RKT-36/2008

DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dnia 29. 08. 2008r. RKT – 61 – 37/07/AD DECYZJA Nr RKT - 36 /2008 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939), - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów przeciwko Systemom Informatycznym „Netis” Sp. z o.o., ul. Mazowiecka 2, 44 – 335 Jastrz ę bie Zdrój: I. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje si ę za naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów praktyki polegaj ą ce na: 1. naruszaniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, do czego dosz ł o w wyniku niezawierania w umowach z konsumentami o ś wiadczenie us ł ug z zakresu dost ę pu do internetu informacji na temat trybu post ę powania reklamacyjnego, wbrew obowi ą zkowi wynikaj ą cemu z art. 56 ust. 3 pkt 7 ustawy z dnia 16 lipca 2004r. Prawo telekomunikacyjne (Dz. U. Nr 171, poz. 1800 ze zm.), co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 2. naruszaniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, do czego dosz ł o w wyniku niezawierania w umowach z konsumentami o ś wiadczenie us ł ug z zakresu dost ę pu do internetu informacji na temat mo ż liwo ś ci rozwi ą zania sporu w drodze mediacji lub poddania go pod rozstrzygni ę cie s ą du polubownego, wbrew obowi ą zkowi wynikaj ą cemu z art. 56 ust. 3 pkt 8 ustawy z dnia 16 lipca 2004r. Prawo telekomunikacyjne (Dz. U. Nr 171, poz. 1800 ze zm.), co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 3. stosowaniu w umowach o ś wiadczenie us ł ug z zakresu dost ę pu do internetu zawieranych z konsumentami postanowienia wzorca umowy, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. – Kodeks post ę powania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z pó źń . zm.), którego tre ść jest nast ę puj ą ca: „W przypadku rozwi ą zania umowy przez Abonenta przed up ł ywem terminu okre ś lonego w § 2 pkt 3, Abonent 1 zobowi ą zuje si ę do wp ł aty kary umownej w wysoko ś ci 500 z ł brutto” , co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 4. stosowaniu w umowach o ś wiadczenie us ł ug z zakresu dost ę pu do internetu zawieranych z konsumentami postanowienia wzorca umowy, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. – Kodeks post ę powania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z pó źń . zm.), którego tre ść jest nast ę puj ą ca: „W przypadku rozwi ą zania umowy przez Abonenta przed up ł ywem terminu okre ś lonego w § 2 pkt 3, Abonent zobowi ą zuje si ę do wp ł aty kary umownej w wysoko ś ci 300 z ł brutto”, co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 5. stosowaniu w umowach o ś wiadczenie us ł ug z zakresu dost ę pu do internetu zawieranych z konsumentami postanowienia wzorca umowy, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. – Kodeks post ę powania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z pó źń . zm.), którego tre ść jest nast ę puj ą ca: „ Abonent nie mo ż e zawiesi ć us ł ugi podczas trwania umowy przez okres 15 miesi ę cy lub jej rozwi ą za ć gdy ż wówczas zobowi ą zany jest wnie ść na rzecz Wykonawcy kar ę umown ą w wysoko ś ci 500 z ł brutto”, co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 6. stosowaniu w umowach o ś wiadczenie us ł ug z zakresu dost ę pu do internetu zawieranych z konsumentami postanowienia wzorca umowy, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. – Kodeks post ę powania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z pó źń . zm.), którego tre ść jest nast ę puj ą ca: „Wszelkie zmiany i uzupe ł nienia niniejszej umowy wymagaj ą formy pisemnej pod rygorem niewa ż no ś ci z wy łą czeniem cennika us ł ug, który mo ż e zosta ć zmieniony przez Wykonawc ę po wcze ś niejszym poinformowaniu Abonenta ”, co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 7. stosowaniu w umowach o ś wiadczenie us ł ug z zakresu dost ę pu do internetu zawieranych z konsumentami postanowienia wzorca umowy, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. – Kodeks post ę powania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z pó źń . zm.), którego tre ść jest nast ę puj ą ca: „ Wszelkie spory wynikaj ą ce z niniejszej umowy rozstrzygane b ę d ą przez S ą d w ł a ś ciwy dla siedziby Wykonawcy”, co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 8. stosowaniu w umowach o ś wiadczenie us ł ug z zakresu dost ę pu do internetu zawieranych z konsumentami postanowienia wzorca umowy, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. – Kodeks post ę powania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z pó źń . zm.), którego tre ść jest nast ę puj ą ca: „ Organem w ł a ś ciwym do rozstrzygania sporów, wynikaj ą cych z Umowy abonenckiej oraz niniejszego Regulaminu, jest s ą d w ł a ś ciwy dla siedziby Dostawcy ”, co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 9. stosowaniu w umowach o ś wiadczenie us ł ug z zakresu dost ę pu do internetu zawieranych z konsumentami postanowienia wzorca umowy, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. – Kodeks post ę powania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z pó źń . zm.), którego tre ść jest nast ę puj ą ca: „ Za czas, w którym Abonent nie ma 2 dost ę pu do sieci z powodu nie op ł acenia w terminie abonamentu, nie przys ł uguje zwrot b ą d ź zmniejszenie miesi ę cznej op ł aty abonamentowej ”, co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 10. stosowaniu w umowach o ś wiadczenie us ł ug z zakresu dost ę pu do internetu zawieranych z konsumentami postanowienia wzorca umowy, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. – Kodeks post ę powania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z pó źń . zm.), którego tre ść jest nast ę puj ą ca: „(...). W okresie wypowiedzenia Dostawca ma prawo, wed ł ug w ł asnego uznania, pozbawi ć Abonenta dost ę pu do niektórych ś wiadczonych na Jego rzecz us ł ug ”, co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje si ę zaniechanie ich stosowania. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nak ł ada si ę na Systemy Informatyczne „Netis” Sp. z o.o., ul. Mazowiecka 2, 44 – 335 Jastrz ę bie Zdrój, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 4000 z ł (s ł ownie: czterech tysi ę cy z ł otych), p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa, z tytu ł u naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punktach I 1 - 10 sentencji niniejszej decyzji. III. Na podstawie art. 77 ust. 1 w zwi ą zku z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów obci ąż a si ę Systemy Informatyczne „Netis” Sp. z o.o., ul. Mazowiecka 2, 44 – 335 Jastrz ę bie Zdrój, kosztami opisanego na wst ę pie post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów oraz zobowi ą zuje si ę tego przedsi ę biorc ę do zwrotu Prezesowi Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów post ę powania w kwocie 82 z ł (s ł ownie: osiemdziesi ę ciu dwóch z ł otych). Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej tak ż e Prezesem Urz ę du) przeprowadzono post ę powanie wyja ś niaj ą ce (RKT-402-24/07/AD) w sprawie dzia ł alno ś ci Systemów Informatycznych „Netis” Sp. z o.o. w Jastrz ę biu Zdroju (zwanej dalej tak ż e przedsi ę biorc ą , spó ł k ą lub stron ą ). W toku przedmiotowego post ę powania wyja ś niaj ą cego powzi ę to podejrzenie, ż e przedsi ę biorca mo ż e stosowa ć praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów, wobec czego, Postanowieniem nr 1 z dnia 20 sierpnia 2007r. (dowód: karty nr 1 – 2) wszcz ę to niniejsze post ę powanie pod zarzutami opisanymi w sentencji tej decyzji. Postanowieniem nr 2 (dowód: karta nr 5) zaliczono w poczet dowodów dokumenty zgromadzone w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego (dowód: karty nr 7 – 40). W pismach kierowanych przez spó ł k ę do tut. Urz ę du w toku niniejszego post ę powania ustosunkowa ł a si ę ona do postawionych jej zarzutów oraz poinformowa ł a o planowanych zmianach maj ą cych na celu dostosowanie swych praktyk do wymogów wynikaj ą cych z aktualnie obowi ą zuj ą cych przepisów prawa oraz o stopniu zaawansowania akcji wprowadzania niniejszych zmian (dowód: karty nr 41 – 45, 73 – 74, 79 – 80, 93 – 94, 99 – 100, 141 – 142). Pismem z dnia 29 maja 2008r. zawiadomiono stron ę o zako ń czeniu zbierania materia ł u dowodowego (dowód: karta nr 144). W wyznaczonym terminie spó ł ka nie 3 skorzysta ł a z przys ł uguj ą cego jej prawa do zapoznania si ę ze zgromadzonym materia ł em dowodowym, jednak ż e przes ł a ł a do Urz ę du dodatkowe informacje (dowód: karta nr 146). Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: Systemy Informatyczne „Netis” Sp. z o.o. prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą na podstawie wpisu do Krajowego Rejestru S ą dowego pod numerem 0000111806 (dowód: karty nr 9 – 12). W ramach tej dzia ł alno ś ci spó ł ka zawiera z konsumentami umowy o ś wiadczenie na ich rzecz us ł ug z zakresu dost ę pu do internetu. Przy zawieraniu przedmiotowych umów wykorzystywane s ą nast ę puj ą ce wzorce umów: - wzór umowy o pod łą czenie do sieci komputerowej ze sta ł ym dost ę pem do internetu oraz umowy abonenckiej w promocji „1 z ł ” (zwanej dalej tak ż e umow ą w promocji „1 z ł ”, dowód: karta nr 17), - wzór umowy o pod łą czenie do sieci komputerowej ze sta ł ym dost ę pem do internetu oraz umowy abonenckiej w promocji „3x1” (zwanej dalej tak ż e umow ą w promocji „3x1”, dowód: karta nr 18), - Regulamin korzystania z us ł ug ca ł odobowego dost ę pu do internetu ś wiadczonych przez firm ę Netis Sp. z o.o. (zwany dalej tak ż e regulaminem, dowód: karta nr 19), - Cennik (dowód: karta nr 22 verte). Okoliczno ść stosowania wymienionych wzorców umów przedsi ę biorca udowodni ł przesy ł aj ą c umowy faktycznie zawarte z ich wykorzystaniem z konsumentami (dowód: karty nr 20 – 40). Kontrola tre ś ci ww. dokumentów wykaza ł a, ż e nie obejmuj ą one nale ż ytej informacji na temat trybu post ę powania reklamacyjnego. W § 6 ust. 5 regulaminu zastrze ż ono jedynie, ż e „ W przypadku niewykonania us ł ugi lub jej nienale ż ytego wykonania Abonent ma prawo do wniesienia reklamacji, która zostanie rozpatrzona w terminie 14 dni od daty jej z ł o ż enia” (dowód: karty nr 19, 47, 49, 51, 53, 56, 59, 62, 64, 66). W dokumentach tych nie wskazano, ż e ewentualny spór powsta ł y na tle łą cz ą cej przedsi ę biorc ę z konsumentem umowy telekomunikacyjnej mo ż e zosta ć rozstrzygni ę ty w drodze mediacji lub przed sadem polubownym, a wskazano jedynie, ż e spory takie b ę d ą rozstrzygane przez s ą d w ł a ś ciwy dla siedziby dostawcy lub wykonawcy (dowód: karty nr 17 - 19, 20, 23, 26, 29 verte, 33 verte, 37 verte). § 2 ust. 4 umowy w promocji „3x1” ma nast ę puj ą c ą tre ść : „W przypadku rozwi ą zania umowy przez Abonenta przed up ł ywem terminu okre ś lonego w § 2 pkt 3, Abonent zobowi ą zuje si ę do wp ł aty kary umownej w wysoko ś ci 500 z ł brutto” (dowód: karty nr 18, 29 verte, 33 verte, 37 verte). Analogicznie w § 2 ust. 4 umowy w promocji „1 z ł ” zastrzega si ę , ż e: „W przypadku rozwi ą zania umowy przez Abonenta przed up ł ywem terminu okre ś lonego w § 2 pkt 3, Abonent zobowi ą zuje si ę do wp ł aty kary umownej w wysoko ś ci 300 z ł brutto” (dowód: karty nr 17, 20, 23, 26). Pkt 3 Regulaminu promocji „3x1” zawiera nast ę puj ą c ą klauzul ę : „Abonent nie mo ż e zawiesi ć us ł ugi podczas trwania umowy przez okres 15 miesi ę cy lub jej rozwi ą za ć gdy ż wówczas zobowi ą zany jest wnie ść na rzecz Wykonawcy kar ę umown ą w wysoko ś ci 500 z ł brutto” (dowód: karty nr 54, 57, 60). 