RKT-33/2007

DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dnia 27. 08. 2007r. RKT – 61 – 06/07/AD DECYZJA Nr RKT - 33 /2007 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, po. 939), - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, przeciwko Wy ż szej Szkole Biznesu w D ą browie Górniczej która zawiera z konsumentami umowy o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych: I. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 tej ustawy uznaje si ę za naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów stosowane przez Wy ż sz ą Szko łę Biznesu w D ą browie Górniczej praktyki polegaj ą ce na stosowaniu nast ę puj ą cych postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. – Kodeks post ę powania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.): 1. § 21 Regulaminu studiów Wy ż szej Szko ł y Biznesu w D ą browie Górniczej:„ (...) 2. Kwoty wpisowego oraz op ł aty comiesi ę cznej i semestralnej podawane s ą do wiadomo ś ci studentów na tablicy og ł osze ń na co najmniej 1 miesi ą c przed terminem ich obowi ą zywania. (...) 5. Za zaliczenia i egzaminy poprawkowe, zaliczenia i egzaminy komisyjne (z wy łą czeniem egzaminu komisyjnego zako ń czonego ocen ą pozytywn ą ), wpisy warunkowe oraz inne obowi ą zuj ą op ł aty w wysoko ś ci podanej na tablicy og ł osze ń przed rozpocz ę ciem semestru”, 2. § 4 pkt. 6 lit. c umów o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych w ramach studiów I i II stopnia: „ka ż da zmiana czesnego wymaga stosownego Zarz ą dzenia W ł adz Uczelni oraz og ł oszenia jego tre ś ci w gablocie: REKTORAT. Zmiana umowy w powy ż szym zakresie nie wymaga sporz ą dzenia aneksu”, 3. § 6 ust. 1 lit. b umów o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych w ramach studiów I i II stopnia: „(...) W przypadku rezygnacji Studenta z podj ę cia lub kontynuacji studiów oraz w przypadku skre ś lenia Studenta z listy studentów przez Uczelni ę maj ą zastosowanie poni ż sze postanowienia: (...) w przypadku rezygnacji Studenta z podj ę cia studiów w Uczelni w terminie: b. odpowiednio od dnia 01 wrze ś nia lub 15 stycznia – Student jest zobowi ą zany do zap ł acenia kary umownej w wysoko ś ci czesnego nale ż nego za pierwszy semestr studiów w Uczelni. (...)”, 1 4. § 6 ust. 1 pkt. c umów o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych w ramach studiów I i II stopnia: „W przypadku rezygnacji Studenta z kontynuacji studiów w Uczelni lub skre ś lenia zgodnie z § 6 ust. 1 umowy, Student jest zobowi ą zany do zap ł acenia czesnego za okres do ko ń ca miesi ą ca, w którym z ł o ż y ł rezygnacj ę , oraz kary umownej (...). Kara umowna stanowi ró ż nic ę mi ę dzy wysoko ś ci ą czesnego semestralnego, które Student zobowi ą zany by ł by ui ś ci ć w przypadku, gdyby posiada ł status Studenta do ko ń ca semestru, w którym nast ą pi ł a rezygnacja – a kwot ą nale ż nego czesnego, któr ą Student zobowi ą zany jest ui ś ci ć za okres posiadania statusu Studenta. Kara umowna zostaje naliczona tytu ł em zwrotu kosztów poniesionych przez Uczelni ę w zwi ą zku z organizacj ą procesu dydaktycznego dla Studenta w semestrze, w którym nast ą pi ł o rozwi ą zanie umowy”, 5. § 9 ust. 2 umów o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych w ramach studiów I i II stopnia: „Wszelkie spory mog ą ce powsta ć na tle niniejszej Umowy Strony b ę d ą stara ł y si ę rozwi ą za ć polubownie. W przypadku niemo ż no ś ci rozwi ą zania sporu na tej drodze Strony poddaj ą taki spór pod rozstrzygni ę cie S ą du w ł a ś ciwego miejscowo dla siedziby Uczelni”, 6. § 2 ust. 5 umów o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych w ramach studiów podyplomowych: „W przypadku nie podj ę cia lub przerwania nauki S ł uchacz zobowi ą zany jest uregulowa ć wszystkie zobowi ą zania finansowe wobec Uczelni wynikaj ą ce z posiadania statusu S ł uchacza Studiów Podyplomowych”, 7. § 4 umów o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych w ramach studiów podyplomowych: „Spory wynik ł e na tle realizacji powy ż szej umowy strony b ę d ą stara ł y si ę rozwi ą zywa ć polubownie; w przeciwnym wypadku spór rozstrzyga ć b ę dzie S ą d Rejonowy w D ą browie Górniczej” i nakazuje si ę zaniechanie ich stosowania. II. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 tej ustawy uznaje si ę za naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów praktyki stosowane przez Wy ż sz ą Szko łę Biznesu w D ą browie Górniczej z siedzib ą w D ą browie Górniczej polegaj ą ce na stosowaniu nast ę puj ą cych postanowie ń wzorca umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. – Kodeks post ę powania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.): 1. Zarz ą dzenie nr 18/2004/2005 z dnia 04. 04. 2005r., Zarz ą dzenie nr 19/2004/2005 z dnia 04. 04. 2005r., Zarz ą dzenie nr 31/2004/2005 z dnia 19. 08. 2005r.: „W przypadku nieterminowego regulowania rat czesnego b ę d ą naliczane op ł aty za zw ł ok ę w wysoko ś ci 0,1% za ka ż dy dzie ń opó ź nienia wp ł aty ka ż dej z rat” , 2. Zarz ą dzenie nr 23/2005/2006 z dnia 16. 08. 2006r.: „W przypadku niedotrzymania terminu wp ł aty raty czesnego przewiduje si ę op ł at ę za zw ł ok ę w wysoko ś ci 0,1% za ka ż dy dzie ń opó ź nienia ka ż dej z rat”, 3. Zarz ą dzenie nr 15/2005/2006 z dnia 14. 04. 2006r.: „W przypadku nieterminowego regulowania op ł at innych Uczelnia ma prawo naliczy ć op ł aty za zw ł ok ę w wysoko ś ci 0,1% za ka ż dy dzie ń opó ź nienia wp ł aty ka ż dego rodzaju nale ż no ś ci” i stwierdza si ę zaniechanie ich stosowania z dniem 01. 06. 2007r. 2 III. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nak ł ada si ę na Wy ż sz ą Szko łę Biznesu w D ą browie Górniczej z siedzib ą w D ą browie Górniczej, ul. Cieplaka 1 c, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 15 000 z ł (s ł ownie: pi ę tnastu tysi ę cy z ł otych), p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa, z tytu ł u naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punktach I 1 – 7 i II 1 - 3 sentencji niniejszej decyzji. IV. Na podstawie art. 77 w zwi ą zku z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów obci ąż a si ę Wy ż sz ą Szko łę Biznesu w D ą browie Górniczej z siedzib ą w D ą browie Górniczej, ul. Cieplaka 1 c, kosztami opisanego na wst ę pie post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów oraz zobowi ą zuje si ę tego przedsi ę biorc ę do zwrotu Prezesowi Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów post ę powania w kwocie 49 z ł (s ł ownie: czterdziestu dziewi ę ciu z ł otych). Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej tak ż e Prezesem Urz ę du) przeprowadzono post ę powanie wyja ś niaj ą ce (sygn. akt RKT-402- 49/06/AD), w toku którego ustalono, ż e Wy ż sza Szko ł a Biznesu w D ą browie Górniczej (zwana dalej tak ż e uczelni ą lub przedsi ę biorc ą ) zawiera z konsumentami umowy o ś wiadczenie na ich rzecz us ł ug edukacyjnych w ramach studiów licencjackich, magisterskich i podyplomowych. Przy zawieraniu umów ww. rodzaju uczelnia pos ł uguje si ę wzorcami umownymi. W toku podj ę tych czynno ś ci powzi ę to podejrzenie, ż e przedmiotowe wzorce, jak i umowy faktycznie zawarte z konsumentami mog ą zawiera ć klauzule uznane przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej tak ż e SOKiK) za abuzywne i wpisane nast ę pnie do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone (zwanego dalej tak ż e rejestrem). W tych okoliczno ś ciach sprawy wszcz ę cie niniejszego post ę powania sta ł o si ę konieczne, co uczyniono postanowieniem numer 1 z dnia 09. 05. 2007r. (dowód: karty nr 1 -2). W ramach prowadzonych czynno ś ci, w pi ś mie z dnia 18. 05. 2007r. (znak WSB/0468/2007, dowód: karty nr 35 – 28), uczelnia ustosunkowa ł a si ę do postawionych jej zarzutów uwzgl ę dniaj ą c je w ca ł o ś ci i informuj ą c o cz ęś ciowo ju ż wprowadzonych, a cz ęś ciowo opracowywanych zmianach. Nast ę pnie w za łą czeniu do pisma z dnia 30. 05. 2007r. (znak WSB/0481/2007, dowód: karta nr 63) uczelnia przes ł a ł a obowi ą zuj ą ce od 01. 06. 2007r. zarz ą dzenia, w których okre ś lono m.in. wysoko ść odsetek karnych zastrze ż onych na wypadek nieterminowej realizacji ś wiadcze ń pieni ęż nych przez konsumentów (dowód: karty nr 64 – 76). Po zgromadzeniu niezb ę dnych do podj ę cia merytorycznego rozstrzygni ę cia dokumentów i informacji, pismem z dnia 13. 06. 2007r. (dowód: karta nr 78) zawiadomiono przedsi ę biorc ę o zako ń czeniu zbierania materia ł u dowodowego. W wyznaczonym terminie przedsi ę biorca skorzysta ł z przys ł uguj ą cego mu uprawnienia do zapoznania si ę z materia ł em dowodowym w niniejszej sprawie (dowód: karta nr 79). Nast ę pnie, w pi ś mie z dnia 25. 06. 2007r. uczelnia wyja ś ni ł a, ż e zakwestionowane przez Prezesa Urz ę du klauzule umowne zasadniczo mia ł y charakter prewencyjny i dyscyplinuj ą cy studentów, a w wi ę kszo ś ci przypadków odst ą piono od egzekwowania zastrze ż onych kar umownych (dowód: karta nr 84). W tych okoliczno ś ciach sprawy mo ż liwe sta ł o si ę zako ń czenie post ę powania i wydanie niniejszej decyzji. 3 Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: Wy ż sza Szko ł a Biznesu w D ą browie Górniczej dzia ł a na podstawie wpisu do rejestru uczelni niepublicznych i zwi ą zków uczelni niepublicznych Ministra Nauki i Szkolnictwa Wy ż szego pod numerem 65 (dowód: karta nr 9). Przedsi ę biorca prowadzi dzia ł alno ść polegaj ą c ą na ś wiadczeniu na rzecz studentów us ł ug edukacyjnych w ramach studiów licencjackich, magisterskich i podyplomowych. Prawa i obowi ą zki uczelni oraz studentów normuj ą obowi ą zuj ą cy w uczelni statut, regulaminy i zarz ą dzenia (dowód: karty nr 10 – 14, 27 – 33). Ponadto strony zawieraj ą umowy, a przy dokonywaniu tych czynno ś ci wykorzystywane s ą wzory umów (dowód: karty nr 15 – 17). W toku prowadzonych dzia ł a ń ustalono, ż e § 21 Regulaminu studiów Wy ż szej Szko ł y Biznesu w D ą browie Górniczej zawiera postanowienie o nast ę puj ą cej tre ś ci: „ (...) 2. Kwoty wpisowego oraz op ł aty comiesi ę cznej i semestralnej podawane s ą do wiadomo ś ci studentów na tablicy og ł osze ń na co najmniej 1 miesi ą c przed terminem ich obowi ą zywania. (...) 