wy łą czno ś ci s ą du powszechnego dla siedziby firmy przyjmuj ą cej zamówienie”. Postanowienie to zosta ł o wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 30 czerwca 2003r. W/w S ą d wyrokiem z dnia 4.06.2003r. (sygn. akt XVII Amc 60/02) z powództwa Powiatowego Rzecznika Konsumentów w Bartoszycach przeciwko Europejskiemu Funduszowi Budowlanemu Sp. z o.o. z siedzib ą we Wroc ł awiu uzna ł za niedozwolone i zakaza ł stosowania postanowienia w brzmieniu: „Strony niniejszej umowy zobowi ą zuj ą si ę do do ł o ż enia wszelkich stara ń w celu polubownego rozstrzygni ę cia ewentualnych sporów. S ą dem w ł a ś ciwym do rozstrzygania b ę dzie s ą d miejsca siedziby EFB”. Postanowienie to zosta ł o wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 14.08.2003r. Ponadto w/w S ą d wyrokiem z dnia 27 czerwca 2003r. (sygn. akt XVII Amc 50/01) z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Mi ę dzynarodowej Korporacji Gospodarczej „InCo” Sp. z o.o. z siedzib ą w Tychach, uzna ł za niedozwolone i zakaza ł stosowania postanowienia w brzmieniu: „(...) Sprawy wymagaj ą ce rozstrzygni ę cia s ą dowego b ę d ą prowadzone przed S ą dem Rejonowym w Tychach lub przed S ą dem Okr ę gowym w Katowicach.”. Postanowienie to zosta ł o wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 14.08.2003r. Okre ś lenia stosowane przez PEC i okre ś lenia zamieszczone w jawnym rejestrze s ą okre ś leniami podobnymi, albowiem wskazuj ą konsumentowi jaki s ą d jest wy łą cznie w ł a ś ciwy do rozstrzygania sporów. W przedmiotowej sprawie stosowany w umowach zawieranych z konsumentami zapis mo ż e wy łą cza ć rozpoznanie sprawy przez s ą d w ł a ś ciwy miejscowo w przypadku, gdy miejsce zamieszkania lub siedziby konsumenta b ę dzie inne ni ż miejsce siedziby przedsi ę biorcy. Z tego wzgl ę du konsument mo ż e by ć zmuszony do prowadzenia procesu w miejscu siedziby przedsi ę biorcy. Umieszczenie w/w zapisów w jawnym rejestrze skutkuje tym, ż e z dat ą dokonania wpisu zabronione jest stosowanie niedozwolonych postanowie ń wzorców umów. Art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocno ś ci rozszerzonej nast ę puje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencj ą umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze, jest to, ż e pos ł u ż enie si ę nim b ę dzie mia ł o skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza, ż e od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. S ą d dokonuj ą c oceny 12 postanowienia umownego ocenia okre ś lony zapis i w momencie jego wpisania do rejestru klauzula przestaje by ć postanowieniem konkretnego wzorca umownego, a staje si ę samodzielnie funkcjonuj ą c ą zasad ą , która zosta ł a zakwestionowana. Ze wzgl ę du na rozszerzon ą skuteczno ść klauzul (art. 479 43 k.p.c.), spe ł niaj ą one funkcj ę podobn ą do przepisów prawa. W przedmiotowej sprawie porównywane postanowienia nie brzmi ą literalnie tak samo, jednak w taki sam sposób ograniczaj ą mo ż liwo ść wyboru s ą du w ł a ś ciwego do rozstrzygania sporów. Takie narzucenie s ą du jest sprzeczne z regulacjami k.p.c. Tak wi ę c, dokonuj ą c oceny tre ś ci postanowie ń umownych wykorzystywanych przez przedsi ę biorców we wzorcach umownych nale ż y wykorzystywa ć regu ł y interpretacji wykszta ł cone w nauce prawa i praktyce orzeczniczej (wyk ł adnia j ę zykowa, systemowa, funkcjonalna i inna). St ą d te ż , niedozwolone b ę d ą takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w „hipotezie” klauzuli wpisanej do rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . Nie jest zatem konieczna dok ł adna, literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej. Pomimo faktu, i ż porównywane postanowienia nie brzmi ą literalnie tak samo, to w taki sam sposób ograniczaj ą mo ż liwo ść wyboru s ą du, który b ę dzie w ł a ś ciwy do rozstrzygania sporów pomi ę dzy stronami umowy. Bior ą c pod uwag ę powy ż sz ą wyk ł adni ę , mo ż na przyj ąć , i ż zacytowane postanowienia w swej tre ś ci s ą to ż same i wyczerpuj ą tre ść niedozwolonego postanowienia umownego zdefiniowanego w art. 385 3 pkt 23 k.c., za które uwa ż a si ę postanowienie narzucaj ą ce rozpoznanie sprawy przez s ą d, który wedle ustawy nie jest miejscowo w ł a ś ciwy. Zapisy te wy łą czaj ą rozpoznanie sprawy przez s ą d w ł a ś ciwy wed ł ug w ł a ś ciwo ś ci przemiennej, w ś wietle art.27, 33, 34, 35 i 36 k.p.c. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w rozdziale III stanowi o zakazie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Zgodnie z art. 23 a przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Maj ą c na wzgl ę dzie zapis art. 23 a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w niniejszej sprawie wykazano, ż e umowy stosowane przez PEC zawieraj ą postanowienia wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. St ą d te ż , dzia ł ania PEC w tym zakresie nale ż y oceni ć jako bezprawne dzia ł anie godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. Jak wskazano to w uzasadnieniu do pkt II sentencji niniejszej decyzji, zmiana wzorców umownych w oparciu o które zawierane s ą umowy z konsumentami oraz zawieranie nowych umów w oparciu o te wzorce nie stanowi przes ł anki do stwierdzenia, ż e PEC zaprzesta ł o stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Z zaprzestaniem stosowania tych praktyk mamy do czynienia dopiero wówczas, gdy wszystkie dotychczas zawarte umowy z konsumentami zostan ą dostosowane do obowi ą zuj ą cych przepisów prawa, co w niniejszej sprawie oznacza, ż e nie b ę d ą zawiera ł y postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. W zwi ą zku z tym, ż e Spó ł ka nie udowodni ł a, ż e zaprzesta ł a stosowania przedmiotowej praktyki, Organ Antymonopolowy nie znalaz ł podstaw do wydania decyzji w zakresie pkt III sentencji niniejszej decyzji na podstawie art. 23 e ustawy antymonopolowej. St ą d nale ż a ł o orzec jak w pkt III sentencji niniejszej decyzji. IV. Zgodnie z art. 23c ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w decyzji, Prezes Urz ę du mo ż e okre ś li ć ś rodki usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. W celu zapewnienia wykonania nakazu okre ś lonego w pkt I, II, III sentencji niniejszej decyzji, ś rodki usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów okre ś lono, jako polegaj ą ce na: 13 - umieszczeniu w tre ś ci nowo zawieranych, jak i dotychczas zawartych umów sprzeda ż y ciep ł a zawieranych z konsumentami, informacji, o których mowa w § 12 pkt 5, 8, 9 i 10 lit. c rozporz ą dzenia przy łą czeniowego, - umieszczeniu w tre ś ci nowo zawieranych, jak i dotychczas zawartych umów sprzeda ż y ciep ł a zawieranych z konsumentami informacji zgodnych z zapisem art. 6 ust. 3 a ustawy z dnia 10 kwietnia 1997r. Prawo energetyczne, - zaniechaniu stosowania w tre ś ci nowo zawieranych, jak i dotychczas zawartych umów sprzeda ż y ciep ł a zawieranych z konsumentami niedozwolonego postanowienia umownego zacytowanego w pkt III sentencji niniejszej decyzji. Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w pkt IV sentencji. V. Na podstawie art. 72 ustawy antymonopolowej, je ż eli post ę powanie zosta ł o wszcz ę te z urz ę du i w jego wyniku Prezes Urz ę du stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy, przedsi ę biorca lub zwi ą zek przedsi ę biorców, który dopu ś ci ł si ę tego naruszenia, zobowi ą zany jest ponie ść koszty post ę powania. Zgodnie z art. 75 ustawy antymonopolowej, Organ Antymonopolowy rozstrzyga o kosztach, w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie. Post ę powanie przeciwko PEC w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, zosta ł o wszcz ę te z urz ę du. Na podstawie ustale ń dokonanych w trakcie post ę powania Organ Antymonopolowy w punktach I, II, III decyzji stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy antymonopolowej. Kosztami niniejszego post ę powania dla Organu Antymonopolowego, s ą wydatki w wysoko ś ci 40 PLN zwi ą zane z korespondencj ą pomi ę dzy Organem Antymonopolowym a przedsi ę biorc ą . W zwi ą zku z powy ż szym postanowiono obci ąż y ć PEC kosztami post ę powania w wysoko ś ci 40 PLN (s ł ownie z ł otych: czterdzie ś ci). St ą d orzeka si ę jak w punkcie V sentencji decyzji. Koszty niniejszego post ę powania przedsi ę biorca obowi ą zany jest wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Na postanowienie o kosztach zawarte w punkcie V niniejszej decyzji, na podstawie art. 78 ust. 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 1 pkt 2 k.p.c. przys ł uguje za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia dor ę czenia. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. Dyrektor Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Alicja Kral