4 § 8 umowy w promocji „3x1” i w promocji „1 z ł ” stanowi, ż e „ Wszelkie zmiany i uzupe ł nienia niniejszej umowy wymagaj ą formy pisemnej pod rygorem niewa ż no ś ci z wy łą czeniem cennika us ł ug, który mo ż e zosta ć zmieniony przez Wykonawc ę po wcze ś niejszym poinformowaniu Abonenta ”. § 10 umowy w promocji „3x1” i w promocji „1 z ł ” zawiera nast ę puj ą c ą regulacj ę : „Wszelkie spory wynikaj ą ce z niniejszej umowy rozstrzygane b ę d ą przez S ą d w ł a ś ciwy dla siedziby Wykonawcy” , natomiast § 10 ust. 3 regulaminu stanowi, ż e: „ Organem w ł a ś ciwym do rozstrzygania sporów, wynikaj ą cych z Umowy abonenckiej oraz niniejszego Regulaminu, jest s ą d w ł a ś ciwy dla siedziby Dostawcy ” (dowód: karty nr 19, 47, 49, 51, 53, 56, 59, 62, 64, 66). § 5 ust. 5 regulaminu stanowi, ż e „ Za czas, w którym Abonent nie ma dost ę pu do sieci z powodu nie op ł acenia w terminie abonamentu, nie przys ł uguje zwrot b ą d ź zmniejszenie miesi ę cznej op ł aty abonamentowej ”. Zgodnie z § 7 ust. 2 regulaminu „ (...). W okresie wypowiedzenia Dostawca ma prawo, wed ł ug w ł asnego uznania, pozbawi ć Abonenta dost ę pu do niektórych ś wiadczonych na Jego rzecz us ł ug ”. W toku niniejszego post ę powania Zarz ą d spó ł ki o ś wiadczy ł , ż e nie posiada ł wiedzy na temat zakazu stosowania w umowach konsumenckich zakwestionowanych regulacji. Strona poinformowa ł a w pi ś mie z dnia 30 sierpnia 2007r., ż e podj ęł a prace w celu usuni ę cia wskazanych wad (dowód: karta nr 41). Odnosz ą c si ę do pierwszego z przedstawionych zarzutów spó ł ka poinformowa ł a, ż e w sprawach sk ł adanych pisemnie reklamacji zarz ą d firmy odpowiada klientom na ich wyst ą pienia niezw ł ocznie, w ramach istniej ą cych mo ż liwo ś ci i z uwzgl ę dnieniem dobra klienta. Spó ł ka opisa ł a równie ż tryb pracy jej serwisu technicznego i zasady usuwania awarii (dowód: karta nr 42). W kwestii drugiego z zarzutów dotycz ą cych niedope ł niania obowi ą zków informacyjnych strona wskaza ł a, ż e wyst ą pienia klientów s ą rozpatrywane najpó ź niej w terminie 14 dni, a sprawy s ą rozstrzygane w wi ę kszo ś ci na korzy ść klientów, st ą d w jej opinii brak by ł o potrzeby do szerszego normowania w umowach niniejszego zagadnienia (dowód: karta nr 42). Ustosunkowuj ą c si ę do zarzutów zawartych w punktach 3 – 5 spó ł ka poda ł a, ż e wprowadzenie rozwa ż anych regulacji by ł o powodowane tym, i ż w przypadku umów zawieranych na promocyjnych warunkach, klienci otrzymuj ą rabaty na op ł at ę instalacyjn ą , uzyskuj ą us ł ugi wy ż szej jako ś ci po cenach ni ż szych, ni ż w przypadku umów standardowych. Zastrze ż enie wymienionych kwot pieni ę dzy stanowi jedynie zabezpieczenie dla spó ł ki przed nieuczciwymi dzia ł aniami innych podmiotów. Kwota okre ś lana w umowach zosta ł a wyliczona w oparciu o realnie ponoszone koszty zwi ą zane z pod łą czeniem klienta do sieci, a jednocze ś nie kwota ta ulega zbilansowaniu dopiero po up ł ywie okresu obowi ą zywania umowy na czas okre ś lony. Przedsi ę biorca zauwa ż y ł te ż , ż e konsument ka ż dorazowo mo ż e wybra ć pomi ę dzy umow ą zawieran ą na warunkach promocyjnych, a umow ą na warunkach standardowych, w której nie istniej ą zapisy na temat ż adnych kar umownych na wypadek rozwi ą zania umowy (dowód: karta nr 43). Odpowiadaj ą c na szósty z zarzutów przedsi ę biorca o ś wiadczy ł , ż e zastrze ż enie przez niego, i ż cena mo ż e si ę zmieni ć bez konieczno ś ci sporz ą dzania na pi ś mie dokumentów o tym stanowi ą cych, wynika ł o z ch ę ci usprawnienia procesu wprowadzania ewentualnych zmian. 5 Doda ł on te ż , ż e jedyne zmiany, jakie by ł y wprowadzane, to nie zmiany cen, ale zwi ę kszanie pr ę dko ś ci maksymalnej w dost ę pnych abonamentach (dowód: karta nr 44). Spó ł ka wskaza ł a, i ż ś wiadczy us ł ugi na terenie Jastrz ę bia Zdroju, w zwi ą zku z czym siedziba wykonawcy zawsze jest to ż sama z miejscem zamieszkania abonenta. Jednocze ś nie zwróci ł a ona uwag ę , ż e nigdy w czasie prowadzenia przez ni ą dzia ł alno ś ci gospodarczej nie dosz ł o do ż adnego procesu s ą dowego, którego stronami by ł aby ona sama i osoba, na rzecz której ś wiadczy ł a ona us ł ugi, gdy ż wszelkie sprawy s ą rozstrzygane polubownie. W zwi ą zku z tym nale ż y uzna ć , ż e regulacje wymienione w punktach I 7 – 8 nie powoduj ą powstania niekorzystnej dla abonentów sytuacji (dowód: karta nr 44). Odnosz ą c si ę do zarzutu wymienionego w pkt. I 9 strona o ś wiadczy ł a, ż e nie nalicza swym klientom abonamentu w sytuacji, gdy przestaj ą regularnie p ł aci ć nale ż ne kwoty. Jednocze ś nie w takiej sytuacji nie s ą ś wiadczone us ł ugi (dowód: karta nr 44). Ostatni z zarzutów dotyczy stosowania w obrocie konsumenckim postanowienia, na mocy którego przedsi ę biorca zosta ł uprawniony do pozbawienia abonenta wedle swego uznania dost ę pu do niektórych us ł ug w okresie wypowiedzenia umowy. Przedsi ę biorca zezna ł , ż e niniejsza regulacja zosta ł a wprowadzona jedynie po to, aby chroni ć u ż ytkowników internetu przed abonentami, którzy wykorzystywaliby internet w celu ł amania prawa. Przedmiotowe postanowienie zosta ł o zastosowane jedynie raz. Spó ł ka zaj ęł a stanowisko, zgodnie z którym istnieje konieczno ść stosowania regulacji tej tre ś ci z uwagi na wymóg wywi ą zania si ę ka ż dego z przedsi ę biorców telekomunikacyjnych z zada ń i obowi ą zków na rzecz obronno ś ci, bezpiecze ń stwa pa ń stwa oraz bezpiecze ń stwa i porz ą dku publicznego (dowód: karta nr 45). W za łą czeniu do ww. pisma z dnia 30 sierpnia 2007r. przedsi ę biorca za łą czy ł trzy umowy standardowe faktycznie zawarte z konsumentami (dowód: karty nr 46 -51), trzy umowy w promocji „3x1” (dowód: karty nr 52 – 60) oraz trzy umowy w promocji „1 z ł ” (dowód: karty nr 61 – 66). Do wszystkich umów za łą czono regulamin, a w przypadku umów w promocji „3x1” tak ż e regulamin okre ś laj ą cy warunki tej promocji. Spó ł ka zwróci ł a si ę o konsultacje w sprawie stosowanych przez ni ą b łę dnych regulacji i propozycji nowych zapisów (dowód: karta nr 45). W odpowiedzi na to, pismem z dnia 1 pa ź dziernika 2007r. (dowód: karty nr 71 – 72) poinformowano j ą , ż e Prezes Urz ę du nie jest uprawniony do udzielania porad prawnych, ani te ż akceptowania w trybie uzgodnie ń nowych regulacji, jakie przedsi ę biorca zamierza wprowadzi ć . Wyja ś niono jednocze ś nie, ż e wszystkie stosowane przez niego regulacje musz ą odpowiada ć wymogom wynikaj ą cym z ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm., zwanej dalej tak ż e Kc), Kodeksu post ę powania cywilnego (zwanego dalej tak ż e Kpc), Prawa telekomunikacyjnego oraz rozporz ą dzenia Ministra Infrastruktury z dnia 1 pa ź dziernika 2004r. w sprawie trybu post ę powania reklamacyjnego oraz warunków, jakim powinna odpowiada ć reklamacja us ł ugi telekomunikacyjnej (Dz. U. Nr 226, poz. 2291, zwanego dalej tak ż e rozporz ą dzeniem w sprawie reklamacji). Przedsi ę biorca zosta ł poinformowany, w jaki sposób nale ż y udokumentowa ć okoliczno ść wprowadzenia ewentualnych zmian. W za łą czeniu do pisma z dnia 12 pa ź dziernika 2007r. spó ł ka przedstawi ł a kalkulacj ę kosztów ponoszonych przez ni ą przy zawieraniu umów promocyjnych (dowód: karty nr 73 – 74). Dane te kszta ł tuj ą si ę w nast ę puj ą cy sposób: Umowa standardowa Umowa w promocji 1 z ł (umowa na czas okre ś lony – 12 Umowa w promocji 3x1 (umowa na czas okre ś lony 15 miesi ę cy) 6 miesi ę cy) Op ł ata instalacyjna i aktywacyjna 250 z ł 61 z ł (rzeczywisty rabat dotycz ą cy instalacji wynosi 189 z ł ) 61 z ł (rzeczywisty rabat dotycz ą cy instalacji wynosi 189 z ł ) Abonament I 40,26 z ł (transfer maksymalny: 32 kb/s) 40,26 z ł (transfer maksymalny: 128 kb/s) (abonament, jaki by ł by nale ż ny bez promocji: 101,12 z ł ) 40,26 z ł (transfer maksymalny: 128 kb/s) (abonament, jaki by ł by nale ż ny bez promocji: 101,12 z ł ) Abonament II 57,34 z ł (transfer maksymalny: 32 kb/s) 47,58 z ł (transfer maksymalny: 512 kb/s) (abonament, jaki by ł by nale ż ny bez promocji: 568,32 z ł ) 47,58 z ł (transfer maksymalny: 512 kb/s) (abonament, jaki by ł by nale ż ny bez promocji: 568,32 z ł ) Abonament III 91,50 z ł (transfer maksymalny: 32 kb/s) 64,66 z ł (transfer maksymalny: 1024 kb/s) (abonament, jaki by ł by nale ż ny bez promocji: 1433,60 z ł ) 64,66 z ł (transfer maksymalny: 1024 kb/s) (abonament, jaki by ł by nale ż ny bez promocji: 1433,60 z ł ) Pismem z dnia 19 listopada 2007r. przedsi ę biorca poinformowa ł , ż e z dniem 20 listopada 2007r. zostan ą wprowadzone zmiany do umów zawieranych z klientami (dowód: karty nr 79 – 80). Na dowód tego przedstawiono zmodyfikowane wzorce umów (dowód: karty nr 81 – 86) oraz pierwsz ą umow ę w promocji „3x1” faktycznie zawart ą z konsumentem dnia 20 listopada 2007r. z wykorzystaniem wzorców w nowym brzmieniu (dowód: karta nr 87 – 89). Nowy wzorzec dotycz ą cy umów w promocji „1 z ł ” tak ż e zosta ł wprowadzony w ż ycie, co potwierdzono przesy ł aj ą c umow ę faktycznie zawart ą z jego wykorzystaniem z konsumentem (dowód: karty nr 123 – 129). Spó ł ka o ś wiadczy ł a, ż e wszyscy klienci, którzy zawarli z ni ą umowy przed niniejsz ą dat ą , zostan ą poinformowani o zmianach w terminie jednego okresu rozliczeniowego przed ich wprowadzeniem oraz o mo ż liwo ś ci odst ą pienia od umowy w razie braku akceptacji zmian. Spó ł ka doda ł a, ż e potwierdzenie tego zostanie niezw ł ocznie przekazane Urz ę dowi. Analiza przedstawionych wzorców w nowym brzmieniu wykaza ł a, ż e § 2 ust. 4 umowy w promocji „3x1” nie uleg ł zmianie i nadal zastrzega si ę w nim na rzecz przedsi ę biorcy kar ę umown ą w wysoko ś ci 500 z ł . W § 2 ust. 4 umowy w promocji „1 z ł ” zastrzega si ę , ż e: „ W przypadku rozwi ą zania umowy przez Abonenta przed up ł ywem terminu okre ś lonego w § 2 pkt 3, Abonent zobowi ą zuje si ę do wp ł aty kary umownej w wysoko ś ci [Kara] z ł brutto ”. Tre ść § 8 umowy w promocji „3x1” i w promocji „1 z ł ” pozosta ł a bez zmian i nadal wynika z niej, ż e zmiany umowy wymagaj ą formy pisemnej, co nie dotyczy zmiany cennika. Wzory umowy w promocji „3x1” i w promocji „1 z ł ” zmieniono w ten sposób, ż e zastrze ż ono w nich w § 10 ust. 5, i ż wszelkie ewentualne spory maj ą by ć rozstrzygane przez s ą d w ł a ś ciwy ze wzgl ę du na miejsce wykonania umowy. We wzorcach tych wskazano równie ż , ż e spory mog ą by ć rozstrzygane w drodze post ę powania mediacyjnego prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Komunikacji Elektronicznej lub poddane pod rozstrzygniecie sta ł ego polubownego s ą du konsumenckiego dzia ł aj ą cego przy Prezesie ww. Urz ę du. Analogiczn ą regulacj ę wprowadzono do § 10 ust. 5 i 6 regulaminu. 