RKT-32/2006

1 DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dn. 08.06.2006r. RKT-61-34/06/SB DECYZJA Nr RKT-32/2006 I Stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2005r. Nr 244, poz. 2080) i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 z pó ź n. zm.), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko ING Bank Ś l ą ski S.A. ul. Sokolska 34 w Katowicach - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: na podstawie art. 23c ust. 1 w zwi ą zku z art. 23a ust. 1 i 2 w/w ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów , dzia ł anie ING Bank Ś l ą ski S.A. w Katowicach, polegaj ą ce na naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji poprzez: nie dostarczenie konsumentom nowego wzorca umownego, tj. „Regulaminu ś wiadczenia przez ING Bank Ś l ą ski S.A. us ł ug w ramach prowadzenia rachunków oszcz ę dno ś ciowo – rozliczeniowych oraz rachunków oszcz ę dno ś ciowych dla osób fizycznych” wydanego w czasie trwania umów, do których zastosowanie ma przedmiotowy Regulamin oraz nie umo ż liwienia w zwi ą zku z tym wypowiedzenia umów w najbli ż szym terminie wypowiedzenia, o czym stanowi art. 384 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964r. Nr 16, poz. 93 z pó ź n. zm.) i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. II Stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2005r. Nr 244, poz. 2080) i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 z pó ź n. zm.), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko ING Bank Ś l ą ski S.A. ul. Sokolska 34 w Katowicach - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: na podstawie art. 100e ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów maj ą c na uwadze wa ż ny interes konsumentów nadaje si ę decyzji w zakresie punktu I rygor natychmiastowej wykonalno ś ci. III Na podstawie art. 72 w zwi ą zku z art. 75 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2005r. Nr 244, poz. 2080) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 z pó ź n. zm.), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy 2 konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko ING Bank Ś l ą ski S.A. ul. Sokolska 34 w Katowicach - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: postanawia si ę zobowi ą za ć ING Bank Ś l ą ski S.A. w Katowicach, do poniesienia kosztów niniejszego post ę powania w wysoko ś ci 66 z ł (s ł ownie z ł otych: sze ść dziesi ą t sze ść ). Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej organem antymonopolowym), z urz ę du wszcz ę te zosta ł o post ę powanie wyja ś niaj ą ce maj ą ce na celu wst ę pne ustalenie, czy nast ą pi ł o naruszenie przepisów ustawy uzasadniaj ą ce wszcz ę cie post ę powania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów w zakresie udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji na temat zmian warunków ś wiadczenia us ł ug przez prowadzenie rachunków oszcz ę dno ś ciowo-rozliczeniowych, oszcz ę dno ś ciowych w z ł otych i w walutach wymienialnych, bior ą c pod uwag ę wymóg stawiany przez art. 384 1 k.c. Analiza dokumentów i informacji zebranych w toku powy ż szego post ę powania wyja ś niaj ą cego, da ł a podstaw ę do przyj ę cia, i ż mog ł o nast ą pi ć naruszenie przepisów ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów - zwanej dalej ustaw ą antymonopolow ą . Dlatego te ż organ antymonopolowy Postanowieniem nr 1 w dniu 16.12.2005r. wszcz ął z urz ę du post ę powanie pod zarzutem stosowania