RKT-33/2003

1 PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI i KONSUMENTÓW DELEGATURA URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W KATOWICACH 40-024 Katowice, ul. Powsta ń ców 41a Tel./Fax (0-32) 256-46-96, Tel./Fax (0-32) 255-26-47, Tel./Fax (0-32) 255-44-04 E-mail: katowice@uokik.gov.pl Katowice, dn. 08.08.2003r. RKT-61-s-57/03/AW DECYZJA Nr RKT- 33/2003 I. Na podstawie art. 23 c ust. 1 i 2 w zwi ą zku z art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2003r. Nr 86, poz. 804) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. z 2002r. Nr 18, poz. 172; ze zm. Dz.U. z 2003r. Nr 6, poz. 68) po przeprowadzeniu z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów dzia ł anie Biura Us ł ug Turystycznych i Rehabilitacyjnych „ALF” Zbigniewa i Teresy Le ś niak spó ł ka jawna z siedzib ą w Opolu ul. Reymonta 47, polegaj ą ce na stosowaniu we wzorcach umów w/w przedsi ę biorcy dotycz ą cych ś wiadczenia us ł ug turystycznych, zwanych Warunkami Uczestnictwa w Imprezach Organizowanych przez Biuro Us ł ug Turystycznych i Rehabilitacyjnych „ALF”, postanowie ń naruszaj ą cych przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o us ł ugach turystycznych w (tekst jednolity Dz.U. z 2001r. Nr 55, poz. 578), w ten sposób ż e: 1. § I. w/w Warunków Uczestnictwa Zawarcie umowy ust. 5 o brzmieniu - „Biuro zastrzega sobie prawo zmiany ceny z powodu wzrostu kosztów transportu, wzrostu ce ł , podatków lub innych op ł at zwi ą zanych z zorganizowaniem imprezy oraz wzrostu kursu walut.” narusza art.17 ustawy o us ł ugach turystycznych. 2. § I. w/w Warunków Uczestnictwa Zawarcie umowy ust. 7 o brzmieniu - „Biuro zastrzega sobie prawo do odwo ł ania imprezy z przyczyn od siebie niezale ż nych (decyzje w ł adz pa ń stwowych, dzia ł anie si ł y wy ż szej, brak wymaganego minimum uczestników itp.) bez ponoszenia kosztów. Uczestnikowi / nabywcy nie przys ł uguje z tego powodu odszkodowanie.” narusza art. 14 ust. 7 ustawy o us ł ugach turystycznych. 3. § II. w/w Warunków Uczestnictwa Rezygnacja z wycieczki przed terminem wyjazdu i w trakcie wycieczki ust. 2 o brzmieniu - „Uczestnikowi przys ł uguje zwrot pe ł nej wp ł aty, je ż eli rezygnacja lub niemo ż no ść wzi ę cia udzia ł u w imprezy nast ę puje z przyczyn le żą cych po stronie biura. Nale żą do nich: a) zmiana istotnych warunków umowy (wzrost cen powy ż ej 10%, zmiana terminu lub trasy wycieczki). Rezygnacja z tych przyczyn mo ż e nast ą pi ć w ci ą gu trzech dni po 2 otrzymaniu pisemnego zawiadomienia z Biura (brak odpowiedzi w tym terminie uwa ż a si ę za akceptacj ę zmienionych warunków umowy). b) odwo ł anie imprezy, z przyczyn okre ś lonych w § I ust. 7 warunków uczestnictwa.” narusza art. 14 ust. 5 ustawy o us ł ugach turystycznych. 4. §III. w/w Warunków Uczestnictwa Realizacja umowy – reklamacje us ł ug ust. 4 a o brzmieniu - „BUTiR „Alf” nie ponosi odpowiedzialno ś ci za: a) zmiany w programie powsta ł e na skutek niesprzyjaj ą cych warunków atmosferycznych oraz nag ł ych zak ł óce ń w pracy przewo ź nika.” narusza art. 11 b ustawy o us ł ugach turystycznych. 5. §III. w/w Warunków Uczestnictwa Realizacja umowy – reklamacje us ł ug ust. 6 o brzmieniu - „BUTiR „Alf” dokonuje zwrotu warto ś ci niezrealizowanych ś wiadcze ń z przyczyn zale ż nych od biura. Zorganizowanie natomiast ś wiadcze ń zast ę pczych o tej samej warto ś ci nie stanowi wady us ł ugi i nie mo ż e by ć powodem roszcze ń Uczestnika.” narusza art. 16a ust. 1 ustawy o us ł ugach turystycznych. 6. §III. w/w Warunków Uczestnictwa Realizacja umowy – reklamacje us ł ug ust. 9 o brzmieniu - „Informacje dotycz ą ce ubezpieczenia Uczestnika s ą zawarte w programie imprez. Dochodzenie roszcze ń wynikaj ą cych z ubezpieczenia odbywa si ę tylko w granicach polisy ubezpieczeniowej.” narusza art. 14 ust. 2 pkt 7 ustawy o us ł ugach turystycznych. 7. w w/w Warunkach Uczestnictwa nie zosta ł okre ś lony termin zawiadomienia o przeniesieniu uprawnie ń i przej ę ciu obowi ą zków, o którym mowa w art. 16 ust. 2 ustawy o us ł ugach turystycznych, co narusza art. 14 ust. 2 pkt 7b ustawy o us ł ugach turystycznych i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. II. Na podstawie art. 23 d w zwi ą zku z art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2003r. Nr 86, poz. 804) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. z 2002r. Nr 18, poz. 172; ze zm. Dz.U. z 2003r. Nr 6, poz. 68) po przeprowadzeniu z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: stwierdza si ę ż e praktyka Biura Us ł ug Turystycznych i Rehabilitacyjnych „ALF” Zbigniewa i Teresy Le ś niak spó ł ka jawna z siedzib ą w Opolu ul. Reymonta 47 polegaj ą ca na nie informowaniu klientów, z którymi umowy zawierane s ą na odleg ł o ść przy wykorzystaniu technik komunikowania si ę na odleg ł o ść , o prawie odst ą pienia od umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych bez podania przyczyn w terminie dziesi ę ciu dni nie narusza zbiorowych interesów konsumentów. III. Na podstawie art. 23 c ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2003r. Nr 86, poz. 804) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. z 2002r. Nr 18, poz. 172; ze zm. Dz.U. z 2003r. Nr 3 6, poz. 68) po przeprowadzeniu z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: okre ś la si ę Biuru Us ł ug Turystycznych i Rehabilitacyjnych „ALF” Zbigniewa i Teresy Le ś niak spó ł ka jawna z siedzib ą w Opolu ul. Reymonta 47 , ś rodki usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w celu wykonania nakazu, polegaj ą ce na zaniechaniu stosowania we wzorcach umów w/w przedsi ę biorcy dotycz ą cych ś wiadczenia us ł ug turystycznych, zwanych Warunkami Uczestnictwa, postanowie ń naruszaj ą cych przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o us ł ugach turystycznych w (tekst jednolity Dz.U. z 2001r. Nr 55, poz. 578) w umowach niewykonanych w dacie uprawomocnienia si ę decyzji, a tak ż e w nowych umowach zawieranych po tej dacie. IV. Na podstawie art. 100 e ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2003r. Nr 86, poz. 804) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. z 2002r. Nr 18, poz. 172; ze zm. Dz.U. z 2003r. Nr 6, poz. 68) po przeprowadzeniu z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: maj ą c na uwadze wa ż ny interes konsumentów nadaje si ę decyzji w zakresie punktów I i III rygor natychmiastowej wykonalno ś ci . V. Na podstawie art. 72 w zwi ą zku z art. 75 i art. 80 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2003r. Nr 86, poz. 804) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. z 2002r. Nr 