RKT-35/2004

1 DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dn. 19.06.2004 r. RKT-61-47/04/MF DECYZJA Nr RKT-35/2004 I. Stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2003r. Nr 86, poz. 804 z zm. Dz. U. z 2003r. Nr 60, poz. 535 i Nr 170, poz. 1652; Dz. U. z 2004r. Nr 93, poz. 891) i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 z pó ź n. zm.), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Przedsi ę biorstwu Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. ul. Kubicy 6, 43-100 Tychy, - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: na podstawie art. 23c) ust. 1 w zwi ą zku z art. 23a) ust. 1 i 2 w/w ustawy uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów , bezprawne dzia ł anie Przedsi ę biorstwa Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. z siedzib ą w Tychach, polegaj ą ce na tym, i ż § 12 ust.1 lit. c i ust. 2 umów sprzeda ż y ciep ł a zawieranych z konsumentami stanowi, ż e „ Dostawca ma prawo wstrzyma ć dostaw ę ciep ł a (odci ąć dop ł yw wody sieciowej lub instalacyjnej) w nast ę puj ą cych terminach i przypadkach: c) gdy Odbiorca zalega z zap ł at ą za dostarczone ciep ł o lub innych op ł at wynikaj ą cych z obowi ą zuj ą cej taryfy. Wstrzymanie dostawy ciep ł a (...) nast ą pi po up ł ywie 14 dni od okre ś lonego przez Dostawc ę terminu (...) uregulowania zaleg ł ych nale ż no ś ci okre ś lonego w dor ę czonym Odbiorcy wezwaniu do zap ł aty”, co stanowi naruszenie art. 6 ust. 3 a ustawy z dnia 10 kwietnia 1997r. Prawo energetyczne (tekst. jedn. Dz.U. z 2003r. Nr 153, poz. 1504 z pó ź n. zm.). i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. II. Na podstawie art. 23c) ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2003r. Nr 86, poz. 804 z zm. Dz. U. z 2003r. Nr 60, poz. 535 i Nr 170, poz. 1652; Dz. U. z 2004r. Nr 93, poz. 891) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 z pó ź n. zm.), po przeprowadzeniu z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: okre ś la si ę Przedsi ę biorstwu Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. ul. Kubicy 6 43-100 Tychy ś rodki usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w celu wykonania nakazu okre ś lonego w pkt I sentencji niniejszej decyzji, polegaj ą ce na umieszczeniu w tre ś ci nowo zawieranych, jak i dotychczas zawartych umów sprzeda ż y ciep ł a zawieranych z konsumentami informacji zgodnych z zapisem art. 6 ust. 3 a ustawy z dnia 10 kwietnia 1997r. Prawo energetyczne (tekst. jedn. Dz.U. z 2003r. Nr 153, poz. 1504 z pó ź n. zm.). III. Na podstawie art. 72 w zwi ą zku z art. 75 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2003r. Nr 86, poz. 804 z zm. Dz. U. z 2003r. 2 Nr 60, poz. 535 i Nr 170, poz. 1652; Dz. U. z 2004r. Nr 93, poz. 891) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 z pó ź n. zm.), po przeprowadzeniu z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: postanawia si ę zobowi ą za ć Przedsi ę biorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. ul. Kubicy 6 43- 100 Tychy do poniesienia kosztów niniejszego post ę powania w wysoko ś ci 20 PLN (s ł ownie z ł otych: dwadzie ś cia). Uzasadnienie W okresie od 20.08.2003r. do 13.10.2003r. przeprowadzone zosta ł o w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej Organem Antymonopolowym) post ę powanie wyja ś niaj ą ce w sprawie ustalenia czy Przedsi ę biorstwo Energetyki Cieplnej z siedzib ą w Tychach stosuje we wzorcach umownych zawieranych z konsumentami postanowienia mog ą ce nosi ć znamiona niedozwolonych postanowie ń umownych. Poniewa ż analiza dokumentów i informacji zebranych w toku tego post ę powania wyja ś niaj ą cego da ł a podstaw ę do przyj ę cia, i ż w opisanej sprawie mog ł o nast ą pi ć naruszenie przepisów ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (zwanej dalej ustaw ą antymonopolow ą ), w dniu 23.03.2004r. wszcz ę to z urz ę du post ę powanie w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w zwi ą zku z podejrzeniem podejmowania przez