7 § 5 ust. 5 regulaminu pozostawiono bez zmian i nadal zastrzega si ę w nim, ż e za czas, w którym abonent nie ma dost ę pu do sieci z powodu nieop ł acenia abonamentu w terminie, nie przys ł uguje zwrot, ani zmniejszenie miesi ę cznej op ł aty abonamentowej. § 7 ust. 2 regulaminu zmieniono w ten sposób, ż e zastrze ż ono w nim, i ż „ Dostawca ma prawo wypowiedzie ć umow ę w trybie natychmiastowym w przypadkach okre ś lonych w niniejszym regulaminie ”. Uprawnienie to przewidziano na rzecz dostawcy us ł ug na wypadek nierzetelnego zachowania odbiorcy us ł ug. W regulaminie w nowym brzmieniu, jak i w zmodyfikowanych wzorach umów zawarto szczegó ł owe unormowania dotycz ą ce procedury reklamacyjnej. W § 6 1 tych dokumentów precyzyjnie okre ś lono: − okoliczno ś ci uprawniaj ą ce do z ł o ż enia reklamacji, − tryb, w tym termin, w jakim reklamacja mo ż e zosta ć z ł o ż ona, − elementy, jakie reklamacja powinna zawiera ć , − zasady post ę powania spó ł ki w zwi ą zku ze wp ł yni ę ciem do niej reklamacji. Pismem z dnia 20 grudnia 2007r. (dowód: karty nr 93 – 94) spó ł ka poinformowa ł a, ż e z uwagi na zmian ę w ł a ś ciciela spó ł ki zmianie ulegn ą te ż wykorzystywane przez ni ą wzorce umów. Prace w tym zakresie zostan ą zako ń czone do ko ń ca stycznia 2008r., a na prze ł omie stycznia i lutego 2008r. konsumenci zostan ą poinformowani o planowanych zmianach w trybie wynikaj ą cym z Prawa telekomunikacyjnego. Termin zako ń czenia dzia ł a ń w niniejszym zakresie przewidziano na kwiecie ń 2008r. Pismem z dnia 1 lutego 2008r. (dowód: karty nr 99 – 100) przedsi ę biorca zawiadomi ł , ż e z uwagi na planowane zmiany, na które wskazano w pi ś mie z 20 grudnia 2007r., wstrzymano zmian ę umów zawartych przed 20 listopada 2007r. w trybie opisanym w pi ś mie z dnia 19 listopada 2007r. Kwestia ta dotyczy 4685 klientów. W pi ś mie z dnia 4 czerwca 2008r. spó ł ka doda ł a, ż e w zwi ą zku z pierwsz ą zmian ą regulaminu decyzj ę o rezygnacji w umowy podj ęł o 22 klientów (dowód: karta nr 146). W za łą czeniu przedsi ę biorca przes ł a ł nowoopracowany: − „Regulamin korzystania z us ł ug ca ł odobowego dost ę pu do Internetu”, − wzór umowy o ś wiadczenie us ł ug, − „Regulamin promocji „3x1 jeszcze raz”, − wzór umowy w promocji „3x1 jeszcze raz”. Spó ł ka o ś wiadczy ł a, ż e niniejsze wzorce b ę d ą wykorzystywane przy zawieraniu nowych umów z konsumentami od dnia 1 lutego 2008r., natomiast do umów zawartych przed tym terminem zmiany zostan ą wprowadzone z dniem 1 kwietnia 2008r. Ogólna liczba umów wymagaj ą cych zmiany wynosi wedle stanu na 31 stycznia 2008r. 4959. Analiza trzeciej wersji regulaminu wykaza ł a, ż e w § 7 ust. 1 tego dokumentu wskazano, i ż zmiana umowy wymaga formy pisemnej, chyba ż e w regulaminie lub umowie wskazano inaczej. W § 7 ust. 2 regulaminu zastrze ż ono, i ż umowa mo ż e zosta ć rozwi ą zana w drodze wypowiedzenia, natomiast w okresie wypowiedzenia us ł uga jest ś wiadczona na zasadach okre ś lonych w umowie do czasu jej rozwi ą zania (dowód: karta nr 104). Analogiczn ą 8 regulacj ę zawarto w § 7 ust. 2 wzorów umów standardowych i zawieranych na warunkach promocyjnych. W § 7 ust. 5 regulaminu dodano, ż e zmiana m. in. cennika jest mo ż liwa poprzez jego publikacj ę na stronie internetowej operatora, jednak ż e tryb ten nie dotyczy umów z konsumentami. W § 8 podano, ż e informacja o zmianie cennika musi by ć przekazana konsumentowi na pi ś mie (dowód: karty nr 104 – 105). W § 14 regulaminu precyzyjnie okre ś lono okoliczno ś ci, których zaistnienie uprawnia przedsi ę biorc ę do zawieszenia ś wiadczenia us ł ug (dowód: karta nr 109). W § 14 ust. 6 tego wzorca zastrze ż ono, ż e w okresie zawieszenia pobiera si ę op ł aty przewidziane w cenniku, jednak ż e to ma zastosowanie jedynie do klientów nie b ę d ą cych konsumentami (dowód: karta nr 110). Do § 15 regulaminu w nowym brzmieniu przeniesiono unormowania dotycz ą ce trybu reklamacyjnego. W § 15 ust. 10 lit. b wskazano na mo ż liwo ść rozwi ą zania sprawy w trybie mediacji lub przed s ą dem polubownym (dowód: karty nr 110 – 111). Regulacje dotycz ą ce procedury reklamacyjnej zawarto równie ż w § 8 wzorów umów (dowód: karty nr 114 - 115 i 117 – 118). Przedsi ę biorca zachowa ł w § 12 wzorców umów regulacj ę o tre ś ci: „ Wszelkie zmiany i uzupe ł nienia niniejszej umowy wymagaj ą formy pisemnej pod rygorem niewa ż no ś ci z wy łą czeniem cennika us ł ug, który mo ż e zosta ć zmieniony przez Wykonawc ę po wcze ś niejszym poinformowaniu Abonenta ”, jednak ż e uzupe ł ni ł j ą o unormowanie zawarte w § 14 ust. 2 i 3 regulaminu, z którego wynika, ż e zmiana w tym zakresie wymaga przes ł ania informacji pisemnej lub elektronicznej, gdy w danym przypadku istnieje mo ż liwo ść spe ł nienia wymogów dotycz ą cych podpisu elektronicznego. Stosownie do § 14 ust. 4 wzorów umów „ Strony poddaj ą pod rozstrzygni ę cie s ą du powszechnego w ł a ś ciwego dla miejsca wykonania Umowy spory mog ą ce wynikn ąć z tej Umowy, [z] zastrze ż eniem ust. 6” , natomiast zgodnie z § 14 ust. 5 tych dokumentów„ W sprawach, w których stron ą jest Konsument, spory mog ą ce wynikn ąć z umowy mog ą zosta ć zako ń czone polubownie w drodze post ę powania mediacyjnego prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Komunikacji Elektronicznej lub poddane pod rozstrzygni ę cie sta ł ego polubownego s ą du konsumenckiego przy Prezesie Urz ę du Komunikacji Elektronicznej ” (dowód: karty nr 115 i 119). § 14 nie zawiera ust. 6. Zgodnie z konstrukcj ą przyj ę t ą w nowym wzorcu umowy dotycz ą cym oferty promocyjnej precyzyjnie okre ś la si ę standardow ą wysoko ść op ł aty instalacyjnej i wysoko ść tej op ł aty przewidzian ą dla konkretnej umowy, wysoko ść op ł aty aktywacyjnej, wysoko ść abonamentu regularnego i wynikaj ą cego z promocji we wskazanym terminie (dowód: karta nr 117). Z pkt. 3. i 4. regulaminu promocji „3x1 jeszcze raz” wynika, ż e ka ż dy uczestnik otrzymuje rabat w postaci obni ż onej op ł aty instalacyjnej z kwoty 250 z ł brutto do 1,22 brutto, w zwi ą zku z czym w przypadku rozwi ą zania umowy klient jest zobowi ą zany do wniesienia op ł aty wyrównawczej w wysoko ś ci 248,78 z ł brutto oraz w zale ż no ś ci od wybranego pakietu 39,04 z ł , 46,36 z ł lub 63,44 z ł brutto za miesi ą c z tytu ł u przyznanej ulgi w wysoko ś ci op ł aty abonamentowej (dowód: karta nr 120). W pi ś mie z dnia 7 kwietnia 2008r. spó ł ka o ś wiadczy ł a, ż e wysy ł ka korespondencji do jej dotychczasowych klientów zosta ł a wstrzymana do czasu zweryfikowania bazy konsumentów, która nast ą pi oko ł o 15 kwietnia 2008r. (dowód: karta nr 141). Spó ł ka potwierdzi ł a, ż e zadeklarowa ł a wysy ł k ę nowych wzorców do dotychczasowych klientów, jednak ż e nie okre ś li ł a terminu, w jakim to nast ą pi (dowód: karta nr 142). 9 Po otrzymaniu przez przedsi ę biorc ę zawiadomienia o zako ń czeniu zbierania materia ł u dowodowego, uzupe ł ni ł on go o informacje zawarte w pi ś mie z 4 czerwca 2008r. (dowód: karta nr 146). W pi ś mie tym spó ł ka poda ł a, ż e nowe wzorce musz ą zosta ć wys ł ane do 4763 klientów, z czego do dnia 31 maja 2008r. uczyniono to wobec grupy 490 osób. Nowych umów z wykorzystaniem wzorców w ostatniej wersji zawarto w okresie od 1 lutego 2008r. do 21 maja 2008r. 619. W 2007r. spó ł ka osi ą gn ęł a przychód w wysoko ś ci 4 186 000 z ł (s ł ownie: czterech milionów stu osiemdziesi ę ciu sze ś ciu tysi ę cy z ł otych). Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Ad. I Stosownie do art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Na mocy art. 24 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy za praktyk ę tego rodzaju uznaje si ę godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy polegaj ą ce na stosowaniu postanowie ń wzorców umowy, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone (zwanego dalej tak ż e rejestrem), a zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 2 tej ustawy za niedozwolon ą praktyk ę uwa ż a si ę naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji. Aby mo ż na by ł o stwierdzi ć naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów musz ą kumulatywnie zosta ć spe ł nione nast ę puj ą ce przes ł anki: - oceniane zachowanie musi by ć podejmowane przez podmiot b ę d ą cy przedsi ę biorc ą w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, - rozwa ż ana praktyka musi by ć bezprawna, - praktyka taka musi godzi ć w zbiorowe interesy konsumentów, w zwi ą zku z czym dochodzi do naruszenia interesu publicznego. Status przedsi ę biorcy Zgodnie z art. 4 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez przedsi ę biorc ę rozumie si ę przedsi ę biorc ę w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej. Z art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej wynika, ż e przedsi ę biorc ą jest osoba prawna, która we w ł asnym imieniu wykonuje dzia ł alno ść gospodarcz ą . W rozwa ż anym przypadku podmiot b ę d ą cy stron ą post ę powania bez w ą tpienia posiada status przedsi ę biorcy, gdy ż jest to spó ł ka prawa handlowego prowadz ą ca dzia ł alno ść gospodarcz ą . Zachowania niniejszego podmiotu podlegaj ą zatem kontroli dokonywanej na gruncie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Bezprawno ść dzia ł a ń Kolejn ą przes ł ank ą , jaka musi zosta ć spe ł niona, aby by ł o mo ż liwe stwierdzenie naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest bezprawno ść rozwa ż anego zachowania. Na gruncie niniejszego przepisu zakazane jest pos ł ugiwanie si ę w obrocie konsumenckim postanowieniami wzorców umów uznanymi za niedozwolone i wpisanymi do prowadzonego przez Prezesa Urz ę du rejestru, a tak ż e niedope ł nianie obowi ą zków informacyjnych. 10 Doda ć nale ż y, ż e zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ustawa ta reguluje zasady i tryb przeciwdzia ł ania praktykom naruszaj ą cym zbiorowe interesy konsumentów, je ż eli praktyki te wywo ł uj ą lub mog ą wywo ł ywa ć skutki na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Dla stwierdzenia, ż e dana praktyka jest niezgodna z art. 24 ww. ustawy wystarczaj ą ce jest wi ę c wykazanie, ż e potencjalnie istnia ł o zagro ż enie naruszenia interesów konsumentów w skutek zastosowania okre ś lonego postanowienia w umowach z konsumentami w przypadku zaistnienia okre ś lonych okoliczno ś ci. W niniejszym przypadku przedsi ę biorca zawar ł kwestionowane regulacje zarówno w wykorzystywanych przez niego wzorcach umów, jak i w umowach z konsumentami. Pos ł ugiwanie si ę w obrocie konsumenckim klauzulami wpisanymi do rejestru jest zakazane prawem. Prezes Urz ę du mo ż e stwierdzi ć stosowanie przez przedsi ę biorc ę praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cej na pos ł ugiwaniu si ę postanowieniem wzorca umownego, które zosta ł o wpisane do rejestru, bez wzgl ę du na to, czy wpis dotyczy tego przedsi ę biorcy, przeciwko któremu jest prowadzone post ę powanie, czy te ż nie. S ą d Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 2 grudnia 2005r. (sygn. akt VI ACa 760/05) wskaza ł , ż e zgodnie z art. 23 a ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t. j. Dz. U. z 2005r. Nr 244, poz. 2080 z pó źń . zm.) praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów jest pos ł ugiwanie si ę postanowieniem wpisanym do rejestru w oderwaniu od zagadnienia, czy wpis do rejestru powsta ł w zwi ą zku ze stosowaniem wzorca umowy przez ten podmiot, co do którego bada si ę stosowanie praktyki. S ą d Apelacyjny wskaza ł te ż , ż e naruszenie interesów konsumentów mo ż e nast ą pi ć w wyniku dzia ł a ń podmiotów, które stosuj ą klauzule abuzywne wpisane do rejestru, przy czym wpis do rejestru zwi ą zany jest z dzia ł aniami innych kontrahentów konsumentów. Podobne twierdzenie S ą d Apelacyjny zawar ł we wcze ś niejszym wyroku, tj. w orzeczeniu z dnia 29 wrze ś nia 2005r. (sygn. akt VI ACa 381/05), gdzie przywo ł