18, poz. 172; ze zm. Dz.U. z 2003r. Nr 6, poz. 68), po przeprowadzeniu z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: postanawia si ę zobowi ą za ć Biuro Us ł ug Turystycznych i Rehabilitacyjnych „ALF” Zbigniew i Teresa Le ś niak spó ł ka jawna z siedzib ą w Opolu ul. Reymonta 47 do poniesienia kosztów niniejszego post ę powania w wysoko ś ci 34 z ł (s ł ownie z ł otych: trzydzie ś ci cztery). Uzasadnienie W dniu 15.04.2003r. w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej Organem Antymonopolowym), w zwi ą zku z podj ę tymi przez Organ Antymonopolowy dzia ł aniami maj ą cymi na celu zbadanie, czy organizatorzy turystyki w ramach ś wiadczonych us ł ug przestrzegaj ą obowi ą zuj ą cych przepisów, postanowieniem zosta ł o wszcz ę te post ę powanie wyja ś niaj ą ce w sprawie zbadania, czy dzia ł ania Biura Us ł ug Turystycznych i Rehabilitacyjnych „ALF” Teresa Le ś niak, Zbigniew Le ś niak, ul. Reymonta 47 w Opolu (zwanego dalej Biurem ALF), naruszaj ą zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Celem post ę powania by ł o wst ę pne ustalenie, czy w opisanej sprawie nast ą pi ł o naruszenie przepisów ustawy uzasadniaj ą ce wszcz ę cie post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. W toku post ę powania ustalono, ż e Biuro ALF prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą w zakresie organizowania imprez turystycznych na podstawie koncesji nr 0024 wydanej przez Urz ą d Kultury Fizycznej i Sportu w dniu 19.05.1999r. zmienionej decyzj ą Wojewody Opolskiego z dnia 03.07.2001r. (karty nr 5-6). Biuro ALF ś wiadczy us ł ugi dla 4 klientów z terenu województw: ś l ą skiego, opolskiego, dolno ś l ą skiego, wielkopolskiego, mazowieckiego, zachodniopomorskiego i ł ódzkiego (karta nr 4). Biuro ALF sprzedaje równie ż swoj ą ofert ę na niezmienionych warunkach za po ś rednictwem agentów (karta nr 4). W/w przedsi ę biorca opracowa ł wzór umowy - zg ł oszenia, którego integraln ą cz ęś ci ą s ą Warunki Uczestnictwa w Imprezach Organizowanych przez Biuro Us ł ug Turystycznych i Rehabilitacyjnych „ALF” (zwane dalej WU, karty nr 10-11). Umowy z klientami zawierane s ą z zastosowaniem w/w wzoru umowy – zg ł oszenia udzia ł u w imprezie i stanowi ą cych jego cz ęść WU (karty nr 12-15, 19-23). Organ Antymonopolowy analizuj ą c WU stwierdzi ł , ż e niektóre z postanowie ń w nich zawartych mog ą narusza ć przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o us ł ugach turystycznych (tekst jednolity Dz.U. z 2001r. Nr 55, poz. 578). W toku post ę powania ustalono, i ż Biuro ALF zawiera z klientami umowy nie tylko w siedzibie przedsi ę biorcy, ale i na odleg ł o ść przy zastosowaniu technik komunikowania si ę na odleg ł o ść (poczta, fax). Zawieraj ą c umowy w ten sposób stosuje ten sam wzór umowy-zg ł oszenia (formularz zg ł oszeniowy) i te same WU, które przedstawiane s ą klientowi w lokalu biura podró ż y. W wyniku analizy zebranego w trakcie post ę powania wyja ś niaj ą cego materia ł u dowodowego, w imieniu Organu Antymonopolowego w dniu 13.06.2003r. postanowieniem wszcz ę to z urz ę du przeciwko Biuru ALF post ę powanie w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cych na: I. stosowaniu we wzorcach umów postanowie ń naruszaj ą cych przepisy ustawy o us ł ugach turystycznych w nast ę puj ą cym zakresie: 1. § I. WU Zawarcie umowy ust. 5 o brzmieniu - „Biuro zastrzega sobie prawo zmiany ceny z powodu wzrostu kosztów transportu, wzrostu ce ł , podatków lub innych op ł at zwi ą zanych z zorganizowaniem imprezy oraz wzrostu kursu walut.” Stwierdzono mo ż liwo ść naruszenia art.17 ustawy o us ł ugach turystycznych. 2. § I. WU Zawarcie umowy ust. 7 o brzmieniu - „Biuro zastrzega sobie prawo do odwo ł ania imprezy z przyczyn od siebie niezale ż nych (decyzje w ł adz pa ń stwowych, dzia ł anie si ł y wy ż szej, brak wymaganego minimum uczestników itp.) bez ponoszenia kosztów. Uczestnikowi / nabywcy nie przys ł uguje z tego powodu odszkodowanie.” Stwierdzono mo ż liwo ść naruszenia art. 14 ust. 7 ustawy o us ł ugach turystycznych. 3. § II. WU Rezygnacja z wycieczki przed terminem wyjazdu i w trakcie wycieczki ust. 2 o brzmieniu - „Uczestnikowi przys ł uguje zwrot pe ł nej wp ł aty, je ż eli rezygnacja lub niemo ż no ść wzi ę cia udzia ł u w imprezy nast ę puje z przyczyn le żą cych po stronie biura. Nale żą do nich: a) zmiana istotnych warunków umowy (wzrost cen powy ż ej 10%, zmiana terminu lub trasy wycieczki). Rezygnacja z tych przyczyn mo ż e nast ą pi ć w ci ą gu trzech dni po otrzymaniu pisemnego zawiadomienia z Biura (brak odpowiedzi w tym terminie uwa ż a si ę za akceptacj ę zmienionych warunków umowy). b) odwo ł anie imprezy, z przyczyn okre ś lonych w § I ust. 7 warunków uczestnictwa.” Stwierdzono mo ż liwo ść naruszenia art. 14 ust. 5 ustawy o us ł ugach turystycznych. 4. §III. WU Realizacja umowy – reklamacje us ł ug ust. 4 a o brzmieniu - „BUTiR „Alf” nie ponosi odpowiedzialno ś ci za: a) zmiany w programie powsta ł e na skutek niesprzyjaj ą cych warunków atmosferycznych oraz nag ł ych zak ł óce ń w pracy przewo ź nika”. Stw ierdzono mo ż liwo ść naruszenia art. 11 b ustawy o us ł ugach turystycznych. 5. §III. WU Realizacja umowy – reklamacje us ł ug ust. 6 o brzmieniu - „BUTiR „Alf” dokonuje zwrotu warto ś ci niezrealizowanych ś wiadcze ń z przyczyn zale ż nych od biura. Zorganizowanie natomiast ś wiadcze ń zast ę pczych o tej samej warto ś ci nie stanowi wady us ł ugi i nie mo ż e by ć powodem roszcze ń Uczestnika.” 5 Stwierdzono mo ż liwo ść naruszenia art. 16a ust. 1 ustawy o us ł ugach turystycznych. 6. §III. WU Realizacja umowy – reklamacje us ł ug ust. 9 o brzmieniu - „Informacje dotycz ą ce ubezpieczenia Uczestnika s ą zawarte w programie imprez. Dochodzenie roszcze ń wynikaj ą cych z ubezpieczenia odbywa si ę tylko w granicach polisy ubezpieczeniowej.” Stwierdzono mo ż liwo ść naruszenia art. 14 ust. 2 pkt 7 ustawy o us ł ugach turystycznych. 