Przedsi ę biorstwo Energetyki Cieplnej z siedzib ą w Tychach (zwane dalej PEC) bezprawnych dzia ł a ń nosz ą cych znamiona praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów (karta nr 1). W odpowiedzi na zarzuty zawarte w postanowieniu o wszcz ę ciu post ę powania PEC stwierdzi ł o (karty nr 258-260), ż e nie stosuje wzorców umownych w zakresie umów sprzeda ż y ciep ł a, a umowy zawarte z odbiorcami s ą zgodne z ustaw ą Prawo energetyczne. Zdaniem PEC zarzut stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów w zwi ą zku z § 12 ust. 1 lit. c i ust. 2 zawartym w umowach sprzeda ż ciep ł a jest bezpodstawny. W umowach zawieranych z odbiorcami znajduje si ę zapis § 1 ust. 1 zgodnie z którym dostarczanie ciep ł a odbywa si ę na warunkach okre ś lonych przez ustaw ę Prawo energetyczne i rozporz ą dzenia wykonawcze do tej ustawy. Kwestionowany zapis § 12 w ż aden sposób nie stanowi naruszenia art. 6 ust. 3 a ustawy Prawo energetyczne. Zapis zawarty w umowach sprzeda ż y ciep ł a stosowanych przez PEC odnosi si ę do przewidzianego w art. 6 ust. 3a ustawy Prawo energetyczne dodatkowego, dwutygodniowego terminu do zap ł aty zaleg ł ych i bie żą cych nale ż no ś ci i nie jest terminem wstrzymania dostawy, liczonym od dnia w którym up ł ywa termin zap ł aty za dostarczone ciep ł o. Ustawa prawo energetyczne jest podstawa okre ś laj ą c ą warunki dostarczania ciep ł a , co znajduje swoje potwierdzenie w zapisie § 1 ust. 1 stosowanych umów. Organ Antymonopolowy ustali ł i zwa ż y ł co nast ę puje. Zgodnie z art. 23a) ust. 1 ustawy antymonopolowej za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł ania przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Ustawa antymonopolowa w art. 23 a ust. 2 stanowi, ż e za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub 3 wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. Jako „sprzeczne z prawem” nale ż y kwalifikowa ć zachowania sprzeczne z nakazem zawartym w ustawie, rozporz ą dzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umow ą mi ę dzynarodow ą maj ą c ą bezpo ś rednie zastosowanie w stosunkach wewn ę trznych. Sprzeczne z prawem s ą czyny: zabronione i zagro ż one sankcj ą karn ą , czyny zabronione pod sankcjami dyscyplinarnymi, czyny zakazane przepisami administracyjnymi lub przepisami prawa gospodarczego publicznego, czyny zabronione przepisami o charakterze cywilnym, sprzeczne z nakazami zawartymi w prawie cywilnym lub prawie administracyjnym. Bezprawno ść jest tak ą cech ą dzia ł ania, która polega na jego sprzeczno ś ci z normami prawa lub zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego, bez wzgl ę du na win ę , a nawet ś wiadomo ść sprawcy. Dla ustalenia bezprawno ś ci dzia ł ania wystarczy ustalenie, ż e okre ś lone zachowanie koliduje z przepisami prawa. Brak cech bezprawno ś ci winien, w my ś l art. 6 K.c., wykaza ć przedsi ę biorca (Por. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji Komentarz, pod redakcj ą prof. dr hab. Janusza Szwaji, Wydawnictwo CH BECK, Warszawa 2000, s.117 – 118). Wobec powy ż szego, aby okre ś lone zachowanie mog ł o zosta ć uznane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek: - bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, - dzia ł anie narusza zbiorowe interesy konsumentów. I. PEC w zawieranych z konsumentami umowach sprzeda ż y ciep ł a w § 12 ust.1 lit. c i ust. 2 zawar ł zapis zgodnie z którym „ Dostawca ma prawo wstrzyma ć dostaw ę ciep ł a (odci ąć dop ł yw wody sieciowej lub instalacyjnej) w nast ę puj ą cych terminach i przypadkach: c) gdy Odbiorca zalega z zap ł at ą za dostarczone ciep ł o lub innych op ł at wynikaj ą cych z obowi ą zuj ą cej taryfy. Wstrzymanie dostawy ciep ł a (...) nast ą pi po up ł ywie 14 dni od okre ś lonego przez Dostawc ę terminu (...) uregulowania zaleg ł ych nale ż no ś ci okre ś lonego w dor ę czonym Odbiorcy wezwaniu do zap ł aty” (karty nr 137, 150, 163, 176-177, 190-191, 204, 217-218, 231-232, 245). Art. 6 ust. 3 a ustawy Prawo energetyczne