uj ą c stanowisko S ą du Najwy ż szego wyra ż one w uchwale z dnia 19 grudnia 2003r. III CZP 95/03 (OSNC 2005/2/25), wskaza ł , ż e wyrok uwzgl ę dniaj ą cy powództwo przez uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone i zakazanie ich stosowania ma, zgodnie z art. 479 43 Kpc, od chwili wpisania do odpowiedniego rejestru, skutek tak ż e wobec osób trzecich. Zgodnie ze stanowiskiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej tak ż e SOKiK) wyra ż onym w wyroku z dnia 25 maja 2005r. (sygn. akt XVII Ama 46/04), dla uznania, i ż okre ś lona klauzula jest niedozwolonym postanowieniem umownym wpisanym do rejestru klauzul niedozwolonych wystarczy stwierdzenie, ż e mie ś ci si ę ona w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i nie jest konieczna literalna zgodno ść porównywanych klauzul. Czynnikiem przes ą dzaj ą cym o podobie ń stwie dwóch klauzul powinien by ć zatem zamiar, cel, jakiemu ma s ł u ż y ć kwestionowane postanowienie. Je ś li cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformu ł owania klauzuli uznanej za niedozwolon ą , oba zapisy mo ż na uzna ć za to ż same. Trafno ść wy ż ej opisanego stanowiska potwierdzi ł równie ż S ą d Najwy ż szy w uchwale z dnia 13 lipca 2006r. (sygn. akt III SZP 3/06). Pomimo, i ż powy ż ej przywo ł ane wyroki zapad ł y pod rz ą dami ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z 2000r., to orzecznictwo to nale ż y uzna ć za aktualne tak ż e w aktualnym stanie prawnym. Na gruncie obecnie obowi ą zuj ą cej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z 2007r. rozwa ż na kwestia zosta ł a uregulowania w analogiczny sposób, a zatem nie wyst ę puj ą ró ż nice, które nakazywa ł yby odej ś cie od ustalonej linii orzecznictwa i w konsekwencji tego odmienn ą ocen ę prawn ą badanego zagadnienia. Przyj ę cie zasady formalnej jawno ś ci niniejszego rejestru oznacza, ż e od chwili wpisania do niego okre ś lonego postanowienia zakazane jest stosowanie to ż samych postanowie ń w obrocie konsumenckim i nikt nie mo ż e zas ł ania ć si ę nieznajomo ś ci ą dokonanych wpisów. Rejestr postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone jest prowadzony przez Prezesa 11 Urz ę du. W praktyce jest on powszechnie dost ę pny w wersji elektronicznej na stronie internetowej Urz ę du. 1. Pierwszy z zarzutów rozwa ż anych w ramach niniejszego post ę powania dotyczy naruszania obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, do czego dosz ł o w wyniku niezawierania w umowach z konsumentami o ś wiadczenie us ł ug z zakresu dost ę pu do internetu informacji na temat trybu post ę powania reklamacyjnego. Rozwa ż ane umowy obejmowa ł y jedynie informacj ę , ż e „ W przypadku niewykonania us ł ugi lub jej nienale ż ytego wykonania Abonent ma prawo do wniesienia reklamacji, która zostanie rozpatrzona w terminie 14 dni od daty jej z ł o ż enia” (dowód: karta nr 19, 47, 49, 51, 53, 56, 59, 62, 64, 66), która wynika ł a z w § 6 ust. 5 regulaminu. Oprócz tego, ż e zastrze ż ony przez przedsi ę biorc ę termin by ł niezgodny z 12-miesi ę cznym terminem okre ś lonym przez ustawodawc ę , to jednocze ś nie brak by ł o danych dotycz ą cych sposobów wnoszenia reklamacji, elementów, jakie powinna ona obejmowa ć i zasad post ę powania obu stron w ramach procedury reklamacyjnej. Obowi ą zek zamieszczania w umowach telekomunikacyjnych informacji na ww. temat wynika z art. 56 ust. 3 pkt 7 Prawa telekomunikacyjnego, który stanowi, ż e umowa o ś wiadczenie us ł ug telekomunikacyjnych powinna okre ś la ć tryb reklamacyjny. Na ł o ż enie na przedsi ę biorców obowi ą zku podawania w umowach pe ł nych i niewprowadzaj ą cych w b łą d informacji o trybie reklamacyjnym s ł u ż y zapewnieniu konsumentom ź ród ł a wiedzy na temat przys ł uguj ą cych im uprawnie ń , spoczywaj ą cych na nich obowi ą zków, które powinni dope ł ni ć , aby z ł o ż y ć prawnie skuteczn ą reklamacj ę , a tak ż e odpowiadaj ą cych im obowi ą zków i praw dostawców us ł ug. Nie dostosowuj ą c si ę do nakazu p ł yn ą cego z art. 56 ust. 3 pkt. 7 Prawa telekomunikacyjnego przedsi ę biorca pozbawia konsumentów wiedzy koniecznej do ich prawid ł owego, ś wiadomego i czynnego uczestniczenia w rynku, czym przyczynia si ę do pogorszenia, os ł abienia ich sytuacji, a tym samym godzi w ich interesy. Na gruncie poczynionych ustale ń nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e przedsi ę biorca nie dope ł nia ł ww. obowi ą zku wynikaj ą cego z art. 56 ust. 3 pkt. 7 Prawa telekomunikacyjnego, w zwi ą zku z czym jego zachowanie nale ż a ł o oceni ć , jako bezprawne. W ramach niniejszego post ę powania spó ł ka wskaza ł a, ż e zawsze kieruje si ę dobrem konsumentów, w sprawach sk ł adanych reklamacji zarz ą d firmy odpowiada klientom na ich wyst ą pienia niezw ł ocznie. W tym miejscu nale ż y zwa ż y ć , ż e ocenie w ramach niniejszego post ę powania nie podlegaj ą faktyczne dzia ł ania spó ł ki w zwi ą zku ze sk ł adanymi reklamacjami, jakie rzeczywi ś cie mia ł y miejsce. Dokonywanej przez Prezesa Urz ę du ocenie podlega zakres informacji zamieszczanych w umowach telekomunikacyjnych z konsumentami. W zwi ą zku z tym, ż e zachowanie przedsi ę biorcy przy rozpatrywaniu reklamacji i zakres informacji na temat obowi ą zuj ą cego trybu dzia ł ania zamieszczonych w umowach to dwie odr ę bne kwestie fakt dzia ł ania na korzy ść konsumentów po zg ł oszeniu przez nich ewentualnych reklamacji nie ma znaczenia dla mo ż liwo ść stwierdzenia braków w informacjach zamieszczanych w umowach. Nie mo ż na wykluczy ć sytuacji, w której spó ł ka post ę puje przy rozpatrywaniu wp ł ywaj ą cych do niej reklamacji zgodnie z obowi ą zuj ą cymi w tym zakresie przepisami, lecz jednocze ś nie nie podaje konsumentom nale ż ytej informacji na ten temat w umowach. Nie mo ż na te ż wykluczy ć sytuacji, gdy pomimo w ł a ś ciwej pod wzgl ę dem zakresu i tre ś ci informacji w umowie, przedsi ę biorca dzia ł a przy rozpatrywaniu reklamacji niezgodnie z przepisami. W ka ż dym przypadku oba zachowania nale ż y rozpatrywa ć oddzielnie. W czasie trwania niniejszego post ę powania przedsi ę biorca poinformowa ł o wprowadzonych w rozwa ż anym zakresie zmianach. 12 W regulaminie w nowym brzmieniu oraz w zmodyfikowanych wzorach umów zawarto szczegó ł owe unormowania dotycz ą ce procedury reklamacyjnej. W § 6 1 tych dokumentów precyzyjnie okre ś lono: − okoliczno ś ci uprawniaj ą ce do z ł o ż enia reklamacji, − tryb, w tym termin, w jakim reklamacja mo ż e zosta ć z ł o ż ona, − elementy, jakie reklamacja powinna zawiera ć , − zasady post ę powania spó ł ki w zwi ą zku ze wp ł yni ę ciem do niej reklamacji. Zakres niniejszych informacji nale ż a ł o uzna ć za wyczerpuj ą cy oraz zgodny z wymogami wynikaj ą cymi z rozporz ą dzenia w sprawie sk ł adania reklamacji. W pi ś mie z dnia 19 listopada 2007r. przedsi ę biorca wskaza ł , ż e od 20 listopada 2007r. b ę dzie stosowa ł w obrocie uzupe ł nione wzorce umów, co faktycznie zosta ł o uczynione (dowód: karta nr 87 – 89, 123 – 129). Nowe wzorce by ł y od tej daty wykorzystywane przy zawieraniu nowych umów. W odniesieniu do umów zawartych z konsumentami przed t ą dat ą spó ł ka zamierza ł a wys ł a ć do nich stosowne informacje o planowanych zmianach. Aby istnia ł a mo ż liwo ść stwierdzenia zaniechania stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów niezb ę dne jest nie tylko wprowadzenie wzorców do obrotu ze skutkiem wzgl ę dem nowych podmiotów, ale te ż konieczna jest zmiana umów dotychczasowych. Pismem z dnia 20 grudnia 2007r. (dowód: karty nr 93 – 94) spó ł ka poinformowa ł a, ż e z uwagi na zmian ę w ł a ś ciciela, wykorzystywane przez ni ą wzorce zostan ą poddane ponownej rewizji, co wedle przewidywa ń powinno zako ń czy ć si ę pod koniec stycznia 2008r. Termin zako ń czenia akcji wymiany umów na nowe przewidziano na kwiecie ń 2008r. To oznacza ł o jednak, ż e wstrzymano si ę z wymian ą wzorców umów w odniesieniu do dotychczasowych klientów, maj ą c ą na celu wdro ż enie wy ż ej opisanych regulacji. Przedsi ę biorca informuj ą c o wprowadzeniu w ż ycie z dniem 1 lutego 2008r. zupe ł nie nowego regulaminu wskaza ł , ż e zostanie on przes ł any tak ż e dotychczasowym klientom. W pi ś mie z dnia 7 kwietnia 2008r. poinformowano o wstrzymaniu si ę z dzia ł aniami w tym zakresie do czasu zweryfikowania bazy konsumentów (dowód: karta nr 141). Nast ę pnie spó ł ka zezna ł a, ż e w przypadku 4763 umów zasz ł a konieczno ść ich zmiany, z czego wedle danych na dzie ń 31 maja 2008r. nowy regulamin przes ł ano 490 osobom. Do czasu zamkni ę cia niniejszego post ę powania spó ł ka nie udokumentowa ł a, ż e we wszystkich przypadkach zosta ł konsumentom dor ę czony nowy regulamin. W tych okoliczno ś ciach nie by ł o mo ż liwe orzeczenie, ż e przedsi ę biorca doprowadzi ł do zaniechania stosowania niezgodnej z prawem praktyki. 2. Drugi z postawionych spó ł ce zarzutów dotyczy naruszania obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, do czego dosz ł o w wyniku niezawierania w umowach z konsumentami o ś wiadczenie us ł ug z zakresu dost ę pu do internetu informacji na temat mo ż liwo ś ci rozwi ą zania sporu w drodze mediacji lub poddania go pod rozstrzygni ę cie s ą du polubownego. Obowi ą zek zamieszczania takich informacji w umowach telekomunikacyjnych spoczywa na przedsi ę biorcach na mocy art. 56 ust. 3 pkt 8 Prawa telekomunikacyjnego. Pozbawienie konsumentów wiedzy na temat przys ł uguj ą cych im uprawnie ń powoduje faktyczne ograniczenie mo ż liwo ś ci podj ę cia przez nich dzia ł a ń w okre ś lonym trybie. Konsumenci nie maj ą c ś wiadomo ś ci tego, ż e spory powsta ł e na tle umów telekomunikacyjnych mog ą by ć 13 rozstrzygane w drodze polubownej, bez konieczno ś ci udawania si ę do s ą du powszechnego, najprawdopodobniej nie skorzystaj ą z przewidzianych prawem instrumentów. Badane umowy zawarte przez przedsi ę biorc ę , jak i regulaminy b ę d ą ce za łą cznikami do nich, nie zawieraj ą ż adnych wskazówek w niniejszym zakresie. W zwi ą zku z tym nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę naruszenia art. 56 ust. 3 pkt 8 Prawa telekomunikacyjnego. W toku niniejszego post ę powania przedsi ę biorca poinformowa ł , ż e wzory umowy w promocji „3x1” i w promocji „1 z ł ” zmieniono w ten sposób, ż e zastrze ż ono w nich w § 10 ust. 5, i ż wszelkie ewentualne spory maj ą by ć rozstrzygane przez s ą d w ł a ś ciwy ze wzgl ę du na miejsce wykonania umowy. We wzorcach tych wskazano w § 10 ust. 6, ż e spory mog ą by ć rozstrzygane w drodze post ę powania mediacyjnego prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Komunikacji Elektronicznej lub poddane pod rozstrzygniecie sta ł ego polubownego s ą du konsumenckiego dzia ł aj ą cego przy Prezesie ww. Urz ę du. Identyczn ą regulacj ę wprowadzono do § 10 ust. 5 i 6 regulaminu. Analiza wzorców w ostatniej przedstawionej przez przedsi ę biorc ę wersji wykaza ł a, ż e w § 14 ust. 5 wzorów umów zastrze ż ono, i ż „ W sprawach, w których stron ą jest Konsument, spory mog ą ce wynikn ąć z umowy mog ą zosta ć zako ń czone polubownie w drodze post ę powania mediacyjnego prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Komunikacji Elektronicznej lub poddane pod rozstrzygni ę cie sta ł ego polubownego s ą du konsumenckiego przy Prezesie Urz ę du Komunikacji Elektronicznej ” (dowód: karty nr 115 i 119). Na mo ż liwo ść rozstrzygni ę cia sprawy w ww. trybach wskazano równie ż w § 15 ust. 10 lit. b regulaminu w najnowszej wersji. Zakres tych informacji nale ż y uzna ć za wystarczaj ą cy. Maj ą c jednak na uwadze okoliczno ś ci, ż e nie wszystkie umowy z konsumentami zosta ł y w rozwa ż anym zakresie zmienione, tj. uzupe ł nione, brak by ł o mo ż liwo ś ci stwierdzenia, ż e spó ł ka zaniecha ł a stosowania rozwa ż anej praktyki. Szczegó ł owo kwestia braku mo ż liwo ś ci stwierdzenia zaniechania zosta ł a opisana w uzasadnieniu do pkt. I 1 niniejszej decyzji na stronie 13., a w niniejszym przypadku zachodz ą identyczne okoliczno ś ci, st ą d w tym miejscu nale ż y odwo ł a ć si ę do ww. cz ęś ci uzasadnienia. 