7. Stwierdzono mo ż liwo ść naruszenia art. 14 ust. 2 pkt 7 b ustawy o us ł ugach turystycznych, gdy ż umowa o ś wiadczenie us ł ug turystycznych nie okre ś la terminu zawiadomienia klienta o przeniesieniu uprawnie ń i przej ę ciu obowi ą zków, o których mowa w art. 16 ust. 2 w/w ustawy. II. nie informowanie klientów, z którymi umowy zawierane s ą na odleg ł o ść przy wykorzystaniu technik komunikowania si ę na odleg ł o ść , o prawie odst ą pienia od umowy bez podania przyczyn w terminie dziesi ę ciu dni, co mo ż e narusza ć art. 9 ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny (Dz.U. z 2000r. Nr 22, poz. 271; ze zm. Dz.U. z 2002r. Nr 144, poz. 1204). Biuro ALF w odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania w pi ś mie z dnia 26.06.2003r. (karta nr 17) poinformowa ł o, ż e wzory umów – zg ł oszenia stosowane przez Biuro zosta ł y przygotowane przez kancelari ę radców prawnych i w zwi ą zku z powy ż szym przedstawione przez Organ Antymonopolowy zastrze ż enia zosta ł y przes ł ane do w/w kancelarii w celu przygotowania odpowiednich zmian zgodnych z ustaw ą o us ł ugach turystycznych. Biuro ALF zosta ł o zawiadomione o zako ń czeniu zbierania materia ł u dowodowego i o mo ż liwo ś ci zapoznania si ę z nim w siedzibie Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach (karta nr 25), z mo ż liwo ś ci tej jednak nie skorzysta ł o. Organ Antymonopolowy zwa ż y ł co nast ę puje. Zgodnie z art. 23 a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w art. 23 a ust. 2 stanowi, ż e za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o których mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą zatem ochronie przed godz ą cymi w nie naruszeniami polegaj ą cymi na sprzecznych z prawem (zakazanych przez przepisy innych ustaw) dzia ł aniach przedsi ę biorców. Tworz ą c katalog dzia ł a ń , które b ę d ą uznane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów ustawodawca pos ł u ż y ł si ę zwrotem „w szczególno ś ci”. Oznacza to, ż e wskazany katalog ma charakter przyk ł adowy. Zamiarem ustawodawcy by ł o uznanie za praktyk ę dzia ł a ń , które naruszy ł y przepisy innych ustaw. W przepisie art. 23 a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie ma odwo ł ania do konkretnych ustaw, z tego wzgl ę du, ż e by ł oby to sprzeczne z zasadami poprawnej legislacji, ale te ż niepotrzebnie ogranicza ł o Organ Antymonopolowy w jego decyzjach w sprawach niedozwolonych praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Normy materialnoprawne istotne z punktu widzenia wydania decyzji znajduj ą si ę w innych ustawach, poza ustaw ą o ochronie konkurencji i konsumentów. Organ Antymonopolowy wydaj ą c decyzj ę , o jakiej mowa w art. 23 c w/w ustawy, musi zatem zastosowa ć inne ustawy i na podstawie ich przepisów oceni ć , czy dzia ł anie przedsi ę biorcy by ł o bezprawne. Przes ł ankami zastosowania art. 23 a ust. 1 ustawy o 6 ochronie konkurencji konsumentów w przedmiotowej sprawie jest wykazanie bezprawno ś ci dzia ł a ń przedsi ę biorcy polegaj ą cych na naruszeniu zbiorowych interesów konsumentów. Wobec powy ż szego, aby okre ś lone zachowanie mog ł o zosta ć uznane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek: - bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, - dzia ł anie powy ż sze narusza zbiorowe interesy konsumentów. Warunki ś wiadczenia us ł ug turystycznych reguluje ustawa z dnia 29 sierpnia 1997r. o us ł ugach turystycznych (tekst jednolity Dz.U. z 2001r. Nr 55, poz. 578). Wspomniana ustawa szczegó ł owo reguluje obowi ą zki organizatora imprez turystycznych w stosunku do klientów korzystaj ą cych z jego oferty. Okre ś la ona niezb ę dne informacje, które organizator turystyki ma obowi ą zek przedstawi ć konsumentom przed podpisaniem umowy. Informacje podawane klientowi musz ą by ć przedstawione w sposób jasny i zrozumia ł y. Ponadto w/w ustawa okre ś la niezb ę dne elementy umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych polegaj ą cych na organizowaniu imprez turystycznych. Okre ś la obowi ą zki i prawa stron takiej umowy. Celem wprowadzenia do przedmiotowej ustawy szczegó ł owych zapisów nak ł adaj ą cych na organizatorów imprez turystycznych okre ś lone obowi ą zki by ł o zapewnienie klientowi nale ż ytej ochrony przed silniejsz ą stron ą umowy, jak ą jest organizator imprezy turystycznej. Ś wiadczy o tym bezwzgl ę dnie wi ążą cy charakter tych przepisów. Problematyce ochrony klienta po ś wi ę cony jest rozdzia ł 3 ustawy o us ł ugach turystycznych. Przeprowadzaj ą c analiz ę Warunków Uczestnictwa stosowanych przez Biuro ALF Organ Antymonopolowy opar ł si ę zatem na ustawie o us ł ugach turystycznych i dokona ł nast ę puj ą cych ustale ń . Jednym z istotnych postanowie ń umowy, co wynika z art. 14 ust. 2 pkt 5 ustawy o us ł ugach turystycznych, jest cena imprezy turystycznej. Art. 17 ust. 1 tej ustawy stanowi, ż e cena ustalona w umowie nie mo ż e by ć podwy ż szona, chyba ż e umowa wyra ź nie przewiduje mo ż liwo ść podwy ż szenia ceny, a organizator turystyki udokumentuje wp ł yw na podwy ż szenie ceny jednej z nast ę puj ą cych okoliczno ś ci: wzrostu kosztów transportu, wzrostu op ł at urz ę dowych, podatków lub op ł at nale ż nych za takie us ł ugi, jak lotniskowe, za ł adunkowe lub prze ł adunkowe w portach morskich i lotniczych, wzrost kursów walut. Katalog okoliczno ś ci uzasadniaj ą cych zmian ę ceny nie mo ż e by ć zatem dowolnie rozszerzany przez organizatora turystyki. Art. 17 ust. 2 ustawy stanowi za ś , ż e w okresie 20 dni przed dat ą wyjazdu cena ustalona w umowie nie mo ż e by ć podwy ż szana. Ustawodawca zatem nie tylko w sposób enumeratywny wskaza ł okoliczno ś ci uzasadniaj ą ce ewentualny wzrost ceny imprezy ustalonej w umowie, ale i ustali ł termin, w jakim zmiana ceny jest niedopuszczalna. § I. WU Zawarcie umowy ust. 5 stanowi: „Biuro zastrzega sobie prawo zmiany ceny z powodu wzrostu kosztów transportu, wzrostu ce ł , podatków lub innych op ł at zwi ą zanych z zorganizowaniem imprezy oraz wzrostu kursu walut.” W cytowanym punkcie WU Biuro ALF zastrzeg ł o sobie prawo zmiany ceny w razie zaj ś cia przyczyn niezale ż nych od Biura zaliczaj ą c do nich wzrost kursu walut, cen paliw, drastyczn ą zmian ę cen oraz dzia ł ania kontrahentów krajowych i zagranicznych. Z przytoczonego powy ż ej przepisu art. 17 ust. 1 wynika, i ż spo ś ród przyczyn wymienionych przez Biuro ALF w §I ust. 5 WU jedynie wzrost kursu walut mo ż e uzasadnia ć podwy ż szenie ceny ustalonej w umowie. U ż ycie sformu ł owa ń „przyczyny niezale ż ne od siebie”, „drastyczne zmiany cen” oraz „dzia ł ania kontrahentów krajowych i zagranicznych” stwarza w/w przedsi ę biorcy mo ż liwo ść podwy ż szania ceny w ka ż dym przypadku, gdy Biuro ALF uzna to za uzasadnione i konieczne, a wi ę c równie ż w okoliczno ś ciach nie wymienionych w art. 17 ust. 1 ustawy o us ł ugach turystycznych. Mimo, i ż art. 17 ust. 2 ustawy o us ł ugach turystycznych wyra ź nie stanowi, ż e w okresie 20 dni przed dat ą wyjazdu cena ustalona w umowie nie mo ż e by ć podwy ż szana Biuro ALF nie okre ś li ł o, ż adnego terminu, którego przekroczenie pozbawia ł oby go prawa do zmiany ceny. W oparciu o powy ż sze stwierdzi ć zatem nale ż y, i ż §I ust. 5 WU narusza art. 17 w/w ustawy. 