RKT-33/2004

1 DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dnia 15.06.2004r. RKT-61-24/04/SG/AW DECYZJA Nr RKT-33/2004 I. Na podstawie art. 23 c ust. 1 w zwi ą zku z art. 23 a ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2003r. Nr 86, poz. 804; ze zm. Dz.U. z 2003r. Nr 170, poz. 1652; Dz.U. z 2004r. Nr 93, poz. 891) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. z 2002r. Nr 18, poz. 172; Dz.U. z 2003r. Nr 6, poz. 68) po przeprowadzeniu post ę powania wszcz ę tego z urz ę du w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów dzia ł anie Polskiej Izby Finansowej „Skarbiec” Sp. z o.o., ul. Karolinki 58, 44-121 Gliwice, polegaj ą ce na tym, ż e w Ogólnych Warunkach Umowy stanowi ą cych integraln ą cz ęść umowy, której przedmiotem jest, zgodnie z artyku ł em 2 tej umowy, umo ż liwienie na okre ś lonych w umowie zasadach cz ł onkostwa Inwestora w Funduszu „Skarbiec”, którego celem jest zakup przez Inwestora Funduszu dóbr okre ś lonych na pierwszej stronie umowy, Polska Izba Finansowa „Skarbiec” Sp. z o.o. stosuje postanowienia wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c. tj. : „ Strony wykorzystaj ą wszelkie mo ż liwo ś ci do ugodowego rozwi ą zania ewentualnych sporów wynikaj ą cych z niniejszej umowy. Sprawy wymagaj ą ce rozstrzygni ę cia s ą dowego b ę d ą prowadzone przed s ą dem w ł a ś ciwym wed ł ug miejsca siedziby „SKARBIEC”. ” i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. II. Na podstawie art. 23 c ust. 1 w zwi ą zku z art. 23 a ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2003r. Nr 86, poz. 804; ze zm. Dz.U. z 2003r. Nr 170, poz. 1652; Dz.U. z 2004r. Nr 93, poz. 891) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. z 2002r. Nr 18, poz. 172; Dz.U. z 2003r. Nr 6, poz. 68) po przeprowadzeniu post ę powania wszcz ę tego z urz ę du w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów dzia ł anie Polskiej Izby Finansowej „Skarbiec” Sp. z o.o., ul. Karolinki 58, 44-121 Gliwice, polegaj ą ce na tym, ż e Polska Izba Finansowa „Skarbiec” Sp. z o.o. narusza obowi ą zek udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji poniewa ż przed zawarciem z Polsk ą Izb ą Finansow ą „Skarbiec” Sp. z o.o. umowy, której przedmiotem jest, zgodnie z artyku ł em 2 tej umowy, umo ż liwienie na okre ś lonych w umowie zasadach cz ł onkostwa Inwestora w Funduszu „Skarbiec”, którego celem jest zakup przez Inwestora Funduszu dóbr okre ś lonych na pierwszej stronie umowy, konsumenci s ą b łę dnie informowani o terminie przydzielenia ś rodków finansowych na zakup dobra w zwi ą zku z zawieraniem umów, które uprawniaj ą do uczestnictwa w Funduszu „Skarbiec” i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. 2 III. Na podstawie art. 23 c ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2003r. Nr 86, poz. 804; ze zm. Dz.U. z 2003r. Nr 170, poz. 1652; Dz.U. z 2004r. Nr 93, poz. 891) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. z 2002r. Nr 18, poz. 172; Dz.U. z 2003r. Nr 6, poz. 68) po przeprowadzeniu post ę powania wszcz ę tego z urz ę du w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: okre ś la si ę Polskiej Izbie Finansowej „Skarbiec” Sp. z o.o., ul. Karolinki 58, 44-121 Gliwice, ś rodki usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w celu wykonania nakazu okre ś lonego w pkt I sentencji niniejszej decyzji polegaj ą ce na zaniechaniu stosowania w Ogólnych Warunkach Umów stanowi ą cych integraln ą cz ęść umowy, której przedmiotem jest, zgodnie z artyku ł em 2 tej umowy, umo ż liwienie na okre ś lonych w umowie zasadach cz ł onkostwa Inwestora w Funduszu „Skarbiec”, którego celem jest zakup przez Inwestora Funduszu dóbr okre ś lonych na pierwszej stronie umowy, postanowienia wskazanego w pkt I sentencji, wpisanego do rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c., w umowach niewykonanych w dacie uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji, a tak ż e w nowych umowach zawieranych po tej dacie. IV. Na podstawie art. 23 c ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2003r. Nr 86, poz. 804; ze zm. Dz.U. z 2003r. Nr 170, poz. 1652; Dz.U. z 2004r. Nr 93, poz. 891) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. z 2002r. Nr 18, poz. 172; Dz.U. z 2003r. Nr 6, poz. 68), po przeprowadzeniu, wszcz ę tego z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: okre ś la si ę Polskiej Izbie Finansowej „Skarbiec” Sp. z o.o., ul. Karolinki 58, 44-121 Gliwice, ś rodki usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w celu wykonania nakazu okre ś lonego w pkt II sentencji niniejszej decyzji, polegaj ą ce na zaniechaniu naruszania obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji w zakresie terminu umo ż liwienia Inwestorowi Funduszu dokonania zakupu towaru w zwi ą zku z zawieraniem umów, które uprawniaj ą do uczestnictwa w samofinansuj ą cej si ę grupie osób. Nakaz ten powinien zosta ć wykonany poprzez podawanie konsumentom w zwi ą zku z zawieraniem umów, rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji o terminie umo ż liwienia zakupu towaru Inwestorowi Funduszu, na okre ś lonych w umowie warunkach. V. Na podstawie art. 100 e ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2003r. Nr 86, poz. 804; ze zm. Dz.U. z 2003r. Nr 170, poz. 1652; Dz.U. z 2004r. Nr 93, poz. 891) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 z pó ź n. zm.), po przeprowadzeniu post ę powania wszcz ę tego z urz ę du w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: maj ą c na uwadze wa ż ny interes konsumentów nadaje si ę decyzji w zakresie punktu I, II, III i IV rygor natychmiastowej wykonalno ś ci . VI. Na podstawie art. 72 w zwi ą zku z art. 75 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2003r. Nr 86, poz. 804; ze zm. Dz.U. z 2003r. Nr 170, poz. 1652; Dz.U. z 2004r. Nr 93, poz. 891) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie 3 okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. z 2002r. Nr 18, poz. 172; Dz.U. z 2003r. Nr 6, poz. 68), po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: postanawia si ę