3 – 5. W punktach I 3 – 5 postawiono spó ł ce zarzuty stosowania w umowach z konsumentami postanowie ń wzorców umowy, które zosta ł y wpisane rejestru, na mocy których przewidziano obowi ą zek zap ł aty przez konsumenta ra żą co wygórowanej kary umownej. Sporne regulacje, to nast ę puj ą ce postanowienia § 2 ust. 4 umowy w promocji „3x1”, § 2 ust. 4 umowy w promocji „1 z ł ” oraz pkt. 3 Regulaminu promocji „3x1”: „ W przypadku rozwi ą zania umowy przez Abonenta przed up ł ywem terminu okre ś lonego w § 2 pkt 3, Abonent zobowi ą zuje si ę do wp ł aty kary umownej w wysoko ś ci 500 z ł brutto” (dowód: karty nr 18, 29 verte, 33 verte, 37 verte), „W przypadku rozwi ą zania umowy przez Abonenta przed up ł ywem terminu okre ś lonego w § 2 pkt 3, Abonent zobowi ą zuje si ę do wp ł aty kary umownej w wysoko ś ci 300 z ł brutto” (dowód: karty nr 17, 20, 23, 26), „Abonent nie mo ż e zawiesi ć us ł ugi podczas trwania umowy przez okres 15 miesi ę cy lub jej rozwi ą za ć gdy ż wówczas zobowi ą zany jest wnie ść na rzecz Wykonawcy kar ę umown ą w wysoko ś ci 500 z ł brutto” (dowód: karty nr 54, 57, 60). Powy ż sze postanowienia nale ż y uzna ć za podobne do klauzuli uznanej przez SOKiK za abuzywn ą na mocy wyroku z dnia 26 maja 2004r. (sygn. akt XVII Amc 7/03), któr ą wpisano nast ę pnie do rejestru pod numerem 710: „ Abonent, który przy zawarciu umowy, w ramach akcji promocyjnej otrzyma ł do u ż ywania anten ę satelitarn ą w wypadku, gdy po up ł ywie pierwszego 12-miesi ę cznego okresu umowy zawartej na okres 12 miesi ę cy nie przed ł u ż y umowy na kolejny okres 12 miesi ę cy albo, je ż eli rozwi ąż e umow ę przed up ł ywem tego kolejnego okresu, zobowi ą zany b ę dzie do zap ł aty na rzecz operatora Cyfry+ tytu ł em kary umownej, kwoty 100 (sto) z ł otych ”. Wszystkie porównywane zapisy odnosz ą si ę kar umownych zastrze ż onych na rzecz przedsi ę biorców ś wiadcz ą cych us ł ugi sieciowe na wypadek odst ą pienia konsumentów 14 od umów zawartych na czas okre ś lony. W regulacji uznanej przez S ą d za niedozwolon ą okre ś lono kar ę na poziomie 100 z ł , natomiast kwestionowane w ramach niniejszego post ę powania zapisy przewiduj ą kary w wysoko ś ci 300 z ł i 500 z ł . Przewidziane przez przedsi ę biorc ę kary przewy ż szaj ą wi ę c sw ą wysoko ś ci ą kar ę uznan ą za nadmiernie wygórowan ą , co pozwala na przyj ę cie, ż e hipotezy kwestionowanych regulacji mieszcz ą si ę w hipotezie ww. klauzuli abuzywnej. Okoliczno ść ta pozwoli ł a na stwierdzenie to ż samo ś ci porównywanych klauzul. Na mocy przytoczonych regulacji stosowanych przez przedsi ę biorc ę zosta ł on uprawniony do obci ąż enia konsumentów odst ę puj ą cych od umów zawartych na czas okre ś lony kar ą w wysoko ś ci 300 z ł lub 500 z ł w zale ż no ś ci od umowy. Kary tej wysoko ś ci zosta ł y zastrze ż one bez wzgl ę du na okoliczno ś ci prowadz ą ce do wypowiedzenia umowy przed okresem, na jaki j ą zawarto. Podkre ś lenia wymaga fakt, ż e w umowach nie okre ś lano wysoko ś ci przyznawanej konsumentom przy zawieraniu umowy ulgi, co nie pozwoli ł o na stwierdzenie, ż e stosowane przez spó ł k ę kary mog ł yby mie ć oparcie w art. 57 ust. 6 Prawa telekomunikacyjnego, z którego wynika, ż e w przypadku zawarcia umowy telekomunikacyjnej zwi ą zanego z przyznaniem abonentowi ulgi, roszczenie z tytu ł u jednostronnego rozwi ą zania umowy przez abonenta lub przez dostawc ę z winy abonenta przed up ł ywem terminu ustalonego w umowie nie mo ż e przekroczy ć okre ś lonej w umowie równowarto ś ci ulgi przyznanej abonentowi. Wprawdzie przedsi ę biorca podnosi ł , ż e umowy zawierane na promocyjnych warunkach wi ążą si ę z przyznawanymi konsumentom ulgami, to stosownych zapisów w tym zakresie nie by ł o w umowach, w zwi ą zku z czym konsumenci nie posiadali wiedzy na temat tego, w jakiej wysoko ś ci ulg ę im przyznano. W takim przypadku nie byli oni w stanie oszacowa ć , w jakiej relacji do udzielonej ulgi pozostawa ł a okre ś lona w umowie kwota kary umownej. Ustosunkowuj ą c si ę do zarzutów dotycz ą cych stosowania w obrocie rozwa ż anych postanowie ń spó ł ka poda ł a, ż e wprowadzenie rozwa ż anych regulacji by ł o powodowane tym, i ż w przypadku umów zawieranych na promocyjnych warunkach, klienci otrzymuj ą rabaty na op ł at ę instalacyjn ą , uzyskuj ą us ł ugi wy ż szej jako ś ci po cenach ni ż szych, ni ż w przypadku umów standardowych. Kwota okre ś lana w umowach zosta ł a wyliczona w oparciu o realnie ponoszone koszty zwi ą zane z pod łą czeniem klienta do sieci, a jednocze ś nie kwota ta ulega zbilansowaniu dopiero po up ł ywie okresu obowi ą zywania umowy na czas okre ś lony. Przedsi ę biorca zauwa ż y ł te ż , ż e konsument ka ż dorazowo mo ż e wybra ć pomi ę dzy umow ą zawieran ą na warunkach promocyjnych, a umow ą na warunkach standardowych, w której nie zawiera si ę zapisów na temat kar umownych na wypadek rozwi ą zania umowy (dowód: karta nr 43). Powy ż sze wyja ś nienia, jakkolwiek odnosz ą si ę do s ł usznych interesów spó ł ki, nie zas ł uguj ą na uwzgl ę dnienie w rozwa ż anym kontek ś cie. W ż adnym przypadku nie okre ś lono bowiem wysoko ś ci przyznanej konsumentom ulgi, a wynikaj ą ce z umów kary umowne zastrze ż ono na ra żą co wysokim poziomie. Tylko precyzyjne uzasadnienie wysoko ś ci wskazanych kar, zgodne z tre ś ci ą art. 57 ust. 6 Prawa telekomunikacyjnego, mog ł oby uzasadnia ć takie ukszta ł towanie stosunków prawnych w badanych umowach. W tych okoliczno ś ciach wskazanym postanowieniom nale ż a ł o zarzuci ć niezgodno ść z art. 385 1 § 1 Kc, który stanowi, ż e postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wi ążą go, je ż eli kszta ł tuj ą jego prawa i obowi ą zki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Powy ż sze zastrze ż enie nie dotyczy postanowie ń okre ś laj ą cych g ł ówne ś wiadczenia stron, w tym cen ę lub wynagrodzenie, je ż eli zosta ł y sformu ł owane w sposób jednoznaczny. Rozwa ż ane postanowienia nosz ą równie ż znamiona klauzul abuzywnych, o jakich mowa w art. 385 3 pkt 17 Kc, stosownie do którego niedozwolone s ą postanowienia, które nak ł adaj ą na konsumenta, który nie wykona ł zobowi ą zania lub odst ą pi ł od umowy, obowi ą zek zap ł aty ra żą co wygórowanej kary umownej lub odst ę pnego. 15 W toku niniejszego post ę powania przedsi ę biorca poinformowa ł o wprowadzonych zmianach w stosowanych przez niego wzorcach umów. Analiza wzoru umowy w promocji „3x1” wykaza ł a jednak, ż e § 2 ust. 4 nie uleg ł zmianie i nadal zastrzega si ę w nim na rzecz przedsi ę biorcy kar ę umown ą w wysoko ś ci 500 z ł . W § 2 ust. 4 umowy w promocji „1 z ł ” zawarto regulacj ę o tre ś ci: „ W przypadku rozwi ą zania umowy przez Abonenta przed up ł ywem terminu okre ś lonego w § 2 pkt 3, Abonent zobowi ą zuje si ę do wp ł aty kary umownej w wysoko ś ci [Kara] z ł brutto ”, a z umowy faktycznie zawartej wynika, ż e kar ę okre ś lono na poziomie 300 z ł (dowód: karta nr 123). W ramach dalszych czynno ś ci maj ą cych na celu dostosowanie praktyk spó ł ki do obowi ą zuj ą cych przepisów prawa, w nowym wzorcu umowy dotycz ą cym oferty promocyjnej precyzyjnie okre ś la si ę standardow ą wysoko ść op ł aty instalacyjnej i wysoko ść tej op ł aty przewidzian ą dla konkretnej umowy, wysoko ść op ł aty aktywacyjnej, wysoko ść abonamentu regularnego i wynikaj ą cego z promocji we wskazanym terminie (dowód: karta nr 117). Jednocze ś nie w pkt. 3. i 4. regulaminu promocji „3x1 jeszcze raz” podano, przy jednoczesnym zastrze ż eniu, ż e w razie odst ą pienia od umowy konsument b ę dzie zobowi ą zany do zap ł aty okre ś lonych ró ż nic pomi ę dzy kwotami regularnymi, a promocyjnymi, jakiej wysoko ś ci rabat spó ł ka udziela konsumentowi (dowód: karta nr 120). W tych okoliczno ś ciach nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e wprowadzony przez przedsi ę biorc ę zakres informacji jest wystarczaj ą cy i pozwala na stwierdzenie, ż e jego zachowanie odpowiada regulacji wynikaj ą cej z art. 56 ust. 7 Prawa telekomunikacyjnego. Praktyka ta odnosi si ę jednak jedynie do umów nowozawieranych. W zwi ą zku z tym, ż e w obrocie nadal pozostaj ą umowy o kwestionowanej tre ś ci, brak by ł o mo ż liwo ś ci stwierdzenia zaniechania stosowania przez spó ł k ę praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów wymienionych w pkt. I 3 – 5 niniejszej decyzji. 6. W ramach niniejszego post ę powania postawiono spó ł ce tak ż e zarzut stosowania w umowach o ś wiadczenie us ł ug telekomunikacyjnych zawieranych z konsumentami postanowienia wzorca umowy, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, którego tre ść jest nast ę puj ą ca: „ Wszelkie zmiany i uzupe ł nienia niniejszej umowy wymagaj ą formy pisemnej pod rygorem niewa ż no ś ci z wy łą czeniem cennika us ł ug, który mo ż e zosta ć zmieniony przez Wykonawc ę po wcze ś niejszym poinformowaniu Abonenta ”. Niniejsz ą klauzul ę nale ż y uzna ć za to ż sam ą z nast ę puj ą c ą klauzul ą wpisan ą do rejestru pod numerem 401, która zosta ł a uznana przez SOKiK za niedozwolon ą na mocy wyroku z dnia 19 stycznia 2005r. (sygn. akt XVII Amc 2/04): „ O zmianie op ł aty Operator jest zobowi ą zany poinformowa ć Abonenta z czternastodniowym wypowiedzeniem poprzez zamieszczenie informacji na kanale informacyjno-planszowym, w formie og ł osze ń na budynkach lub pisemnie. Za takie powiadomienie uwa ż a si ę równie ż przes ł anie druków op ł at z nadrukowan ą now ą cen ą ”. W kwestionowanym postanowieniu przedsi ę biorca zastrzega, i ż zmiana cennika mo ż e nast ą pi ć w ten sposób, ż e konsument zostanie o tym jedynie poinformowany w nieokre ś lonej w umowie formie. Z regulacji zawartej w § 6 ust. 3 regulaminu wynika, ż e informacja ma zosta ć przes ł ana poczt ą elektroniczn ą , natomiast w § 8 wprost wy łą czono obowi ą zek przesy ł ania stosowanych informacji w formie pisemnej. Rozwa ż aj ą c niniejsz ą kwesti ę nale ż y zwróci ć uwag ę na przepis art. 61 Prawa telekomunikacyjnego, który stanowi, ż e cennik stosowany przez dostawc ę publicznie 16 dost ę pnych us ł ug telekomunikacyjnych jest przez niego podawany do publicznej wiadomo ś ci oraz nieodp ł atnie dor ę czany abonentowi wraz z umow ą o ś wiadczenie us ł ug. W razie podwy ż szenia cen dostawca us ł ug jest zobowi ą zany na mocy art. 61 ust. 5 Prawa telekomunikacyjnego do powiadomienia o tym abonentów na pi ś mie z odpowiednim wyprzedzeniem. W tym miejscu nale ż y równie ż uwzgl ę dni ć ogóln ą regulacj ę dotycz ą c ą wzorców umownych stosowanych przez przedsi ę biorców w kontaktach z konsumentami, która wynika z Kodeksu cywilnego. Ustawa ta stanowi w art. 384 1 , ż e wzorzec wydany w czasie trwania stosunku umownego o charakterze