5. Za zaliczenia i egzaminy poprawkowe, zaliczenia i egzaminy komisyjne (z wy łą czeniem egzaminu komisyjnego zako ń czonego ocen ą pozytywn ą ), wpisy warunkowe oraz inne obowi ą zuj ą op ł aty w wysoko ś ci podanej na tablicy og ł osze ń przed rozpocz ę ciem semestru”, W trakcie trwania post ę powania przedsi ę biorca poinformowa ł , ż e Senat Uczelni podj ął Uchwa łę , na mocy której § 21 ust. 5 ww. regulaminu zosta ł wykre ś lony. Jednocze ś nie § 21 ust. 2 zmieniono w ten sposób, ż e nadano mu brzmienie: „Warunki odp ł atno ś ci za studia okre ś la umowa zawarta w formie pisemnej mi ę dzy uczelni ą a studentem. Integraln ą cz ęść w/w umowy stanowi ą stosowne zarz ą dzenia W ł adz uczelni, które s ą podawane do wiadomo ś ci studentów na tablicy og ł osze ń i w intranecie”. Uczelnia doda ł a, ż e cho ć ww. zmiany zosta ł y zatwierdzone przez Senat Uczelni, to w zwi ą zku z tym, i ż zmiana regulaminu studiów wymaga zatwierdzenia przez w ł a ś ciwego ministra, uchwa ł a w tym zakresie zosta ł a wys ł ana do Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wy ż szego. Przedsi ę biorca zobowi ą za ł si ę do wprowadzenia przedstawionych modyfikacji po ich zatwierdzeniu przez w ł a ś ciwy organ administracji (dowód: karty nr 35 i 39). Ponadto uczelnia przedstawi ł a „Regulamin Studiów”, który zatwierdzono decyzj ą Ministra Nauki i Szkolnictwa Wy ż szego z 17 pa ź dziernika 2006r. (znak DDS-4001-61/BS/06, dowód: karta nr 40). Prezes Urz ę du ustali ł , ż e § 4 pkt. 6 lit. c umów o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych w ramach studiów I i II stopnia zawiera ł nast ę puj ą c ą klauzul ę umown ą : „ka ż da zmiana czesnego wymaga stosownego Zarz ą dzenia W ł adz Uczelni oraz og ł oszenia jego tre ś ci w gablocie: REKTORAT. Zmiana umowy w powy ż szym zakresie nie wymaga sporz ą dzenia aneksu” (dowód: karty nr 15 verte, 18 verte, 20 verte, 22 verte). Wcze ś niejszemu zapisowi § 4 pkt 6 lit. c umów o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych w ramach studiów I i II stopnia nadano kolejny numer § 4 ust. 6 pkt 3 oraz otrzyma ł on nast ę puj ą ce brzmienie: „Ka ż da zmiana czesnego oraz innych op ł at, o których mowa w niniejszej umowie wymaga: 1. wydania stosownego zarz ą dzenia W ł adz Uczelni oraz og ł oszenia jego tre ś ci w gablocie REKTORAT, 2. 2) dor ę czenia studentowi wprowadzonych przez W ł adze Uczelni zmian w w/w op ł atach, które skutkuj ą zmian ą niniejszej umowy”. Ponadto we wzorze umów o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych dodano § 4 ust. 7, w którym precyzyjnie okre ś lono sposoby, w jakich dor ę czenie stosownych informacji ma nast ę powa ć (dowód: karty nr 36, 56 -57). Uczelnia o ś wiadczy ł a te ż , ż e zmodyfikowany w ww. sposób wzorzec umowny b ę dzie stosowany od chwili rozpocz ę cia procesu rekrutacyjnego (dowód: karta nr 38). 4 W § 6 ust. 1 lit. b umów o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych w ramach studiów I i II stopnia przedsi ę biorca zamie ś ci ł nast ę puj ą c ą regulacj ę : „(...) W przypadku rezygnacji Studenta z podj ę cia lub kontynuacji studiów oraz w przypadku skre ś lenia Studenta z listy studentów przez Uczelni ę maj ą zastosowanie poni ż sze postanowienia: (...) w przypadku rezygnacji Studenta z podj ę cia studiów w Uczelni w terminie: b. odpowiednio od dnia 01 wrze ś nia lub 15 stycznia – Student jest zobowi ą zany do zap ł acenia kary umownej w wysoko ś ci czesnego nale ż nego za pierwszy semestr studiów w Uczelni. (...)” (dowód: karty nr 16, 19, 21, 23). W toku niniejszego post ę powania uczelnia poinformowa ł a o wykre ś leniu zakwestionowanej przez Prezesa Urz ę du regulacji ze stosowanego przez ni ą wzorca umownego (dowód: karta nr 36). Przedsi ę biorca udokumentowa ł sporz ą dzenie nowego wzoru umowy przesy ł aj ą c go (dowód: karta nr 57), lecz z uwagi na nierozpocz ę cie procesu rekrutacyjnego nie przedstawi ł on umów faktycznie zawartych z jego wykorzystaniem. § 6 ust. 1 pkt. c umów o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych w ramach studiów I i II stopnia stanowi, ż e: „W przypadku rezygnacji Studenta z kontynuacji studiów w Uczelni lub skre ś lenia zgodnie z § 6 ust. 1 umowy, Student jest zobowi ą zany do zap ł acenia czesnego za okres do ko ń ca miesi ą ca, w którym z ł o ż y ł rezygnacj ę , oraz kary umownej (...). Kara umowna stanowi ró ż nic ę mi ę dzy wysoko ś ci ą czesnego semestralnego, które Student zobowi ą zany by ł by ui ś ci ć w przypadku, gdyby posiada ł status Studenta do ko ń ca semestru, w którym nast ą pi ł a rezygnacja – a kwot ą nale ż nego czesnego, któr ą Student zobowi ą zany jest ui ś ci ć za okres posiadania statusu Studenta. Kara umowna zostaje naliczona tytu ł em zwrotu kosztów poniesionych przez Uczelni ę w zwi ą zku z organizacj ą procesu dydaktycznego dla Studenta w semestrze, w którym nast ą pi ł o rozwi ą zanie umowy” (dowód: karty nr 16, 19, 21, 23). Powy ż sz ą regulacj ę zast ą piono w nowoopracowanym wzorcu zapisem o nast ę puj ą cej tre ś ci: „w przypadku rezygnacji Studenta z kontynuacji studiów w Uczelni lub skre ś lenia zgodnie z § 6 ust. 1 umowy, Student jest zobowi ą zany do zap ł acenia czesnego za okres do ko ń ca miesi ą ca, w którym z ł o ż y ł rezygnacj ę lub zosta ł skre ś lony z listy studentów ” (dowód: karta nr 57). Wzorzec ten b ę dzie wykorzystywany przy zawieraniu umów ze studentami przyj ę tymi na studia w ramach najbli ż szego procesu rekrutacyjnego. § 9 ust. 2 umów o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych w ramach studiów I i II stopnia stanowi, ż e: „Wszelkie spory mog ą ce powsta ć na tle niniejszej Umowy Strony b ę d ą stara ł y si ę rozwi ą za ć polubownie. W przypadku niemo ż no ś ci rozwi ą zania sporu na tej drodze Strony poddaj ą taki spór pod rozstrzygni ę cie S ą du w ł a ś ciwego miejscowo dla siedziby Uczelni” (dowód: karty nr 16 verte, 19 verte, 21 verte, 23 verte). Przedsi ę biorca poinformowa ł , ż e we wzorze umowy, który b ę dzie stosowany przy zawieraniu umów w czasie najbli ż szej rekrutacji powy ż sza klauzula zostanie zast ą piona regulacj ą o brzmieniu: „ Wszelkie spory mog ą ce powsta ć na tle niniejszej Umowy Strony b ę d ą stara ł y si ę rozwi ą zywa ć polubownie. W przypadku niemo ż no ś ci rozwi ą zania sporu na tej drodze Strony poddaj ą taki spór pod rozstrzygni ę cie S ą du w ł a ś ciwego miejscowo dla siedziby pozwanego ” (dowód: karty nr 37 i 58). W § 2 ust. 5 umów o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych w ramach studiów podyplomowych przedsi ę biorca stosuje nast ę puj ą ca klauzul ę : „W przypadku nie podj ę cia lub przerwania nauki S ł uchacz zobowi ą zany jest uregulowa ć wszystkie zobowi ą zania finansowe wobec Uczelni wynikaj ą ce z posiadania statusu S ł uchacza Studiów Podyplomowych ”. Podobnie jak w przypadku wzoru umów dotycz ą cych kszta ł cenia na studiach licencjackich i magisterskich, tak ż e i w tym przypadku przedsi ę biorca opracowa ł nowy wzorzec, w którym wy ż ej zakwestionowane postanowienie zast ą piono regulacj ą o brzmieniu: „ W przypadku nie 5 podj ę cia lub przerwania nauki S ł uchacz zobowi ą zany jest uregulowa ć wszystkie zobowi ą zania finansowe wobec Uczelni wynikaj ą ce z posiadania statusu S ł uchacza Studiów Podyplomowych, które powsta ł y w okresie trwania niniejszej umowy ” (dowód: karta nr 59). Tak ż e i w tym przypadku przedsi ę biorca nie móg ł przed ł o ż y ć umów faktycznie zawartych z konsumentami z wykorzystaniem zmodyfikowanego wzorca, do czego zobowi ą za ł si ę jednak na przysz ł o ść w pi ś mie z dnia 18. 05. 2007r. (dowód: karta nr 38). Podobnie jak w przypadku umów dotycz ą cych kszta ł cenia w ramach studiów licencjackich i magisterskich, równie ż w umowach o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych w ramach studiów podyplomowych w § 4 okre ś lono, ż e „Spory wynik ł e na tle realizacji powy ż szej umowy strony b ę d ą stara ł y si ę rozwi ą zywa ć polubownie; w przeciwnym wypadku spór rozstrzyga ć b ę dzie S ą d Rejonowy w D ą browie Górniczej” (dowód: karty nr 17, 24 – 26). Wzorzec zmieniony w ten sposób, ż e ww. zapis zast ą pi si ę regulacj ą o brzmieniu: „Wszelkie spory mog ą ce powsta ć na tle niniejszej Umowy Strony b ę d ą stara ł y si ę rozwi ą zywa ć polubownie. W przypadku niemo ż no ś ci rozwi ą zania sporu na tej drodze Strony poddaj ą taki spór pod rozstrzygni ę cie S ą du w ł a ś ciwego miejscowo dla siedziby pozwanego” (dowód: karta nr 59) b ę dzie wykorzystywany przy naborze prowadzonym na kolejny rok akademicki. W Zarz ą dzeniu nr 18/2004/2005 z dnia 04. 04. 2005r., Zarz ą dzeniu nr 19/2004/2005 z dnia 04. 04. 2005r. i Zarz ą dzeniu nr 31/2004/2005 z dnia 19. 08. 2005r. zamieszczono nast ę puj ą c ą regulacj ę : „W przypadku nieterminowego regulowania rat czesnego b ę d ą naliczane op ł aty za zw ł ok ę w wysoko ś ci 0,1% za ka ż dy dzie ń opó ź nienia wp ł aty ka ż dej z rat” (dowód: karty nr 31 – 33). Analogicznie w Zarz ą dzeniu nr 23/2005/2006 z dnia 16. 08. 2006r. zawarto postanowienie o tre ś ci: „W przypadku niedotrzymania terminu wp ł aty raty czesnego przewiduje si ę op ł at ę za zw ł ok ę w wysoko ś ci 0,1% za ka ż dy dzie ń opó ź nienia ka ż dej z rat”, (dowód: karty nr 27 – 29), a w Zarz ą dzeniu nr 15/2005/2006 z dnia 14. 04. 2006r.: „W przypadku nieterminowego regulowania op ł at innych Uczelnia ma prawo naliczy ć op ł aty za zw ł ok ę w wysoko ś ci 0,1% za ka ż dy dzie ń opó ź nienia wp ł aty ka ż dego rodzaju nale ż no ś ci” (dowód: karta nr 30). W pi ś mie z dnia 18. 05. 2007r. przedsi ę biorca o ś wiadczy ł , ż e wyda ł nowe zarz ą dzenia, w których ww. sporne zapisy zast ą piono regulacjami, zgodnie z którymi w przypadku nieterminowego regulowania rat czesnego oraz innych op ł at uczelnia ma prawo naliczy ć op ł aty za zw ł ok ę w wysoko ś ci 22 % w skali roku z tytu ł u opó ź nienia wp ł aty nale ż no ś ci ka ż dego rodzaju (dowód: karta nr 38). Okoliczno ść t ę uczelnia udokumentowa ł a przesy ł aj ą c w za łą czeniu do pisma z dnia 30. 05. 2007r. (dowód: karta nr 63) zarz ą dzenia z dnia 18. 05. 2007r.: - nr 22/2006/2007, - nr 23/2006/2007, - nr 24/2006/2007, - nr 25/2006/2007, - nr 26/2006/2007 (dowód: karty nr 64 – 76). Ww. zarz ą dzenia obowi ą zuj ą od dnia 01. 06. 2007r. W za łą czeniu do pisma z dnia 25. 06. 2007r. (dowód: karta nr 83) uczelnia przed ł o ż y ł a sprawozdanie o przychodach, kosztach i wyniku finansowym szkó ł wy ż szych za rok 2006 (dowód: karty nr 85 – 88), z którego wynika, ż e w 2006r. osi ą gn ęł a ona przychód w wysoko ś ci 15 010 327,17 z ł (s ł ownie: pi ę tna ś cie milionów dziesi ęć tysi ę cy trzysta dwadzie ś cia siedem z ł otych siedemna ś cie groszy, dowód: karty nr 83 i 85 – 86). 6 Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Przes ł ank ą wst ę pn ą , która musi zosta ć ustalona w toku post ę powania prowadzonego na podstawie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest to, czy dosz ł o do naruszenia interesu publicznoprawnego. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urz ę du mo ż e podejmowa ć dzia ł ania wy łą cznie w interesie publicznym, dzia ł ania podejmowane w tym trybie s ł u żą ochronie interesu ogólnospo ł ecznego. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów znajduje zastosowanie tylko wówczas, gdy zagro ż ony lub naruszony zostaje interes publiczny polegaj ą cy na zapewnieniu w ł a ś ciwych warunków funkcjonowania rynku gospodarczego. Zasadniczo przyjmuje si ę , ż e do naruszenia interesu publicznego dochodzi wówczas, gdy skutki dzia ł a ń sprzecznych z przepisami przywo ł anej ustawy godz ą w szerszy kr ą g uczestników rynku. W niniejszej sprawie przes ł anka ta zosta ł a spe ł niona. Post ę powanie przeciwko Wy ż szej Szkole Biznesu w D ą browie Górniczej zosta ł o wszcz ę te w zwi ą zku z podejrzeniem podejmowania przez ni ą praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 1 tej ustawy stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów jest zakazane. W art. 24 ust. 2 ww. ustawy wskazano, ż e przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, a w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa Kodeksie post ę powania cywilnego (zwanym dalej tak ż e Kpc). Aby dosz ł o do naruszenia ww. przepisu prawa musz ą zosta ć spe ł nione nast ę puj ą ce przes ł anki: - zachowanie przedsi ę biorcy musi by ć bezprawne i - musi ono godzi ć w zbiorowe interesy konsumentów. Pierwsza z wymienionych przes ł anek zostaje spe ł niona, gdy przedsi ę biorca podejmuje dzia ł ania sprzeczne z prawem tj. zakazane ustaw ą lub, gdy nie dope ł nia ci ążą cego na nim obowi ą zku. Przyk ł ad takiego zachowania mo ż e stanowi ć pos ł ugiwanie si ę w obrocie konsumenckim postanowieniami umownymi uznanymi przez SOKiK za abuzywne i wpisanymi do prowadzonego przez Prezesa Urz ę du rejestru. Druga z przes ł anek jest spe ł niona, gdy dane dzia ł anie lub zaniechanie przedsi ę biorcy godzi w interesy konsumentów, jako zbiorowo ś ci. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w odniesieniu do konsumentów chroni bowiem interesy nieograniczonej liczby podmiotów, których nie da si ę zidentyfikowa ć , interesy konsumentów, jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. W niniejszej decyzji nale ż y jednoznacznie wskaza ć , ż e uczelnia wy ż sza mo ż e by ć stron ą post ę powania administracyjnego dotycz ą cego stosowania przez ni ą praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, gdy ż przys ł uguje jej status przedsi ę biorcy w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stanowisko takie znajduje oparcie w orzecznictwie S ą du Najwy ż szego, który w uchwale z dnia 3 lipca 2003r. (III CZP 38/03) stwierdzi ł , ż e uczelnia niepa ń stwowa mo ż e by ć uznana za przedsi ę biorc ę . S ą d Najwy ż szy orzek ł , ż e „Odp ł atne i systematyczne wykonywanie zaj ęć dydaktycznych jest wykonywaniem przez osob ę prawn ą we w ł asnym imieniu, zawodowo dzia ł alno ś ci us ł ugowej w sposób zorganizowany i ci ą g ł y. Dzia ł alno ść taka, wykonywana przez uprawnionych pracowników uczelni, charakteryzuje si ę profesjonalnym charakterem, jest podporz ą dkowana regu ł om op ł acalno ś ci i racjonalnego gospodarowania, jest dzia ł aniem wykonywanym na w ł asny rachunek uczelni, jako odr ę bnej osoby prawnej, a nie na rachunek jej za ł o ż yciela, a ponadto charakteryzuje si ę niew ą tpliwie powtarzalno ś ci ą dzia ł a ń i uczestnictwem w obrocie 7 gospodarczym”. W wyroku z dnia 7 kwietnia 2004r. (sygn. akt III SK 22/2004) S ą d Najwy ż szy wskaza ł , ż e sama ustawa z dnia 15 grudnia 2000r.o ochronie konkurencji i konsumentów zdefiniowa ł a na u ż ytek tej ustawy - poj ę cie „przedsi ę biorcy” bardzo szeroko, obejmuj ą c nim, oprócz podmiotów definiowanych jako przedsi ę biorcy w innych ustawach (np. w Kodeksie cywilnym) tak ż e podmioty, których dzia ł alno ść nie kojarzy si ę z typow ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą . S ą d Najwy ż szy stwierdzi ł , ż e studenci, którzy korzystaj ą z us ł ug szko ł y wy ż szej niepublicznej odp ł atnie, stosownie do zawieranych w tym zakresie umów, s ą konsumentami w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W prawdzie orzeczenia te zapad ł y pod rz ą dami ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t. j. Dz. U. z 2005r. Nr 244, poz. 2080 ze zm.), to rozwa ż ane zagadnienie zosta ł o unormowane analogicznie w aktualnie obowi ą zuj ą cej ustawie z 2007r. o tym samym tytule, w zwi ą zku z czym powo ł anie si ę na ww. wyroki jest uzasadnione. Fakt, ż e uczelnia wy ż sza jest przedsi ę biorc ą potwierdza te ż orzecznictwo SOKiK, który wielokrotnie wypowiada ł si ę w sprawie postanowie ń umownych stosowanych przez uczelnie wy ż sze w wyniku czego klauzule te by ł y uznawane za niedozwolone. W tym miejscu nale ż y zauwa ż y ć , ż e Prezes Urz ę du mo ż e stwierdzi ć stosowanie przez przedsi ę biorc ę praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cej na pos ł ugiwaniu si ę postanowieniem wzorca umownego, które zosta ł o wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych bez wzgl ę du na to, czy postanowienie uznane przez SOKiK za abuzywne by ł o stosowane przez przedsi ę biorc ę , przeciwko któremu jest prowadzone post ę powanie w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, czy te ż przez inny podmiot. S ą d Apelacyjny w wyroku z dnia 02. 12. 2005r. (sygn. akt VI ACa 760/05) wskaza ł , ż e zgodnie z art. 23 a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów jest pos ł ugiwanie si ę postanowieniem wpisanym do rejestru w oderwaniu od zagadnienia, czy wpis do rejestru powsta ł w zwi ą zku ze stosowaniem wzorca umowy przez ten podmiot, co do którego bada si ę stosowanie praktyki. S ą d Apelacyjny orzek ł , ż e naruszenie interesów konsumentów mo ż e nast ą pi ć w wyniku dzia ł a ń podmiotów, które stosuj ą klauzule abuzywne wpisane do rejestru, przy czym wpis do rejestru zwi ą zany jest z dzia ł aniami innych kontrahentów konsumentów. Podobne twierdzenie S ą d Apelacyjny zawar ł we wcze ś niejszym wyroku, tj. w orzeczeniu z dnia 29. 09. 2005r. (sygn. akt VI ACa 381/05), gdzie przywo ł uj ą c stanowisko S ą du Najwy ż szego wyra ż one w uchwale z dnia 19. 12. 2003r. III CZP 95/03 (OSNC 2005/2/25), wskaza ł , ż e wyrok uwzgl ę dniaj ą cy powództwo przez uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone i zakazanie ich stosowania ma, zgodnie z art. 479 43 Kpc, od chwili wpisania do odpowiedniego rejestru, skutek tak ż e wobec osób trzecich. Zgodnie ze stanowiskiem SOKiK wyra ż onym w wyroku z dnia 25. 05. 2005r. (sygn. akt XVII Ama 46/04), dla uznania, i ż okre ś lona klauzula jest niedozwolonym postanowieniem umownym wpisanym do rejestru klauzul niedozwolonych wystarczy stwierdzenie, ż e mie ś ci si ę ona w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i nie jest konieczna literalna zgodno ść porównywanych klauzul. Czynnikiem przes ą dzaj ą cym o podobie ń stwie dwóch klauzul powinien by ć zatem zamiar, cel, jakiemu ma s ł u ż y ć kwestionowane postanowienie. Je ś li cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformu ł owania klauzuli uznanej za niedozwolon ą , oba zapisy mo ż na uzna ć za to ż same. Trafno ść przedmiotowego rozstrzygni ę cia SOKiK potwierdzi ł S ą d Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 26. 04. 2006r. (sygn. akt VI ACa 1220/05). Stanowisko, zgodnie z którym stosowanie postanowie ń wzorców umowy o tre ś ci to ż samej z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem SOKiK i wpisanych do rejestru mo ż e by ć uznane w stosunku do innego przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, potwierdzi ł S ą d Najwy ż szy w uchwale z dnia 13. 07. 2006r. (sygn. III SZP 03/06). Pomimo, i ż ww. orzeczenia s ą dów by ł y wydane na gruncie ówcze ś nie obowi ą zuj ą cej ustawy o ochronie 8 konkurencji i konsumentów z 2000r., to nale ż y je uzna ć za aktualne tak ż e i pod rz ą dami nowej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, która analogicznie reguluje rozwa ż an ą kwesti ę . Zagadnienia zwi ą zane z kszta ł towaniem stosunków prawnych pomi ę dzy uczelni ą a studentami wynikaj ą cych z umów o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych znajduj ą uregulowanie nie tylko w przepisach ogólnych prawa cywilnego zawartych w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm., zwanej dalej tak ż e Kc), ale te ż w ustawie z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wy ż szym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.). Zgodnie z art. 160 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wy ż szym organizacj ę i tok studiów oraz zwi ą zane z nimi prawa i obowi ą zki studenta okre ś la regulamin studiów, a stosownie do art. 160 ust. 3 tej ustawy warunki odp ł atno ś ci za studia okre ś la umowa zawarta mi ę dzy uczelni ą a studentem w formie pisemnej. W ś lad za przywo ł anymi przepisami prawa w rozwa ż anym przypadku uczelnia stosuje zarówno regulaminy studiów, jak i zawiera z konsumentami umowy pisemne. Jak wskazano powy ż ej umowy s ą zawierane z wykorzystaniem wzorów umów w rozumieniu art. 384 ust. 1 Kc. Do umów o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych, na podstawie art. 750 Kc stosuje si ę odpowiednio przepisy tej ustawy o zleceniu. Stronami tych umów s ą uczelnia – jako przedsi ę biorca oraz studenci, którym przys ł uguje status konsumentów w rozumieniu art. 22 1 Kc. Analiza Regulaminu studiów Wy ż szej Szko ł y Biznesu w D ą browie Górniczej i umów zawieranych z konsumentami, jak i zarz ą dze ń obowi ą zuj ą cych w uczelni wykaza ł a, ż e zawieraj ą one klauzule uznane przez SOKiK za abuzywne i wpisane do rejestru. Uwzgl ę dniaj ą c charakter praktyk opisanych w tej decyzji nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e w rozwa ż anej sprawie przes ł anka naruszenia zbiorowych interesów konsumentów zosta ł a spe ł niona. Badane praktyki przedsi ę biorcy, które opisano szczegó ł owo poni ż ej, godz ą w interesy nie tylko poszczególnych osób, ale przede wszystkim w interesy ogó ł u konsumentów, ca ł ej ich zbiorowo ś ci. Niekorzystne skutki prowadzonych przez przedsi ę biorc ę dzia ł a ń maj ą wp ł yw na szerok ą grup ę konsumentów, którzy zawarli z nim umowy. Stanowi ą one zagro ż enie tak ż e dla tych wszystkich konsumentów, którzy potencjalnie mog ą sta ć si ę kontrahentami przedsi ę biorcy, przeciwko któremu jest prowadzone niniejsze post ę powanie. Jego zachowania oddzia ł uj ą wi ę c lub mog ą oddzia ł ywa ć na nieoznaczon ą grup ę osób, której sk ł ad ulega systematycznym zmianom. Potencjalnie ka ż dy mo ż e bowiem zawrze ć z uczelni ą umow ę , a jedynym warunkiem jaki konsumenci musz ą wype ł ni ć jest spe ł nienie wymogów okre ś lonych w zasadach naboru na studia, co nara ż a szerok ą rzesz ę podmiotów na niekorzystne konsekwencje wymierzonych przeciwko nim praktyk. Zagadnienie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów nie b ę dzie oddzielnie poruszane przy poszczególnych praktykach wymienionych w pkt. I i II przedmiotowej decyzji, gdy ż we wszystkich przypadkach kwestia ta kszta ł tuje si ę identycznie, co uzasadnia odniesienie si ę do niniejszego problemu łą cznie w tym miejscu. I. 1. W toku niniejszego post ę powania postawiono szkole zarzut stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów w zwi ą zku z pos ł ugiwaniem si ę w § 21 Regulaminu studiów Wy ż szej Szko ł y Biznesu w D ą browie Górniczej nast ę puj ą cym postanowieniem: „(...) 