zobowi ą za ć Polsk ą Izb ę Finansow ą „Skarbiec” Sp. z o.o., ul. Karolinki 58, 44- 121 Gliwice, do poniesienia kosztów niniejszego post ę powania w wysoko ś ci 36 z ł (s ł ownie z ł otych: trzydzie ś ci sze ść ). Uzasadnienie W okresie od 17.11.2003r. do 17.12.2003r. przeprowadzone zosta ł o w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej Organem Antymonopolowym) post ę powanie wyja ś niaj ą ce o sygn. akt RKT-421-K-47/03/SG w sprawie ustalenia czy w zakresie dzia ł alno ś ci prowadzonej przez Polsk ą Izb ę Finansow ą „Skarbiec” Sp. z o.o., ul. Karolinki 58, 44-121 Gliwice (zwanej dalej Spó ł k ą „Skarbiec” lub Spó ł k ą ), nast ą pi ł o naruszenie przepisów ustawy uzasadniaj ą ce wszcz ę cie post ę powania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowy interes konsumentów. W wyniku analizy dokumentów zebranych w toku w/w post ę powania stwierdzono, i ż w Ogólnych Warunkach Umowy (karta nr 8 verte ) stanowi ą cych integraln ą cz ęść umowy, której przedmiotem jest, zgodnie z artyku ł em 2 tej umowy, umo ż liwienie na okre ś lonych w umowie zasadach cz ł onkostwa Inwestora w Funduszu „Skarbiec”, którego celem jest zakup przez Inwestora Funduszu dóbr okre ś lonych na pierwszej stronie umowy, znajduje si ę zapis o tre ś ci: „ Strony wykorzystaj ą wszelkie mo ż liwo ś ci do ugodowego rozwi ą zania ewentualnych sporów wynikaj ą cych z niniejszej umowy. Sprawy wymagaj ą ce rozstrzygni ę cia sadowego b ę d ą prowadzone przed s ą dem w ł a ś ciwym wed ł ug miejsca siedziby „SKARBIEC”. W ramach post ę powania wyja ś niaj ą cego o sygn. akt RKT-421-K-45/03/HS w dniu 18.11.2003r. w punkcie obs ł ugi klienta Spó ł ki „Skarbiec”, mieszcz ą cym si ę przy u. 3 Maja 26 w Katowicach przeprowadzona zosta ł a kontrola (sprawozdanie z kontroli przeprowadzonej w trybie uproszczonym - karta nr 14), w toku której upowa ż niony pracownik Organu Antymonopolowego zosta ł poinformowany o tym, ż e data przydzia ł u ś rodków pieni ęż nych okre ś lona jest dopiero w zawiadomieniu, które jest nadsy ł ane po podpisaniu umowy. Zapoznanie si ę z tre ś ci ą wzorca umownego mo ż liwe jest dopiero po weryfikacji wniosku, jaki sk ł ada konsument. Upowa ż niony pracownik Organu Antymonopolowego tak ż e zosta ł poinformowany, ż e Spó ł ka „Skarbiec” nie dzia ł a w tzw. systemie argenty ń skim. Pracownik Spó ł ki „Skarbiec” przedstawiaj ą c ofert ę pos ł ugiwa ł si ę sformu ł owaniem „kredyt”. Jednocze ś nie do Organu Antymonopolowego wp ł yn ęł y skargi konsumentów na Spó ł k ę „Skarbiec” (karta nr 10, nr 11 i 11 verte , karta nr 12), które wskazuj ą na wprowadzenie konsumentów w b łą d co do terminu otrzymania ś rodków pieni ęż nych – wskazano im bowiem termin wynosz ą cy od „kilku dni” (karta nr 10) do jednego miesi ą ca (karta nr 12). Bior ą c pod uwag ę powy ż sze informacje, w dniu 10.02.2004r. wszcz ę te zosta ł o z urz ę du post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Przedmiotem zarzutu uczyniono podejmowanie przez Spó ł k ę „Skarbiec” bezprawnych dzia ł a ń nosz ą cych znamiona praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 23 a ust. 1 i 2 przywo ł anej na wst ę pie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w ten sposób, ż e: 1. W Ogólnych Warunkach Umowy stanowi ą cych integraln ą cz ęść umowy, której przedmiotem jest, zgodnie z artyku ł em 2 tej umowy, umo ż liwienie na okre ś lonych w umowie zasadach cz ł onkostwa Inwestora w Funduszu „Skarbiec”, którego celem jest zakup przez Inwestora Funduszu dóbr okre ś lonych na pierwszej stronie umowy, Polska Izba Finansowa „Skarbiec” Sp. z o.o. stosuje postanowienia wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. tj. : „ Strony wykorzystaj ą wszelkie mo ż liwo ś ci do ugodowego rozwi ą zania ewentualnych sporów wynikaj ą cych z niniejszej umowy. Sprawy 4 wymagaj ą ce rozstrzygni ę cia s ą dowego b ę d ą prowadzone przed s ą dem w ł a ś ciwym wed ł ug miejsca siedziby „SKARBIEC”. ” 2. Polska Izba Finansowa „Skarbiec” Sp. z o.o. narusza obowi ą zek udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji poniewa ż przed zawarciem z Polsk ą Izb ą Finansow ą „Skarbiec” Sp. z o.o. umowy, której przedmiotem jest, zgodnie z artyku ł em 2 tej umowy, umo ż liwienie na okre ś lonych w umowie zasadach cz ł onkostwa Inwestora w Funduszu „Skarbiec”, którego celem jest zakup przez Inwestora Funduszu dóbr okre ś lonych na pierwszej stronie umowy, konsumenci s ą b łę dnie informowani o terminie przydzielenia ś rodków finansowych na zakup dobra w zwi ą zku z zawieraniem umów, które uprawniaj ą do uczestnictwa w Funduszu „Skarbiec”. Ustosunkowuj ą c si ę do pierwszego z zarzutów Spó ł ka „Skarbiec” wyja ś ni ł a, ż e za przyj ę ciem takiego zapisu przemawia ł y wzgl ę dy ekonomiczne (dokumentacja dotycz ą ca klientów Spó ł ki znajduje si ę w Gliwicach, u ł atwione jest równie ż sk ł adanie wyja ś nie ń przez cz ł onków zarz ą du Spó ł ki), a jednocze ś nie nie jest ograniczone prawo jej klienta do przedstawiania swojego stanowiska w sprawie. Spó ł ka „Skarbiec” zaproponowa ł a równie ż zmian ę kwestionowanego przez Organ Antymonopolowy zapisu poprzez nadanie mu brzmienia - „ W razie braku mo ż liwo ś ci polubownego rozwi ą zania sporu na tle umowy post ę powanie s ą dowe b ę dzie prowadzi ć S ą d w ł a ś ciwy wed ł ug miejsca siedziby „Skarbiec”. Niniejsze post ę powanie nie wy łą cza mo ż liwo ś ci sk ł adania przez Klienta lub inne osoby wyja ś nie ń przed s ą dem wezwanym, znajduj ą cym si ę w miejscu zamieszkania Klienta lub innych osób (art. 235 K.p.c.. ” (karta nr 18). Zaproponowane brzmienie niewiele jednak zmienia je ś li chodzi o zasady ustalania w ł a ś ciwo ś ci miejscowej s ą du w razie sporu pomi ę dzy Spó ł k ą „Skarbiec” a konsumentem wynik ł ego z zawartej umowy. Ponadto Spó ł ka „Skarbiec” o ś wiadczy ł a (karta nr 17), ż e nie zgadza si ę z zarzutem naruszania obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej prawdziwej i pe ł nej informacji wskazuj ą c, ż e jej personel jest na bie żą co szkolony ze znajomo ś ci wzorca umownego (Ogólnych Warunków Umowy), za ś