DDK-16/2003

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW CEZARY BANASI Ń SKI DDK-61-46/03/KB Warszawa, dn. 5 sierpnia 2003 r. DECYZJA Nr 16/2003 Na podstawie art. 23 c w zwi ą zku z art. 23 a ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804, tekst jednolity) zwanej dalej „ustaw ą ”, po przeprowadzeniu z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwany dalej Prezesem Urz ę du, uznaje, ż e niedostarczenie przez Powszechn ą Kas ę Oszcz ę dno ś ci Bank Polski S.A. z siedzib ą w Warszawie, znowelizowanej „Taryfy Prowizji i Op ł at Bankowych” klientom banku stanowi praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 23a ww. ustawy , polegaj ą c ą na godz ą cym w nie bezprawnym dzia ł aniu przedsi ę biorcy, naruszaj ą cym przepisy Kodeksu cywilnego, oraz naruszeniu obowi ą zku udzielenia konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji i nakazuje zaniechanie jej stosowania w przysz ł o ś ci. UZASADNIENIE Dnia 27 maja 2003 r., Prezes Urz ę du wszcz ął , na podstawie art. 44 ust. 1 ustawy post ę powanie w sprawie uznania, i ż niedostarczenie przez Powszechn ą Kas ę Oszcz ę dno ś ci Bank Polski S.A. w Warszawie, zwany dalej Bankiem, znowelizowanej „Taryfy Prowizji i Op ł at Bankowych”, zwan ą dalej Taryf ą , klientom banku stanowi praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą c ą na godz ą cym w nie bezprawnym dzia ł aniu przedsi ę biorcy. Podstaw ą wszcz ę cia post ę powania by ł a skarga klienta Banku na zasadno ść pobrania prowizji od kredytu odnawialnego, z ł o ż ona w Delegaturze Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. Ze skargi tej, a tak ż e z ustale ń dokonanych przez Urz ą d wynika ł o, ż e Bank dnia 1 lutego 2003 r. wprowadzi ł znowelizowan ą Taryf ę , jednak nie dostarczy ł jej swoim klientom. Klienci zostali poinformowani o wprowadzeniu nowej Taryfy jedynie na wyci ą gach - zestawieniach dokonanych transakcji, przesy ł anych im w miesi ą cu lutym, tak wi ę c ju ż w momencie jej obowi ą zywania. Post ę powanie takie jest niedopuszczalne i sprzeczne z bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą cymi przepisami art. 384 oraz art. 384 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.). Mimo to Powszechna Kasa Oszcz ę dno ś ci Bank Polski S.A. I Oddzia ł w Katowicach nie uwzgl ę dni ł reklamacji z ł o ż onej przez klienta. Zamieszczenie informacji o zmianie Taryfy wy łą cznie na zbiorczych wyci ą gach - zestawieniach dokonanych transakcji, oznacza, ż e do wszystkich konsumentów informacja o zmianie Taryfy dostarczona by ł a w taki sam sposób. Materia ł zebrany w sprawie wskazuje, ż e ż aden z klientów Banku nie zosta ł prawid ł owo zawiadomiony o zmianie Taryfy. Dodatkowo konsumenci, do których w styczniu wys ł ano informacj ę o odnowieniu kredytu zostali wprowadzeni w b łą d co do wysoko ś ci prowizji, jak ą b ę d ą musieli zap ł aci ć . W konkluzji stwierdzi ć nale ż y, ż e sprawa ta nie dotyczy ł a tylko pojedynczego przypadku: w zaistnia ł ej sytuacji wszyscy klienci, którym odnawiano kredyt w miesi ą cu lutym zostali obci ąż eni prowizj ą wy ż sz ą , ni ż wskazana w pismach informuj ą cych o odnowieniu kredytu z miesi ą ca stycznia. Postanowienie o wszcz ę ciu post ę powania, wraz z zawiadomieniem dor ę czono Bankowi dnia 6 czerwca 2003 r. W uzasadnieniu Prezes Urz ę du zwróci ł uwag ę na bezprawno ść formy wprowadzenia zmian w Taryfie, oraz wezwa ł bank do ustosunkowania si ę do przedstawionych zarzutów oraz zaj ę cia stanowiska w sprawie. W pi ś mie z dnia 16 czerwca 