7 Zgodnie z art. 14 ust. 6 je ż eli klient odst ę puje od umowy w razie zmiany przez organizatora przed rozpocz ę ciem imprezy z przyczyn od niego niezale ż nych istotnych warunków umowy z klientem lub je ż eli organizator odwo ł uje imprez ę turystyczn ą z przyczyn niezale ż nych od klienta, klient ma prawo, wed ł ug swojego wyboru: 1) uczestniczy ć w imprezie zast ę pczej o tym samym lub wy ż szym standardzie, chyba, ż e zgodzi si ę na imprez ę o ni ż szym standardzie za zwrotem ró ż nicy w cenie, 2) żą da ć natychmiastowego zwrotu wszystkich wniesionych ś wiadcze ń . Art. 14 ust. 7 stanowi za ś , ż e w przypadkach okre ś lonych w ust. 6 klient mo ż e dochodzi ć odszkodowania za niewykonanie umowy, chyba ż e odwo ł anie imprezy turystycznej nast ą pi ł o z powodu: 1) zg ł oszenia si ę mniejszej liczby uczestników ni ż liczba minimalna okre ś lona w umowie, a organizator powiadomi ł o tym klienta na pi ś mie w uzgodnionym terminie, 2) si ł y wy ż szej. A zatem w sytuacji gdy klient odst ę puje od umowy na skutek zmiany przez organizatora istotnych warunków umowy przed rozpocz ę ciem imprezy turystycznej lub je ż eli organizator odwo ł uje imprez ę turystyczn ą z przyczyn niezale ż nych od klienta, zgodnie z art. 14 ust. 7 ustawy, klient mo ż e dochodzi ć odszkodowania za niewykonanie umowy, chyba ż e odwo ł anie imprezy turystycznej nast ą pi ł o z powodu w/w przyczyn. Z powy ż szego wynika, i ż organizator odwo ł uj ą c imprez ę z przyczyn od niego niezale ż nych mo ż e zwolni ć si ę z odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej wzgl ę dem klienta tylko wówczas, je ś li impreza nie mo ż e doj ść do skutku z powodu zg ł oszenia si ę zbyt ma ł ej liczby uczestników lub si ł y wy ż szej. § I. WU Zawarcie umowy ust. 7 stanowi: „Biuro zastrzega sobie prawo do odwo ł ania imprezy z przyczyn od siebie niezale ż nych (decyzje w ł adz pa ń stwowych, dzia ł anie si ł y wy ż szej, brak wymaganego minimum uczestników itp.) bez ponoszenia kosztów. Uczestnikowi / nabywcy nie przys ł uguje z tego powodu odszkodowanie.” W cytowanym postanowieniu Biuro ALF zastrzeg ł o sobie prawo do odwo ł ania imprezy z przyczyn od siebie niezale ż nych bez ponoszenia kosztów wy łą czaj ą c zarazem swoj ą odpowiedzialno ść odszkodowawcz ą wzgl ę dem klienta. Poprzez u ż ycie w §I ust. 7 WU sformu ł owania „itp.” Biuro ALF stworzy ł o sobie mo ż liwo ść interpretowania, czy dana przyczyna odwo ł ania imprezy jest od niego zale ż na czy te ż nie i pozbawi ł o klienta prawa do odszkodowania w ka ż dym przypadku odwo ł ania imprezy, który uzna za spowodowany przyczynami niezale ż nymi od siebie. Tym samym Biuro ALF przyzna ł o sobie prawo decydowania w których przypadkach odwo ł ania imprezy klient b ę dzie móg ł dochodzi ć odszkodowania, a w których nie. Podkre ś li ć zatem nale ż y, i ż w ś wietle art. 14 ust. 6 ustawy o us ł ugach turystycznych klient w razie odwo ł ania przez organizatora imprezy z przyczyn niezale ż nych od klienta ma prawo żą da ć natychmiastowego zwrotu wszystkich wniesionych ś wiadcze ń . Art. 14 ust. 7 w/w ustawy przyznaje mu natomiast prawo do dochodzenia odszkodowania od tego organizatora. Prawo klienta do odszkodowania w przypadku odwo ł ania imprezy turystycznej z przyczyn od niego niezale ż nych mo ż e zosta ć wy łą czone tylko wówczas, gdy odwo ł anie nast ą pi ł o z powodu zg ł oszenia si ę mniejszej liczby uczestników ni ż liczba minimalna okre ś lona w umowie lub si ł y wy ż szej. Zapis §1 ust. 7 WU ogranicza zatem prawo klienta do dochodzenia odszkodowania przyznane mu w art. 14 ust. 7 ustawy i tym samym narusza ten przepis. Zgodnie z art. 14 ust. 5 ustawy o us ł ugach turystycznych organizator, który przed rozpocz ę ciem imprezy turystycznej jest zmuszony, z przyczyn od niego niezale ż nych, zmieni ć istotne warunki umowy z klientem, z zastrze ż eniem art. 17 ustawy, powinien niezw ł ocznie o tym powiadomi ć klienta. W takiej sytuacji klient powinien niezw ł ocznie poinformowa ć organizatora, czy: 1) przyjmuje proponowan ą zmian ę umowy albo 2) odst ę puje od umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych ś wiadcze ń i bez 8 obowi ą zku zap ł aty kary umownej. Istotne warunki umowy wymienione zosta ł y w art. 14 ust. 2 ustawy o us ł ugach turystycznych, nale żą do nich m.in. miejsce pobytu lub trasa wycieczki, czas trwania imprezy turystycznej. Do warunków tych zalicza si ę równie ż program imprezy turystycznej obejmuj ą cy rodzaj, jako ść i terminy oferowanych us ł ug, w tym: rodzaj, charakter i kategori ę ś rodka transportu oraz dat ę , godzin ę , miejsce wyjazdu i planowanego powrotu, rodzaj, charakter i kategori ę obiektu hotelarskiego zgodnie z przepisami kraju pobytu lub opis wyposa ż enia obiektów niezaliczanych do rodzajów i kategorii, ilo ść i rodzaj posi ł ków, program zwiedzania i inne us ł ugi wliczone w cen ę imprezy turystycznej. Jednym z istotnych warunków umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych jest tak ż e cena. Doda ć nale ż y, i ż cena imprezy turystycznej ustalona w umowie zawieranej przez biuro podró ż y z klientem poza wyj ą tkami przewidzianymi w art. 17 ust. 1 ustawy (wzrost kosztów transportu, wzrost op ł at urz ę dowych, podatków lub op ł at nale ż nych za takie us ł ugi jak lotniskowe, za ł adunkowe lub prze ł adunkowe w portach morskich i lotniczych, wzrost kursu walut) nie mo ż e by ć podwy ż szona. W ś wietle art. 14 ust. 5 w/w ustawy zmiana ka ż dego z istotnych warunków umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych, w tym ka ż da zmiana ceny imprezy, uprawnia klienta do dokonania wyboru pomi ę dzy przyj ę ciem proponowanej zmiany a odst ą pieniem od umowy. Jak to ju ż wskazano powy ż ej w my ś l art. 14 ust. 5 ustawy o us ł ugach turystycznych organizator, który przed rozpocz ę ciem imprezy turystycznej jest zmuszony, z przyczyn od niego niezale ż nych, zmieni ć istotne warunki umowy z klientem powinien niezw ł ocznie o tym powiadomi ć klienta. W takiej sytuacji klient powinien niezw ł ocznie poinformowa ć organizatora, czy przyjmuje proponowan ą zmian ę umowy, czy te ż odst ę puje od umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych ś wiadcze ń i bez obowi ą zku zap ł aty kary umownej. Ustawa o us ł ugach turystycznych nak ł ada na klienta obowi ą zek niezw ł ocznego poinformowania organizatora imprezy turystycznej o swoim stanowisku odno ś nie zmiany warunków umowy. Przyj ę cie rozwi ą zania, w ś wietle którego konieczne jest z ł o ż enie stosownego o ś wiadczenia przez klienta pozwala na unikni ę cie sytuacji, w której organizator