stanowi, ż e przedsi ę biorstwa energetyczne mog ą wstrzyma ć dostarczanie ciep ł a w przypadku, gdy odbiorca zwleka z zap ł at ą za pobrane ciep ł o albo ś wiadczone us ł ugi co najmniej miesi ą c po up ł ywie terminu p ł atno ś ci, pomimo uprzedniego powiadomienia na pi ś mie o zamiarze wypowiedzenia umowy i wyznaczenia dodatkowego, dwutygodniowego terminu do zap ł aty zaleg ł ych i bie żą cych nale ż no ś ci. Z powy ż szych zapisów wynika, ż e zapisy umowy umo ż liwiaj ą ce PEC wstrzymanie dostaw ciep ł a z powodu nieuregulowania nale ż no ś ci s ą bardziej rygorystyczne w stosunku do odbiorców, ni ż bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą ce przepisy ustawy Prawo energetyczne w tym zakresie. PEC w przedmiotowych umowach zagwarantowa ł o sobie mo ż liwo ść przerwania dostawy ciep ł a do odbiorcy w sytuacji, gdy nie ui ś ci on nale ż no ś ci za ciep ł o po up ł ywie 14 dni od okre ś lonego przez Dostawc ę terminu (...) uregulowania zaleg ł ych nale ż no ś ci okre ś lonego w dor ę czonym Odbiorcy wezwaniu do zap ł aty” , bez uwzgl ę dnienia warunku, ż e odbiorca musi by ć w zw ł oce z zap ł at ą co najmniej miesi ą c po up ł ywie terminu p ł atno ś ci. Jak wskazano to powy ż ej ustawodawca przewidzia ł mo ż liwo ść wstrzymania dostaw ciep ł a w sytuacji, gdy odbiorca zwleka z zap ł at ą co najmniej miesi ą c po up ł ywie terminu p ł atno ś ci. St ą d te ż nale ż y stwierdzi ć , ż e PEC w umowach z konsumentami w znaczny sposób skróci ł o termin zw ł oki konsumenta z zap ł at ą po up ł ywie którego jest uprawnione do przerwania dostaw ciep ł a. W istocie, zgodnie z tre ś ci ą umowy, jakakolwiek zw ł oka konsumenta w zap ł acie uprawnia PEC do podj ę cia dzia ł a ń zmierzaj ą cych do wstrzymania dostaw ciep ł a, poniewa ż nie okre ś lono w umowie okresu po up ł ywie którego takie dzia ł ania mog ą zosta ć podj ę te. Przyk ł adowo mo ż na wskaza ć , ż e ju ż kilkudniowe opó ź nienie konsumenta z zap ł at ą nale ż no ś ci za dostarczone ciep ł o mo ż e spowodowa ć podj ę cie przez PEC dzia ł a ń 4 zmierzaj ą cych do wstrzymania dostaw ciep ł a, co jak wskazano powy ż ej sprzeczne jest z wol ą ustawodawcy, który wyznaczy ł w tym zakresie okres co najmniej miesi ą ca. Nie mo ż na zgodzi ć si ę z twierdzeniem PEC, ż e zapis § 1 ust. 1 umów sprzeda ż y ciep ł a, zgodnie z którym dostarczanie ciep ł a odbywa si ę na warunkach okre ś lonych przez ustaw ę Prawo energetyczne i rozporz ą dzenia wykonawcze do tej ustawy powoduje, ż e dzia ł ania PEC nie nosz ą znamion bezprawno ś ci. Przede wszystkim nale ż y stwierdzi ć , ż e umowa wprost zawiera zapis odmienny od umieszczonego w art. 6 ust. 3 a ustawy Prawo energetyczne, co powoduje, ż e konsument, b ę d ą cy s ł absz ą stron ą umowy w pierwszej kolejno ś ci przy realizacji umowy b ę dzie si ę ga ł do jej postanowie ń . Zapis umowy wprowadza wi ę c konsumenta w b łą d odno ś nie sytuacji, w jakich dostawca ciep ł a jest uprawniony do wstrzymania dostawa ciep ł a. Po drugie § 1 ust. 1 lit. d stwierdza, ż e dostarczanie ciep ł a odbywa si ę na warunkach okre ś lonych przez sam ą umow ę zawart ą przez PEC z konsumentem. Tym samym wszystkie jej postanowienia s ą wi ążą ce, co powoduje, ż e równie ż zapis § 12 ust.1 lit. c i ust. 2. St ą d te ż dzia ł ania PEC w tym wzgl ę dzie nale ż y uzna ć za bezprawne, poniewa ż powy ż ej wskazane zapisy zawarte w umowach umo ż liwiaj ą PEC wstrzymanie dostaw ciep ł a w terminach wcze ś niejszych ni ż pozwalaj ą na to przepisy ustawy Prawo energetyczne. W za łą czeniu do pisma z dnia 28.08.2003r. PEC przes ł a ł o „aktualnie stosowane standardowe wzorce umów sprzeda ż y ciep ł a (…), które stanowi ą podstaw ę do negocjacji z odbiorcami ciep ł a PEC Sp. z o.o.” (karty nr 13-125) . Na potwierdzenie stosowanych wzorców PEC przes ł a ł „kserokopie przyk ł adowych umów sprzeda ż y ciep ł a ostatnio zawartych z konsumentami” (karty nr 126-246). Pomimo, i ż PEC wskaza ł na fakt negocjowania zapisów umownych z konsumentami wszystkie