przez ING Bank Ś l ą ski S.A. w Katowicach – zwany dalej Bankiem, praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lonej w art. 23a ust. 1 i 2 powo ł anej na wst ę pie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą cej na naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji poprzez nie dostarczenie konsumentom nowego wzorca umownego, tj. „Regulaminu ś wiadczenia przez ING Bank Ś l ą ski S.A. us ł ug w ramach prowadzenia rachunków oszcz ę dno ś ciowo – rozliczeniowych oraz rachunków oszcz ę dno ś ciowych dla osób fizycznych” wydanego w czasie trwania umów, do których zastosowanie ma przedmiotowy Regulamin oraz nie umo ż liwienia w zwi ą zku z tym wypowiedzenia umów w najbli ż szym terminie wypowiedzenia, o czym mówi art. 384 1 k.c. (Karta nr 4). W zwi ą zku z zawiadomieniem o wszcz ę ciu post ę powania pismem z dnia 6.01.2006r., Bank dostarczy ł wy łą cznie żą dane dokumenty i informacje, natomiast nie ustosunkowa ł si ę do przedstawionych w nim zarzutów (Karta nr 8). Organ antymonopolowy ustali ł , co nast ę puje: W trakcie niniejszego post ę powania, organ antymonopolowy ustali ł , ż e dzia ł alno ść ING Bank Ś l ą ski S.A. polega m.in. na ś wiadczeniu us ł ug w ramach prowadzenia rachunków oszcz ę dno ś ciowo-rozliczeniowych oraz rachunków oszcz ę dno ś ciowych dla osób fizycznych. Warunki ś wiadczenia przedmiotowych us ł ug s ą okre ś lone w umowie oraz w Regulaminach i Tabelach op ł at i prowizji, b ę d ą cych ich integralnymi cz ęś ciami. Od 29.03.2005r. zacz ął obowi ą zywa ć nowy wzorzec umowny „Regulamin ś wiadczenia przez ING Bank Ś l ą ski S.A. us ł ug w ramach prowadzenia rachunków oszcz ę dno ś ciowo – rozliczeniowych oraz rachunków oszcz ę dno ś ciowych dla osób fizycznych” (Karty nr 184-194). Okre ś la on warunki na jakich Bank: a) prowadzi rachunki oszcz ę dno ś ciowo – rozliczeniowe w z ł otych tzw. KONTO z LWEM, b) prowadzi rachunki oszcz ę dno ś ciowe w z ł otych i w walutach wymienialnych, tzw. Otwarte Konta Oszcz ę dno ś ciowe, c) prowadzi rachunki oszcz ę dno ś ciowo – rozliczeniowe w walutach wymienialnych, d) udost ę pnia karty debetowe do rachunków, e) udost ę pnia system bankowo ś ci elektronicznej (ING BankOnLine oraz Halo Ś l ą ski – w tym serwis SMS). 3 Do wszystkich klientów korzystaj ą cych z powy ż szych us ł ug bez wzgl ę du na ich rodzaj Bank wystosowa ł takie same pisma informuj ą ce o zmianach, jakie zosta ł y wprowadzone do warunków ich ś wiadczenia. Konsumentów poinformowano wy łą cznie o zakresie zmian, natomiast nie zosta ł a im dostarczona nowa tre ść Regulaminu. Nie przytoczono tre ś ci postanowie ń , które zast ą pi ł y poprzednie. Z tre ś ci przedmiotowych zawiadomie ń wynika, ż e „z dniem 29 marca 2005r. wprowadzony zostanie nowy, dostosowany do zapisów znowelizowanego prawa bankowego Regulamin ś wiadczenia przez ING Bank Ś l ą ski S.A., us ł ug w ramach prowadzenia rachunków oszcz ę dno ś ciowo- rozliczeniowych oraz rachunków oszcz ę dno ś ciowych dla osób fizycznych. Nowy Regulamin powsta ł w wyniku po łą czenia dotychczas obowi ą zuj ą cych, odr ę bnych regulaminów dla: KONTA Z LWEM, Otwartego Konta Oszcz ę dno ś ciowego, rachunków oszcz ę dno ś ciowo- rozliczeniowych w walutach wymienialnych, Do Regulaminu w łą czone zosta ł y równie ż zasady udost ę pniania kart debetowych do rachunków oraz systemów bankowo ś ci elektronicznej (ING BankOnLine oraz Halo Ś l ą ski – w tym serwis SMS). Celem tych zmian by ł o przede wszystkim zapewnienie Pa ń stwu komfortu korzystania z jednego dokumentu opisuj ą cego zasady obs ł ugi rachunków oraz udost ę pnionych do tych rachunków us ł ug. Najistotniejsze wprowadzone do regulaminu zmiany dotycz ą : ... 