stwierdziwszy brak reakcji klienta na zmian ę warunków umowy uzna, ż e zaakceptowa ł on nowe warunki, gdy tymczasem przyczyn ą braku odpowiedzi klienta mo ż e by ć fakt, i ż powiadomienie o zmianie warunków umowy nie dotar ł o do niego. W ś wietle powy ż szego brak jest podstaw do przyj ę cia rozwi ą zania, i ż nie zg ł oszenie rezygnacji przez klienta oznacza akceptacj ę nowych warunków umowy. § II. WU Rezygnacja z wycieczki przed terminem wyjazdu i w trakcie wycieczki ust. 2 o brzmieniu: „Uczestnikowi przys ł uguje zwrot pe ł nej wp ł aty, je ż eli rezygnacja lub niemo ż no ść wzi ę cia udzia ł u w imprezy nast ę puje z przyczyn le żą cych po stronie biura. Nale żą do nich: a) zmiana istotnych warunków umowy (wzrost cen powy ż ej 10%, zmiana terminu lub trasy wycieczki). Rezygnacja z tych przyczyn mo ż e nast ą pi ć w ci ą gu trzech dni po otrzymaniu pisemnego zawiadomienia z Biura (brak odpowiedzi w tym terminie uwa ż a si ę za akceptacj ę zmienionych warunków umowy). b) odwo ł anie imprezy, z przyczyn okre ś lonych w § I ust. 7 warunków uczestnictwa.” Z brzmienia przytoczonego postanowienia WU wynika, i ż istotnymi warunkami umowy uprawniaj ą cymi do odst ą pienia przez klienta od umowy za zwrotem pe ł nej wp ł aty s ą : wzrost cen powy ż ej 10%, zmiana terminu lub trasy wycieczki. Nale ż y zatem zauwa ż y ć , i ż art. 14 ust. 2 ustawy okre ś la elementy konieczne, jakie powinna zawiera ć umowa o ś wiadczenie us ł ug turystycznych. Cena, termin i trasa wycieczki to tylko niektóre z istotnych postanowie ń umowy, których zmiana uprawnia klienta do uzyskania zwrotu wszystkich wniesionych przez siebie ś wiadcze ń . Maj ą c na uwadze powy ż sze zapis § II ust. 2 WU istotnie ogranicza prawo klienta do odst ą pienia od umowy za zwrotem pe ł nej wp ł aty, zapisane w art. 14 ust. 5 ustawy o us ł ugach turystycznych. § II ust. 2 WU przyznaje klientowi prawo rezygnacji z imprezy w przypadku podwy ż szenia jej ceny, jednak ż e pod warunkiem, i ż cena imprezy wzro ś nie o wi ę cej ni ż 10%. Je ż eli cena wzro ś nie o mniej ni ż 10% klient Biura ALF nie mo ż e odst ą pi ć od umowy bez poniesienia 9 kosztów rezygnacji. Jak to podnoszono powy ż ej, zgodnie z art. 14 ust. 5 ustawy o us ł ugach turystycznych klient ma prawo do odst ą pienia od umowy w przypadku zmiany istotnych warunków umowy. Jednym z takich warunków jest cena imprezy. Nale ż y podkre ś li ć , ż e przedmiotowa ustawa nie okre ś la ż adnego procentowego progu wzrostu ceny, którego przekroczenie mia ł oby warunkowa ć skorzystanie przez klienta z w/w prawa. A zatem klient w ka ż dym przypadku zmiany ceny mo ż e przyj ąć proponowan ą podwy ż k ę albo odst ą pi ć od umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych ś wiadcze ń i bez obowi ą zku zap ł aty kary umownej. Brak wi ę c jakichkolwiek podstaw do tego, by prawo klienta do odst ą pienia od umowy w razie wzrostu ceny imprezy uzale ż nia ć od wysoko ś ci podwy ż ki. We wskazanym powy ż ej postanowieniu WU Biuro ALF przyj ęł o domniemanie, i ż brak odpowiedzi klienta na pisemne zawiadomienie wystosowane przez Biuro o zmianie istotnych warunków umowy, równoznaczne jest z zaakceptowaniem przez klienta zaistnia ł ych zmian. Art. 14 ust. 5 ustawy o us ł ugach turystycznych reguluj ą cy obowi ą zki stron w razie zmiany warunków umowy nie daje podstaw do przyj ę cia takiego domniemania. W ka ż dym przypadku klient ma prawo i zarazem obowi ą zek opowiedzie ć si ę , czy przyjmuje nowe warunki, czy te ż rezygnuje z imprezy. W ś wietle powy ż szego nale ż y stwierdzi ć , i ż § II ust. 2 WU narusza art. 14 ust. 5 ustawy o us ł ugach turystycznych. Zgodnie z art. 11 a ust. 1 ustawy o us ł ugach turystycznych organizator turystyki odpowiada za niewykonanie lub nienale ż yte wykonywanie umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych, chyba ż e niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie jest spowodowane wy łą cznie: 1) dzia ł aniem lub zaniechaniem klienta, 2) dzia ł aniem lub zaniechaniem osób trzecich, nieuczestnicz ą cych w wykonywaniu us ł ug przewidzianych w umowie, je ż eli tych dzia ł a ń lub zaniecha ń nie mo ż na by ł o przewidzie ć ani unikn ąć , albo 3) si łą wy ż sz ą . Przepis ustawy dok ł adnie wskazuje, w jakich okoliczno ś ciach organizator imprezy jest zwolniony z odpowiedzialno ś ci za niewykonanie lub nienale ż yte wykonywanie umowy. Katalog przyczyn niewykonania lub nienale ż ytego wykonania przez organizatora umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych zawarty w art. 11a ust. 1 w/w ustawy nie mo ż e by ć dowolnie rozszerzany. §III. WU Realizacja umowy – reklamacje us ł ug ust. 4 a stanowi: „BUTiR „Alf” nie ponosi odpowiedzialno ś ci za: a) zmiany w programie powsta ł e na skutek niesprzyjaj ą cych warunków atmosferycznych oraz nag ł ych zak ł óce ń w pracy przewo ź nika.” W ś wietle powy ż szego zapisu WU Biuro ALF nie ponosi odpowiedzialno ś ci za zmiany w programie imprezy spowodowane niesprzyjaj ą cymi warunkami i nag ł ymi zak ł óceniami w pracy przewo ź nika co oznacza, ż e jakiekolwiek nag ł e zak ł ócenie w pracy przewo ź nika zwolni Biuro ALF z odpowiedzialno ś ci. Biuro nie wyja ś nia bowiem czym lub przez kogo zak ł ócenia te mog ą by ć spowodowane. Zgodnie z art. 11a ust. 1 pkt 2 ustawy Biuro ALF mo ż e zwolni ć si ę z odpowiedzialno ś ci za dzia ł ania lub zaniechania osób trzecich, nieuczestnicz ą cych w wykonywaniu us ł ug przewidzianych w umowie (przewo ź nika), jednak ż e pod warunkiem, ż e tych dzia ł a ń lub zaniecha ń nie mo ż na by ł o przewidzie ć ani unikn ąć . Art. 11b ust. 1 ustawy stanowi, i ż nie mo ż na w drodze umowy wy łą czy ć lub ograniczy ć odpowiedzialno ś ci okre ś lonej w art. 11a, tak ż e w razie wyboru prawa obcego, z zastrze ż eniem ust. 2 i 3. Brak sprecyzowania, o jakie zak ł ócenia (czym spowodowane) w pracy przewo ź nika chodzi zwalnia Biuro ALF z odpowiedzialno ś ci za ka ż de zak ł ócenia pracy przewo ź nika, co wykracza poza granice zwolnienia z odpowiedzialno ś ci ustalone w art. 11 a ust. 1 ustawy i jest równoznaczne z naruszeniem przepisu art. 11 b ustawy. Zgodnie z art. 16a ust. 1 ustawy o us ł ugach turystycznych organizator turystyki, który w czasie trwania danej imprezy turystycznej nie wykonuje przewidzianych w umowie us ł ug, stanowi ą cych istotn ą cz ęść programu tej imprezy, jest obowi ą zany, bez obci ąż ania klienta dodatkowymi kosztami, wykona ć w ramach tej imprezy odpowiednie ś wiadczenia zast ę pcze. 10 Je ż eli jako ść ś wiadczenia zast ę pczego jest ni ż sza od jako ś ci us ł ugi odkre ś lonej w programie imprezy