2. Kwoty wpisowego oraz op ł aty comiesi ę cznej i semestralnej podawane s ą do wiadomo ś ci studentów na tablicy og ł osze ń na co najmniej 1 miesi ą c przed terminem ich obowi ą zywania. (...) 5. Za zaliczenia i egzaminy poprawkowe, zaliczenia i egzaminy komisyjne (z wy łą czeniem egzaminu komisyjnego zako ń czonego ocen ą pozytywn ą ), wpisy warunkowe oraz inne obowi ą zuj ą op ł aty w wysoko ś ci podanej na tablicy og ł osze ń przed rozpocz ę ciem semestru”. Stosownie do przedmiotowej regulacji uczelnia informuje 9 konsumentów o ustalonych op ł atach i ich wysoko ś ci wywieszaj ą c stosowne informacje na ten temat na tablicy og ł osze ń . Niniejszy tryb wprowadzania w ż ycie postanowie ń sformu ł owanych w zarz ą dzeniach, a zatem we wzorcach umownych, jest niezgodny z trybem okre ś lonym w art. 384 1 Kc. Przepis ten stanowi, ż e wzorzec wydany w czasie trwania stosunku umownego o charakterze ci ą g ł ym wi ąż e drug ą stron ę , je ż eli zosta ł y zachowane wymagania okre ś lone w art. 384 Kc, a wi ę c gdy wzorzec ten zosta ł drugiej stronie dor ę czony, a strona ta nie wypowiedzia ł a umowy w najbli ż szym terminie wypowiedzenia. Zaznaczy ć trzeba, ż e udost ę pnienie wzorca w miejscu ogólnie dost ę pnym, a wi ę c np. na tablicy og ł osze ń w siedzibie uczelni nie prowadzi do spe ł nienia obowi ą zku polegaj ą cego na dor ę czeniu takiego wzorca ka ż demu z konsumentów b ę d ą cych zwi ą zanych umow ą z uczelni ą , a jedynie do jego upublicznienia. Kwestionowany zapis nale ż y rozwa ż a ć łą cznie z postanowieniem § 4 pkt. 6 lit. c umów o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych w ramach studiów I i II stopnia, w których tak ż e wskazano, ż e przedsi ę biorca b ę dzie informowa ć o wprowadzanych zmianach wywieszaj ą c stosowne og ł oszenia na tablicach w siedzibie uczelni. W rejestrze postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod numerem 756 figuruje nast ę puj ą ca klauzula: „Uczelnia zastrzega sobie prawo zmiany warunków niniejszej umowy, które nast ą pi poprzez zarz ą dzenie Kanclerza Wy ż szej Szkole Edukacji Zdrowotnej w Ł odzi, nie wymaga to wypowiedzenia warunków niniejszej umowy. Zarz ą dzenia podane zostanie do wiadomo ś ci studentów przez og ł oszenie na tablicy informacyjnej oraz w dziekanacie ”. Postanowienie to zosta ł o uznane za niedozwolone na mocy wyroku SOKiK z dnia 21 kwietnia 2006 r. (sygn. akt XVII Amc 49/05). Zapis ten, jak i ww. klauzul ę stosowan ą przez Wy ż sz ą Szko łę Biznesu w D ą browie Górniczej mo ż na uzna ć za to ż same. W obu przypadkach zastrze ż ono bowiem, ż e informacja o zmienia warunków umów zostanie zamieszczona na tablicy og ł osze ń i w tym trybie konsumenci b ę d ą powiadamiani o wprowadzanych zmianach. W obu przypadkach zastrze ż ono wi ę c, ż e uczelnia ograniczy si ę jedynie do podania do wiadomo ś ci informacji o zmianie obowi ą zuj ą cych w niej wzorców, a nie do dor ę czenia zmienionych wzorców w trybie przewidzianym przepisami Kodeksu cywilnego. Z uwagi na to, ż e umowy o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych nie mog ą by ć kwalifikowane jako umowy powszechnie zawierane w drobnych, bie żą cych sprawach ż ycia codziennego, nale ż y stwierdzi ć , ż e na przedsi ę biorcach ś wiadcz ą cych us ł ugi tego rodzaju spoczywaj ą obowi ą zki w zakresie nale ż ytego dor ę czania wzorców umownych w przypadku ich zmiany w trakcie trwania danego stosunku umownego, a stosowanie regulacji odmiennie normuj ą cych t ę kwesti ę jest niedopuszczalne. Oceniana praktyka godzi w interesy konsumentów tak ż e w ten sposób, ż e w wyniku przyj ę tego w uczelni trybu informowania o wysoko ś ci op ł at, studenci mog ą nie uzyskiwa ć stosownej informacji na temat zmian w wysoko ś ci op ł at nale ż nych w zwi ą zku z pobieraniem nauki w uczelni w odpowiednim terminie, a tym samym mog ą np. nie mie ć ś wiadomo ś ci, ż e zmianie uleg ł y warunki wi ążą cej ich umowy. Wobec tego, ż e stwierdzono to ż samo ść porównywalnych klauzul, a tak ż e w zwi ą zku z tym, ż e w rozwa ż anym przypadku dosz ł o do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów nale ż a ł o orzec, ż e stosowanie opisanej w tym punkcie decyzji praktyki jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W toku prowadzonych czynno ś ci uczelnia poinformowa ł a w pi ś mie z dnia 18. 05. 2007r., ż e zmienia zakwestionowany zapis w ten sposób, ż e skre ś la § 21 ust. 5 ww. regulaminu. Poinformowa ł a te ż , ż e § 21 ust. 2 nadaje nast ę puj ą ce brzmienie: „Warunki odp ł atno ś ci za studia okre ś la umowa zawarta w formie pisemnej mi ę dzy uczelni ą a studentem. Integraln ą cz ęść w/w umowy stanowi ą stosowne zarz ą dzenia W ł adz uczelni, które s ą podawane do wiadomo ś ci studentów na tablicy og ł osze ń i w intranecie” (dowód: karta nr 35). Zmiany te uzyska ł y akceptacj ę Senatu Uczelni. Aby istnia ł a mo ż liwo ść ich wprowadzenia w ż ycie, uchwa ł a w tym zakresie musi zosta ć zatwierdzona przez w ł a ś ciwego ministra. Bior ą c 10 powy ż sze pod uwag ę nie mo ż na stwierdzi ć , ż e przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania zakwestionowanej praktyki. St ą d Prezes Urz ę du nie móg ł stwierdzi ć zaniechania stosowania ww. praktyki. Przy ocenie zachowania przedsi ę biorcy nie bez znaczenia jest jednak okoliczno ść , ż e uczelnia podj ęł a kroki niezb ę dne do wyeliminowania nieprawid ł owo ś ci. Przedsi ę biorca zobowi ą za ł si ę do wprowadzenia opisanych przez niego zmian w ż ycie po ich zatwierdzeniu przez ww. organ administracji. W rozwa ż anym przypadku nie istnieje jednak mo ż liwo ść skorzystania z przepisu art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zgodnie z którym je ż eli w toku post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione, ż e przedsi ę biorca stosuje praktyk ę , o której mowa w art. 24 ww. ustawy, a przedsi ę biorca ten zobowi ąż e si ę do podj ę cia lub zaniechania okre ś lonych dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia tym naruszeniom, Prezes Urz ę du mo ż e na ł o ż y ć na niego obowi ą zek wykonania tych zobowi ą za ń . Stosownie do art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zobowi ą zanie mo ż e by ć na ł o ż one wy łą cznie na przedsi ę biorc ę , któremu zarzuca si ę stosowanie bezprawnej praktyki. W niniejszym przypadku mo ż liwo ść wprowadzenia opisanych przez uczelni ę zmian zale ż y nie tylko od niej samej, ale te ż od dzia ł a ń ministra, który ma zatwierdzi ć zmiany do regulaminu. Nie mo ż na z góry za ł o ż y ć , ż e zmiany te zostan ą zaakceptowane i w jakim dok ł adnie terminie to nast ą pi. W zwi ą zku z tym, ż e istnieje teoretyczna mo ż liwo ść , ż e opisane zmiany nie zostan ą zaakceptowane, na ł o ż enie na przedsi ę biorc ę zobowi ą zania do wprowadzenia w ż ycie opisanych zmian przy jednoczesnej odmowie ministra, skutkowa ł oby niemo ż no ś ci ą wykonania decyzji tej tre ś ci. Jednocze ś nie niewykonanie by ł oby przez uczelni ę niezawinione. Wobec tego w rozwa ż anym przypadku nale ż y skorzysta ć z przepisu art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W przedstawionym przez uczelni ę zapisie § 21 w nowym brzmieniu wskazuje si ę , ż e integraln ą cz ęś ci ą umowy s ą zarz ą dzenia w ł adz uczelni, które s ą podawane do wiadomo ś ci na tablicy og ł osze ń i w intranecie. Przedsi ę biorca nie wskazuje w tym zapisie, ż e upublicznienie zarz ą dze ń na tablicy og ł osze ń zwalania go z obowi ą zku dor ę czenia ich konsumentom. Jednocze ś nie postanowienie to nale ż y rozpatrywa ć w kontek ś cie zmodyfikowanego zapisu wzorów umów, w którym wskazano, ż e informacje o zmianach w wysoko ś ci op ł at maj ą by ć konsumentom nale ż ycie dor ę czane, czego dotyczy pkt. I 2 niniejszej decyzji. Zastosowanie ww. regulacji w po łą czeniu z postanowieniem, któremu nadano we wzorze umowy numer § 4 ust. 6 pkt 3 b ę dzie pozwala ł o na stwierdzenie, ż e przedsi ę biorca zaniecha ł stosowania niniejszej praktyki. Maj ą c na wzgl ę dzie okoliczno ś ci tej sprawy nale ż a ł o jednak stwierdzi ć , ż e uczelnia nadal stosuje praktyk ę opisan ą w tym punkcie decyzji, wobec czego konieczne by ł o nakazanie zaniechania jej stosowania. 2. Kolejny z zarzutów dotyczy pos ł ugiwania si ę w umowach z konsumentami zawieranych z wykorzystaniem wzoru umowy o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych w ramach studiów I i II stopnia postanowieniem o nast ę puj ą cej tre ś ci: „ka ż da zmiana czesnego wymaga stosownego Zarz ą dzenia W ł adz Uczelni oraz og ł oszenia jego tre ś ci w gablocie: REKTORAT. Zmiana umowy w powy ż szym zakresie nie wymaga sporz ą dzenia aneksu” (dowód: karty nr 15 verte, 18 verte, 20 verte, 22 verte). Zapis ten, podobnie jak klauzula wymieniona w pkt. I 1 niniejszej decyzji wskazuje, ż e zarz ą dzenia w ł adz uczelni normuj ą ce tre ść stosunków cywilno-prawnych pomi ę dzy stronami maj ą by ć wywieszane w gablocie, a podanie ich do wiadomo ś ci, bez konieczno ś ci dor ę czenia konsumentom, jest wystarczaj ą ce do wej ś cia ich w ż ycie. W zwi ą zku z tym, ż e ww. klauzula jest to ż sama pod wzgl ę dem merytorycznym z postanowieniem kwestionowanym w poprzednim punkcie decyzji, w tym miejscu nale ż y odwo ł a ć si ę do uzasadnienia zawartego w pkt. I 1. Wobec tego tak ż e i w tym przypadku nale ż a ł o stwierdzi ć stosowanie przez uczelni ę praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. Odmienne jednak przedsi ę biorca podj ął dzia ł ania maj ą ce na celu 11 doprowadzenie do zaniechania stosowania niniejszej praktyki. Okre ś lone w tym punkcie postanowienie by ł o zawarte we wzorze, z wykorzystaniem którego zawierano umowy z konsumentami. Przedsi ę biorca poinformowa ł , ż e dokona ł zmiany obowi ą zuj ą cego w uczelni wzoru w tym zakresie wprowadzaj ą c do niego postanowienie o nast ę puj ą cej tre ś ci: „Ka ż da zmiana czesnego oraz innych op ł at, o których mowa w niniejszej umowie wymaga: 1. wydania stosownego zarz ą dzenia W ł adz Uczelni oraz og ł oszenia jego tre ś ci w gablocie REKTORAT, 2. dor ę czenia studentowi wprowadzonych przez W ł adze Uczelni zmian w w/w op ł atach, które skutkuj ą zmian ą niniejszej umowy”. Ponadto we wzorze umów o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych dodano § 4 ust. 7, w którym okre ś lono, w jaki sposób ma nast ą pi ć dor ę czenie. Stosownie do nowo wprowadzonej regulacji poszczególni konsumenci maj ą otrzymywa ć informacje na temat wdra ż anych przez uczelni ę zmian. Ka ż dy z konsumentów ma by ć o powy ż szym informowany indywidualnie. Opisan ą przez przedsi ę biorc ę zmian ę nale ż y uzna ć za prawid ł ow ą . Z uwagi na to, ż e w chwili udzielania odpowiedzi w toku niniejszego post ę powania przedsi ę biorca nie prowadzi ł naboru na studia, nie by ł o mo ż liwe przed ł o ż enie umów faktycznie zawartych z konsumentami z wykorzystaniem zmienionego wzoru umowy. W tym miejscu nale ż y stwierdzi ć , ż e opracowuj ą c i przedstawiaj ą c zmodyfikowany wzorzec przedsi ę biorca nie doprowadzi ł do zaniechania stosowania niezgodnej z prawem praktyki. Nadal w obrocie pozostaj ą bowiem umowy zawarte z konsumentami z wykorzystaniem wzorca, w którym funkcjonowa ł a ww. abuzywna klauzula. W celu wyeliminowania niniejszej praktyki konieczne zatem jest podpisanie aneksów do ju ż obowi ą zuj ą cych umów zawartych z konsumentami przed wej ś ciem w ż ycie nowego wzoru umowy. W tych okoliczno ś ciach sprawy nale ż a ł o orzec, jak w pkt. I 2 sentencji niniejszej decyzji. 