RBG-17/2004

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W BYDGOSZCZY ul. Jagiello ń ska 34 85-097 Bydgoszcz tel. (052) 345-56-44, Fax (052) 345-56-17, E-mail: bydgoszcz@uokik.gov.pl Bydgoszcz, dnia 21 czerwca 2004 roku RBG-61-05/04/MW Decyzja nr RBG 17/2004 Stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. nr 2003 nr 86 poz. 804, Dz.U. z 2004 roku nr 93 poz. 891) oraz § 3 ust, 2 i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 18 poz. 172), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie naruszania zbiorowych interesów konsumentów wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Express Media Sp. z o.o. z siedzib ą w Bydgoszczy, – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: na podstawie art. 23a ust. 1 i 2, art. 23c ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. nr 2003 nr 86 poz. 804, Dz.U. z 2004 roku nr 93 poz. 891), art. 36 i art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 roku Prawo prasowe (Dz.U. z 1984 roku nr 5 poz. 24 z pó ź n. zm.) uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów narzucanie konsumentom zlecaj ą cym w Gazecie Pomorza i Kujaw „NOWO Ś CI” oraz Expressie Bydgoskim publikacj ę og ł osze ń , wykupienia nie b ę d ą cego sk ł adnikiem zlecenia dodatkowego s ł owa „ tel. ” lub „ telefon ”. i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania na podstawie art. 23c ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. nr 2003 nr 86 poz. 804, Dz.U. z 2004 roku nr 93 poz. 891 ) , w celu zapewnienia wykonania nakazu zaniechania praktyki, o której mowa w sentencji niniejszej decyzji zobowi ą zuje si ę Express Media Sp. z o.o. z siedzib ą w Bydgoszczy do jednokrotnego opublikowania: w Gazecie Pomorza i Kujaw „NOWO Ś CI” og ł oszenia nast ę puj ą cej tre ś ci: „Wykonuj ą c nakaz Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, informuje si ę , i ż od dnia dzisiejszego zniesiony zostaje obowi ą zek zlecania publikacji s ł owa „tel.” lub „telefon”. w og ł oszeniach ukazuj ą cych si ę w Gazecie Pomorza i Kujaw „NOWO Ś CI”. W gazecie „Express Bydgoski” og ł oszenia nast ę puj ą cej tre ś ci: „Wykonuj ą c nakaz Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, informuje si ę , i ż od dnia dzisiejszego zniesiony zostaje obowi ą zek zlecania publikacji s ł owa „tel.” lub „telefon”. w og ł oszeniach ukazuj ą cych si ę w gazecie Express Bydgoski”. Og ł oszenia powinny by ć opublikowane najpó ź niej w terminie 7 dni od uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji, w pierwszym, najwy ż szym module, przeznaczonym na publikacj ę og ł osze ń drobnych na stronach gazet, czcionk ą wielko ś ci co najmniej „10”. Uzasadnienie: Pismem z dnia 29 marca 2004 roku, do Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów wp ł yn ęł a skarga Pana Bogdana Godlewskiego „ przeciwko Dziennikowi Toru ń skiemu „Nowo ś ci” w zwi ą zku z praktykami monopolistycznymi ”, polegaj ą cymi na wymuszaniu od konsumentów wykupienia dodatkowego, ale nie zleconego przez zleceniodawc ę s ł owa „ tel. ” lub „ telefon ”. Zdaniem skar żą cego, nie wra ż enie przez konsumenta – zleceniodawc ę dobrowolnie zgody na wykupienie s ł owa „ tel ” lub „ telefon ” powoduje odmow ę przyj ę cia zlecenia na zamieszczenie og ł oszenia lub reklamy przez Gazet ę „Nowo ś ci”. Prezes Urz ę du wszcz ął post ę powanie wyja ś niaj ą ce w sprawie wst ę pnego ustalenia, czy w niniejszej sprawie nast ą pi ł o naruszenie cytowanej wy ż ej ustawy. Odpowiadaj ą c na postanowienie Prezesa Urz ę du strona niniejszego post ę powania wyja ś ni ł a, i ż wprowadzenie zasady umieszczania przed numerem telefonu s ł owa „ tel ” lub „ telefon ” wymuszone zosta ł o skargami czytelników na nieczytelno ść numerów telefonów w og ł oszeniach, a tak ż e skargami osób, do których z powodu z ł ego odczytywania dzwoniono po ukazaniu si ę og ł oszenia. Przyczyny nieczytelno ś ci by ł y – zdaniem Express Media Sp. z o.o. – „ nast ę puj ą ce: 1. w zwi ą zku z faktem, ż e og ł oszenia w rubrykach