turystycznej, klient mo ż e żą da ć odpowiedniego obni ż enia ceny imprezy. §III. WU Realizacja umowy – reklamacje us ł ug ust. 6 stanowi: „BUTiR „Alf” dokonuje zwrotu warto ś ci niezrealizowanych ś wiadcze ń z przyczyn zale ż nych od biura. Zorganizowanie natomiast ś wiadcze ń zast ę pczych o tej samej warto ś ci nie stanowi wady us ł ugi i nie mo ż e by ć powodem roszcze ń Uczestnika.” W przytoczonym postanowieniu WU Biuro ALF zobowi ą za ł o si ę do zwrotu warto ś ci ś wiadcze ń , których klient nie móg ł wykorzysta ć z przyczyn, za które odpowiedzialno ść ponosi Biuro. Je ż eli jednak Biuro ALF zorganizuje ś wiadczenia zast ę pcze o tej samej warto ś ci co ś wiadczenia, do których zobowi ą za ł o si ę w umowie, to klient nie mo ż e dochodzi ć z tego tytu ł u ż adnych roszcze ń . W tym miejscu zauwa ż y ć nale ż y, i ż art. 16a ust. 1 ustawy o us ł ugach turystycznych mówi o jako ś ci ś wiadczenia, a nie o warto ś ci ś wiadczenia. U ż ycie w §III ust. 6 WU sformu ł owania „warto ść ś wiadczenia” wskazuje, i ż kryterium, w oparciu o które dokonywane b ę dzie porównanie ś wiadczenia zast ę pczego ze ś wiadczeniem okre ś lonym w umowie b ę dzie cena (koszt) tych ś wiadcze ń . Tymczasem podobna lub taka sama cena ś wiadcze ń nie zawsze musi oznacza ć dla klienta to, i ż ś wiadczenie zast ę pcze odpowiada swoj ą jako ś ci ą ś wiadczeniu, do którego Biuro ALF zobowi ą za ł o si ę w umowie. Dla porównania jako ś ci ś wiadcze ń jest równie ż istotna subiektywna ocena klienta i kryteria, którymi kierowa ł si ę wybieraj ą c dan ą imprez ę z oferty Biura ALF. Przyk ł adem mo ż e by ć zmiana zakwaterowania z hotelu przy pla ż y (co wynika ł o z umowy) na hotel w centrum. Hotel w centrum, mimo podobnych stawek op ł at, mo ż e by ć oceniany przez klienta, dla którego zakwaterowanie przy pla ż y by ł o istotnym kryterium wyboru oferty, za zdecydowanie mniej atrakcyjny. W takim przypadku zgodnie z ust. 6 §III WU nie móg ł by jednak żą da ć odpowiedniego obni ż enia ceny imprezy. Maj ą c na uwadze powy ż sze stwierdzi ć nale ż y, i ż ust. 6 §III WU ogranicza prawo klienta do żą dania obni ż enia ceny imprezy je ż eli jako ść ś wiadczenia zast ę pczego jest ni ż sza od jako ś ci us ł ugi okre ś lonej w umowie, tym samym narusza art. 16a ust. 1 ustawy o us ł ugach turystycznych. Art. 14 ust. 2 pkt 7 ustawy o us ł ugach turystycznych wprost stanowi, i ż umowa o ś wiadczenie us ł ug turystycznych powinna okre ś la ć rodzaj i zakres ubezpieczenia turystów oraz nazw ę i adres ubezpieczyciela. A zatem umowa zawarta przez organizatora imprezy z konsumentem powinna zawiera ć podstawowe informacje dotycz ą ce ubezpieczenia, nie tylko rodzaj i zakres ubezpieczenia turystów, ale i nazw ę oraz adres ubezpieczyciela. §III. WU Realizacja umowy – reklamacje us ł ug ust. 9 o brzmieniu: „Informacje dotycz ą ce ubezpieczenia Uczestnika s ą zawarte w programie imprez. Dochodzenie roszcze ń wynikaj ą cych z ubezpieczenia odbywa si ę tylko w granicach polisy ubezpieczeniowej.” Art. 14 ust. 2 pkt 7 ustawy o us ł ugach turystycznych wprost stanowi, i ż umowa o ś wiadczenie us ł ug turystycznych powinna okre ś la ć rodzaj i zakres ubezpieczenia turystów oraz nazw ę i adres ubezpieczyciela. W/w zapis WU nie zawiera wymaganych informacji, a odsy ł a jedynie do programu imprezy. Analiza katalogu obejmuj ą cego oferty imprez organizowanych przez Biuro ALF (karty nr 28-39) wykaza ł a, i ż znajduj ą si ę w nim jedynie informacje o rodzaju i zakresie ubezpieczenia. Tylko w niektórych przypadkach podana jest równie ż nazwa ubezpieczyciela, jednak ż e bez oznaczenia jego adresu. Maj ą c na uwadze powy ż sze stwierdzi ć nale ż y, i ż § III. WU ust. 9 narusza art. 14 ust. 2 pkt 7 ustawy o us ł ugach turystycznych. Zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy o us ł ugach turystycznych klient mo ż e bez zgody organizatora turystyki przenie ść na osob ę spe ł niaj ą c ą warunki udzia ł u w imprezie turystycznej wszystkie przys ł uguj ą ce mu z tytu ł u umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych uprawnienia, je ż eli jednocze ś nie osoba ta przejmuje wszystkie wynikaj ą ce z tej umowy obowi ą zki. W my ś l art. 16 ust. 2 tej ustawy przeniesienie uprawnie ń i przej ę cie obowi ą zków jest skuteczne wobec organizatora turystyki, je ż eli klient zawiadomi go o tym przed rozpocz ę ciem imprezy 11 turystycznej w terminie okre ś lonym w umowie. By konsument móg ł skorzysta ć z tego uprawnienia konieczne jest zatem okre ś lenie w umowie terminu, w którym mo ż e dokona ć odpowiedniego zg ł oszenia. Art. 14 ust. 2 pkt 7 b ustawy o us ł ugach turystycznych wprost stanowi, i ż umowa o ś wiadczenie us ł ug turystycznych powinna okre ś la ć termin zawiadomienia o przeniesieniu uprawnie ń i przej ę ciu obowi ą zków, o których mowa w art. 16 ust. 2 w/w ustawy. WU stosowane przez Biuro ALF nie przewiduj ą prawa klienta do przeniesienia uprawnie ń i obowi ą zków wynikaj ą cych z zawartej przez niego umowy na inn ą osob ę spe ł niaj ą c ą warunki i nie zawieraj ą zapisu o terminie, w którym klient mo ż e skorzysta ć z w/w uprawnienia. Poniewa ż w WU termin ten nie zosta ł ustalony, to w razie gdy klient powo ł uj ą c si ę bezpo ś rednio na art. 16 ust. 1 ustawy o us ł ugach turystycznych b ę dzie chcia ł przenie ść na osob ę spe ł niaj ą c ą warunki udzia ł u w imprezie turystycznej wszystkie przys ł uguj ą ce mu z tytu ł u umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych uprawnienia i ci ążą ce na nim obowi ą zki, to wy łą cznie od uznania Biura ALF b ę dzie zale ż e ć , czy przedmiotowe zg ł oszenie dokonane przez klienta zosta ł o z ł o ż one w odpowiednim terminie, a co za tym idzie – czy b ę dzie ono skuteczne, czy te ż nie. Podkre ś li ć zatem nale ż y, i ż zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy o us ł ugach turystycznych skorzystanie przez klienta z uprawnienia do wskazania innej osoby na swoje miejsce, przy spe ł nieniu przes ł anek okre ś lonych w w/w ustawie, nie jest uzale ż nione od zgody organizatora turystyki. Jak wskazano powy ż ej art. 14 ust. 2 pkt 7 b ustawy o us ł ugach turystycznych zalicza okre ś lenie terminu zawiadomienia organizatora imprezy przez klienta o przeniesieniu uprawnie ń i przej ę ciu obowi ą zków przys ł uguj ą cych mu z umowy na inn ą osob ę do istotnych postanowie ń umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych, tymczasem w WU stosowanych przez Biuro ALF nie znalaz ł si ę zapis okre ś laj ą cy ten termin. Art. 14 ust. 2 pkt 7 b ustawy o us ł ugach turystycznych zosta ł wi ę c naruszony. W my ś l