3. W umowach zawieranych przez uczelni ę z konsumentami z wykorzystaniem wzoru umowy o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych w ramach studiów I i II stopnia w § 6 ust. 1 lit. b zawarto nast ę puj ą ce postanowienie umowne: „(...) W przypadku rezygnacji Studenta z podj ę cia lub kontynuacji studiów oraz w przypadku skre ś lenia Studenta z listy studentów przez Uczelni ę maj ą zastosowanie poni ż sze postanowienia: (...) w przypadku rezygnacji Studenta z podj ę cia studiów w Uczelni w terminie: b. odpowiednio od dnia 01 wrze ś nia lub 15 stycznia – Student jest zobowi ą zany do zap ł acenia kary umownej w wysoko ś ci czesnego nale ż nego za pierwszy semestr studiów w Uczelni. (...)” (dowód: karty nr 16, 19, 21, 23). Stosownie do art. 385 1 § 1 Kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wi ążą go, je ż eli kszta ł tuj ą jego prawa i obowi ą zki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Powy ż sze nie dotyczy postanowie ń okre ś laj ą cych g ł ówne ś wiadczenia stron, w tym cen ę lub wynagrodzenie, je ż eli zosta ł y one sformu ł owane w sposób jednoznaczny. W art. 385 3 Kc wymieniono przyk ł adowe postanowienia, które uznaje si ę za niedozwolone. Na mocy art. 385 3 pkt 16 Kc zakazane s ą postanowienia nak ł adaj ą ce wy łą cznie na konsumenta obowi ą zek zap ł aty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z zawarcia lub wykonania umowy. Zgodnie z art. 385 3 pkt 17 Kc za abuzywne uznaje si ę te postanowienia, które nak ł adaj ą na konsumenta, który nie wykona ł zobowi ą zania lub odst ą pi ł od umowy, obowi ą zek zap ł aty ra żą co wygórowanej kary umownej lub odst ę pnego. W niniejszym przypadku na ł o ż ono na studentów odst ę puj ą cych od umowy w terminie od 1 wrze ś nia lub 15 stycznia, lecz jeszcze przed rozpocz ę ciem zaj ęć w danym semestrze, obowi ą zek zap ł aty kary w wysoko ś ci stanowi ą cej równowarto ść czesnego p ł atnego za pierwszy semestr studiów, czyli kwoty w wysoko ś ci ok. 1400 – 1850 z ł w zale ż no ś ci od kierunku. Kar ę umown ą tej wysoko ś ci mo ż na uzna ć nie tylko za nadmiernie, ale równie ż za ra żą co wygórowan ą . Przyj ę cie powy ż szego rozwi ą zania powoduje na ł o ż enie 12 na konsumentów nadmiernych obci ąż e ń finansowych, przy czym obowi ą zek taki spoczywa wy łą cznie na konsumentach. Uczelnia zastrzega ww. op ł at ę pomimo tego, i ż sama zostaje zwolniona z obowi ą zku ś wiadczenia jakichkolwiek us ł ug na rzecz klienta. W tym miejscu nale ż y odwo ł a ć si ę do wyroku SOKiK z dnia 01. 03. 2007r. (sygn. akt XVII AmC 12/06), w którym S ą d ten uzna ł za niedozwolon ą klauzul ę , na mocy której s ł uchacze byli zobowi ą zani do uregulowania ca ł ej kwoty czesnego za semestr. SOKiK zakwestionowa ł zasadno ść takiego rozwi ą zania wskazuj ą c, ż e za s ł uszne i znajduj ą ce oparcie w przepisach Kodeksu cywilnego nale ż y uzna ć domaganie si ę jedynie op ł at za czynno ś ci ju ż wykonane, za nak ł ady poniesione w celu wykonania danej umowy oraz za ewentualn ą szkod ę . Zwa ż y ć trzeba, ż e kara umowna pe ł ni rol ę odszkodowania, a zatem, po ustaleniu ekwiwalentu dla dokonanych przez przedsi ę biorcy czynno ś ci, wysoko ść kary tej nie powinna zasadniczo przewy ż sza ć wysoko ś ci faktycznie poniesionej szkody. Wskaza ć równie ż trzeba, ż e w rejestrze postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod numerem 395 wpisano na mocy wyroku SOKiK z dnia 12 stycznia 2005 r. (sygn. akt XVII Amc 13/04) nast ę puj ą c ą klauzul ę : „ Zleceniodawca zobowi ą zuje si ę uregulowa ć pe ł n ą kwot ę w ca ł o ś ci lub w terminach § 4 bez wzgl ę du na fakt czy ucz ę szcza na zaj ę cia, czy z nich zrezygnowa ł ”. Postanowienie oceniane w ramach niniejszego post ę powania jest to ż same z zacytowan ą klauzul ą . W obu przypadkach zwi ą zanych z umowami o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych zastrze ż ono, ż e konsumenci pomimo odst ą pienia od umowy s ą zobowi ą zani do wniesienia nale ż nej przedsi ę biorcy op ł aty. Jednocze ś nie na mocy wyroku SOKiK z dnia 20 pa ź dziernika 2005r. (sygn. akt XVII Amc 78/05) do ww. rejestru wpisano pod numerem 625 zapis o tre ś ci: „ W przypadku rezygnacji studenta z nauki w trakcie semestru, wp ł acone w ca ł o ś ci czesne za ca ł y semestr nie podlega zwrotowi ”. Postanowienie to mo ż na uzna ć za podobne do zakwestionowanego w tym post ę powaniu z uwagi na to, ż e w obu klauzulach na ł o ż ono na konsumentów obowi ą zek zap ł aty czesnego za ca ł y semestr, cho ć nie korzystaj ą oni ze ś wiadczenia przedsi ę biorcy w takim zakresie. Powy ż sze uzasadnia s ł uszno ść dokonanej przez Prezesa Urz ę du oceny, zgodnie z któr ą badany zapis stanowi niedozwolon ą klauzul ę umown ą wpisan ą do rejestru. Jak wskazano powy ż ej pos ł ugiwanie si ę w obrocie konsumenckim klauzul ą wpisan ą do rejestru stanowi praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Aby mo ż na by ł o stwierdzi ć naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nale ż y wykaza ć , ż e równocze ś nie dosz ł o do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, co w niniejszym przypadku uczyniono powy ż ej. W zakresie dotycz ą cym okoliczno ś ci, które nie pozwoli ł y na stwierdzenie w niniejszym przypadku zaniechania stosowania tej praktyki nale ż y odwo ł a ć si ę do uzasadnienia zawartego w punkcie I 2 niniejszej decyzji na stronie 12. 4. Umowy o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych w ramach studiów I i II stopnia zawarte przez uczelni ę z konsumentami zawieraj ą w § 6 ust. 1 pkt. c postanowienie o nast ę puj ą cej tre ś ci: „W przypadku rezygnacji Studenta z kontynuacji studiów w Uczelni lub skre ś lenia zgodnie z § 6 ust. 1 umowy, Student jest zobowi ą zany do zap ł acenia czesnego za okres do ko ń ca miesi ą ca, w którym z ł o ż y ł rezygnacj ę , oraz kary umownej (...). Kara umowna stanowi ró ż nic ę mi ę dzy wysoko ś ci ą czesnego semestralnego, które Student zobowi ą zany by ł by ui ś ci ć w przypadku, gdyby posiada ł status Studenta do ko ń ca semestru, w którym nast ą pi ł a rezygnacja – a kwot ą nale ż nego czesnego, któr ą Student zobowi ą zany jest ui ś ci ć za okres posiadania statusu Studenta. Kara umowna zostaje naliczona tytu ł em zwrotu kosztów poniesionych przez Uczelni ę w zwi ą zku z organizacj ą procesu dydaktycznego dla Studenta w semestrze, w którym nast ą pi ł o rozwi ą zanie umowy” (dowód: karty nr 16, 19, 21, 23). Stosownie do ww. postanowienia, konsument rezygnuj ą cy z nauki w uczelni lub skre ś lony z listy studentów z innych przyczyn po rozpocz ę ciu zaj ęć w danych semestrze jest zobowi ą zany do wniesienia czesnego za okres do ko ń ca miesi ą ca, w którym z ł o ż ono 13 rezygnacj ę . Jednocze ś nie konsument musi jednak równie ż zap ł aci ć kar ę umown ą w wysoko ś ci stanowi ą cej równowarto ść pozosta ł ej cz ęś ci czesnego, jakie zap ł aci ł by do ko ń ca danego semestru, gdyby nauki nie przerwa ł . Konsekwencj ą powy ż szego rozwi ą zania jest to, ż e bez wzgl ę du na fakt, w którym miesi ą cu semestru konsument przerywa nauk ę , musi on faktycznie zap ł aci ć za ca ł y semestr. Doda ć trzeba, ż e wy łą cznie konsument jest zobowi ą zany do wniesienia op ł aty w sytuacji, gdy dochodzi do rozwi ą zania umowy o kszta ł cenie. Klauzul ę tak ą nale ż y uzna ć za sprzeczn ą z art. 385 1 Kc. Postanowienie to narusza równie ż art. 385 3 pkt 16 Kc, stosownie do którego niedozwolone s ą postanowienia, które nak ł adaj ą wy łą cznie na konsumenta obowi ą zek zap ł aty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z zawarcia lub wykonania umowy. Przywo ł any zapis jest niezgodny tak ż e z art. 385 3 pkt 17 Kc, który stanowi, ż e za abuzywne uznaje si ę postanowienia, które nak ł adaj ą na konsumenta, który nie wykona ł zobowi ą zania lub odst ą pi ł od umowy, obowi ą zek zap ł aty ra żą co wygórowanej kary umownej lub odst ę pnego. W tym miejscu nale ż y zauwa ż y ć , ż e w rejestrze postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone figuruje kilka postanowie ń zobowi ą zuj ą cych konsumentów odst ę puj ą cych od umów o kszta ł cenie do wniesienia zap ł aty za ca ł y semestr (nr 395, 816 i 906). Na mocy postanowie ń wymienionych pod numerami 625, 794, 804 wniesione przez konsumentów op ł aty nie podlega ł y zwrotowi w wypadku rozwi ą zania umowy. Powy ż sze wskazuje na to, ż e za niedopuszczalny nale ż y uzna ć obowi ą zek poniesienia kosztów nauki w ca ł ym semestrze, w sytuacji, gdy konsument faktycznie z us ł ug nie korzysta. W tym miejscu trzeba te ż odwo ł a ć si ę do wyroku SOKiK z dnia 01. 03. 