1. Okre ś lenia dopuszczalnej granicy wieku (do 26. roku ż ycia) dla posiadaczy KONTA Z LWEM Student. 2. Ograniczenia liczby pe ł nomocników – maksymalnie do dwóch osób, pozostawiaj ą c mo ż liwo ść ustanowienia wy łą cznie jednego pe ł nomocnika do KONTA Student. 3. Wprowadzenia zapisu jasno okre ś laj ą cego, ż e podstaw ą realizacji zlecenia p ł atniczego jest numer rachunku. W przypadku nieprawid ł owego oznaczenia przez Klienta numeru rachunku, nawet w przypadku poprawnie podanej nazwy odbiorcy p ł atno ś ci, Bank zrealizuje zlecenie w oparciu o numer rachunku, nie ponosz ą c odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej za takie przeprowadzenie rozliczenia pieni ęż nego. 4. Uszczegó ł owienia zasad dotycz ą cych rozwi ą zania umowy rachunku wspólnego polegaj ą ce na tym, ż e w przypadku braku zgodnej woli wspó ł posiadaczy do rozwi ą zania umowy rachunku, jeden ze wspó ł posiadaczy mo ż e z ł o ż y ć wypowiedzenie umowy rachunku, z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia. 5. Uzupe ł nienia zapisów dotycz ą cych zadysponowania ś rodkami na wypadek ś mierci o wskazanie kr ę gu osób (ma łż onka, wst ę pnych, zst ę pnych lub rodze ń stwa), na rzecz których mo ż e by ć z ł o ż ona dyspozycja na wypadek ś mierci. 6. Uszczegó ł owienia zapisów dotycz ą cych post ę powania Banku w przypadku otrzymania informacji o ś mierci posiadacza/wspó ł posiadacza. Do dnia otrzymania informacji o ś mierci posiadacza rachunku Bank dopisuje do rachunku naliczone odsetki, pobiera nale ż ne op ł aty i prowizje. Od nast ę pnego dnia Bank zaprzestaje naliczania odsetek oraz pobierania op ł at za prowadzenie rachunku, a zablokowane na rachunku ś rodki wyp ł aci wy łą cznie uprawnionym osobom. 7. Uszczegó ł owienia zapisów informuj ą cych o obowi ą zku podatkowym przy wyp ł atach kwot spadkobiercom lub osobom wskazanym w dyspozycji na wypadek ś mierci. 8. Uszczegó ł owienia zapisów dotycz ą cych wyp ł at z rachunków osób ma ł oletnich oraz ubezw ł asnowolnionych. 9. Wprowadzenia zapisów informuj ą cych o mo ż liwo ś ci rozwi ą zania umowy przez Bank bez wypowiedzenia w przypadku braku wp ł at na KONTO w okresie co najmniej 4 kolejnych miesi ę cy i utrzymywania si ę salda zerowego lub poni ż ej zera oraz nie korzystania z limitu zad ł u ż enia, karty charge, innych kredytów lub po ż yczek sp ł acanych za po ś rednictwem KONTA. 10. Udost ę pnienia systemu ING BankOnLine osobom ma ł oletnim od 13. roku ż ycia, udost ę pniania systemów ING BankOnLine oraz Halo Ś l ą ski w dowolnym oddziale Banku. 11. Wprowadzenia zapisu o mo ż liwo ś ci potr ą cania zad ł u ż enia powsta ł ego na rachunku ze ś rodków zgromadzonych na innych rachunkach klienta. 4 12. Uzupe ł nienia zapisu dotycz ą cego kwoty wolnej od zaj ę cia egzekucyjnego o rachunki wspólne. Zgodnie ze znowelizowanym prawem bankowym kwota wolna od zaj ę cia odnosi si ę do rachunku, a nie do liczby wspó ł posiadaczy. Pe ł ny tekst Regulaminu dost ę pny jest w ka ż dej placówce Banku oraz na stronie internetowej www.ing.pl . Serdecznie zapraszam Pa ń stwa do zapoznania si ę z pe ł nym brzmieniem Regulaminu” (Karty nr 11, 17, 21, 25, 29, 33, 37, 41). W toku niniejszego post ę powania organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy antymonopolowej za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł ania przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Ustawa antymonopolowa w art. 23 a ust. 2 stanowi, ż e za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o których mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. W przypadku naruszenia art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, organ antymonopolowy na mocy art. 23c ust. 1 tej ustawy uznaje okre ś lon ą praktyk ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuje zaniechanie jej stosowania. Jako „sprzeczne z prawem” nale ż y kwalifikowa ć zachowania sprzeczne z nakazem zawartym w ustawie, rozporz ą dzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umow ą mi ę dzynarodow ą maj ą c ą bezpo ś rednie zastosowanie w stosunkach wewn ę trznych. Sprzeczne z prawem s ą czyny: zabronione i zagro ż one sankcj ą karn ą , czyny zabronione pod sankcjami dyscyplinarnymi, czyny zakazane przepisami administracyjnymi lub przepisami prawa gospodarczego publicznego, czyny zabronione przepisami o charakterze cywilnym, sprzeczne z nakazami zawartymi w prawie cywilnym lub prawie administracyjnym. Bezprawno ść jest tak ą cech ą dzia ł ania, która polega na jego sprzeczno ś ci z normami prawa lub zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego, bez wzgl ę du na win ę , a nawet ś wiadomo ść sprawcy. Dla ustalenia przeto bezprawno ś ci dzia ł ania wystarczy ustalenie, ż e okre ś lone zachowanie koliduje z przepisami prawa. /Por. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji Komentarz, pod redakcj ą prof. dr hab. Janusza Szwaji, Wydawnictwo CH BECK, Warszawa 2000, s.117 - 118/ Wobec powy ż szego, aby okre ś lone zachowanie mog ł o zosta ć uznane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek: - bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, - dzia ł anie narusza zbiorowe interesy konsumentów. Zarzucan ą praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, jest naruszenie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji poprzez nie dostarczenie konsumentom nowego wzorca umownego, tj. „Regulaminu ś wiadczenia przez ING Bank Ś l ą ski S.A. us ł ug w ramach prowadzenia rachunków oszcz ę dno ś ciowo – rozliczeniowych oraz rachunków oszcz ę dno ś ciowych dla osób fizycznych” – zwanego dalej nowym Regulaminem, wydanego w czasie trwania umów, do których zastosowanie ma przedmiotowy nowy Regulamin oraz nie umo ż liwienia w zwi ą zku z tym wypowiedzenia umów w najbli ż szym terminie wypowiedzenia, o czym mówi art. 384 1 k.c. Umowy, na podstawie, których ś wiadczone s ą us ł ugi w ramach prowadzenia rachunków oszcz ę dno ś ciowo – rozliczeniowych oraz rachunków oszcz ę dno ś ciowych dla osób fizycznych s ą umowami ci ą g ł ymi. S ą to takie stosunki umowne, w których cho ć by po jednej 5 stronie wyst ę puje zobowi ą zanie do ś wiadczenia ci ą g ł ego, to za ś polega na okre ś lonym, sta ł ym zachowaniu si ę d ł u ż nika przez czas trwania stosunku ci ą g ł ego. Na podstawie zawartych z konsumentami umów, Bank zobowi ą za ł si ę ś wiadczy ć us ł ugi przez nieograniczony czas. Tak wi ę c, konsument zawieraj ą c umow ę decyduje si ę na okre ś lone w danym momencie warunki. Ze wzgl ę du na nieograniczono ść czasu ś wiadczenia us ł ug, w trakcie ich realizacji mog ą ulec zmianie warunki prawne, na podstawie których s ą ś wiadczone, a tak ż e warunki ekonomiczne, a wi ę c wysoko ść pobieranych op ł at z tytu ł u ich