2003 r. Bank przedstawi ł swoje stanowisko odno ś nie do postawionych zarzutów. Z powy ż szego stanowiska wynika ł o, ż e Bank zgodzi ł si ę z postawionymi zarzutami i zwróci ł nienale ż nie pobran ą prowizj ę klientowi. Bank uzna ł jedynie naruszenie przyj ę tych w Banku zasad informowania klientów Banku o zmianie wysoko ś ci stawek prowizji i op ł at bankowych. Nie ustosunkowa ł si ę do zarzutu naruszenia przepisu art. 384 oraz art. 384 1 Kodeksu cywilnego. Jednocze ś nie Bank ograniczy ł zakres podnoszonego problemu do sytuacji jednostkowej – dotycz ą cej klienta, który z ł o ż y ł skarg ę do Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. 2 W skierowanym do Banku wyst ą pieniu z dnia 3 lipca 2003 r. Prezes Urz ę du za żą da ł udzielenia informacji dotycz ą cych liczby klientów banku, których dotkn ęł a powy ż sza sytuacja, a tak ż e podj ę tych przez Bank dzia ł a ń w celu usuni ę cia skutków uchybie ń . W odpowiedzi z dnia 18 lipca 2003 r. Bank, przedstawi ł wszystkie żą dane informacje. Z pisma tego wynika, ż e w opisywanej sytuacji znalaz ł y si ę 69244 osoby. W Banku aktualnie trwa proces zwrotu nadp ł aconej prowizji – na dzie ń 11 lipca 2003 r. zwrotu prowizji dokonano w 773 przypadkach. Bank rozpocz ął za łą czanie obszernego wyci ą gu z Taryfy do zbiorczych zestawie ń operacji wysy ł anych do klientów. Aktualnie obowi ą zuj ą cy regulamin: „Ogólne warunki otwierania i prowadzenia rachunków oszcz ę dno ś ciowych w PKO BP SA” w § 39 przewiduje, ż e: „zmiany Ogólnych warunków lub regulaminów okre ś laj ą cych warunki prowadzenia poszczególnych rodzajów rachunków, dokonywane w czasie obowi ą zywania umowy s ą dor ę czane posiadaczom rachunków wraz z podaniem dnia ich wej ś cia w ż ycie oraz informacj ą o mo ż liwo ś ci rozwi ą zania umowy przez posiadacza rachunku za wypowiedzeniem dokonanym w terminie 14 dni od dnia otrzymania informacji. Termin wypowiedzenia wynosi 14 dni o ile posiadacz rachunku nie okre ś li krótszego terminu i liczony jest od dnia dor ę czenia wypowiedzenia do oddzia ł u PKO BP SA. ” Jednocze ś nie Bank zapewni ł , ż e do ł o ż y wszelkich stara ń by nieprawid ł owo ś ci zwi ą zane ze zmian ą stawek op ł at i prowizji nie powtórzy ł y si ę w przysz ł o ś ci. Zgodnie z zasad ą , wyra ż on ą w art. 10 Kodeksu post ę powania administracyjnego strona przed wydaniem decyzji mia ł a mo ż liwo ść wypowiedzenia si ę co do zebranych dowodów i materia ł ów. Pe ł nomocnik strony zapozna ł si ę z aktami sprawy w dniu 18 lipca 2003 r. W trakcie post ę powania Prezes Urz ę du ustali ł i zwa ż y ł , co nast ę puje: W styczniu 2003 r. Bank pisemnie poinformowa ł tych konsumentów, którym w miesi ą cu lutym wygasa ł a umowa kredytu odnawialnego, o automatycznym przed ł u ż eniu okresu wykorzystania kredytu i zamie ś ci ł informacj ę o wysoko ś ci prowizji od tej operacji. W miesi ą cu lutym Bank nie informuj ą c konsumentów o zmianie wysoko ś ci prowizji od przed ł u ż onej umowy o kredyt odnawialny samowolnie pobra ł wy ż sz ą prowizj ę . Na wyci ą gach dokonanych transakcji z miesi ą ca lutego Bank zamie ś ci ł jedynie informacj ę o wprowadzeniu znowelizowanej „Taryfy Prowizji i Op ł at Bankowych”, lecz nawet dzia ł aj ą c w ten sposób Bank nie poinformowa ł o zmianie wysoko ś ci prowizji pobieranej od przed ł u ż onej umowy o kredyt odnawialny. 