ukazuj ą si ę w kolejno ś ci alfabetycznej – znaki, cyfry, litery – cz ęść og ł oszeniodawców , chc ą c by ich og ł oszenie ukaza ł o si ę na wy ż szej pozycji, rozpoczyna ł o og ł oszenia od numerów telefonów, poprzedzaj ą c je dodatkowymi cyframi i znakami interpunkcyjnymi, przesuwaj ą c tym samym og ł oszenie na wy ż sz ą pozycj ę . Tworzy ł o to łą cznie splot cyfr i znaków, które dla cz ęś ci czytelników by ł y nieczytelne i cz ę sto powodowa ł y pomy ł ki przy próbie dodzwonienia si ę pod wskazany numer; 2. w wielu og ł oszeniach numer telefonu nast ę puje bezpo ś rednio po cyfrach np. numer domu i mieszkania, ceny rzeczy oferowanych do sprzeda ż y, pojemno ść silników itd. W takich przypadkach równie ż nast ę powa ł o zlewanie si ę wszystkich cyfr powoduj ą c nieczytelno ść skutkuj ą c ą pomy ł kami. Poniewa ż ilo ść skarg na nieczytelno ść og ł osze ń nasila ł a si ę , konieczno ś ci ą sta ł o si ę rozdzielenie numerów telefonów od innych cyfr. ” Express Media Sp. z o.o. wyja ś ni ł a, i ż 2 wprowadzi ł a obowi ą zek wykupienia s ł owa „ tel ” lub „ telefon ” dla wszystkich og ł oszeniodawców. Prezes Urz ę du postanowi ł , w dniu 26 kwietnia 2004 roku, o wszcz ę ciu z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów przez EXPRESS MEDIA Sp. z o.o. z siedzib ą w Bydgoszczy, wydawc ę Gazety Pomorza i Kujaw „NOWO Ś CI” oraz Expressu Bydgoskiego poprzez narzucanie konsumentom zlecaj ą cym publikacj ę og ł osze ń , wykupienia nie b ę d ą cego sk ł adnikiem zlecenia dodatkowego s ł owa „ tel. ” lub „ telefon ”. W toku sformalizowanego post ę powania o naruszanie zbiorowych interesów konsumentów Spó ł ka Express Media powtórzy ł a argumentacj ę , podnoszon ą w post ę powaniu wyja ś niaj ą cym. W oparciu o ustalony stan faktyczny, Prezes Urz ę du zwa ż y ł co nast ę puje: Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy, przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów – zgodnie z ust. 2 cyt. wy ż ej artyku ł u - uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479[45] Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. W post ę powaniach tych nie ma obowi ą zku wykazywania dominuj ą cej pozycji na rynku przedsi ę biorcy, któremu stawia si ę zarzut naruszania zbiorowych interesów konsumentów. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów wymaga zatem spe ł nienia dwóch przes ł anek: a. naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. b. bezprawno ś ci dzia ł ania Zbiorowy interes konsumentów Art. 22 1 KC zawiera legaln ą definicj ę konsumenta, zgodnie z któr ą „ za konsumenta uwa ż a si ę osob ę fizyczn ą dokonuj ą c ą czynno ś ci prawnej niezwi ą zanej bezpo ś rednio z jej dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą lub zawodow ą . ” Punkt 2 preambu ł y Dyrektywy 98/27/EC Parlamentu Europejskiego oraz Rady Unii Europejskiej z dnia 19 maja 1998 roku w sprawie nakazów wydawanych w celu ochrony interesów konsumentów: „ Zbiorowe interesy oznaczaj ą interesy, które nie stanowi ą skumulowanych interesów poszczególnych osób poszkodowanych z racji naruszenia ”. Ze zbiorowym interesem konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorców dotyczy, lub mo ż e dotyczy ć nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da si ę zindywidualizowa ć – Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów, cho ć by liczba pokrzywdzonych konsumentów by ł a bardzo du ż a. Strona niniejszego post ę powania przyzna ł a w pi ś mie z dnia 4 maja 2004 roku, ż e obowi ą zek wykupienia dodatkowego s ł owa „ tel ” lub „ telefon ” obowi ą zuje wszystkich 3 og ł oszeniodawców (wi ę c równie ż konsumentów). Ka ż dy konsument zamierzaj ą cy publikowa ć og ł oszenie w „Nowo ś ciach” lub „Expressie Bydgoskim” jest traktowany w sposób identyczny, tj. musi wykupi ć publikacj ę dodatkowego s ł owa. W tym przejawia si ę naruszenie zbiorowego interesu konsumentów. Bezprawno ść dzia ł ania Art. 23a ust. 2 zawiera jedynie przyk ł adowy katalog bezprawnych dzia ł a ń („w szczególno