podstawowym obowi ą zkiem pracowników Spó ł ki jest rzetelne informowanie klientów o warunkach umowy. Spó ł ka „Skarbiec” podnios ł a tak ż e, ż e fakt kwestionowania zawartych umów przez niektórych klientów, nie powinien uzasadnia ć postawionego zarzutu. Organ Antymonopolowy zwa ż y ł co nast ę puje. I. Zgodnie z art. 23 a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w art. 23 a ust. 2 stanowi, ż e za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c., naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą zatem ochronie przed godz ą cymi w nie naruszeniami polegaj ą cymi na sprzecznych z prawem (zakazanych przez przepisy innych ustaw) dzia ł aniach przedsi ę biorców. Przes ł ankami zastosowania art. 23 a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji konsumentów w przedmiotowej sprawie jest wykazanie bezprawno ś ci dzia ł a ń przedsi ę biorcy polegaj ą cych na naruszeniu zbiorowych interesów konsumentów. Wobec powy ż szego, aby okre ś lone zachowanie mog ł o zosta ć uznane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek: - bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, - dzia ł anie powy ż sze narusza zbiorowe interesy konsumentów. W pierwszym z postawionych zarzutów, zarzucono Spó ł ce „Skarbiec” podejmowanie bezprawnych dzia ł a ń nosz ą cych znamiona praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy 5 konsumentów, w ten sposób, ż e w Ogólnych Warunkach Umowy stanowi ą cych integraln ą cz ęść umowy, której przedmiotem jest, zgodnie z artyku ł em 2 tej umowy, umo ż liwienie na okre ś lonych w umowie zasadach cz ł onkostwa Inwestora w Funduszu „Skarbiec”, którego celem jest zakup przez Inwestora Funduszu dóbr okre ś lonych na pierwszej stronie umowy, Spó ł ka „Skarbiec” stosuje postanowienia wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c. tj. : „ Strony wykorzystaj ą wszelkie mo ż liwo ś ci do ugodowego rozwi ą zania ewentualnych sporów wynikaj ą cych z niniejszej umowy. Sprawy wymagaj ą ce rozstrzygni ę cia s ą dowego b ę d ą prowadzone przed s ą dem w ł a ś ciwym wed ł ug miejsca siedziby „SKARBIEC”. ” Jak to ju ż wspomniano art. 23 a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, ż e za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c. Przez stosowanie niedozwolonych postanowie ń umownych rozumie ć nale ż y realizowanie zawartej umowy w oparciu o zakazane postanowienia. Pos ł ugiwanie si ę postanowieniem, które zosta ł o wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych, po uznaniu go przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone, jest zakazane z mocy prawa. Zgodnie z art. 479 45 §1 i §2 K.p.c. Organ Antymonopolowy prowadzi na podstawie prawomocnych wyroków uwzgl ę dniaj ą cych powództwo w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone, rejestr postanowie ń wzorców uznanych za niedozwolone. Zgodnie z § 3 rejestr ten jest jawny. Zgodnie z w/w zapisami ka ż dy z przedsi ę biorców mo ż e uzyska ć stosowne informacje, o ile dochowa nale ż ytej staranno ś ci. U ł atwieniem jest publikacja przedmiotowego rejestru w formie elektronicznej na stronie www.uokik.gov.pl , co oznacza, ż e dost ę p do w/w informacji jest bardzo ł atwy. Niejako na marginesie nale ż y doda ć , i ż bardzo istotn ą wskazówk ę co do dopuszczalno ś ci zapisów w taki czy inny sposób ograniczaj ą cych w ł a ś ciwo ść miejscow ą s ą du stanowi ą zapisy art. 385 3 pkt 23 K.c. w powi ą zaniu z art. 27 K.p.c. do 46 K.p.c. Ze wzgl ę du na rozszerzon ą skuteczno ść klauzul (art. 479 43 K.p.c. – wyrok prawomocny ma skutek wobec osób trzecich od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c.), spe ł niaj ą one funkcj ę podobn ą do przepisów prawa. Dokonuj ą c oceny tre ś ci postanowie ń umownych wykorzystywanych przez przedsi ę biorców we wzorcach umownych nale ż y wykorzystywa ć regu ł y interpretacji wykszta ł cone w nauce prawa i praktyce orzeczniczej (wyk ł adnia j ę zykowa, systemowa, funkcjonalna i inna). St ą d te ż , niedozwolone b ę d ą takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w „hipotezie” klauzuli wpisanej do rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . Nie jest zatem konieczna dok ł adna, literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej. Tre ść klauzul wpisanych do rejestru brzmi: „ Strony wykorzystaj ą wszelkie mo ż liwo ś ci do polubownego rozwi ą zania ewentualnych spraw wynikaj ą cych z niniejszej umowy. Sprawy wymagaj ą ce rozstrzygni ę cia s ą dowego b ę d ą prowadzone przed S ą dem Rejonowym w Tychach lub przed S ą dem Okr ę gowym w Katowicach .” (poz. 76 rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone) 1 oraz „ Strony niniejszej umowy zobowi ą zuj ą si ę do do ł o ż enia wszelkich stara ń w celu polubownego rozstrzygni ę cia ewentualnych sporów. S ą dem w ł a ś ciwym do rozstrzygania b ę dzie s ą d miejsca siedziby EFB. ” (poz. 77 rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone) 2 . Analiza porównawcza zapisów w/w klauzul z klauzul ą stosowan ą przez Spó ł k ę „Skarbiec” pozwala na wyci ą gni ę cie nast ę puj ą cych wniosków. Zarówno klauzula wpisana do rejestru jak i klauzula stosowana przez Spó ł k ę „Skarbiec” wskazuje na poddanie sporów pod rozstrzygni ę cie s ą du, którego w ł a ś ciwo ść okre ś lona jest wed ł ug siedziby przedsi ę biorcy, który w/w zapis stosuje. Ró ż nice, które wyst ę puj ą w przedmiotowych zapisach, wynikaj ą wy łą cznie z zastosowania odmiennej stylistyki i w ż aden sposób analiza 1 Wyrok S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 27.06.2003r. sygn. akt Amc 50/01 2 Wyrok S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 04.06.2003r. sygn. akt XVII Amc 60/02 6 ich tre ś ci nie pozwala na wyci ą gni ę cie odmiennych wniosków, co jest szczególnie wyra ź ne w wypadku drugiego z zacytowanych powy ż ej zapisów. Ka ż dy zatem spór zwi ą zany z zawart ą umow ą podlega ć b ę dzie rozstrzygni ę ciu podejmowanemu przez s ą d w ł a ś ciwy dla oferenta. Ka ż dy z tych zapisów wy łą cza rozpoznanie sprawy przez s ą d w ł a ś ciwy miejscowo w przypadku, gdy miejsce zamieszkania