ci ą g ł ym wi ąż e drug ą stron ę , je ż eli zosta ł y zachowane wymagania okre ś lone w art. 384 Kc, a strona nie wypowiedzia ł a umowy w najbli ż szym terminie wypowiedzenia. Z art. 384 § 1 Kc wynika, ż e ustalony przez jedn ą ze stron wzorzec umowy wi ąż e drug ą stron ę , je ż eli zosta ł jej dor ę czony przy zawarciu umowy. Analogiczne zasady nale ż y stosowa ć przy zmianie obowi ą zuj ą cego wzorca, kiedy to przedsi ę biorca powinien dor ę czy ć dokument obejmuj ą cy przynajmniej tre ść zmodyfikowanych zapisów. Dor ę czenie zmienionego wzorca powinno nast ą pi ć w takiej formie, w jakiej dosz ł o do zawarcia umowy. Zgodnie z art. 77 § 1 Kc uzupe ł nienie lub zmiana umowy wymaga bowiem zachowania takiej formy, jak ą ustawa lub strony przewidzia ł y w celu jej zawarcia. Je ś li zatem umowa ma form ę pisemn ą , jak ma to miejsce w przypadku umów o ś wiadczenie us ł ug z zakresu dost ę pu do internetu, do której jest do łą czany regulamin i cennik, zmieniony dokument powinien by ć dor ę czony w takiej w ł a ś nie formie, a nie drog ą elektroniczn ą . Wskaza ć te ż trzeba, ż e w niniejszym przypadku nie znajduje zastosowania przepis art. 384 1 § 4 Kc wy łą czaj ą cy obowi ą zek dor ę czenia, gdy przedsi ę biorca pos ł uguje si ę wzorcem umowy w postaci elektronicznej. Ju ż z ogólnej regulacji prawa cywilnego wynika, ż e zmieniony cennik nale ż y konsumentowi dor ę czy ć w formie pisemnej. W przypadku umów o ś wiadczenie us ł ug z zakresu dost ę pu do internetu trzeba te ż mie ć na wzgl ę dzie regulacj ę wynikaj ą c ą z art. 61 Prawa telekomunikacyjnego, który w ust. 4 stanowi, ż e cennik ma by ć nieodp ł atnie dostarczony abonentowi wraz z umow ą . W razie podwy ż szenia cen us ł ug telekomunikacyjnych ich dostawca jest obowi ą zany do poinformowania konsumentów o tym na pi ś mie, co wynika z art. 61 ust. 5 Prawa telekomunikacyjnego. Uwzgl ę dniaj ą c ca ł okszta ł t przywo ł anej regulacji nale ż y stwierdzi ć , ż e przedsi ę biorca powinien przesy ł a ć konsumentom stosowne informacje na pi ś mie, jak i zmieniony cennik w formie pisemnej, a nie elektronicznej. Podsumowuj ą c niniejszy wywód trzeba stwierdzi ć , ż e w rozwa ż anym przypadku przedsi ę biorca zastrzeg ł mo ż liwo ść wprowadzenia zmian cennika oraz zawiadomienia o tym konsumentów w trybie, który nie zapewnia wystarczaj ą cej informacji z uwagi na dopuszczan ą form ę dokonania tej czynno ś ci. Doda ć te ż warto, ż e do spe ł nienia opisanych ustawowych obowi ą zków nie wystarczy przes ł anie zawiadomienia, lecz konieczne jest dor ę czenie konsumentom dokumentów obejmuj ą cych tre ść zmienianych postanowie ń . W tych okoliczno ś ciach sprawy nale ż a ł o uzna ć , ż e kwestionowana klauzula narusza art. 385 1 § 1 Kc, który stanowi, ż e postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wi ążą go, je ż eli kszta ł tuj ą jego prawa i obowi ą zki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy. Istota problemu w rozwa ż anej sprawie dotyczy formy informowania o planowanych zmianach. Ze stosowanej przez przedsi ę biorc ę regulacji wynika, ż e mo ż e on zawiadomi ć konsumentów o przysz ł ym wzro ś cie ceny przesy ł aj ą c im wiadomo ść elektroniczn ą . Ta mog ł aby zosta ć uznana za równowa ż n ą formie pisemnej wy łą cznie w przypadku stosowania podpisu elektronicznego. Taka sytuacja nie zachodzi jednak w niniejszym przypadku. S ł uszno ść stawianych przez Prezesa Urz ę du zarzutów znajduje potwierdzenie w uzasadnieniu do ww. wyroku SOKiK z dnia 19 stycznia 2005r., w którym stwierdzi ł on, ż e klauzula, na mocy której przewiduje si ę inne sposoby powiadomienia o wzro ś cie ceny za ś wiadczone na rzecz konsumenta us ł ugi telekomunikacyjne narusza art. 385 1 § 1 Kc. Z uwagi na to, ż e w zwi ą zku z wprowadzanymi w takim zakresie zmianami konsument jest uprawniony do 17 odst ą pienia od umowy, kwestia w ł a ś ciwego powiadomienia o zmianie jest spraw ą kluczow ą . Brak odpowiedniego powiadomienia mo ż e powodowa ć utrudnienia lub ca ł kowicie uniemo ż liwia ć odst ą pienie od umowy. Sposób powiadomienia musi zatem gwarantowa ć , ż e informacja do konsumenta dotrze. Zawiadomienie o zmianie warunków umowy powinno zatem nast ą pi ć na pi ś mie, a jedynie dodatkowo w innych formach. W obu rozwa ż anych przypadkach przedsi ę biorcy zastrzegli mo ż liwo ść zawiadomienia o zmianie warunków umów ci ą g ł ych w niew ł a ś ciwym trybie, który nie zapewnia nale ż ytej informacji konsumentom, jest sprzeczny z przepisami Kodeksu cywilnego normuj ą cymi zasady zmiany warunków wynikaj ą cych ze wzorców umownych i Prawa telekomunikacyjnego w tym samym zakresie. Wobec tego nale ż a ł o uzna ć , ż e porównywane klauzule s ą to ż same. W tych okoliczno ś ciach nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e przedsi ę biorca pos ł uguje si ę w obrocie klauzul ą wpisan ą do rejestru, czym godzi w interesy konsumentów. W toku niniejszego post ę powania spó ł ka wyja ś ni ł a, ż e dopuszczenie przez ni ą mo ż liwo ś ci zmiany ceny bez konieczno ś ci uprzedniego przesy ł ania konsumentowi stosownych dokumentów w formie pisemnej, wynika ł o z ch ę ci usprawnienia procesu wprowadzania ewentualnych zmian (dowód: karta nr 44). Pobudki, jakie kierowa ł y przedsi ę biorc ą przy wprowadzaniu rozwa ż anej regulacji, jakkolwiek mo ż na uzna ć za racjonalne, nie przemawiaj ą za uznaniem rozwa ż anej regulacji za w ł a ś ciw ą . Celem wprowadzenia przepisów prawa okre ś laj ą cych tryb zmiany cennika by ł o w ł a ś nie zabezpieczenie interesów klientów przedsi ę biorców telekomunikacyjnych przed zbyt ł atw ą mo ż liwo ś ci ą zmiany ceny przez przedsi ę biorc ę , która mog ł aby zaskoczy ć jego klientów. Kwestionowana regulacja nie zosta ł a zmieniona w toku modyfikacji wzorców wprowadzanych w listopadzie 2007r. Unormowanie to zosta ł o jednak zmienione przy okazji kolejnych zmian, które mia ł y miejsce w lutym bie żą cego roku. Wówczas to w § 7 ust. 5 regulaminu dodano, ż e zmiana m. in. cennika jest mo ż liwa poprzez jego publikacj ę na stronie internetowej operatora, jednak ż e tryb ten nie dotyczy umów z konsumentami. W § 8 podano, ż e informacja o zmianie cennika musi by ć podana na pi ś mie (dowód: karty nr 104 – 105). W § 12 wzorców umów przedsi ę biorca zachowa ł rozwa ż an ą regulacj ę . W zwi ą zku jednak z tym, ż e uzupe ł ni ł j ą o unormowanie zawarte w § 14 ust. 2 i 3 regulaminu, z którego wynika, ż e zmiana w tym zakresie wymaga przes ł ania pisemnej informacji lub elektronicznej, gdy w danym przypadku istnieje mo ż liwo ść spe ł nienia wymogów dotycz ą cych podpisu elektronicznego, nale ż a ł o uzna ć , ż e regulacja taka jest zgodna z wymogami wynikaj ą cymi z przywo ł anych powy ż ej przepisów Prawa telekomunikacyjnego i Kodeksu cywilnego. Podobnie jak ma to miejsce w przypadku poprzednio rozwa ż anych praktyk zakres wprowadzonych zmian nie jest jednak wystarczaj ą cy, gdy ż w obrocie nadal pozostaj ą umowy zawieraj ą ce niew ł a ś ciwe unormowania. St ą d nale ż a ł o orzec, ż e kwestionowana praktyka trwa nadal. 7 - 8. Dwa kolejne zarzuty rozwa ż ane w toku przedmiotowego post ę powania dotycz ą stosowania w obrocie konsumenckim klauzul to ż samych z postanowieniami wpisanymi do rejestru, na mocy których dochodzi do narzucenia konsumentom w ł a ś ciwo ś ci miejscowej s ą du, przed którym maj ą by ć rozstrzygane ewentualne spory, wyznaczonego wedle jednego kryterium, jakim jest siedziba przedsi ę biorcy. Postanowienia te maj ą nast ę puj ą c ą tre ść : − „ Wszelkie spory wynikaj ą ce z niniejszej umowy rozstrzygane b ę d ą przez S ą d w ł a ś ciwy dla siedziby Wykonawcy ”, − „Organem w ł a ś ciwym do rozstrzygania sporów, wynikaj ą cych z Umowy abonenckiej oraz niniejszego Regulaminu, jest s ą d w ł a ś ciwy dla siedziby Dostawcy” . 18 Podwa ż ona przez Prezesa Urz ę du klauzula jest podobna do postanowie ń uznanych przez SOKiK za niedozwolone, w których za w ł a ś ciwy uznano s ą d w konkretnym mie ś cie wybranym wedle miejsca siedziby przedsi ę biorcy. Postanowienia tej tre ś ci wpisano do rejestru odpowiednio pod numerami 604, 637, 1033, 1034, 1184, a ich tre ść jest nast ę puj ą ca: - „ Spory wynik ł e w trakcie obowi ą zywania niniejszej umowy podlegaj ą orzecznictwu S ą dów Gospodarczych w Krakowie ”, które zosta ł o uznane na mocy wyroku SOKiK z dnia 17 pa ź dziernika 2005r. (sygn. akt XVII AmC 75/04), - „ W razie wynikni ę cia sporu na tle wykonania niniejszej umowy s ą dem w ł a ś ciwym rzeczowo b ę dzie S ą d Rejonowy w Gorlicach ”, które zosta ł o uznane na mocy wyroku SOKiK z dnia 19 kwietnia 2005r. (sygn. akt XVII AmC 23/05), - „ W ł a ś ciwym do rozstrzygania sporów wynikaj ą cych z niniejszego Regulaminu jest S ą d Powszechny w ł a ś ciwy dla siedziby operatora ”, które zosta ł o uznane na mocy wyroku SOKiK z dnia 21 listopada 2006r. (sygn. akt XVII AmC 138/05), - „ W przypadkach spornych z tytu ł u niniejszej umowy, rozstrzyga ć b ę d ą S ą dy w ł a ś ciwe dla siedziby Operatora ”, które zosta ł o uznane na mocy wyroku SOKiK z dnia 21 listopada 2006r. (sygn. akt XVII Amc 138/05), - „ Wszelkie spory mog ą ce wynikn ąć z umowy pomi ę dzy klientem a NetArt, którym nie uda si ę zapobiec w drodze post ę powania reklamacyjnego, rozstrzygane b ę d ą przez s ą d powszechny, w ł a ś ciwy dla siedziby NetArt ", które zosta ł o uznane na mocy wyroku SOKiK z dnia 23 pa ź dziernika 2006r. (sygn. akt XVII AmC 141/05). We wszystkich przywo ł anych przypadkach przewidziano, ż e s ą dem w ł a ś ciwym do rozstrzygania ewentualnych sporów powsta ł ych na tle umów o ś wiadczenie us ł ug telekomunikacyjnych b ę dzie s ą d wyznaczony wed ł ug tylko jednego z kryteriów okre ś lonych w Kodeksie post ę powania cywilnego. Wobec tego wskazane klauzule mo ż na by ł o uzna ć za to ż same. Niniejsze postanowienia s ą niezgodne z przywo ł ywanym ju ż w tej decyzji art. 385 1 § 1 Kc. Naruszaj ą one tak ż e art. 385 3 pkt 23 Kc, który stanowi, ż e za niedozwolone uwa ż a si ę postanowienia, które wy łą czaj ą jurysdykcj ę s ą dów polskich lub poddaj ą spraw ę pod rozstrzygni ę cie s ą du polubownego polskiego lub zagranicznego albo innego organu, a tak ż e narzucaj ą rozpoznanie sprawy przez s ą d, który wedle ustawy nie jest miejscowo w ł a ś ciwy. W ł a ś ciwo ść miejscowa s ą du, który jest kompetentny do rozstrzygania sporów cywilnych, zosta ł a okre ś lona w przepisach ustawy Kodeks post ę powania cywilnego. Zasadniczo, zgodnie z art. 27 ust. 1 Kpc powództwo wytacza si ę przed s ą dem w ł a ś ciwym ze wzgl ę du na miejsce zamieszkania lub siedziby pozwanego. W rozwa ż anej sprawie, stosownie do tego przepisu, gdyby z powództwem wyst ę powa ł a przeciwko konsumentowi spó ł ka, musia ł aby to zrobi ć przed s ą dem oznaczonym wedle miejsca zamieszkania konsumenta. Gdyby do s ą du wyst ą pi ł konsument, musia ł by uczyni ć to przed s ą dem wyznaczonym wed ł ug siedziby przedsi ę biorcy. Stosownie do art. 34 Kpc w sprawach o ustalenie istnienia umowy, jej wykonanie, rozwi ą zanie lub uniewa ż nienie, jak te ż o odszkodowanie z powodu niewykonania lub nienale ż ytego wykonania umowy mo ż na wytoczy ć tak ż e przed s ą dem wyznaczonym wed ł ug miejsca wykonania umowy. Kwestionowany zapis umowny stanowi klauzul ę abuzywn ą ze wzgl ę du na to, ż e ogranicza mo ż liwo ść wyboru s ą du, który zgodnie z przepisami Kodeksu post ę powania cywilnego nale ż a ł