2007r. (sygn. akt XVII AmC 12/06), w którym S ą d uzna ł za niedozwolon ą klauzul ę , na mocy której s ł uchacze byli zobowi ą zani do uregulowania ca ł ej kwoty czesnego za semestr, w którym nast ą pi ł o zg ł oszenie rezygnacji lub skre ś lenie. W uzasadnieniu do tego wyroku S ą d orzek ł , ż e postanowienie o tej tre ś ci narusza zasad ę ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń stron umowy wzajemnej. Je ś li umowa ulega rozwi ą zaniu, to konsument nie b ę dzie pobiera ł nauki, natomiast przedsi ę biorca nie b ę dzie ś wiadczy ć na jego rzecz ż adnych us ł ug. Konsument mo ż e zosta ć zobowi ą zany do zwrotu poniesionych przez przedsi ę biorc ę wydatków, które ten poczyni ł w celu nale ż ytego wykonania umowy, do uiszczenia op ł aty odpowiadaj ą cej dotychczas wykonanym czynno ś ciom, a je ż eli wypowiedzenie nast ą pi ł o bez wa ż nego powodu, mo ż na domaga ć si ę od niego tak ż e naprawienia szkody. Mo ż liwo ść dochodzenia odszkodowania nie oznacza jednak zdaniem SOKiK mo ż liwo ś ci domagania si ę od konsumenta op ł aty stanowi ą cej równowarto ść czesnego za ca ł y semestr nauki. Przy ustalaniu odszkodowania nale ż a ł oby bowiem odliczy ć cho ć by warto ść zaoszcz ę dzonego przez uczelni ę ś wiadczenia. Stosownie do art. 483 Kc kara umowna ma s ł u ż y ć naprawieniu powsta ł ej szkody, a wi ę c pe ł ni funkcj ę odszkodowania. Co do zasady jej wysoko ść nie powinna wi ę c przewy ż sza ć wysoko ś ci poniesionej straty. W art. 484 ust. 2 Kc przewidziano te ż mo ż liwo ść obni ż enia zastrze ż onej kary, gdy ta oka ż e si ę ra żą co wygórowana. Ustalenia w tym zakresie nie s ą wi ę c ostateczne, a okre ś lenie w umowie wysoko ś ci kary umownej nie sprzeciwia si ę mo ż liwo ś ci zakwestionowania jej wymiaru. W rozwa ż anym przypadku nale ż y mie ć na uwadze, ż e obowi ą zek zap ł aty kary umownej zostaje okre ś lony we wzorcu umownym, na którego tre ść konsument nie ma wp ł ywu. Uczelnia zastrzega na swoj ą rzecz zap ł at ę takiej wysoko ś ci, jaka nale ż a ł aby si ę jej, gdyby wykonywa ł a swoje ś wiadczenie, pomimo, i ż zostaje zwolniona z ci ążą cych na niej obowi ą zków, co jak podniós ł SOKiK w ww. wyroku jest niedopuszczalne. W tych okoliczno ś ciach nale ż y stwierdzi ć , ż e pos ł ugiwanie si ę klauzul ą wskazan ą w tym punkcie decyzji, to ż sam ą z postanowieniami wpisanymi ju ż do rejestru, godzi w interesy konsumentów. Jak wykazano we wcze ś niejszej cz ęś ci tej decyzji w niniejszym przypadku dosz ł o te ż do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. Na tej podstawie nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e uczelnia dopu ś ci ł a si ę naruszenia rat. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 14 Po otrzymaniu zawiadomienia o wszcz ę ciu niniejszego post ę powania przedsi ę biorca przes ł a ł zmieniony wzór umowy, w którym zawar ł w § 6 ust. 1 pkt. c poni ż sz ą regulacj ę : „w przypadku rezygnacji Studenta z kontynuacji studiów w Uczelni lub skre ś lenia zgodnie z § 6 ust. 1 umowy, Student jest zobowi ą zany do zap ł acenia czesnego za okres do ko ń ca miesi ą ca, w którym z ł o ż y ł rezygnacj ę lub zosta ł skre ś lony z listy studentów ” (dowód: karta nr 57). Jak podniesiono w pkt. I 2 i I 3, pomimo przedstawienia przez przedsi ę biorc ę nowego wzorca umownego, w którym nale ż ycie unormowano badan ą kwesti ę , z uwagi na to, ż e niew ł a ś ciwa klauzula nadal funkcjonuje w umowach ju ż obowi ą zuj ą cych, nie mo ż na by ł o stwierdzi ć zaniechania stosowania spornej praktyki. W tych okoliczno ś ciach sprawy nale ż a ł o orzec, jak w pkt. I 4 sentencji niniejszej decyzji. 5. Analiza zgromadzonych umów zawartych z konsumentami wykaza ł a, ż e w § 4 zawieraj ą one nast ę puj ą ce postanowienie: „Wszelkie spory mog ą ce powsta ć na tle niniejszej Umowy Strony b ę d ą stara ł y si ę rozwi ą za ć polubownie. W przypadku niemo ż no ś ci rozwi ą zania sporu na tej drodze Strony poddaj ą taki spór pod rozstrzygni ę cie S ą du w ł a ś ciwego miejscowo dla siedziby Uczelni”. Niniejsze postanowienie jest niezgodne z art. 385 1 § 1 Kc i z art. 385 3 pkt 23 Kc. Tre ść przepisu art. 385 1 § 1 Kc przytoczono powy ż ej. Art. 385 3 pkt 23 Kc stanowi natomiast, ż e za niedozwolone uwa ż a si ę postanowienia, które wy łą czaj ą jurysdykcj ę s ą dów polskich lub poddaj ą spraw ę pod rozstrzygni ę cie s ą du polubownego polskiego lub zagranicznego albo innego organu, a tak ż e narzucaj ą rozpoznanie sprawy przez s ą d, który wedle ustawy nie jest miejscowo w ł a ś ciwy. W ł a ś ciwo ść miejscowa s ą du, który jest kompetentny do rozstrzygania sporów cywilnych, zosta ł a okre ś lona w przepisach ustawy Kodeks post ę powania cywilnego. Zasadniczo, zgodnie z art. 27 ust. 1 Kpc powództwo wytacza si ę przed s ą dem w ł a ś ciwym ze wzgl ę du na miejsce zamieszkania lub siedziby pozwanego. W rozwa ż anej sprawie, stosownie do tego przepisu, gdyby z powództwem wyst ę powa ł a przeciwko konsumentowi Uczelnia, musia ł aby to zrobi ć przed s ą dem oznaczonym wedle miejsca zamieszkania konsumenta. Gdyby do s ą du wyst ą pi ł konsument, musia ł by uczyni ć to przed s ą dem wyznaczonym wed ł ug miejsca siedziby uczelni. Stosownie do art. 34 Kpc w sprawach o ustalenie istnienia umowy, jej wykonanie, rozwi ą zanie lub uniewa ż nienie, jak te ż o odszkodowanie z powodu niewykonania lub nienale ż ytego wykonania umowy mo ż na wytoczy ć tak ż e przed s ą dem wyznaczonym wed ł ug miejsca wykonania umowy. W niniejszej sprawie miejscem wykonania umowy b ę dzie miejsce siedziby Uczelni. Zauwa ż y ć jednak trzeba, ż e nie to jedyna mo ż liwo ść , jak ą daj ą przepisy Kodeksu post ę powania cywilnego. Kwestionowany zapis umowny stanowi klauzul ę abuzywn ą ze wzgl ę du na to, ż e ogranicza przedsi ę biorcy mo ż liwo ść wyboru s ą du, który zgodnie z przepisami Kodeksu post ę powania cywilnego nale ż a ł o uzna ć za w ł a ś ciwy do rozstrzygni ę cia sporu powsta ł ego na tle umowy, co nast ę puje ze szkod ą dla konsumentów. Dodatkowo podkre ś li ć nale ż y, ż e za niezgodne z art. 385 3 pkt 23 Kc uznaje si ę postanowienia, które nie tylko wy łą czaj ą w ł a ś ciwo ść s ą du wyznaczonego wed ł ug przepisów Kodeksu post ę powania cywilnego w ogóle, ale te ż te, które ograniczaj ą zakres mo ż liwo ś ci przewidzianych w tej ustawie, w wyniku czego sytuacja konsumentów ulega pogorszeniu, co ma miejsce w niniejszym przypadku. Klauzula stosowana przez przedsi ę biorc ę godzi w konsumentów w ten sposób, ż e zostaje wy łą czona mo ż liwo ść wytoczenia powództwa przed s ą dem w ł a ś ciwym ze wzgl ę du na miejsce zamieszkania konsumentów, a wi ę c w miejscu dla nich najbardziej dogodnym. W rejestrze postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone figuruje wiele klauzul, na mocy których uznano za w ł a ś ciwy s ą d w konkretnym mie ś cie albo wyznaczony wed ł ug jednego kryterium, w sposób w ęż szy ni ż uczyniono to w Kodeksie post ę powania cywilnego. Zgodnie z bogatym orzecznictwem SOKiK postanowienia, na mocy których s ą dem 15 w ł a ś ciwym jest s ą d zlokalizowany w miejscu dogodnym wy łą cznie dla przedsi ę biorcy, ograniczaj ą ce mo ż liwo ść wyboru s ą du innego ni ż wymieniony w umowie, s ą uznawane za niezgodne z prawem. Na potwierdzenie tego nale ż y wskaza ć szereg klauzul umownych tego typu, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń umownych uznanych za niedozwolone pod numerami 92, 276, 309, 310, 349, 361, 388, 397, 418, 445, 488, 494, 527, 561, 565, 586, 596, 612, 617, 637, 640, 691, 772, 784, 913, 922 i 1007. W ś wietle powy ż szego nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e przedsi ę biorca pos ł uguje si ę w umowach z konsumentami klauzul ą wpisan ą do rejestru. Przy jednoczesnym spe ł nieniu przes ł anki naruszenia zbiorowego interesu konsumentów nale ż a ł o orzec, ż e przedsi ę biorca stosuje praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Pismem z dnia 18. 05. 2007r. uczelnia poinformowa ł a, ż e zakwestionowany zapis zast ą piono w nowym wzorze umów klauzul ą o tre ś ci: „ Wszelkie spory mog ą ce powsta ć na tle niniejszej Umowy Strony b ę d ą stara ł y si ę rozwi ą zywa ć polubownie. W przypadku niemo ż no ś ci rozwi ą zania sporu na tej drodze Strony poddaj ą taki spór pod rozstrzygni ę cie S ą du w ł a ś ciwego miejscowo dla siedziby pozwanego ” (dowód: karta nr 58). Postanowienie to w obecnym brzmieniu jest zgodne z przepisami Kodeksu post ę powania cywilnego. W przypadku zaistnienia sporu i wyst ą pienia na drog ę s ą dow ą , uczelnia b ę dzie musia ł a z ł o ż y ć pozew przed s ą dem w ł a ś ciwym ze wzgl ę du na miejsce zamieszkania studenta, natomiast konsument b ę dzie wyst ę powa ł wed ł ug w ł a ś ciwo ś ci ogólnej przed s ą dem wyznaczonym wed ł ug miejsca siedziby uczelni, co jest w niniejszym przypadku równoznaczne z miejscem wykonania umowy. Pomimo pozytywnej oceny merytorycznego zakresu dokonanej zmiany nie istnieje mo ż liwo ść stwierdzenia zaniechania stosowania zarzuconej przedsi ę biorcy praktyki. Aby mo ż liwo ść taka zaistnia ł a uczelnia musia ł aby bowiem wyeliminowa ć sporny zapis tak ż e z umów zawartych z wykorzystaniem starego wzoru umowy. St ą d orzeczono, jak w punkcie I 5 sentencji niniejszej decyzji. 6. Uczelnia zawiera z konsumentami umowy z wykorzystaniem wzoru umowy o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych w ramach studiów podyplomowych. Badany przez Prezesa Urz ę du wzorzec w § 2 ust. 5 stanowi ł , ż e „W przypadku nie podj ę cia lub przerwania nauki S ł uchacz zobowi ą zany jest uregulowa ć wszystkie zobowi ą zania finansowe wobec Uczelni wynikaj ą ce z posiadania statusu S ł uchacza Studiów Podyplomowych” (dowód: karty nr 17, 24 – 26). Na mocy ww. klauzuli przedsi ę biorca zastrzeg ł , ż e nawet w sytuacji, gdy konsument nie b ę dzie korzysta ł z us ł ug ś wiadczonych przez uczelni ę z uwagi na niepodj ę cie nauki lub jej przerwanie w czasie trwania roku akademickiego, b ę dzie on zobowi ą zany do poniesienia kosztu ca ł ych studiów, które zgodnie z pozyskanymi przez Prezesa Urz ę du informacjami trwaj ą dwa lub trzy semestry. Przedsi ę biorca zastrzeg ł wi ę c, ż e konsumenci maj ą obowi ą zek spe ł nienia ich ś wiadczenia w ca ł o ś ci pomimo, i ż on sam zostaje z ci ążą cego na nim obowi ą zku zwolniony i nie ś wiadczy na ich rzecz us ł ug. W tych okoliczno ś ciach sprawy nale ż a ł o uzna ć kwestionowan ą klauzul ę za sprzeczn ą z wy ż ej przywo ł ywanym ju ż art. 385 1 § 1 Kc. Zapis ten narusza równie ż art. 385 3 pkt 16 Kc, w my ś l którego niedozwolone s ą postanowienia, które nak ł adaj ą wy łą cznie na konsumenta obowi ą zek zap ł aty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z zawarcia lub wykonania umowy oraz art. 385 3 pkt 22 Kc, który stanowi, ż e niedozwolone s ą postanowienia przewiduj ą ce obowi ą zek wykonania zobowi ą zania przez konsumenta mimo niewykonania lub nienale ż ytego wykonania zobowi ą zania przez jego kontrahenta. Sporny zapis godzi w interesy w ten sposób, ż e na jego mocy zostaj ą oni zobowi ą zani do spe ł nienie ś wiadczenia w sytuacji, gdy nie uzyskaj ą oni odpowiadaj ą cego mu ekwiwalentu. Jest ono wi ę c sprzeczne z natur ą umów wzajemnych, do jakich nale ż y zaliczy ć umowy o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych przez Uczelni ę na rzecz konsumentów. Posi ł kowo mo ż na odwo ł a ć si ę do wyroku SOKiK z dnia 01. 