lub siedziby konsumenta b ę dzie inne ni ż siedziba Spó ł ki „Skarbiec”, gdy ż zapis taki w okre ś lonych wypadkach wy łą cza stosowanie art. 27 § 1 K.p.c. i z tego wzgl ę du konsument mo ż e by ć zmuszony do prowadzenia procesu przed s ą dem w miejscowo ś ci odleg ł ej od swojego miejsca zamieszkania, co w ś wietle w/w przepisu jest niedopuszczalne. Przedmiotowy zapis wy łą cza tak ż e rozpoznanie sprawy przed s ą dem w ł a ś ciwym wed ł ug w ł a ś ciwo ś ci przemiennej w ś wietle art. 33, 34, 35 K.p.c. zastrzegaj ą c zarazem konieczno ść uprzedniego wykorzystania ugodowych sposobów rozwi ą zywania sporów. Z porównania tre ś ci dwóch przytoczonych powy ż ej zapisów, uj ę tych w rejestrze niedozwolonych postanowie ń umownych, z tre ś ci ą przedmiotowego postanowienia Ogólnych Warunków Umowy wynika, i ż ich tre ść w istocie nie ró ż ni si ę w sposób pozwalaj ą cy na stwierdzenie, i ż zapis zawarty w umowie Spó ł ki „Skarbiec” z konsumentem stanowi zapis, którego wykorzystanie we wzorcach umów nie zosta ł o zakazane. Zgodnie z art. 365 § 1 K.p.c. orzeczenie prawomocne wi ąż e nie tyko strony i s ą d, który je wyda ł , lecz równie ż inne s ą dy i organy pa ń stwowe, a w wypadkach w ustawie przewidzianych tak ż e inne osoby. S ą d orzekaj ą c co do postanowienia, i ż jest to niedozwolone postanowienie umowne stwierdza, i ż kszta ł tuje ono prawa i obowi ą zki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, równocze ś nie ra żą co naruszaj ą c jego interesy. Praktyka polegaj ą ca na realizacji umów zawartych z konsumentami i zawieraj ą cych niedozwolone postanowienie umowne, a tak ż e ewentualne zamieszczanie w nowo zawieranych umowach, postanowienia, które zosta ł o wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych, narusza zbiorowy interes konsumentów. W zwi ą zku z powy ż szym nale ż a ł o orzec jak w punkcie I sentencji. II. Drugi z postawionych zarzutów obejmowa ł podejmowanie bezprawnych dzia ł a ń nosz ą cych znamiona praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, w ten sposób, ż e Spó ł ka „Skarbiec” narusza obowi ą zek udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji poniewa ż przed zawarciem ze Spó ł k ą umowy, której przedmiotem jest, zgodnie z artyku ł em 2 tej umowy, umo ż liwienie na okre ś lonych w umowie zasadach cz ł onkostwa Inwestora w Funduszu „Skarbiec”, którego celem jest zakup przez Inwestora Funduszu dóbr okre ś lonych na pierwszej stronie umowy, konsumenci s ą b łę dnie informowani o terminie przydzielenia ś rodków finansowych na zakup dobra w zwi ą zku z zawieraniem umów, które uprawniaj ą do uczestnictwa w Funduszu „Skarbiec”. Zgodnie z art. 2 Ogólnych Warunków Umowy (zwanych dalej OWU; karty nr 7 do nr 9) przedmiotem umowy zawartej pomi ę dzy stronami jest umo ż liwienie na okre ś lonych w umowie zasadach, cz ł onkostwa Inwestora w Funduszu „SKARBIEC”, którego celem jest zakup przez Inwestora Funduszu dóbr okre ś lonych na pierwszej stronie umowy. Dobrami mog ą by ć w szczególno ś ci: materia ł y budowlane, domy, mieszkania, inne nieruchomo ś ci, maszyny i urz ą dzenia, samochody osobowe i dostawcze, itp. Jak wynika z tre ś ci powy ż ej przytoczonego zapisu przedmiotem umowy jest umo ż liwienie konsumentowi zakupu okre ś lonego towaru. Warto ść tego towaru jest okre ś lona w umowie jako „warto ść zestawu”. Tre ść Ogólnych Warunków Umów nie precyzuje terminu przydzielenia ś rodków finansowych na zakup dobra okre ś lonego w umowie poprzestaj ą c na stwierdzeniu art. 6 pkt 10 OWU, ż e „„SKARBIEC” zobowi ą zuje si ę dokona ć maksymalnie szybkiego przydzia ł u dobra stosuj ą c w tym celu poni ż szy artyku ł u 7 i artyku ł y nast ę pne. Przydzia ł dobra nast ą pi nie pó ź niej ni ż w chwili up ł ywu przewidzianego na pierwszej stronie terminu funkcjonowania planu ratalnego.” Jednocze ś nie umowa przewiduje, ż e (art. 7 ust. 1 OWU) „akt operacyjny Funduszu jest to proces przydzia ł u dóbr okre ś lonych na pierwszej stronie umowy poprzez przydzia ł ; ś rodków 7 finansowych Inwestorom Funduszu, którzy maj ą uregulowane zobowi ą zania wobec „SKARBIEC”. Akt operacyjny Funduszu jest aktem zamkni ę tym, który obs ł ugiwany jest przez komisj ę powo ł an ą przez zarz ą d „SKARBIEC” maj ą cej na celu zapewnienie prawid ł owego przebiegu przydzia ł u dobra.” Przyspieszenie przydzia ł u dobra mo ż e si ę odbywa ć poprzez tzw. udzia ł w ł asny. Art. 8 OWU stanowi, ż e udzia ł w ł asny jest to pisemne zobowi ą zanie si ę Inwestora Funduszu do wp ł acenia rat kompletnych w ofercie osobistej, zgodnie z Ogólnymi Warunkami Umowy, w przypadku, gdy ta oferta oka ż e si ę zwyci ę ska. Zgodnie z art. 8 pkt 3 ppkt a – c OWU przydzia ł dobra poprzez udzia ł w ł asny przebiega w nast ę puj ą cy sposób: a) przydzia ł otrzymuje oferta, która posiada najwy ż sz ą oferowan ą ilo ść kompletnych rat do wp ł acenia, lub kompensaty, b) je ż eli po przydziale wymienionym w ppkt (a) pozostanie Fundusz Inwestorów pozwalaj ą cy na przeprowadzenie drugiego przydzia ł u, komisja przyst ą pi do jego realizacji, przyjmuj ą c, ż e przydzia ł ; otrzymuje kolejna najwy ż sza oferta, która posiada najwy ż sz ą oferowan ą ilo ść rat kompletnych do wp ł acenia, je ż eli Fundusz Inwestorów pozwoli na nast ę pny przydzia ł ;, to otwiera go jak w ppkt (b) najwy ż sza kolejna oferta osobista. Zgodnie z art. 8 pkt 4 i 5 OWU w przypadku, gdy do przydzia ł u zostanie zg ł oszonych kilka ofert o tej samej wysoko ś ci udzia ł u w ł asnego, przydzia ł otrzyma oferta, której wst ę puj ą cy do Funduszu zawar ł wcze ś niej umow ę . W przypadku, gdy wst ę puj ą cy do Funduszu zawarli umow ę w tym samym czasie przydzia ł otrzyma oferta z ł o ż ona przez Inwestora Funduszu, który zawar ł umow ę na mniejsz ą warto ść zestawu. W przypadku równej warto ś ci zestawów przydzia ł dobra otrzyma oferta o wy ż szej miesi ę cznej wysoko ś ci raty podstawowej. Po ka ż dym akcie asygnacyjnym (zgodnie z art. 9 OWU) uczestnik grupy, któremu przydzielono dobro otrzymuje pisemne zawiadomienie o jego przyznaniu, a nast ę pnie dokumenty, w tym informacj ę o wykorzystaniu