art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów dla stwierdzenia, ż e przedsi ę biorca stosuje praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów niezb ę dne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek: dzia ł anie przedsi ę biorcy musi by ć bezprawne i zarazem narusza ć zbiorowe interesy konsumentów. Jak wykazano powy ż ej Biuro ALF naruszy ł o art. 17, art. 14 ust. 7, art. 14 ust. 5, art.11 b, art. 16 a ust. 1, art. 14 ust. 2 pkt 7 i art. 14 ust. 2 pkt 7b ustawy u us ł ugach turystycznych. Tym samym nie wywi ą zywa ł o si ę z obowi ą zków na ł o ż onych na nie ustaw ą o us ł ugach turystycznych i stosowa ł o wzorzec umowny niedostosowany do wynikaj ą cych z niej wymogów, ł ami ą c w/w przepisy narusza ł o zarazem okre ś lone w ustawie o us ł ugach turystycznych prawa konsumenta. Zauwa ż y ć równie ż nale ż y, i ż organizator imprezy turystycznej dzia ł a na rynku jako profesjonalista, a ka ż dy przedsi ę biorca w zakresie prowadzonej przez niego dzia ł alno ś ci gospodarczej, zgodnie z art. 355 § 2 Kodeksu cywilnego, zobowi ą zany jest do zachowania nale ż ytej staranno ś ci. Biuro ALF nie powinno zatem formu ł owa ć umowy łą cz ą cej je z klientem – s ł absz ą stron ą stosunku zobowi ą zaniowego - w sposób naruszaj ą cy jego prawa wynikaj ą ce z ustawy o us ł ugach turystycznych. Wprowadzenie przez Biuro ALF do WU postanowie ń naruszaj ą cych przepisy ustawy o us ł ugach turystycznych jest zatem równoznaczne z naruszeniem przepisów prawa materialnego, st ą d dzia ł anie tego przedsi ę biorcy nale ż y uzna ć za bezprawne. Spe ł niona wi ę c zosta ł a pierwsza przes ł anka konieczna do uznania zachowania Biura ALF za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Drug ą przes ł ank ą , której wykazanie jest niezb ę dne dla stwierdzenia, i ż przedsi ę biorca stosuje praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów jest ustalenie, i ż jego bezprawne dzia ł anie narusza zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów reguluje zasady i tryb przeciwdzia ł ania praktykom naruszaj ą cym zbiorowe interesy konsumentów, co wynika z tre ś ci art. 1 ust. 2 tej ustawy. Zbiorowy interes konsumentów znaczy dotycz ą cy ogó ł u, a naruszenie tego interesu mo ż e mie ć miejsce, gdy skutkami dzia ł a ń sprzecznych z ustaw ą o ochronie konkurencji 12 konsumentów dotkni ę ty jest szerszy kr ą g uczestników rynku, jak i wtedy, gdy dzia ł ania te wywo ł uj ą inne niekorzystne zjawiska. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w odniesieniu do konsumentów chroni ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. Dzia ł aniami antykonsumenckimi s ą jedynie takie dzia ł ania, które dotykaj ą sfery interesów szerokiego kr ę gu uczestników rynku. Zdaniem Organu Antymonopolowego zakwestionowane w przedmiotowej decyzji dzia ł anie przedsi ę biorcy - polegaj ą ce na stosowaniu we wzorcu umownym zapisów naruszaj ą cych regulacje ustawy o us ł ugach turystycznych - godzi w interes konsumentów, nie mog ą oni bowiem korzysta ć z pe ł ni praw przyznanych im w tej ustawie. Do stwierdzenia stosowania przedmiotowej praktyki niezb ę dne jest wykazanie, i ż bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy godz ą ce w interes konsumentów, dotyczy tzw. zbiorowego interesu konsumentów. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem interesów nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da si ę zidentyfikowa ć . S ą to zarówno konsumenci, z którymi zawarto umowy, jak i potencjalni klienci Biura ALF. W zwi ą zku z powy ż szym nale ż y stwierdzi ć , i ż w niniejszej sprawie zosta ł naruszony zbiorowy interes konsumentów i tym samym zasadne by ł o podj ę cie dzia ł a ń przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów dla odpowiedniej ochrony konsumentów. Spe ł niona zosta ł a zatem druga przes ł anka konieczna do uznania zachowania przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. W przedmiotowej sprawie zaistnia ł y łą cznie obie przes ł anki konieczne do uznania zachowania przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów - bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy i naruszenie zbiorowych interesów konsumentów. W zwi ą zku z powy ż szym nale ż a ł o orzec jak w punkcie I sentencji. Organ Antymonopolowy wszczynaj ą c niniejsze post ę powanie zarzuci ł Biuru ALF stosowanie praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cej na nie informowaniu klientów, z którymi umowy zawierane s ą na odleg ł o ść przy wykorzystaniu technik komunikowania si ę na odleg ł o ść , o prawie odst ą pienia od umowy bez podania przyczyn w terminie dziesi ę ciu dni, stwierdzaj ą c, i ż mo ż e to narusza ć art. 9 ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny (Dz.U. z 2000r. Nr 22, poz. 271; ze zm. Dz.U. z 2002r. Nr 144, poz. 1204). Zgodnie z art. 23 a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. A zatem dla stwierdzenia, ż e przedsi ę biorca stosuje praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów niezb ę dne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek: dzia ł anie przedsi ę biorcy musi by ć bezprawne i zarazem narusza ć zbiorowe interesy konsumentów. W toku post ę powania ustalono, i ż Biuro ALF zawiera z klientami umowy nie tylko w siedzibie przedsi ę biorcy, ale i na odleg ł o ść przy zastosowaniu technik komunikowania si ę na odleg ł o ść (poczta, fax). Zawieraj ą c umowy w ten sposób stosuje ten sam wzór umowy- zg ł oszenia (formularz zg ł oszeniowy) i te same WU, które przedstawiane s ą klientowi w lokalu biura podró ż y. Art. 11 ustawy o us ł ugach turystycznych stanowi, i ż w zakresie nieuregulowanym ustaw ą do umów z klientami zawieranych przez organizatorów turystyki i po ś redników turystycznych stosuje si ę przepisy Kodeksu cywilnego oraz inne przepisy dotycz ą ce ochrony konsumenta. Do przepisów tych nale ż y ustawa z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny (Dz.U. z 2000r. Nr 22, poz. 271; ze zm. Dz.U. z 2002r. Nr 144, poz. 1204). Zgodnie z art. 6 ust. 1 tej ustawy umowy zawierane z konsumentem bez jednoczesnej obecno ś ci obu stron, przy wykorzystaniu ś rodków porozumiewania si ę na odleg ł o ść , w szczególno ś ci formularza 13 zamówienia niezaadresowanego lub zaadresowanego, listu seryjnego, reklamy prasowej z wydrukowanym formularzem zamówienia, katalogu, telefonu, radia, telewizji, automatycznego urz ą dzenia wywo ł uj ą cego, wizjofonu, wideotekstu, poczty elektronicznej, telefaksu, s ą umowami na odleg ł o ść , je ż eli kontrahentem konsumenta jest przedsi ę biorca, który w taki sposób zorganizowa ł swoj ą dzia ł alno ść . Maj