03. 2007r. (sygn. 16 akt XVII AmC 12/06), w którym S ą d orzek ł , ż e nie znajduje uzasadnienia nak ł adanie na konsumentów odst ę puj ą cych od umowy obowi ą zku ponoszenia przez nich kosztów w pe ł nej wysoko ś ci, co szczegó ł owo opisano w uzasadnieniu do pkt. I 3 i I 4 niniejszej decyzji. Podkre ś li ć jednak warto, ż e w klauzuli rozwa ż anej przez S ą d zastrze ż ono obowi ą zek wniesienia op ł aty za ca ł y semestr, w którym umow ę wypowiedziano, natomiast w niniejszym przypadku konsumentów zobligowano do wniesienia op ł aty za okres ca ł ych studiów podyplomowych, a wi ę c a ż za dwa lub trzy semestry. Oceniana w ramach niniejszego post ę powania klauzula zawarta w § 2 ust. 5 umów o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych w ramach studiów podyplomowych jest podobna do nast ę puj ą cego postanowienia wpisanego do rejestru pod numerem 395, które zosta ł o uznane za abuzywne na mocy wyroku SOKiK z dnia 12 stycznia 2005 r. (sygn. akt XVII Amc 13/04): „ Zleceniodawca zobowi ą zuje si ę uregulowa ć pe ł n ą kwot ę w ca ł o ś ci lub w terminach § 4 bez wzgl ę du na fakt czy ucz ę szcza na zaj ę cia, czy z nich zrezygnowa ł ”. Maj ą c na wzgl ę dzie ww. okoliczno ś ci nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e uczelnia, stosuj ą c praktyk ę polegaj ą c ą na pos ł ugiwaniu si ę w umowach z konsumentami ww. niedozwolonym postanowieniem umownym dopu ś ci ł a si ę naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przedsi ę biorca poinformowa ł , ż e dokona ł zmiany w powy ż szym zakresie, która polega ł a na wprowadzeniu do wzoru umowy w miejsce zakwestionowanego postanowienia zapisu o tre ś ci: „ W przypadku nie podj ę cia lub przerwania nauki S ł uchacz zobowi ą zany jest uregulowa ć wszystkie zobowi ą zania finansowe wobec Uczelni wynikaj ą ce z posiadania statusu S ł uchacza Studiów Podyplomowych, które powsta ł y w okresie trwania niniejszej umowy ” (dowód: karta nr 59). Tak ż e i w tym przypadku opracowanie nowego wzorca nie doprowadzi ł o do zaniechania stosowania rzeczonej praktyki. Aby do zaniechania dosz ł o nale ż a ł oby bowiem zast ą pi ć bezprawny zapis funkcjonuj ą cy w umowach z konsumentami w ł a ś ciw ą klauzul ą , co w rozwa ż anej sprawie nie nast ą pi ł o. Maj ą c na wzgl ę dzie ww. okoliczno ś ci nale ż a ł o orzec, jak w punkcie I 6 sentencji tej decyzji. 7. Przedsi ę biorca zastrzeg ł w zawartych z konsumentami umowach o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych w ramach studiów podyplomowych, ż e ewentualne, powsta ł e na tle tych umów spory, b ę d ą rozstrzygane przez s ą d w D ą browie Górniczej. Klauzul ę tak ą zamieszczono w § 4 wzoru umowy (dowód: karta nr 17), który by ł konsumentom przedk ł adany do podpisu przy zawieraniu umów. Wskaza ć trzeba, ż e w D ą browie Górniczej mie ś ci si ę siedziba uczelni, w zwi ą zku z czym zapis przywo ł any w tym miejscu jest to ż samy z klauzul ą wskazan ą w pkt. I 5 niniejszej decyzji. Z uwagi na podobie ń stwo obu postanowie ń mo ż na stwierdzi ć , ż e okoliczno ś ci naruszenia przepisu art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy ochronie konkurencji i konsumentów s ą w obu przypadkach jednakowe, wobec czego nale ż y odwo ł a ć si ę do uzasadnienia zawartego w pkt. I 5 tej decyzji. Zwróci ć trzeba uwag ę , ż e tak ż e w zwi ą zku z postawionym uczelni zarzutem naruszenia prawa w wyniku pos ł ugiwania si ę ww. klauzul ą zawart ą w § 4 umów o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych w ramach studiów podyplomowych uczelnia podj ęł a kroki zmierzaj ą ce do jego usuni ę cia z obrotu. Jak wynika ze z ł o ż onego przez ni ą o ś wiadczenia, ww. zapis zast ą piono w zmodyfikowanym wzorcu klauzul ą , na mocy której w ł a ś ciwym do rozpatrzenia ewentualnych sporów b ę dzie s ą d wyznaczony wed ł ug siedziby pozwanego (dowód: karta nr 37). Dokonanie zmiany w tym zakresie udokumentowano przesy ł aj ą c zmodyfikowany wzór umowy (dowód: karta nr 59). W zwi ą zku z tym, ż e nie sporz ą dzono aneksów do umów zawartych przed opracowaniem nowego wzorca nie by ł o mo ż liwe stwierdzenie zaniechania stosowania bezprawnej praktyki. Wobec tego nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e uczelnia niniejsz ą praktyk ę wci ąż stosuje, co poci ą ga za sob ą obowi ą zek nakazania jej zaniechania. 17 II. Jak wskazano w punktach II 1 – 3 sentencji niniejszej decyzji przedsi ę biorca pos ł ugiwa ł si ę w zarz ą dzeniach okre ś laj ą cych warunki finansowe studiowania postanowieniami, na mocy których konsumenci nieterminowo spe ł niaj ą cy swoje ś wiadczenia byli zobowi ą zani do wnoszenia odsetek karnych w wysoko ś ci 0,1% nale ż nej kwoty za ka ż dy dzie ń zw ł oki (dowód: karty nr 27 – 33). Z uwagi na podobie ń stwo wszystkich przywo ł anych zapisów, które ró ż ni ą si ę zasadniczo tylko w warstwie j ę zykowej, w tej cz ęś ci decyzji odniesiono si ę wspólnie do wszystkich zapisów wymienionych w pkt. II 1 – 3. Dla oceny prawnej przywo ł anych regulacji nie ma te ż znaczenia fakt, ż e w cz ęś ci postanowie ń stosowanych przez uczelni ę okre ś lono kary za nieterminow ą wp ł at ę czesnego, a w cz ęś ci za nieterminow ą realizacj ę innych nale ż no ś ci finansowych. Bez wzgl ę du na rodzaj op ł at pobieranych przez uczelni ę , za opó ź nienia których przedsi ę biorca zastrzega na swoj ą rzecz obowi ą zek zap ł aty odsetek karnych, identycznie i na podstawie tych samych przepisów prawnych nale ż y ocenia ć ich wysoko ść . W tym miejscu nale ż y podkre ś li ć , ż e wierzyciel mo ż e domaga ć si ę zap ł aty odsetek za opó ź nienie w spe ł nieniu na jego rzecz zobowi ą zania pieni ęż nego. Stosownie do art. 359 § 2 1 Kc maksymalna wysoko ść odsetek wynikaj ą cych z czynno ś ci prawnej nie mo ż e jednak w stosunku rocznym przekracza ć czterokrotno ś ci wysoko ś ci stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego. Odsetki w ww. wysoko ś ci stanowi ą odsetki maksymalne, które obecnie wynosz ą 23%. W rozwa ż anym przypadku, w zwi ą zku z tym, ż e wysoko ść zastrze ż onych odsetek wynios ł a 36,5 % w skali roku nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e ich wysoko ść znacznie przewy ż sza ł a ustawowy próg. Ju ż na tej podstawie zachowanie przedsi ę biorcy mo ż na oceni ć jako bezprawne. Doda ć jednak warto, ż e w sprawie wysoko ś ci zastrzeganych przez przedsi ę biorców odsetek karnych, jeszcze przed wprowadzeniem do Kodeksu cywilnego regulacji dotycz ą cej ich maksymalnej wysoko ś ci, wielokrotnie wypowiada ł si ę SOKiK. Postanowienia mówi ą ce o obowi ą zku zap ł aty odsetek karnych w wysoko ś ci 0,1% od nale ż nej kwoty za ka ż dy dzie ń zw ł oki by ł y uznawane za niezgodne z art. 385 1 § 1 Kc, jak i 385 3 pkt 17 Kc, których tre ść przytoczono we wcze ś niejszej cz ęś ci tej decyzji. Postanowienia uznane w toku abstrakcyjnej kontroli s ą dowej za abuzywne zosta ł y nast ę pnie wpisane do prowadzonego przez Prezesa Urz ę du rejestru pod numerami 156, 379, 452, 458, 741, 743, 744, 867, 868. W tych okoliczno ś ciach nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę stosowania praktyki polegaj ą cej na pos ł ugiwaniu si ę w umowach z konsumentami niedozwolonymi postanowieniami wpisanymi do rejestru. W przypadku postanowie ń , które dopiero mog ą zosta ć uznane za niedozwolone dokonuje si ę szczegó ł owej oceny wszystkich okoliczno ś ci konkretnej sprawy. Przy rozwa ż aniu, czy dosz ł o do spe ł nienia przes ł anki, zgodnie z któr ą okre ś lona kara jest nadmiernie wygórowana bierze si ę pod uwag ę ca ł o ść praw i obowi ą zków obu stron kontraktu wynikaj ą cych z umowy, specyfik ę danej umowy, w tym jej przedmiot, co mo ż e w okre ś lonych przypadkach zdecydowa ć o tym, ż e pomimo pozornego podobie ń stwa do postanowie ń uznanych wcze ś niej za abuzywne, konkretna klauzula funkcjonuj ą ca w badanej umowie nie b ę dzie uznawana za niezgodn ą z prawem. Odmiennie w sytuacji, gdy mamy do czynienia z przepisem bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą cym, tak jak ma to miejsce w przypadku regulacji dotycz ą cej maksymalnej wysoko ś ci odsetek karnych. Zachowanie sprzeczne z takim przepisem, bez wzgl ę du na okoliczno ś ci towarzysz ą ce sprawie, jest niedopuszczalne. Opisane w tym punkcie decyzji praktyki nale ż y wi ę c ocenia ć przez pryzmat przepisu art. 359 § 2 1 Kc, z którego wynika zakaz stosowania odsetek karnych przewy ż szaj ą cych okre ś lon ą w nim wysoko ść we wszelkich umowach. Powy ż sze decyduje te ż o tym, ż e kieruj ą c si ę wysoko ś ci ą zastrze ż onych przez uczelni ę odsetek mo ż na by ł o stwierdzi ć , ż e stosowane przez ni ą postanowienia by ł y to ż same z ww. klauzulami wpisanymi do rejestru. 18 Maj ą c na uwadze to, ż e na mocy zakwestionowanych postanowie ń przedsi ę biorca na ł o ż y ł na konsumentów ci ęż ary finansowe przewy ż szaj ą ce sw ą wysoko ś ci ą maksymaln ą , dopuszczaln ą na mocy przepisów prawa wysoko ść nale ż no ś ci trzeba by ł o stwierdzi ć , ż e zachowanie to godzi ł o w interesy ekonomiczne konsumentów. Jak wykazano powy ż ej uczelnia dopu ś ci ł a si ę naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. W zwi ą zku z tym, ż e dosz ł o do spe ł nienia wszystkich przes ł anek wymienionych w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nale ż a ł o stwierdzi ć naruszenie tego przepisu, jak i naruszenie art. 24 ust. 1 ww. ustawy. W toku niniejszego post ę powania przedsi ę biorca o ś wiadczy ł w pi ś mie z dnia 18. 05. 2007r., ż e odst ą pi ł od stosowania regulacji nak ł adaj ą cych na konsumentów obowi ą zek zap ł aty odsetek karnych w wysoko ś ci 0,1% od nale ż nej kwoty za ka ż dy dzie ń opó ź nienia (dowód: karta nr 38). Zarz ą dzenia w ł adz uczelni zawieraj ą ce zakwestionowane postanowienia zosta ł y zast ą pione z dniem 01. 06. 2007r. zarz ą dzeniami, w których wskazano, ż e konsumenci s ą zobowi ą zani do zap ł aty odsetek w wysoko ś ci 22% od nale ż nej kwoty w skali roku (dowód: karty nr 64 – 76). W zwi ą zku z tym, ż e wysoko ść ta mie ś ci si ę w ustawowych granicach, nale ż a ł o orzec, ż e obecna praktyka przedsi ę biorcy jest zgodna z prawem, a wi ę c, ż e przedsi ę biorca doprowadzi ł do zaniechania stosowania ww. sprzecznej z prawem praktyki. St ą d nale ż a ł o orzec, jak w pkt. II 1 – 3 sentencji niniejszej decyzji. III. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urz ę du mo ż e skorzysta ć z uprawnienia do na ł o ż enia na przedsi ę biorc ę stosuj ą cego praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów kary pieni ęż nej w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary. Kara taka mo ż e by ć na ł o ż ona bez wzgl ę du na to, czy przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę naruszenia celowo, czy te ż nieumy ś lnie. Stosownie do art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przy ustalaniu wysoko ś ci kar pieni ęż nych, w tym kar okre ś lonych w art. 106 tej ustawy, nale ż y uwzgl ę dni ć w szczególno ś ci okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy, a tak ż e uprzednie naruszenie przepisów ustawy. W punktach I 1 – 7 i II 1 – 3 niniejszej decyzji stwierdzono stosowanie przez uczelni ę dziesi ę ciu praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów opisanych szczegó ł owo powy ż ej. Praktyki te polegaj ą na pos ł ugiwaniu si ę w umowach z konsumentami postanowieniami wzorców umowy uznanymi przez SOKiK za niedozwolone. Jak wskazano we wcze ś niejszej cz ęś ci decyzji, pos ł ugiwanie si ę w obrocie klauzulami wpisanymi do rejestru jest zakazane. Rejestr ten s ł u ż y zatem eliminowaniu z obrotu konsumenckiego postanowie ń , które naruszaj ą interesy konsumentów, poprzez co pogarszaj ą ich sytuacj ę na rynku, godz ą w ich interesy zarówno materialne, jak i niematerialne. Pami ę ta ć trzeba, ż e na przedsi ę biorcach spoczywa obowi ą zek prowadzenia dzia ł alno ś ci w sposób zapewniaj ą cy poszanowanie dobrych obyczajów oraz s ł usznych interesów konsumentów, co wi ąż e si ę z respektowaniem obowi ą zuj ą cych przepisów prawa, a tak ż e z dostosowywaniem swoich zachowa ń do aktualnych wymogów, w tym tak ż e wynikaj ą cych z uzupe ł niania rejestru o kolejne klauzule abuzywne. Wbrew istniej ą cemu obowi ą zkowi przedsi ę biorca nie dostosowywa ł swego zachowania do zachodz ą cych zmian, a w miar ę wpisywania do rejestru kolejnych klauzul, w tym równie ż dotycz ą cych innych szkó ł wy ż szych, nie modyfikowa ł zawieranych przez siebie z konsumentami umów. Konsekwencj ą stosowania powy ż szych praktyk jest pogorszenie sytuacji konsumentów. Fakt, ż e kwestionowane regulacje funkcjonuj ą w umowach rzeczywi ś cie zawieranych z konsumentami stwarza zagro ż enie, ż e przedsi ę biorca mo ż e albo dochodzi ć od konsumentów nadmiernie wygórowanych odsetek umownych i kar umownych, mo ż e domaga ć si ę spe ł nienia ś wiadcze ń konsumentów w sytuacji, gdy sam zostaje zwolniony z obowi ą zku spe ł nienia obowi ą zków ci ążą cych na 19 nim, a tak ż e mo ż e w niew ł a ś ciwy sposób informowa ć studentów o zmianach warunków wi ążą cych ich umów. Fakt, ż e wy ż ej opisane praktyki s ą zwi ą zane ze stosowaniem wzorców umownych, którymi przedsi ę biorca pos ł uguje si ę przy zawieraniu umów wskazuje na ustalony i d ł ugotrwa ł y charakter ocenianych zachowa ń . Powy ż sze okoliczno ś ci uzasadniaj ą na ł o ż enie na przedsi ę biorc ę kary, o jakiej mowa w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przychód osi ą gni ę ty przez przedsi ę biorc ę w 2006r. ustalono na podstawie z ł o ż onego przez niego Sprawozdania o przychodach, kosztach i wyniku finansowym szkó ł wy ż szych za rok 2006r (dowód: karty nr 85 – 88). Przy ustalaniu kary wzi ę to pod uwag ę okoliczno ść , ż e jest to pierwsza decyzja wydawana w sprawie uczelni, w której stwierdza si ę , ż e dopu ś ci ł a si ę ona naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Uwzgl ę dniono równie ż fakt, ż e w czasie trwania niniejszego post ę powania niezw ł ocznie dokonano zmian, które spowodowa ł y ca ł kowite wyeliminowanie bezprawnych praktyk wskazanych w punktach II 1 – 3 tej decyzji. Zwa ż ono te ż , i ż pozosta ł e dzia ł ania uczelni, które przywo ł ano w punktach I 1 – 7, cho ć nie doprowadzi ł y do ca ł kowitego zaprzestania stosowania opisanych w tych punktach praktyk, b ę d ą skutkowa ł y na przysz ł o ść , gdy ż umowy zawierane w przysz ł o ś ci nie b ę d ą obejmowa ł y wymienionych tam klauzul abuzywnych. Podj ę cie tych czynno ś ci ś wiadczy te ż o dobrej woli przedsi ę biorcy, który stara ł si ę doprowadzi ć do zaprzestania stosowania praktyk negatywnie ocenianych przez Prezesa Urz ę du. Pomimo tego, i ż dzia ł ania te w pewnym zakresie okaza ł y si ę niewystarczaj ą ce, to prezentowane przez przedsi ę biorc ę zachowanie nale ż y oceni ć pozytywnie, co stanowi przes ł ank ę ł agodz ą c ą w niniejszej sprawie. Kara nak ł adana przez Prezesa Urz ę du na przedsi ę biorc ę , który dopu ś ci ł si ę stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów s ł u ż y podkre ś leniu naganno ś ci ocenianego zachowania. Przedsi ę biorca, jako podmiot o wieloletnim do ś wiadczeniu, powinien wiedzie ć , ż e okre ś laj ą c warunki umowne nie mo ż e stosowa ć klauzul uznanych przez SOKiK za abuzywne, ani w inny sposób godzi ć w interesy s ł abszych uczestników rynku, jakimi s ą konsumenci. Zauwa ż y ć warto, ż e przedsi ę biorca powinien wykaza ć si ę w tym zakresie szczególn ą dba ł o ś ci ą , gdy ż ju ż w 2005r. Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów prowadzi ł wobec niego dzia ł ania. W toku czynno ś ci podj ę tych pod sygnatur ą akt RKT-62-18/05/AD wezwano uczelni ę do zaprzestania stosowania klauzul, w których zastrze ż ono nadmiernie wygórowan ą kar ę umown ą za zw ł ok ę w zap ł acie nale ż nych uczelni op ł at. W konsekwencji tego przedsi ę biorca dokona ł zmian wprowadzaj ą c zapisy o odsetkach karnych w wysoko ś ci 0,1% za ka ż dy dzie ń zw ł oki. W kierowanym do uczelni pi ś mie poinformowano j ą , ż e na ka ż dym podmiocie ci ąż y obowi ą zek podejmowania dzia ł a ń zgodnych z panuj ą cym porz ą dkiem prawnym, w zwi ą zku z czym konieczne jest uwzgl ę dnianie ewentualnych zmian przepisów prawa, co mo ż e powodowa ć konieczno ść dostosowania w przysz ł o ś ci wzorców umownych do aktualnych wymogów. Pomimo otrzymania pouczenia tej tre ś ci przedsi ę biorca nie dostosowa ł swojego post ę powania do bie żą cych wymogów. W szczególno ś ci nale ż y tu wymieni ć regulacj ę wynikaj ą c ą z ustawy z dnia 7 lipca 2005r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 157, poz. 1316) obowi ą zuj ą c ą od 20 lutego 2006r., na mocy której ustanowiono maksymaln ą wysoko ść odsetek karnych. Stwierdzone nieprawid ł owo ś ci wi ążą si ę jednak tak ż e z innymi zagadnieniami, jak tryb informowania o zmianie wysoko ś ci op ł at, wysoko ść op ł at pobieranych od osób rezygnuj ą cych z nauki oraz w ł a ś ciwo ść s ą du, który ma rozstrzyga ć ewentualne spory. W sprawie klauzul normuj ą cych powy ż sze kwestie w sposób niezgodny z prawem wypowiedzia ł si ę SOKiK, w wyniku czego zakwestionowane zapisy znalaz ł y si ę w rejestrze, a od tego momentu uczelnia by ł a zobowi ą zana do zmiany swego zachowania. Decyduj ą c o na ł o ż eniu kary i jej wysoko ś ci wzi ę to pod uwag ę wszystkie ww. okoliczno ś ci, jak i mo ż liwo ś ci finansowe przedsi ę biorcy. Orzeczona kara powinna stanowi ć dolegliwo ść 20 dla uczestnika niniejszego post ę powania, tak aby jej na ł o ż enie skutkowa ł o w przysz ł o ś ci zapobie ż eniem zaistnienia podobnych sytuacji. Z drugiej strony nale ż y te ż podkre ś li ć wymiar edukacyjny i wychowawczy zastosowanego ś rodka. W rozwa ż anym przypadku mo ż na mie ć nadziej ę , ż e orzeczona kara spe ł ni swoj ą rol ę wychowawcz ą , gdy ż ju ż w toku niniejszego post ę powania przedsi ę biorca zobowi ą za ł si ę do uwzgl ę dniania w przysz ł o ś ci nowo wpisywanych do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych klauzul i bie żą cego dostosowywania stosowanych przez niego dokumentów do istniej ą cych wymogów. Z drugiej jednak strony, maj ą c na wzgl ę dzie profesjonalny charakter prowadzonej przez przedsi ę biorc ę dzia ł alno ś ci, jak i fakt, ż e stosowane przez niego praktyki dotykaj ą szerokiego grona uczestników rynku oraz uwzgl ę dniaj ą c specyfik ę i wag ę us ł ug ś wiadczonych przez przedsi ę biorc ę , nale ż y stwierdzi ć , ż e na ł o ż enie kary w niniejszym przypadku jest konieczne. Jednocze ś nie ponownie nale ż y zwróci ć uwag ę na wymiar edukacyjny stosowanej sankcji. Niniejsza kara powinna stanowi ć przestrog ę dla przedsi ę biorcy na przysz ł o ść . Poza wymiarem indywidualnym kary, trzeba podkre ś li ć jej wymiar ogólny, funkcj ę odstraszaj ą c ą i wychowawcz ą w stosunku do innych uczestników rynku. Funkcja edukacyjna jest w niniejszym przypadku w wymiarze ogólnym szczególnie istotna, gdy ż kary za stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów nak ł adane w tym trybie stanowi ą nowo ść w polskim porz ą dku prawnym. W ś wietle powy ż szych okoliczno ś ci wysoko ść kary ustalono na poziomie 15 000 z ł (s ł ownie: pi ę tnastu tysi ę cy z ł otych), co stanowi niemal 0,1 % ubieg ł orocznego przychodu przedsi ę biorcy i prawie 1% maksymalnej kary. W ocenie Prezesa Urz ę du kara wymierzona w tej wysoko ś ci jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urz ę du, kieruj ą c si ę potrzeb ą zdecydowanego przeciwdzia ł ania stosowaniu praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów uzna ł , ż e orzeczona kara powinna stanowi ć dolegliwo ść dla uczestnika niniejszego post ę powania. W tym przypadku kara powinna spe ł ni ć jednak przede wszystkim funkcj ę prewencyjn ą i wychowawcz ą , tak aby zapobiec w przysz ł o ś ci naruszeniom przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wobec powy ż szego orzeczono jak w punkcie III sentencji niniejszej decyzji. IV. Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urz ę du rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie. W my ś l art. 77 ust. 1 tej ustawy, je ż eli w wyniku post ę powania Prezes Urz ę du stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy, przedsi ę biorca, który dopu ś ci ł si ę tego naruszenia, jest obowi ą zany ponie ść koszty post ę powania. Post ę powanie w sprawie stosowania przez przedsi ę biorc ę praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zosta ł o wszcz ę te z urz ę du, a w jego wyniku Prezes Urz ę du w punktach I 1 – 7 i II 1 – 3 sentencji decyzji stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kosztami niniejszego post ę powania s ą wydatki zwi ą zane z korespondencj ą prowadzon ą przez Prezesa Urz ę du ze stron ą . W zwi ą zku z powy ż szym postanowiono obci ąż y ć ww. przedsi ę biorc ę kosztami post ę powania w wysoko ś ci 49 z ł (s ł ownie: czterdziestu dziewi ę ciu z ł otych). Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. 21 Koszty niniejszego post ę powania przedsi ę biorca obowi ą zany jest wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Na postanowienie zawarte w punkcie IV niniejszej decyzji, na podstawie art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z 479 28 § 1 pkt 2 k.p.c. przys ł uguje za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia dor ę czenia. DYREKTOR DELEGATURY URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W KATOWICACH Alicja Kral 22