dobra (art. 9 pkt 2 lit. a-c), które nale ż y wype ł ni ć i odes ł a ć do Spó ł ki „Skarbiec” w celu podj ę cia dalszych czynno ś ci zwi ą zanych z realizacj ą dobra. Po wp ł acie Op ł aty Operacyjnej (zgodnie z art. 9 pkt 3 OWU) oraz uzgodnieniu sposobu zabezpieczenia sp ł aty rat po przydziale dobra (zgodnie z art. 9 pkt 2 oraz 2a) Inwestor otrzymuje dokument uprawniaj ą cy do odbioru dobra okre ś lonego w informacji o wykorzystaniu ś rodków finansowych z terminem wa ż no ś ci czterdziestu dni od daty przydzia ł u. Uwzgl ę dniaj ą c przytoczone powy ż ej poj ę cia oraz procedury wynikaj ą ce z umowy stosowanej przez Spó ł k ę „Skarbiec”, a dotycz ą ce funkcjonowania grupy, mo ż na stwierdzi ć , i ż przedmiotem umowy jest przyznanie okre ś lonej w umowie kwoty, któr ą Spó ł ka przekazuje sprzedawcy wybranego towaru przez konsumenta dopiero po przyznaniu przydzia ł u dobra. Tak wi ę c przedmiotem umowy nie jest wyp ł acenie konsumentowi okre ś lonej w umowie kwoty pieni ęż nej do dowolnego dysponowania ni ą . Bior ą c pod uwag ę , ż e brak jest okre ś lonego terminu przydzia ł u dobra dla tych Inwestorów Funduszu, którzy przydzia ł dobra chc ą otrzyma ć w sposób inny ni ż poprzez udzia ł w ł asny, przyj ąć nale ż y, ż e w istocie jest to jedyny sposób na uczestniczenie w przydziale dobra. Do Organu Antymonopolowego wp ł yn ęł y skargi konsumentów na dzia ł alno ść Spó ł ki „Skarbiec”. G ł ównym zarzutem podnoszonym przez konsumentów by ł o wprowadzenie ich w b łą d co do przedmiotu umowy. Konsumenci podnosili, i ż podczas rozmowy z pracownikiem Spó ł ki „Skarbiec” bezpo ś rednio poprzedzaj ą cej zawarcie umowy byli zapewniani, i ż otrzymaj ą ś rodki finansowe w gotówce w nied ł ugim czasie od zawarcia umowy. Najd ł u ż szy obiecany termin na otrzymanie przez konsumenta gotówki wynosi ł miesi ą c od zawarcia umowy. Mo ż na tak ż e zauwa ż y ć , i ż konsumenci, a tak ż e upowa ż niony pracownik UOKiK w trakcie przeprowadzanej kontroli, próbowali uzyska ć informacj ę o charakterze prowadzonej dzia ł alno ś ci, przede wszystkim ustali ć , czy dzia ł alno ść ta prowadzona jest na zasadach tzw. systemu argenty ń skiego. Jednak na ka ż de pytanie dotycz ą ce tej kwestii osoby reprezentuj ą ce Spó ł k ę „Skarbiec” wyja ś nia ł y, i ż Spó ł ka nie dzia ł a w tzw. systemie argenty ń skim. Konsumenci dawali wiar ę informacjom przekazywanym przez pracowników Spó ł ki „Skarbiec”. Jak wynika ł o z tre ś ci skarg dopiero po przeczytaniu w domu Ogólnych Warunków Umowy dochodzili do wniosku, i ż przedmiot umowy w nich opisany nie odpowiada zapewnieniom, które otrzymali przed zawarciem umowy. Z tre ś ci wszystkich skarg konsumentów, którzy zawarli umowy ze Spó ł k ą „Skarbiec” wynika, i ż czuj ą si ę oni 8 wprowadzeni w b łą d co do terminu otrzymania ś rodków finansowych, czy te ż mo ż liwo ś ci dokonania zakupu przy pomocy ś rodków, które udost ę pni Spó ł ka. Pa ń stwo Agnieszka i Piotr P. z Wroc ł awia w swojej skardze podkre ś lili, ż e termin otrzymania ś rodków pieni ęż nych mia ł wynie ść „kilka dni”, a ś rodki finansowe mia ł y zosta ć przydzielone w ca ł o ś ci (karta nr 10). Umow ę udost ę pniono konsumentom dopiero po jej podpisaniu. Konsumentów zapewniano jednocze ś nie, i ż w w/w terminie kwota, na któr ą podpisali umow ę , zostanie przelana na ich konto. Pan Bogus ł aw S. z Krakowa w swoim pi ś mie wskaza ł , ż e zosta ł wprowadzony w b łą d co do terminu przyznania ś rodków pieni ęż nych – kilkukrotnie, ustnie zapewniano go o konkretnym terminie przyznania ś rodków finansowych (karta nr 11). Udzielono równie ż informacji, ż e przedsi ę biorca nie dzia ł a w systemie argenty ń skim. Pani Barbara S. z Katowic w swoim pi ś mie równie ż wskaza ł a na fakt kilkukrotnego zapewnienia jej, ż e Spó ł ka „Skarbiec” nie dzia ł a w tzw. systemie argenty ń skim, a tak ż e poinformowania jej o dacie odbioru ś rodków finansowych (karta nr 12). Wszystkie powy ż ej przytoczone okoliczno ś ci zawarcia umowy maj ą wspólny mianownik, którym jest zobowi ą zanie si ę Spó ł ki „Skarbiec” do ś wiadczenia pieni ęż nego w okre ś lonym, relatywnie krótkim, terminie. Z tre ś ci tych skarg wynika, i ż po rozmowie odbytej z osob ą , która w imieniu Spó ł ki „Skarbiec” zawiera ł a umowy, konsumenci byli przekonani, i ż przedmiotem umowy jest ś wiadczenie pieni ęż ne, które otrzymaj ą w terminie do miesi ą ca. Konsumenci w swoich skargach wskazali, i ż zadawali pytania, czy Spó ł ka dzia ł a w tzw. systemie argenty ń skim, a odpowied ź przedstawicieli Spó ł ki „Skarbiec” zawsze by ł a przecz ą ca. Ustale ń takich dokona ł równie ż pracownik UOKiK w trakcie kontroli przeprowadzonej w przedstawicielstwie Spó ł ki „Skarbiec”, który podobnie jak konsumenci zosta ł zapewniony, ż e Spó ł ka nie dzia ł a w tzw. systemie argenty ń skim (karta nr 14). Obowi ą zek informowania partnera o istotnych (z jego punktu widzenia) okoliczno ś ciach dotycz ą cych kontraktu, jego przedmiotu i tre ś ci, przedmiotu ś wiadczenia, a tak ż e powinno ść czynienia tego w sposób prawdziwy, rzeczowy i kompletny – jest cech ą generaln ą prawa umów i wyp ł ywa z obowi ą zku lojalnego kontraktowania, dotycz ą cego zarówno stadium przedkontraktowego, jak i wszelkich dalszych faz ju ż istniej ą cego stosunku prawnego 3 . Wprowadzenie w b łą d oznacza zarówno zachowanie prowadz ą ce do wywo ł ania b łę du, a wi ę c fa ł szywego odzwierciedlenia rzeczywisto ś ci w ś wiadomo ś ci tej osoby, jak równie ż mo ż e zosta ć osi ą gni ę te przez przemilczenie, zaniechanie poinformowania o faktycznym, prawdziwym stanie rzeczy 4 . Od znawcy profesjonalisty wymaga si ę wi ę cej ni ż od laika, i to w nast ę puj ą cych znaczeniach: znawca musi by ć kompetentny, tzn. reprezentowa ć odpowiedni poziom wiedzy, aby w ogóle móg ł udziela ć informacji na poziomie wymaganym od fachowca. Chodzi tu o posiadanie samemu wiedzy, któr ą profesjonalista ma si ę potem dzieli ć z konsumentem. Sprzedawca musi zachowa ć si ę odpowiednio starannie, zgodnie z wymogami profesjonalizmu, tak aby poziom informacji udzielonej odpowiada ł tej