wskazane poni ż ej umowy zawieraj ą identyczne zapisy § 12 ust.1 lit. c i ust. 2, jak wzorce na podstawie których je zawarto: - umowa sprzeda ż y ciep ł a Nr Ł -COI/11/ZC3/PE/II zawarta w dniu 14.05.2002r., - umowa sprzeda ż y ciep ł a Nr COI/311/T/PE/I zawarta w dniu30.12.2002r., - umowa sprzeda ż y ciep ł a Nr SIGMA/379/T/PE/I zawarta w dniu30.08.2002r., - umowa sprzeda ż y ciep ł a Nr IOWL/okr/80/T/PE zawarta w dniu 01.08.2003r., - umowa sprzeda ż y ciep ł a Nr F6/187/T/PE zawarta w dniu 14.09.2001r., - umowa sprzeda ż y ciep ł a Nr IOS/716/T/PE zawarta w dniu 12.03.2002r., - umowa sprzeda ż y ciep ł a Nr IOCW/212/T/PE zawarta w dniu 28.06.2001r., - umowa sprzeda ż y ciep ł a Poziomka*/843/T/PE zawarta w dniu 18.12.2000r., - umowa sprzeda ż y ciep ł a Jaracza/Nr806/T/PE zawarta w dniu 20.12.2001r. W niniejszej sprawie zosta ł naruszony interes konsumentów – zaopatrywanych w ciep ł o przez PEC, którzy zawarli umowy sprzeda ż y ciep ł a zawieraj ą ce w/w zapisy. Ponadto ze wzgl ę du na fakt, i ż stosowane przez PEC wzorce umowne zawieraj ą zapisy sprzeczne z ustaw ą Prawo energetyczne, ka ż dy konsument zamierzaj ą cy zawrze ć z PEC umow ę sprzeda ż y ciep ł a, nara ż ony jest na to, ż e w/w zapisy wzorca zostan ą transponowane do umowy St ą d te ż powy ż sze dzia ł anie PEC narusza zbiorowy interes konsumentów i tym samym zasadne by ł o podj ę cie dzia ł a ń przewidzianych w ustawie antymonopolowej, maj ą cych na celu ochron ę konsumentów. Spe ł nione zosta ł y wi ę c obydwie przes ł anki, konieczne do uznania zachowania przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. St ą d orzeczono jak w pkt I sentencji niniejszej decyzji. II. Zgodnie z art. 23c ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w decyzji, Prezes Urz ę du mo ż e okre ś li ć ś rodki usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. W celu zapewnienia wykonania nakazu okre ś lonego w pkt I sentencji niniejszej decyzji, ś rodki usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów okre ś lono, jako polegaj ą ce na: 5 - umieszczeniu w tre ś ci nowo zawieranych, jak i dotychczas zawartych umów sprzeda ż y ciep ł a zawieranych z konsumentami informacji zgodnych z zapisem art. 6 ust. 3 a ustawy z dnia 10 kwietnia 1997r. Prawo energetyczne, Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w pkt II sentencji. III. Na podstawie art. 72 ustawy antymonopolowej, je ż eli post ę powanie zosta ł o wszcz ę te z urz ę du i w jego wyniku Prezes Urz ę du stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy, przedsi ę biorca lub zwi ą zek przedsi ę biorców, który dopu ś ci ł si ę tego naruszenia, zobowi ą zany jest ponie ść koszty post ę powania. Zgodnie z art. 75 ustawy antymonopolowej, Organ Antymonopolowy rozstrzyga o kosztach, w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie. Post ę powanie przeciwko PEC w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, zosta ł o wszcz ę te z urz ę du. Na podstawie ustale ń dokonanych w trakcie post ę powania Organ Antymonopolowy w punkcie I decyzji stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy antymonopolowej. Kosztami niniejszego post ę powania dla Organu Antymonopolowego, s ą wydatki w wysoko ś ci 20 PLN zwi ą zane z korespondencj ą pomi ę dzy Organem Antymonopolowym a przedsi ę biorc ą . W zwi ą zku z powy ż szym postanowiono obci ąż y ć PEC kosztami post ę powania w wysoko ś ci 20 PLN (s ł ownie z ł otych: dwadzie ś cia). St ą d orzeka si ę jak w punkcie III sentencji decyzji. Koszty niniejszego post ę powania przedsi ę biorca obowi ą zany jest wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Na postanowienie o kosztach zawarte w punkcie III niniejszej decyzji, na podstawie art. 78 ust. 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 1 pkt 2 k.p.c. przys ł uguje za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia dor ę czenia. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. Dyrektor Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Alicja Kral