3 Art. 384 § 1 Kodeksu cywilnego obliguje bank do dor ę czenia wzorca umownego kontrahentowi przy zawarciu umowy. Zgodnie z art. 54 ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. Nr 72, poz. 665 ze zm.), wysoko ść prowizji i op ł at oraz warunki ich zmiany okre ś la si ę w umowie rachunku bankowego, w zwi ą zku z tym stanowi ą one integraln ą cz ęść , a do ich obowi ą zywania i zmiany stosuje si ę zasady dotycz ą ce obowi ą zywania i zmiany samej umowy. Dotyczy to tak ż e sytuacji, gdy wysoko ś ci prowizji i op ł at nie s ą zamieszczone w tre ś ci umowy rachunku bankowego, lecz stanowi ą za łą cznik do niej. Jednocze ś nie art. 384 1 Kodeksu cywilnego zobowi ą zuje bank, przy wprowadzaniu do obrotu konsumenckiego zmian wzorca umowy ju ż w trakcie trwania stosunku umownego o charakterze ci ą g ł ym, do dostarczenia nowego, zmienionego wzorca umownego. Konsument ma prawo do wypowiedzenia umowy w najbli ż szym terminie wypowiedzenia. W przedmiotowej sprawie Bank nie spe ł ni ł ż adnego z ww. wymogów: nie przes ł a ł nowego wzorca umowy, nie pozostawi ł konsumentowi odpowiedniego terminu na ewentualne wypowiedzenie umowy na skutek niezaakceptowania zmienionych postanowie ń tego wzorca. Ustawodawca wprowadzaj ą c wymienione przepisy do Kodeksu cywilnego mia ł na celu zapobie ż enie niekorzystnym dla konsumentów zmianom umowy dokonywanym jednostronnie przez przedsi ę biorców. Przepisy te zarazem nak ł adaj ą na przedsi ę biorców obowi ą zek udzielania konsumentom pe ł nej informacji o zakresie zmian dokonywanych w umowach o charakterze ci ą g ł ym. Zgodnie z pogl ą dem wyra ż onym przez prof. Ew ę Łę towsk ą (Ewa Łę towska „Prawo umów konsumenckich”, C.H. Beck 2002 r., str. 325) dla uczynienia nowego (zmienionego) wzorca skutecznym nie wystarczy sam fakt poinformowania o jego zmianie i zaproszenie do siedziby banku w celu zapoznania si ę przez klienta ze zmianami. W tej kwestii wypowiada ł si ę tak ż e S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 30 wrze ś nia 2002 r. XVII Amc 47/01. W zwi ą zku z tym wyrokiem do „Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone” 29 listopada 2002 r. zosta ł a wpisana klauzula z regulaminu banku PKO BP w nast ę puj ą cym brzmieniu: „PKO BP podaje do wiadomo ś ci obowi ą zuj ą ce stawki prowizji i op ł at przez wywieszenie w Oddzia ł ach PKO BP Taryfy oraz udost ę pnia Taryf ę na ż yczenie posiadacza rachunku". S ą d uzna ł , ż e bank ma obowi ą zek dor ę czy ć wszystkie postanowienia wzorca umowy przy jej zawieraniu – w tym Tabel ę op ł at i prowizji. W uzasadnieniu wyroku S ą d stwierdzi ł tak ż e, ż e taki sam tryb post ę powania obowi ą zuje z mocy art. 384¹ Kodeksu cywilnego przy wprowadzaniu do obrotu 4 konsumenckiego wzorca umowy ju ż w trakcie trwania stosunku umownego o charakterze ci ą g ł ym, a za taki nale ż y uzna ć umow ę rachunku bankowego. Wyrok S ą du potwierdza wymienione wy ż ej zarzuty, a post ę powanie Banku w tej materii nie uleg ł o zmianie. Z powy ż szego wynika, ż e Bank dopu ś ci ł si ę praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 23a ust. 1 ustawy polegaj ą cej na bezprawnym – sprzecznym z przepisami Kodeksu cywilnego - dzia ł aniu przedsi ę biorcy. Post ę powanie Banku stanowi jednocze ś nie naruszenie obowi ą zku udzielenia konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, o którym mowa w art. 23a ust. 2 ustawy. Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w sentencji Od niniejszej decyzji, na podstawie art. 78 ust. 1 ustawy, przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du, w terminie dwóch tygodni od dnia jej dor ę czenia. Otrzymuje: Powszechna Kasa Oszcz ę dno ś ci Bank Polski S.A. ul. Pu ł awska 15 00-975 Warszawa 5