wiedzy, odniesionej do konkretnej sytuacji. Obowi ą zek informowania konsumenta wyst ę puje w dwóch postaciach, tj. informacje uboczne oraz zasadnicze ś wiadczenie profesjonalisty 5 . Obowi ą zek informowania konsumenta przez profesjonalist ę dotyczy ka ż dego stadium ich kontaktów: okresu poprzedzaj ą cego zawarcie umowy, momentu jej zawarcia i okresu po jej zawarciu, a czasem nawet okres po spe ł nieniu ś wiadczenia. Chwila zainicjowania wzajemnych kontaktów (a wiec moment, gdy oferta czy reklama skierowana do publiczno ś ci przeradzaj ą ca si ę w informacj ę odebran ą przez zindywidualizowanego kontrahenta) bezpo ś rednio poprzedzaj ą cych podj ę cie przez konsumenta decyzji o zawarciu umowy – b ę dzie chwil ą charakteryzuj ą c ą si ę najwi ę kszym nat ęż eniem obowi ą zku informacji ze strony profesjonalisty wobec konsumenta. Dotyczy to konieczno ś ci udzielenia tych informacji, które s ą niezb ę dne dla ś wiadomego dokonania wyboru i podj ę cia decyzji o wdaniu si ę w transakcj ę 3 E. Łę towska: Zarys Prawa Prawo umów konsumenckich, 2 wydanie, Wydawnictwo C.H. Beck 2002r., s. 215- 216 4 ź ród ł o ibid s. 216 - SR w Lublinie, IX Ko z 19.01.2001r. 5 ibid s. 222 9 przez konsumenta 6 . Konsument musi wiedzie ć , jakiego rodzaju transakcje zawiera, po to, aby móg ł podejmowa ć ś wiadome decyzje, co do udzia ł u w grze rynkowej. Podj ę te decyzje o zawarciu umowy wywo ł uj ą okre ś lone w umowie konsekwencje prawne. W prawie Wspólnoty Europejskiej istnieje obowi ą zek „radykalnej przejrzysto ś ci” transakcji dla konsumenta nakazuj ą cy wskazanie konsumentowi (doprowadzenie do jego ś wiadomej decyzji) przez jego przysz ł ego partnera umowy, charakteru w jakim on dzia ł a oraz wyra ź nego wskazania rodzaju transakcji. Dlatego te ż istotna jest przejrzysto ść w informacjach przekazywanych przy zawieraniu umów przez przedstawicieli przedsi ę biorcy, a tak ż e w tre ś ci umowy. Analiza tre ś ci zgromadzonych skarg konsumentów, którzy zawierali umowy w ró ż nych terminach oraz u ró ż nych przedstawicieli Spó ł ki „Skarbiec” (Katowice, Kraków, Wroc ł aw), wykaza ł a jednorodno ść w zakresie zarzutów, jakie stawiaj ą oni Spó ł ce. Zarzuty te dotyczy ł y niespe ł nienia deklaracji przyznania ś rodków w terminie do miesi ą ca. Sposób precyzowania zarzutu mo ż e ś wiadczy ć o tym, i ż konsumenci wierzyli, i ż w deklarowanym terminie otrzymaj ą gotówk ę . Kilkoro konsumentów informowa ł o, i ż zg ł osi ł o si ę do Spó ł ki pod wp ł ywem reklamy emitowanej w prasie. W przedmiotowym przypadku na wyra ź ne żą danie konsumentów o informacje dotycz ą ce charakteru stosunku umownego, sprzedawcy oprócz nie podawania pe ł nej informacji, podawali nierzetelne i nieprawdziwe informacje. Zapytanie, czy przedmiotem umowy jest tzw. system argenty ń ski jest pytaniem konkretnym, sugeruj ą cym, i ż konsument chcia ł si ę dowiedzie ć o charakterze umowy. Tak wi ę c mo ż na wnioskowa ć , i ż konsumenci orientowali si ę w cechach charakterystycznych dla tzw. systemu argenty ń skiego, oceniaj ą c go negatywnie, w tym ze wzgl ę du na niepewno ść co do terminu przyznania ś rodków finansowych. Z uwagi na fakt, i ż konsumenci pragn ę li dowiedzie ć si ę od przedstawicieli Spó ł ki „Skarbiec”, czy przedmiotem umowy jest ś wiadczenie udzielane w tzw. „systemie argenty ń skim”, mo ż na stwierdzi ć , i ż oczekiwali informacji, która jest istotna dla podj ę cia przez nich decyzji o zawarciu umowy. Jednoznaczna informacja, i ż nie jest to us ł uga takiego typu, mog ł a wywo ł a ć u konsumentów pewno ść , i ż tak nie jest. Dodatkowo pracownicy Spó ł ki „Skarbiec” gwarantowali termin otrzymania pieni ę dzy. Zaprzeczanie w trakcie rozmowy przed zawarciem umowy, i ż oferta dotyczy systemu argenty ń skiego wprowadza ł o w b łą d, co do przedmiotu umowy. Motywem przyznania konsumentowi prawa do informacji jest zapewnienie mu takiej pozycji na rynku, aby w sposób swobodny i ś wiadomy móg ł korzysta ć ze stwarzanych mu na tym rynku mo ż liwo ś ci, tym samym podejmowa ć decyzje w oparciu o prawdziwe, rzetelne informacje. Brak twierdz ą cej odpowiedzi na pytania zadane przez konsumentów, czy przedmiotem dzia ł alno ś ci Spó ł ki „Skarbiec” jest system tzw. system argenty ń ski, ś wiadczy o niekompetencji przedstawicieli Spó ł ki, a nawet o zamiarze wprowadzenia drugiej strony w b łą d. Od osoby oferuj ą cej us ł ugi takie jak uczestnictwo w samofinansuj ą cej si ę grupie osób wymaga si ę wiedzy praktycznej z tego zakresu. Osoba reprezentuj ą ca Spó ł k ę „Skarbiec”, by ł aby zobowi ą zana poinformowa ć konsumenta o cechach odró ż niaj ą cych ś wiadczon ą us ł ug ę od tzw. systemu argenty ń skiego, gdyby cechy takie faktycznie istnia ł y. W opinii Organu Antymonopolowego Spó ł ka „Skarbiec” prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą w tzw. systemie argenty ń skim, który funkcjonuje na zasadzie zrzeszenia si ę klientów w wieloosobowe grupy wzajemnie finansuj ą cych si ę osób. System ten zak ł ada, i ż jego uczestnicy wnosz ą cy regularnie wp ł aty otrzymuj ą okre ś lony w umowie towar wed ł ug tzw. aktów operacyjnych. Spó ł ka „Skarbiec” zawiera umow ę indywidualnie z ka ż d ą z przyst ę puj ą cych osób. Integraln ą cz ęś ci ą tych umów s ą Ogólne Warunki Umowy. Ogólne Warunki Umowy stanowi ą wzorzec umowy ustalony przez Spó ł k ę „Skarbiec”, który ka ż da z wst ę puj ą cych do systemu osób jest obowi ą zana podpisa ć i zaakceptowa ć . System ten charakteryzuje si ę niepewno ś ci ą co do mo ż liwego terminu przyznania asygnaty. W przedmiotowym przypadku umowa podaje ile rat wynosi plan ratalny, a Ogólne Warunki Umowy w art. 6 pkt 7 zakre ś laj ą okres sp ł aty i okres wype ł nienia zobowi ą zania, przez który nale ż y rozumie ć czas, w którym uczestnik grupy zgodnie z Ogólnymi Warunkami Umowy 6 ibid s. 226 10 sp ł aca miesi ę cznie raty, wype ł niaj ą c tym samym zobowi ą zania wynikaj ą ce z umowy, dzi ę ki czemu nabywa uprawnienia do nabycia towaru (maksymalnie 114 miesi ę cy – jest to okres trwania planu ratalnego). Jednak faktycznie umowa nie okre ś la w przybli ż eniu, w jakim terminie