o uzna ć za w ł a ś ciwy do rozstrzygni ę cia sporu powsta ł ego na tle umowy. Dodatkowo podkre ś li ć trzeba, ż e za niezgodne z art. 385 3 pkt 23 Kc uznaje si ę postanowienia, które nie tylko wy łą czaj ą w ł a ś ciwo ść s ą du wyznaczonego wed ł ug przepisów Kodeksu post ę powania cywilnego w ogóle, ale te ż te, które ograniczaj ą zakres mo ż liwo ś ci 19 przewidzianych w tej ustawie, w wyniku czego sytuacja konsumentów ulega pogorszeniu. W rozwa ż anej sprawie klauzula stosowana przez przedsi ę biorc ę godzi w konsumentów w ten sposób, ż e ka ż dorazowo narzuca si ę konieczno ść wytoczenia powództwa przed s ą dem wyznaczonym wed ł ug siedziby przedsi ę biorcy. W zwi ą zku z tym zostaje wy łą czona mo ż liwo ść wytoczenia powództwa przed s ą dem w ł a ś ciwym ze wzgl ę du na miejsce zamieszkania konsumenta, ale te ż ze wzgl ę du na miejsce wykonania umowy. Z uwagi na powy ż sze, zakwestionowane postanowienia s ą niedozwolonymi zapisami umownymi. Wprawdzie spó ł ka poda ł a, ż e prowadzi dzia ł alno ść jedynie na terenie jednej miejscowo ś ci (dowód: karta nr 44), to mo ż e zaj ść sytuacja, w której konsument ma inne miejsce zamieszkania, ni ż to, którego dotyczy umowa. W takim przypadku s ą dem wyznaczonym wedle w ł a ś ciwo ś ci g ł ównej w przypadku wyst ą pienia spó ł ki przeciwko jej kontrahentowi, by ł by s ą d miejsca zamieszkania konsumenta, który by ł by inny, ni ż s ą d wyznaczony wed ł ug siedziby spó ł ki, jak i wed ł ug miejsca wykonania umowy. Skoro jednak konsument zawar ł umow ę o ś wiadczenie na jego rzecz us ł ug telekomunikacyjnych w okre ś lonym lokalu, oznacza to, ż e zapewne przebywa w okre ś lonym miejscu przez d ł u ż szy czas, nawet, je ś li jest to pobyt czasowy. W takim przypadku, w niniejszej sprawie, przy uwzgl ę dnieniu specyfiki us ł ug, których dotycz ą kontrolowane umowy, gdyby dopuszczono mo ż liwo ść wytaczania powództw przed s ą dem wyznaczanym wed ł ug miejsca wykonania umowy, nale ż a ł oby uzna ć , ż e interesy konsumentów nie doznawa ł yby uszczerbku. Taka regulacja chroni ł aby te ż konsumentów przed sytuacj ą , w której pomimo braku formalnej zmiany umowy, dosz ł oby do zmiany w ł a ś ciwo ś ci wskutek ewentualnej zmiany siedziby spó ł ki. W rozwa ż anym przypadku jednoznacznie wskazano jednak, ż e s ą dem w ł a ś ciwym jest s ą d miejsca siedziby spó ł ki. W rejestrze postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone figuruje wiele klauzul, na mocy których uznano za w ł a ś ciwy s ą d w konkretnym mie ś cie albo wyznaczony wed ł ug jednego kryterium, w sposób w ęż szy, ni ż uczyniono to w Kodeksie post ę powania cywilnego. Zgodnie z bogatym orzecznictwem SOKiK postanowienia, na mocy dochodzi do ograniczenia mo ż liwo ść wyboru s ą du innego ni ż wymieniony w umowie, s ą uznawane za niezgodne z art. 385 1 § 1 Kc i z art. 385 3 pkt 23 Kc. W czasie trwania niniejszego post ę powania wykorzystywane przez przedsi ę biorc ę wzory umów zmieniono w ten sposób, ż e w § 10 ust. 5 zastrze ż ono, i ż wszelkie ewentualne spory maj ą by ć rozstrzygane przez s ą d w ł a ś ciwy ze wzgl ę du na miejsce wykonania umowy. Jak wskazano powy ż ej w ś wietle okoliczno ś ci niniejszej sprawy, przy uwzgl ę dnieniu specyfiki us ł ug, których dotycz ą rozwa ż ane umowy, takie rozwi ą zanie nie narusza interesów konsumentów. W zwi ą zku jednak z tym, ż e nie udokumentowano zmiany umów zawieraj ą cych niew ł a ś ciwe regulacje, nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e kwestionowane praktyki trwaj ą nadal. 9. Przedostatni z zarzutów dotyczy stosowania w obrocie konsumenckim nast ę puj ą cego postanowienia wzorca umowy, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone: „Za czas, w którym Abonent nie ma dost ę pu do sieci z powodu nie op ł acenia w terminie abonamentu, nie przys ł uguje zwrot b ą d ź zmniejszenie miesi ę cznej op ł aty abonamentowej” . Podobne do analizowanego postanowienia zosta ł y uznane za niedozwolone na mocy wyroków SOKiK odpowiednio z dnia 16 lutego 2005r. (sygn. akt XVII Amc 40/04), z dnia 17 pa ź dziernika 2005r. (sygn. akt XVII Amc 75/04) i z dnia 16 marca 2007r. (sygn. akt XVII AmC 1/07) oraz zosta ł y wpisane do rejestru pod numerami 422, 600 i 1165: 20 − „ W przypadku nie uregulowania nale ż no ś ci abonamentowych w terminie Operator zastrzega sobie prawo do od łą czenia us ł ugi DDI Abonentowi do czasu uregulowania zaleg ł ych nale ż no ś ci bez zaprzestania naliczania nale ż no ś ci bie żą cych ”, − „ W okresie przerwania, zawieszenia lub ograniczenia ś wiadczenia us ł ug przez Operatora naliczana jest op ł ata nale ż na od abonenta zgodnie z umow ą i cennikiem ”, − „ Abonent ma obowi ą zek uiszczenia op ł aty abonamentowej niezale ż nie od zawieszenia ś wiadczenia us ł ug, o których mowa w punkcie 6”. Na mocy kwestionowanej klauzuli przedsi ę biorca mo ż e zaprzesta ć ś wiadczenia na rzecz konsumenta us ł ug telekomunikacyjnych, natomiast konsument ka ż dorazowo b ę dzie zobowi ą zany do wniesienia op ł aty abonamentowej w pe ł nej wysoko ś ci. Uzasadnieniem dla takiego rozwi ą zania nie mo ż e by ć fakt, ż e sytuacja taka jest powodowana nierzetelnym zachowaniem konsumenta. W przypadku opó ź nienia w spe ł nieniu ś wiadczenia pieni ęż nego przedsi ę biorca mo ż e bowiem domaga ć si ę zap ł aty odsetek karnych przewidzianych w ustawie, a w przypadku, gdy przewiduje to umowa, odsetek umownych. W okresie, kiedy umowa pozostaje w mocy, obie strony powinny spe ł nia ć ś wiadczenia, które b ę d ą wobec siebie ekwiwalentne. Przepisy prawa przewiduj ą te ż odpowiednie instrumenty, które mog ą zosta ć wykorzystane w przypadku zawinionego albo niezawinionego niewykonania lub nienale ż ytego wykonania umowy przez któr ąś ze stron. W niniejszym przypadku przewidziano obowi ą zek wniesienia przez konsumenta op ł aty abonamentowej w pe ł nej wysoko ś ci, w czasie gdy przedsi ę biorca wstrzymuje si ę od spe ł nienia ś wiadczenia. W ś wietle przedstawionych okoliczno ś ci niniejsz ą klauzul ę nale ż a ł o uzna ć za niezgodn ą z art. 385 1 § 1 Kc. Postanowienie tej tre ś ci narusza tak ż e art. 385 3 pkt 22 Kc, który stanowi, ż e za niedozwolone klauzule uwa ż a si ę postanowienia przewiduj ą ce obowi ą zek wykonania zobowi ą zania przez konsumenta mimo niewykonania lub nienale ż ytego wykonania zobowi ą zania przez jego kontrahenta. We wszystkich porównywanych klauzulach przewidziano obowi ą zek wniesienia przez konsumenta abonamentu, a wi ę c spe ł nienia jego ś wiadczenia, podczas gdy przedsi ę biorca by ł uprawniony do zaprzestania ś wiadczenia umówionych us ł ug. Odnosz ą c si ę do zarzutu wymienionego w pkt. I 9 spó ł ka o ś wiadczy ł a, ż e nie nalicza swym klientom abonamentu w sytuacji, gdy przestaj ą oni regularnie p ł aci ć nale ż ne kwoty (dowód: karta nr 44). Pos ł ugiwanie si ę w obrocie sporn ą regulacj ą daje jednak przedsi ę biorcy mo ż liwo ść skorzysta z przyznanego sobie uprawnienia, co powoduje, ż e interesy konsumentów zostaj ą zagro ż one podobnie, jak ma to miejsce w klauzulach uznanych za niedozwolone. W tych okoliczno ś ciach nale ż a ł o orzec, ż e porównywane klauzule s ą to ż same. W ramach pierwszej chronologicznie wprowadzanej zmiany, która mia ł a miejsce w listopadzie 2007r., § 5 ust. 5 regulaminu pozostawiono bez zmian. W zwi ą zku ze zmianami wprowadzanymi w lutym 2008r. rozwa ż an ą materi ę unormowano w ten sposób, ż e stwierdzono w § 7 ust. 2 regulaminu, i ż umowa mo ż e zosta ć rozwi ą zana w drodze wypowiedzenia, natomiast w okresie wypowiedzenia us ł uga jest ś wiadczona na zasadach okre ś lonych w umowie do czasu jej rozwi ą zania (dowód: karta nr 104). Analogiczn ą regulacj ę zawarto w § 7 ust. 2 wzorów umów standardowych i zawieranych na warunkach promocyjnych. Takie unormowania nale ż a ł oby uzna ć za prawid ł owe. Z uwagi jednak na to, ż e przedsi ę biorca nie doprowadzi ł do ca ł kowitego wyeliminowania niew ł a ś ciwej regulacji z obrotu, gdy ż nie dosz ł o do wymiany wszystkich umów zawartych z wykorzystaniem wzorców umów w pierwotny brzmieniu, nale ż a ł o orzec, ż e rozwa ż ana praktyka trwa nadal. 21 10. Ostatnia z kwestionowanych praktyk polega na pos ł ugiwaniu si ę w obrocie konsumenckim postanowieniem wzorca umowy, które zosta ł o wpisane do rejestru, o brzmieniu: „(...) W okresie wypowiedzenia Dostawca ma prawo, wed ł ug w ł asnego uznania, pozbawi ć Abonenta dost ę pu do niektórych ś wiadczonych na Jego rzecz us ł ug ”, które jest to ż same z postanowieniem wpisanym do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Kwestionowane postanowienie jest podobne do klauzul wpisanych do rejestru na mocy wyroku SOKiK z dnia 16 lutego 2005r. (sygn. akt XVII Amc 40/04) i z dnia 21 listopada 2006r. (sygn. akt XVII AmC 138/05) odpowiednio pod numerem 422 i 1027: − „ W przypadku nie uregulowania nale ż no ś ci abonamentowych w terminie Operator zastrzega sobie prawo do od łą czenia us ł ugi DDI Abonentowi do czasu uregulowania zaleg ł ych nale ż no ś ci bez zaprzestania naliczania nale ż no ś ci bie żą cych ”, − „ W przypadku dwutygodniowego opó ź nienia p ł atno ś ci, od daty ustalonego terminu, Operator ma prawo przerwa ć ś wiadczone przez siebie us ł ugi i od łą czy ć u ż ytkownika od sieci Internet. Za ca ł y okres tego wy łą czenia Operator pobiera obowi ą zuj ą c ą op ł at ę abonamentow ą , do czasu rozwi ą zania umowy ( łą cznie z okresem jej wypowiedzenia, je ż eli w tym okresie zostanie wypowiedziana przez jedn ą ze stron). Za ponowne w łą czenie Operator pobiera op ł at ę w wysoko ś ci 50 z ł netto (dotyczy klientów, których us ł ugi s ą zablokowane np. ze wzgl ę du na nieregulowane terminowo p ł atno ś ci) ”. Na mocy cytowanego postanowienia stosowanego przez spó ł k ę przedsi ę biorca jest uprawniony do wypowiedzenia umowy, gdy konsument narusza jej warunki okre ś lone w regulaminie. Uprawnienie to nie budzi w ą tpliwo ś ci. Zastrze ż enia rodzi jednak to, ż e w okresie wypowiedzenia przedsi ę biorca mo ż e wedle w ł asnego uznania ogranicza ć konsumentowi mo ż liwo ść korzystania z cz ęś ci us ł ug, do ś wiadczenia których jest on zobowi ą zany na mocy wi ążą cej strony umowy. Zakres ś wiadczonych na rzecz konsumenta us ł ug w tym czasie zale ż y wi ę c od decyzji przedsi ę biorcy. Po drugie, w tym samym czasie konsument ma obowi ą zek ponoszenia op ł at w pe ł nej wysoko ś ci, cho ć zakres ś wiadcze ń z jakich mo ż e korzysta ć ulega zaw ęż eniu. W zwi ą zku z tym nale ż a ł o uzna ć , ż e przywo ł ana klauzula jest niezgodna z art. 385 1 § 1 Kc. Regulacja ta narusza tak ż e art. 385 3 pkt 22 Kc, który zacytowano w uzasadnieniu do punktu I 9 niniejszej decyzji. Stosownie do kwestionowanej regulacji przedsi ę biorca mo ż e w okresie wypowiedzenia zaprzesta ć ś wiadczenia na rzecz konsumenta umówionych us ł ug w pe ł nym zakresie, a jednocze ś nie nie poci ą ga to za sob ą obni ż enia op ł aty abonamentowej za ten okres. Analogiczne rozwi ą zanie przyj ę to w przytoczonych klauzulach wpisanych do rejestru, co przes ą dzi ł o o uznaniu powy ż szych klauzul za to ż same. Przedsi ę biorca zezna ł , ż e niniejsza regulacja zosta ł a wprowadzona jedynie po to, aby chroni ć u ż ytkowników internetu przed abonentami, którzy wykorzystywaliby internet w celu ł amania prawa. Prezes Urz ę du nie kwestionuje zasadno ś ci podejmowania dzia ł a ń maj ą cych na celu eliminowanie nieuczciwych