ą c na uwadze powy ż sze stwierdzi ć nale ż y, i ż umowy zawierane przez Biuro ALF za po ś rednictwem poczty i faxu s ą umowami na odleg ł o ść . Art. 7 ust. 1 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów (...) stanowi, i ż konsument, który zawar ł umow ę na odleg ł o ść , mo ż e od niej odst ą pi ć bez podania przyczyn, sk ł adaj ą c stosowne o ś wiadczenie na pi ś mie, w terminie dziesi ę ciu dni liczonym od dnia wydania rzeczy, a gdy umowa dotyczy ś wiadczenia us ł ugi – od dnia jej zawarcia (art. 10 w/w ustawy). Art. 9 w/w ustawy nak ł ada na przedsi ę biorc ę obowi ą zek poinformowania konsumenta, przy u ż yciu ś rodka porozumiewania si ę na odleg ł o ść najpó ź niej w chwili z ł o ż enia mu propozycji zawarcia umowy o prawie odst ą pienia od umowy bez podania przyczyn w terminie dziesi ę ciu dni (pkt 6). W tym miejscu powo ł a ć nale ż y na art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów (...), który mówi, i ż przepisów art. 9, art. 10 i art. 12 ust. 1 tej ustawy nie stosuje si ę do ś wiadczenia w ś ci ś le oznaczonym okresie, us ł ug w zakresie zakwaterowania, transportu, rozrywek, gastronomii. Przyj ąć nale ż y, i ż ś wiadczenie w/w us ł ug w zakresie zakwaterowania, transportu, rozrywek, gastronomii mie ś ci si ę w poj ę ciu us ł ug turystycznych, a zatem umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych zosta ł y wy łą czone spod re ż imu ochronnego art. 10 w/w ustawy. Zgodnie z art. 23d ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów je ż eli nie zachodz ą okoliczno ś ci okre ś lone w art. 23a, Organ Antymonopolowy wydaje decyzj ę , w której stwierdza, ż e dana praktyka nie narusza zbiorowych interesów konsumentów. Jakkolwiek Biuro ALF zawieraj ą c umowy na odleg ł o ść nie informuje swoich klientów o prawie odst ą pienia od umowy bez podania przyczyny w terminie 10 dni od zawarcia umowy, to zachowania tego w ś wietle art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów (...) nie mo ż na uzna ć za bezprawne. Poniewa ż w zwi ą zku z omawianym zarzutem nie zosta ł a spe ł niona przes ł anka bezprawno ś ci dzia ł ania przedsi ę biorcy nale ż a ł o orzec jak w punkcie II sentencji decyzji. Zgodnie z art. 23c ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów Organ Antymonopolowy w decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów mo ż e okre ś li ć ś rodki usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w celu zapewnienia wykonania nakazu zaniechania jej stosowania. W zwi ą zku z powy ż szym, by usun ąć trwaj ą ce skutki naruszenia zbiorowych interesów konsumentów Biuro ALF powinno wprowadzi ć zmiany do WU maj ą ce na celu dostosowanie wzorca umownego do wymogów wynikaj ą cych z ustawy o us ł ugach turystycznych i stosowa ć zmienione WU przy zawieraniu nowych umów oraz odpowiednio zmieni ć tre ść umów ju ż zawartych, które nie zosta ł y jeszcze wykonane w dacie uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji. St ą d nale ż a ł o orzec jak w punkcie III sentencji decyzji. Zgodnie z art. 100e ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Organ Antymonopolowy mo ż e nada ć decyzji w ca ł o ś ci lub w cz ęś ci rygor natychmiastowej wykonalno ś ci je ż eli wymaga tego wa ż ny interes konsumentów. 14 W okoliczno ś ciach niniejszej sprawy wa ż ny interes konsumentów – uczestników imprez turystycznych organizowanych przez Biuro ALF wymaga, by WU stosowane przez tego przedsi ę biorc ę zawieraj ą ce postanowienia naruszaj ą ce przepisy ustawy o us ł ugach turystycznych zosta ł y jak najszybciej zmienione i dostosowane do wymogów wynikaj ą cych z ustawy o us ł ugach turystycznych. Zadaniem Organu Antymonopolowego jest ochrona zbiorowego interesu konsumentów, któr ą realizuje wydaj ą c na podstawie art. 23 c ustawy stosowne decyzje. Obowi ą zki przedsi ę biorcy wynikaj ą ce z tre ś ci decyzji musz ą by ć realizowane w przysz ł o ś ci, od dnia uprawomocnienia si ę decyzji. Wydana decyzja jest bowiem gwarancj ą dla konsumentów, ż e przedsi ę biorca b ę dzie zwi ą zany jej ustaleniami. W okoliczno ś ciach niniejszej sprawy dla ochrony zbiorowego interesu konsumentów niezwykle istotne jest szybkie wyeliminowanie z obrotu WU zawieraj ą cych zakwestionowane w punkcie I sentencji niniejszej decyzji postanowienia, gdy ż pozwoli to na obj ę cie ochron ą wi ę kszej liczby konsumentów, w szczególno ś ci równie ż tych którzy zawarli ju ż umowy a umów tych jeszcze nie wykonano, i na ograniczenie trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. Maj ą c powy ż sze na uwadze Biuro ALF niezw ł ocznie po otrzymaniu niniejszej decyzji powinno zastosowa ć ś rodki usuni ę cia skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów okre ś lone w punkcie III sentencji niniejszej decyzji, tj. wprowadzi ć zmiany do WU i dostosowa ć je do przepisów ustawy o us ł ugach turystycznych. St ą d nale ż a ł o orzec jak w punkcie IV sentencji decyzji. Zgodnie z art. 75 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Organ Antymonopolowy rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie. W my ś l art. 72 ustawy, je ż eli post ę powanie zosta ł o wszcz ę te z urz ę du i w jego wyniku Organ Antymonopolowy stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy, przedsi ę biorca, który dopu ś ci ł si ę tego naruszenia, zobowi ą zany jest ponie ść koszty post ę powania. Post ę powanie w sprawie stosowania przez Biuro ALF praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zosta ł o wszcz ę te z urz ę du. W wyniku tego post ę powania Organ Antymonopolowy w punkcie I sentencji decyzji stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kosztami niniejszego post ę powania dla Organu Antymonopolowego, s ą wydatki w wysoko ś ci 34 z ł zwi ą zane z korespondencj ą pomi ę dzy Organem Antymonopolowym a przedsi ę biorc ą . W zwi ą zku z powy ż szym Organ Antymonopolowy postanowi ł obci ąż y ć Biuro ALF kosztami post ę powania w wysoko ś ci 34 z ł (s ł ownie z ł otych: trzydzie ś ci cztery). St ą d nale ż a ł o orzec jak w punkcie V sentencji. Koszty niniejszego post ę powania przedsi ę biorca obowi ą zany jest wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000, w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji. Na postanowienie zawarte w punkcie V niniejszej decyzji, na podstawie art. 78 ust. 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 1 pkt 2 k.p.c. przys ł uguje za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia dor ę czenia. 15 Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. Dyrektor Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Alicja Kral