konsument otrzyma przydzia ł . Konsument, który wywi ą zuje si ę z zobowi ą zania nabywa uprawnienie do nabycia towaru. Faktycznie Spó ł ka „Skarbiec” nie gwarantuje konsumentom w trakcie trwania planu ratalnego, i ż ś rodki, jakie b ę d ą zgromadzone w funduszu wystarcz ą dla konsumenta. Spó ł ka „Skarbiec” zastrzega, i ż przydzia ł y s ą dokonywane tylko w ramach zgromadzonego funduszu, a wi ę c ze ś rodków, jakie zgromadz ą Inwestorzy Funduszu. W sytuacji, gdy wszyscy uczestnicy b ę d ą wnosi ć op ł aty regularnie oraz rzetelnie, ostatnia osoba, która otrzyma przydzia ł , otrzyma go z w ł asnych ś rodków, które wnios ł a na rzecz grupy. Natomiast w sytuacji, gdy osoby uczestnicz ą ce b ę d ą nierzetelnie wp ł aca ć ś rodki finansowe, niektórzy konsumenci wnosz ą cy rzetelnie raty nie maj ą w ogóle szans na otrzymanie przydzia ł u. Oferta proponowana przez firmy dzia ł aj ą ce w systemie konsorcyjnym (w tzw. systemie argenty ń skim), w tym równie ż przez Spó ł k ę „Skarbiec”, jest kierowana do osób o niewielkim zasobie ś rodków finansowych i niewielkich mo ż liwo ś ciach p ł atniczych. S ą to osoby, które nie maj ą zdolno ś ci kredytowej. Natomiast sam system opiera si ę na gromadzeniu ś rodków pieni ęż nych grupy osób we wspólnym funduszu, z którego, dla tych ż e osób, przyznawane s ą przydzia ł y dobra. Dodatkowo mo ż liwo ść otrzymania przydzia ł u ś ci ś le jest zwi ą zana z zasobno ś ci ą poszczególnych uczestników grupy. Im wi ę cej ś rodków posiada uczestnik, tym wi ę ksz ą ilo ść rat mo ż e zaproponowa ć . Osoby, które zwracaj ą si ę o pomoc do firm dzia ł aj ą cych w systemach konsorcyjnych najcz ęś ciej nie maj ą wolnych ś rodków finansowych, aby móc deklarowa ć ilo ść rat zapewniaj ą c ą im zwyci ę stwo i tym samym otrzymanie przydzia ł u. Bior ą c to pod uwag ę mo ż na stwierdzi ć , i ż ilo ść czynników jaka wp ł ywa na ewentualn ą mo ż liwo ść przydzia ł u asygnaty uniemo ż liwia okre ś lenie terminu jej przydzia ł u. Konsumenci otrzymuj ą c zapewnienie, i ż ś rodki finansowe b ę d ą im przekazane w nied ł ugim czasie, podejmowali decyzje o zawarciu umowy. Z tre ś ci skarg powo ł anych powy ż ej wynika, i ż gdyby zdawali sobie spraw ę , i ż termin przydzia ł u jest tak niepewny, nie zawierali by takiej umowy. Dodatkowo nale ż y stwierdzi ć , i ż wi ę kszo ść konsumentów stara ł a si ę ustali ć , jaki jest faktyczny charakter prowadzonej przez Spó ł k ę „Skarbiec” dzia ł alno ś ci, otrzymuj ą c zapewnienia jej pracowników, i ż przedmiotem umowy s ą ś rodki pieni ęż ne wyp ł acane konsumentom w okre ś lonym terminie. Bior ą c pod uwag ę powtarzanie si ę pyta ń konsumentów kierowanych do przedstawicieli Spó ł ki „Skarbiec”, co wynika z tre ś ci wniesionych przez nich skarg, o to czy Spó ł ka dzia ł a w tzw. systemie argenty ń skim mo ż na stwierdzi ć , i ż poj ę cie „system argenty ń ski” jest dla nich zrozumia ł e i pe ł ni funkcj ę identyfikacji okre ś lonych zachowa ń , kojarz ą cych si ę negatywnie. Dlatego te ż otrzymuj ą c zapewnienie, i ż Spó ł ka „Skarbiec” nie ś wiadczy takiej dzia ł alno ś ci w po łą czeniu z zapewnieniem co do terminu otrzymania ś rodków pieni ęż nych, mogli podj ąć decyzj ę pod wp ł ywem braku rzetelnej prawdziwej i pe ł nej informacji. Konsumenci, którzy z ł o ż yli skarg ę na Spó ł k ę „Skarbiec” zawierali umowy z ró ż nymi jej przedstawicielami i w ró ż nych terminach. Niemniej ka ż dy z nich przed podj ę ciem decyzji otrzyma ł nierzetelne i wprowadzaj ą ce w b łą d informacje o ofercie Spó ł ki. Na praktyk ę nierzetelnego informowania konsumentów o ofercie Spó ł ki wskazuj ą równie ż wyniki kontroli przeprowadzonej przez Organ Antymonopolowy w przedstawicielstwie Spó ł ki „Skarbiec”. Powy ż sze pozwala s ą dzi ć , i ż w podobnych okoliczno ś ciach zawierali umowy równie ż inni konsumenci. Oferta Spó ł ki „Skarbiec” jest skierowana do szerokiego kr ę gu konsumentów, a ka ż dy z nich udaj ą c si ę do jej przedstawiciela mo ż e zosta ć wprowadzony w b łą d co do charakteru dzia ł alno ś ci Spó ł ki lub terminu otrzymania ś rodków pieni ęż nych. Przyj ąć zatem nale ż y, i ż Spó ł ka „Skarbiec” nie realizuje prawa konsumentów do rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji i tym samym narusza ich zbiorowe interesy. Bezprawno ś ci w okoliczno ś ciach sprawy nale ż y upatrywa ć w naruszeniu dobrych obyczajów polegaj ą cych na obowi ą zku przedsi ę biorcy zawieraj ą cego umowy z konsumentami 11 dostarczania im pomocy w zakresie podj ę cia decyzji przynajmniej nie naruszaj ą cej ich interesów. Przedstawiciel Spó ł ki „Skarbiec”, który proponuje podpisanie umowy, nie mo ż e wiedzie ć , kiedy dany klient otrzyma pieni ą dze. Mimo to, jak wynika z okoliczno ś ci sprawy, zapewniano konsumentów, ż e stanie si ę to np. za dwa tygodnie, za miesi ą c. Klienci, których ś rodki oferowane w ramach udzia ł u w ł asnego b ę d ą niewystarczaj ą ce do przydzia ł u dobra otrzymaj ą je dopiero w chwili zako ń czenia planu ratalnego grupy. W zale ż no ś ci od jej liczebno ś ci na przyk ł ad po 7 latach. Dlatego te ż bior ą c pod uwag ę zbie ż no ść zarzutów w skargach konsumentów oraz wyniki kontroli przeprowadzonej przez upowa ż nionego pracownika UOKiK, nale ż a ł o stwierdzi ć , i ż Spó ł ka „Skarbiec” stosuje praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów, poprzez naruszenie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji w zakresie terminu przydzielenia ś rodków finansowych na zakup dobra w zwi ą zku z zawieraniem umów, które uprawniaj ą do uczestnictwa w Funduszu „Skarbiec”. Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w pkt II sentencji. III. Zgodnie z art. 23 c ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów Organ Antymonopolowy w decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów mo ż e okre ś li ć ś rodki usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w celu zapewnienia wykonania nakazu zaniechania jej stosowania. W zwi ą zku z powy ż szym, by usun ąć trwaj ą ce skutki naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, w celu wykonania nakazu zawartego w punkcie I sentencji niniejszej decyzji, Spó ł ka „Skarbiec” powinna nie tylko wprowadzi ć zmiany w Ogólnych Warunkach Umowy polegaj ą ce na usuni ę ciu z nich postanowienia wpisanego do rejestru postanowie ń wzorców umów, uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c., a nast ę pnie stosowa ć zmienione Ogólne Warunki Umowy przy zawieraniu nowych umów, ale tak ż e odpowiednio zmieni ć tre ść umów ju ż zawartych, które nie zosta ł y jeszcze wykonane w dacie uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji. St ą d nale ż a ł o orzec jak w punkcie III sentencji decyzji. IV. Zgodnie z art. 23 c ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów Organ Antymonopolowy w decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów mo ż e okre ś li ć ś rodki usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w celu zapewnienia wykonania nakazu zaniechania jej stosowania. W punkcie II sentencji niniejszej decyzji Organ Antymonopolowy uzna ł za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesu konsumentów dzia ł anie Spó ł ki „Skarbiec” polegaj ą ce na naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji poniewa ż przed zawarciem umowy, której przedmiotem jest, zgodnie z artyku ł em 2 tej umowy, umo ż liwienie na okre ś lonych w umowie zasadach cz ł onkostwa Inwestora w Funduszu „Skarbiec”, którego celem jest zakup przez Inwestora Funduszu dóbr okre ś lonych na pierwszej stronie umowy, konsumenci s ą b łę dnie informowani o terminie przydzielenia ś rodków finansowych na zakup dobra w zwi ą zku z zawieraniem umów, które uprawniaj ą do uczestnictwa w Funduszu „Skarbiec”. W zwi ą zku z powy ż szym, by usun ąć trwaj ą ce skutki naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, w celu wykonania nakazu zaniechania w/w praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów Spó ł ka „Skarbiec” winna udziela ć konsumentom w zwi ą zku z zawieraniem umów rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji w zakresie terminu przydzielenia ś rodków finansowych na zakup okre ś lonego dobra na okre ś lonych w umowie warunkach. St ą d nale ż a ł o orzec jak w punkcie IV sentencji decyzji. V. Art. 100 e ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów umo ż liwia Organowi Antymonopolowemu nadanie decyzji w ca ł o ś ci lub w cz ęś ci rygoru natychmiastowej 12 wykonalno ś ci, je ż eli wymaga tego wa ż ny interes konsumentów. W przedmiotowym przypadku wa ż ny interes konsumentów upatruje si ę w interesie ekonomicznym konsumenta. Umowa, której postanowienia poddano kontroli ma za zadanie uregulowa ć relacje pomi ę dzy przedsi ę biorc ą , oraz uczestnikami grupy, którzy wnosz ą ś rodki finansowe na rzecz wspólnego funduszu. Zgromadzone przez nich ś rodki, s ą przeznaczane na zakup towarów. Tak wi ę c jest to umowa wspó ł zaufania. Klienci oczekuj ą , i ż pozostali cz ł onkowie grupy b ę d ą rzetelnie wnosi ć ś rodki pieni ęż ne na wspóln ą rzecz, a przedsi ę biorca b ę dzie rzetelnie dba ł o ich interes. Przedsi ę biorca pe ł ni funkcj ę tylko administratora ś rodkami klientów, dlatego te ż wykorzystywanie zabronionych przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów postanowie ń , które s ą niekorzystne dla klientów, mo ż e nara ż a ć ich na straty finansowe, chocia ż by w postaci kosztów prowadzenia procesu w miejscu odleg ł ym od miejsca zamieszkania. Wskazany powy ż ej interes ekonomiczny chroniony jest tak ż e poprzez prawo konsumenta do w ł a ś ciwej informacji – takiej która pozwoli klientowi bez ż adnej w ą tpliwo ś ci zorientowa ć si ę co do pe ł ni zakresu przys ł uguj ą cych mu praw i ci ążą cych na nim obowi ą zków. W przedmiotowej sprawie wykazano, ż e decyzja o podpisaniu umowy podejmowana jest przez konsumenta pod wp ł ywem informacji, której w ż aden sposób nie mo ż na okre ś li ć jako rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej. Konsument zaci ą ga zobowi ą zanie finansowe pod wp ł ywem b łę dnych przes ł anek nie znaj ą c skutków podpisanej umowy. W zwi ą zku z powy ż szym jego interes ekonomiczny jest naruszany poprzez niekorzystne rozporz ą dzenie swoim mieniem. Z uwagi na przedmiotowe zagro ż enie interesu ekonomicznego konsumentów, nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalno ś ci, jest uzasadnione. Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w pkt V sentencji. VI. Zgodnie z art. 75 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Organ Antymonopolowy rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie. W my ś l art. 72 w/w ustawy, je ż eli post ę powanie zosta ł o wszcz ę te z urz ę du i w jego wyniku Organ Antymonopolowy stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy, przedsi ę biorca, który dopu ś ci ł si ę tego naruszenia, zobowi ą zany jest ponie ść koszty post ę powania. Post ę powanie w sprawie stosowania przez Spó ł k ę „Skarbiec” praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zosta ł o wszcz ę te z urz ę du. W wyniku tego post ę powania Organ Antymonopolowy w punkcie I i II sentencji decyzji stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kosztami niniejszego post ę powania dla Organu Antymonopolowego, s ą wydatki w wysoko ś ci 36 z ł zwi ą zane z korespondencj ą pomi ę dzy Organem Antymonopolowym, a Spó ł k ą „Skarbiec”. W zwi ą zku z powy ż szym Organ Antymonopolowy postanowi ł obci ąż y ć Spó ł k ę „Skarbiec” kosztami post ę powania w wysoko ś ci 36 z ł (s ł ownie z ł otych: trzydzie ś ci sze ść ). St ą d nale ż a ł o orzec jak w punkcie VI sentencji. Koszty niniejszego post ę powania przedsi ę biorca obowi ą zany jest wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000, w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji. Na postanowienie zawarte w punkcie VI niniejszej decyzji, na podstawie art. 78 ust. 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 1 pkt 2 k.p.c. przys ł uguje za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia dor ę czenia. 13 Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. Dyrektor Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Alicja Kral