ś ci”). Wyk ł adnia celowo ś ciowa tego ż artyku ł u pozwala na stwierdzenie, i ż ustawodawcy chodzi ł o o uznanie za praktyki dzia ł a ń , sprzecznych z innymi ustawami. W uzasadnieniu do projektu ustawy z dn. 5 lipca 2002 roku czytamy, i ż „same przepisy art. 23a- 23d nie reguluj ą konstrukcji bezprawno ś ci dzia ł a ń przedsi ę biorcy. Zachowanie maj ą ce posta ć praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów mo ż e przejawia ć si ę zarówno jako dzia ł anie lub zaniechanie. Dla uznania takiego zachowania za wymienion ą wy ż ej praktyk ę , konieczne jest, aby mia ł o ono charakter bezprawny (vide: wyrok S ą du Antymonopolowego z dnia 15 maja 1996 roku sygn. akt XVII Ama 21/96) . Praktyki te mog ą okaza ć si ę bezprawne w razie ustalenia, ż e dosz ł o do naruszenia przepisów innych ustaw ale tak ż e zasad wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrych obyczajów”. W niniejszej sprawie bezprawno ść dzia ł ania strony niniejszego post ę powania przejawia si ę w naruszeniu ustawy z dnia 26 stycznia 1984 roku Prawo prasowe (Dz.U. z 1984 roku nr 5 poz. 24 z pó ź n. zm.) Wydawca nie odpowiada za tre ść og ł osze ń publikowanych w gazecie i tym samym, o ile wyra ż a zgod ę na ich publikacj ę (art. 36 i art. 42 ust. 2 prawa prasowego) , nie ma prawa ingerowania w ich tre ść bez zgody zleceniodawcy. Wydawca (czy te ż redakcja) nie s ą równie ż podmiotami w ł a ś ciwymi do rozpatrywania reklamacji z tytu ł u zawinionej przez zleceniodawc ę og ł osze ń , niezrozumia ł ej tre ś ci publikacji (o ile og ł oszenie opublikowane zosta ł o zgodnie z wol ą zleceniodawcy). W ś wietle powy ż szego nie znajduje uzasadnienia ingerowanie Spó ł ki Express Media w tre ść zlecanych og ł osze ń , poprzez narzucanie konsumentom umieszczania w og ł oszeniach okre ś lonych s ł ów – w tym przypadku „ tel ” lub „ telefon ”. Prezes Urz ę du nie podziela równie ż argumentacji strony niniejszego post ę powania, zgodnie z któr ą powodem wprowadzenia obowi ą zku publikacji s ł ów „ tel ” lub „ telefon ” by ł a du ż a ilo ść skarg od czytelników og ł osze ń , którzy twierdzili, i ż s ą one nieczytelne i osób, do których – w wyniku pomy ł kowego odczytania tre ś ci zawartych w og ł oszeniu, dzwonili potencjalni kontrahenci osób zlecaj ą cych og ł oszenia w dziennikach „Nowo ś ci” lub „Express Bydgoski”. Nale ż y domniema ć , ż e og ł oszeniodawcy zachowuj ą si ę racjonalnie – redaguj ą swoje og ł oszenia, anonse w taki sposób, aby nie wprowadza ć w b łą d swych potencjalnych kontrahentów. Zmuszanie og ł oszeniodawców do wykupywania dodatkowego s ł owa, nara ż a ich na dodatkowy, nieuzasadniony koszt, natomiast strona niniejszego post ę powania osi ą ga nieuzasadnion ą korzy ść . Jak wskazano wy ż ej, za tre ść og ł osze ń , odpowiedzialno ść ponosi zleceniodawca. Niezrozumia ł a tre ść og ł oszenia, publikowanego w gazecie rodzi niebezpiecze ń stwo, i ż taki zleceniodawca nie osi ą gnie zamierzonego celu, tj. nie nawi ąż e kontaktu z potencjalnymi kontrahentami – jest to jedyna, nale ż y podkre ś li ć uci ąż liwa sankcja, jaka mo ż e dotkn ąć zleceniodawc ę og ł oszenia. Prezes Urz ę du orzekaj ą c o obowi ą zku publikacji og ł oszenia, o którym mowa w sentencji decyzji w Gazecie Pomorza i Kujaw „NOWO Ś CI” oraz Expressie Bydgoskim, mia ł na wzgl ę dzie konieczno ść wskazania ś rodka usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Ś rodkiem tym jest niew ą tpliwie poinformowanie konsumentów, o tym, ż e bezprawna praktyka wydawcy zostaje zako ń czona. Publikacja og ł oszenia w dwóch, du ż ych, lokalnych dziennikach, które s ą wydawane przez stron ę 4 niniejszego post ę powania daje gwarancj ę , ż e dotrze ona do zainteresowanych konsumentów, potencjalnych og ł oszeniodawców. Maj ą c na uwadze powy ż sze, nale ż a ł o orzec jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem bydgoskiej delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów . Otrzymuje: Express Media Sp. z o.o. Ul. Warszawska 13 85-058 Bydgoszcz 5