zachowa ń u ż ytkowników sieci i ochron ę innych podmiotów. W ka ż dym jednak przypadku nale ż y przeprowadzi ć prawid ł owe rozliczenie nale ż no ś ci, co nie sprzeciwia si ę mo ż liwo ś ci nak ł adania okre ś lonych sankcji za naganne i bezprawne zachowania. Sankcje takie mog ą jednak przybra ć jedn ą z form przewidzianych w przepisach prawa. W toku niniejszego post ę powania przedsi ę biorca wskaza ł , ż e sporn ą regulacj ę zast ą pi ł postanowieniem § 7 ust. 2 regulaminu o tre ś ci : „Dostawca ma prawo wypowiedzie ć umow ę w trybie natychmiastowym w przypadkach okre ś lonych w niniejszym regulaminie”. Uprawnienie to przewidziano na rzecz dostawcy us ł ug na wypadek nierzetelnego zachowania odbiorcy 22 us ł ug, przy czym zachowania te wyra ź nie okre ś lono w rozwa ż anym dokumencie. Regulacj ę tak ą mo ż na uzna ć za w ł a ś ciw ą . To nie jest jednak wystarczaj ą ce dla stwierdzenia zaniechania stosowania ostatniej z ocenianych praktyk, gdy ż przedsi ę biorca nie udokumentowa ł okoliczno ś ci zmiany umów zawartych z wykorzystaniem wzorców zawieraj ą cych niew ł a ś ciw ą regulacj ę . St ą d nale ż a ł o orzec, jak w punkcie I 10 sentencji niniejszej decyzji. Naruszenie interesu publicznego i zbiorowych interesów konsumentów Stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ochrona interesów przedsi ę biorców i konsumentów podejmowana w ramach dzia ł a ń Prezesa Urz ę du jest prowadzona w interesie publicznym. Dzia ł ania oparte na przepisach niniejszej ustawy s ą zatem podejmowane w interesie publicznym, w celu ochrony interesów zbiorowo ś ci, a nie wprost poszczególnych, indywidualnych uczestników rynku. Naruszenie interesu publicznego stanowi bezwzgl ę dny warunek do uznania kompetencji Prezesa Urz ę du do rozstrzygni ę cia okre ś lonej sprawy. Interes publiczny zostaje naruszony wówczas, gdy oceniane dzia ł ania godz ą w interesy ogólnospo ł eczne i dotykaj ą szerokiego kr ę gu uczestników rynku i poprzez to powoduj ą zaburzenia w jego prawid ł owym funkcjonowaniu. Do naruszenia interesu publicznego dochodzi, gdy skutki okre ś lonych dzia ł a ń maj ą charakter powszechny, dotykaj ą wszystkich potencjalnych podmiotów na danym rynku 1 . Poj ę cie zbiorowych interesów konsumentów zosta ł o szeroko omówione przez S ą d Najwy ż szy w wyroku z dnia 10 kwietnia 2008r. (sygn. akt III SK 27/07). W uzasadnieniu S ą d Najwy ż szy poda ł , i ż gramatyczna wyk ł adnia tego poj ę cia prowadzi do wniosku, ż e chodzi o zachowanie przedsi ę biorcy, które godzi w interesy grupy osób stanowi ą cych okre ś lony zbiór. Rezultaty tej wyk ł adni modyfikuje zastrze ż enie, ż e nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma interesów indywidualnych. S ą d Najwy ż szy stan ął na stanowisku, ż e przy konstruowaniu poj ę cia „ zbiorowego interesu konsumentów ” nie mo ż na opiera ć si ę tylko i wy łą cznie na tym, czy oceniana praktyka przedsi ę biorcy skierowana jest do „ nieoznaczonego z góry kr ę gu podmiotów ”. Wystarczaj ą ce powinno by ć w jego ocenie ustalenie, ż e zachowanie przedsi ę biorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz wzgl ę dem cz ł onków danej grupy (okre ś lonego kr ę gu podmiotów), wyodr ę bnionych spo ś ród ogó ł u konsumentów, za pomoc ą wspólnego dla nich kryterium. S ą d Najwy ż szy orzek ł te ż , ż e „ praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów jest (...) takie zachowanie przedsi ę biorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazuj ą cych na powtarzalno ść zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodz ą cych w sk ł ad grupy, do której adresowane s ą zachowania przedsi ę biorcy, w taki sposób, ż e potencjalnie ofiar ą takiego zachowania mo ż e by ć ka ż dy konsument b ę d ą cy klientem lub potencjalnym klientem przedsi ę biorcy ”. W rozwa ż anym przypadku dosz ł o do naruszenia interesu publicznego. Oceniane zachowania przedsi ę biorcy dotycz ą szerokiego kr ę gu najs ł abszych uczestników rynku, jakimi s ą konsumenci. Dotycz ą one wszystkich tych osób, które zawar ł y ze spó ł k ą umowy telekomunikacyjne oraz wszystkich jej potencjalnych klientów. Rozwa ż ane dzia ł ania godz ą wi ę c w zbiorowe interesy konsumentów. Stanowi ą one te ż zakazane prawem praktyki, gdy ż s ą podejmowane w sposób powtarzalny. Ju ż z samej istoty wzorców umów wynika to, ż e dzia ł ania przedsi ę biorcy wykorzystuj ą cego je jest ustalone, jednakowe, powtarzalne we wszystkich przypadkach. 1 Konrad Kohutek w: „Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz”, Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., Warszawa 2008r., strona 47 23 Ad. II Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urz ę du mo ż e skorzysta ć z uprawnienia do na ł o ż enia na przedsi ę biorc ę stosuj ą cego praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów kary pieni ęż nej w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary. Kara taka mo ż e by ć na ł o ż ona bez wzgl ę du na to, czy przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę naruszenia celowo, czy te ż nieumy ś lnie. Stosownie do art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przy ustalaniu wysoko ś ci kar pieni ęż nych, w tym kar okre ś lonych w art. 106 tej ustawy, nale ż y uwzgl ę dni ć w szczególno ś ci okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy, a tak ż e uprzednie naruszenie przepisów ustawy. W pkt. I 1 – 10 niniejszej decyzji stwierdzono stosowanie przez przedsi ę biorc ę dziesi ę ciu praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów opisanych szczegó ł owo powy ż ej. Praktyki te polegaj ą na stosowaniu w umowach z konsumentami niedozwolonych postanowie ń umownych oraz na niedope ł nianiu obowi ą zków informacyjnych. Konsekwencj ą stosowania powy ż szych praktyk jest pogorszenie sytuacji konsumentów. Okoliczno ść , ż e sporne postanowienia zamieszczono we wzorcu umowy powoduje, ż e zostaj ą one konsumentom narzucone. Fakt, ż e kwestionowane regulacje wynikaj ą ze wzorców umownych ś wiadczy równie ż o ustalonym charakterze podejmowanych praktyk. Powy ż sze okoliczno ś ci uzasadniaj ą na ł o ż enie na przedsi ę biorc ę kary, o jakiej mowa w art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kara nak ł adana przez Prezesa Urz ę du na przedsi ę biorc ę , który dopu ś ci ł si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów s ł u ż y podkre ś leniu naganno ś ci ocenianego zachowania. Przedsi ę biorca, jako profesjonalista powinien wiedzie ć , ż e okre ś laj ą c warunki umowne nie mo ż e stosowa ć klauzul uznanych przez SOKiK za abuzywne. Nie bez znaczenia jest te ż charakter umów, w których zawarto kwestionowane w toku niniejszego post ę powania regulacje. S ą to umowy powszechnie zawierane, co powoduje, ż e ewentualne nieprawid ł owo ś ci maj ą wp ł yw na znaczn ą ilo ść podmiotów. S ą to tak ż e umowy d ł ugoterminowe. Przy ustalaniu kary wzi ę to pod uwag ę okoliczno ść , ż e przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę w trakcie prowadzonej od 2002r. dzia ł alno ś ci naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów po raz pierwszy. Uwzgl ę dniono fakt, ż e przedsi ę biorca aktywnie wspó ł pracowa ł z Urz ę dem Ochrony Konkurencji i Konsumentów w toku niniejszego post ę powania. Istotne jest tak ż e to, ż e przedsi ę biorca dokona ł opisanych powy ż ej zmian, o których poinformowa ł z w ł asnej inicjatywy tu ż po rozpocz ę ciu niniejszego post ę powania, a tak ż e na pó ź niejszych etapach sprawy. Cho ć nie pozwoli ł y one na stwierdzenie zaniechania stosowania rozwa ż anych praktyk, to nale ż a ł o potraktowa ć ich wprowadzenie za przejaw ch ę ci dostosowania si ę do aktualnie obowi ą zuj ą cych wymogów prawnych. Zwa ż y ć te ż trzeba, ż e zasi ę g terytorialny dzia ł ania przedsi ę biorcy mo ż na okre ś li ć zasadniczo jako ograniczony do rynku lokalnego. Okoliczno ś ci te nale ż y poczyta ć , jako ł agodz ą ce. Decyduj ą c o na ł o ż eniu kary i jej wysoko ś ci wzi ę to pod uwag ę wszystkie ww. okoliczno ś ci, jak i mo ż liwo ś ci finansowe przedsi ę biorcy. Orzeczona kara powinna stanowi ć dolegliwo ść dla uczestnika niniejszego post ę powania, tak aby jej na ł o ż enie skutkowa ł o w przysz ł o ś ci zapobie ż eniem zaistnienia podobnych sytuacji. Z drugiej strony nale ż y te ż podkre ś li ć wymiar edukacyjny i wychowawczy zastosowanego ś rodka oraz wyrazi ć nadziej ę , ż e odniesie on spodziewany skutek na przysz ł o ść . Niniejsza kara powinna stanowi ć przestrog ę dla przedsi ę biorcy na przysz ł o ść . Poza wymiarem indywidualnym kary, nale ż y zwróci ć uwag ę na jej wymiar ogólny, funkcj ę odstraszaj ą c ą i wychowawcz ą w stosunku do innych uczestników rynku. 24 Przychód osi ą gni ę ty przez przedsi ę biorc ę w 2007r. wyniós ł 4 186 000 z ł (s ł ownie: cztery miliony sto osiemdziesi ą t sze ść tysi ę cy z ł otych), w zwi ą zku z czym maksymalna kara, jaka mog ł aby w niniejszym przypadku zosta ć wymierzona, to 418 600 z ł (s ł ownie: czterysta osiemna ś cie tysi ę cy sze ść set z ł otych). W ś wietle powy ż szych okoliczno ś ci wysoko ść kary ustalono na poziomie 4000 z ł (s ł ownie: czterech tysi ę cy z ł otych), co stanowi prawie 0,1% osi ą gni ę tego przez spó ł k ę w 2007r. przychodu oraz niemal 1% maksymalnego wymiaru kary. Prezes Urz ę du, kieruj ą c si ę potrzeb ą zdecydowanego przeciwdzia ł ania stosowaniu praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów uzna ł , ż e orzeczona kara powinna stanowi ć dolegliwo ść dla uczestnika niniejszego post ę powania. W tym przypadku kara powinna spe ł ni ć jednak przede wszystkim funkcj ę prewencyjn ą i wychowawcz ą , tak aby zapobiec w przysz ł o ś ci naruszeniom przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wobec powy ż szego orzeczono jak w punkcie II sentencji tej decyzji. Ad. III. Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urz ę du rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie. W my ś l art. 77 ust. 1 tej ustawy, je ż eli w wyniku post ę powania Prezes Urz ę du stwierdzi ł naruszenie jej przepisów, przedsi ę biorca, który dopu ś ci ł si ę tego naruszenia, jest obowi ą zany ponie ść koszty post ę powania. Niniejsze post ę powanie w sprawie stosowania przez przedsi ę biorc ę praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zosta ł o wszcz ę te z urz ę du, a w jego wyniku Prezes Urz ę du w punktach I 1 – 10 decyzji stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kosztami niniejszego post ę powania s ą wydatki zwi ą zane z korespondencj ą prowadzon ą przez Prezesa Urz ę du z przedsi ę biorc ą . W zwi ą zku z powy ż szym postanowiono obci ąż y ć stron ę kosztami post ę powania w wysoko ś ci 82 z ł (s ł ownie: osiemdziesi ę ciu dwóch z ł otych). Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Koszty niniejszego post ę powania przedsi ę biorca obowi ą zany jest wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 Kpc – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. W przypadku jednak kwestionowania wy łą cznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie III niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji 25 i konsumentów w zwi ą zku z 479 28 § 1 pkt 2 Kpc, nale ż y wnie ść za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia dor ę czenia niniejszej decyzji. DYREKTOR DELEGATURY URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W KATOWICACH Maciej Fragsztajn 26