ś wiadczenia. Zmianie mog ą ulec tak ż e same produkty, wynikaj ą ce ze zmiany ich funkcjonalno ś ci, sposobu ś wiadczenia. Wszystkie te zmiany zasad ś wiadczenia us ł ug wp ł ywaj ą na kszta ł t produktu, a wi ę c na zmian ę sposobu realizacji postanowie ń zawartych we wzorcach umownych. W celu zabezpieczenia interesów konsumentów, na rzecz których ś wiadczone s ą us ł ugi ci ą g ł e, przedsi ę biorca jest zobowi ą zany poinformowa ć ich o zmianie warunków na jakich s ą one ś wiadczone. Bior ą c pod uwag ę fakt, ż e umowy, do których zastosowanie ma w/w nowy Regulamin maj ą charakter umów ci ą g ł ych, stosuje si ę do nich przepisy art. 384 i art. 384 1 k.c. Zgodnie z art. 384 1 k.c. wzorzec wydany w czasie trwania stosunku umownego o charakterze ci ą g ł ym wi ąż e drug ą stron ę , je ż eli zosta ł y zachowane wymagania okre ś lone w art. 384, a strona nie wypowiedzia ł a umowy w najbli ż szym terminie wypowiedzenia. Natomiast art. 384 § 1 i § 2 k.c. stanowi, ż e ustalony przez jedn ą ze stron wzorzec umowy, w szczególno ś ci ogólne warunki umów, wzory umów, regulaminy wi ążą drug ą stron ę , je ż eli zosta ł y jej dor ę czone przy zawarciu umowy. W razie gdy pos ł ugiwanie si ę wzorcem jest w stosunkach danego rodzaju zwyczajowo przyj ę te, wi ąż e on tak ż e wtedy, gdy druga strona mog ł a si ę z ł atwo ś ci ą dowiedzie ć o jego tre ś ci. Nie dotyczy to jednak umów zawieranych z udzia ł em konsumentów, z wyj ą tkiem umów powszechnie zawieranych w drobnych, bie żą cych sprawach ż ycia codziennego. W przedmiotowym przypadku w czasie trwania ci ą g ł ego stosunku umownego zosta ł wydany nowy wzorzec umowny, którego postanowienia zmieniaj ą warunki ś wiadczonych dotychczas poszczególnych us ł ug. Konsumenci bez wzgl ę du na rodzaj us ł ug, z których korzystaj ą , a które obecnie zosta ł y obj ę te nowym Regulaminem otrzymali takie same pisma informuj ą ce o zakresie wprowadzonych zmian (Karty nr 11, 17, 21, 25, 29, 33, 37, 41). Jak ustalono, konsumenci do których ma zastosowanie powy ż szy Regulamin otrzymali pisemne informacje o terminie wprowadzenia do stosowania nowego w/w Regulaminu oraz o zakresie zmian warunków umów jakie w zwi ą zku z tym zostan ą wprowadzone, jednak bez przytoczenia nowych postanowie ń , czy te ż dostarczenia nowego wzorca umownego. W celu ochrony interesów konsumentów przed brakiem informacji o zmieniaj ą cych si ę warunkach ś wiadczenia na ich rzecz us ł ug w ramach umów ci ą g ł ych, kodeks cywilny nakazuje przedsi ę biorcy dostarczy ć konsumentom zmienione warunki umów. Konsument ma prawo do zapoznania si ę z faktyczn ą tre ś ci ą warunków, które w nowy sposób kszta ł tuj ą realizacj ę umowy. Ma on prawo do samodzielnej oceny, czy zaproponowane nowe warunki umowy odpowiadaj ą jego oczekiwaniom. W sytuacji, gdy po ich analizie uzna, ż e nie chce ju ż korzysta ć z oferty przedsi ę biorcy, mo ż e odst ą pi ć od umowy. Prawa te gwarantuj ą mu art. 384 i art. 384 1 kodeksu cywilnego. Na podstawie dostarczonych przez Bank dokumentów, organ antymonopolowy stwierdzi ł , ż e nowy Regulamin, zmienia w znacznym zakresie warunki ś wiadczenia poszczególnych us ł ug, o których to zmianach konsument nie zosta ł poinformowany. Zmianie uleg ł y zapisy dotycz ą ce oprocentowania ś rodków pieni ęż nych zgromadzonych na KONCIE. § 18 pkt 1 Ogólnych warunków otwierania i prowadzenia przez ING Bank Ś l ą ski S.A. rachunków oszcz ę dno ś ciowo-rozliczeniowych, oszcz ę dno ś ciowych oraz lokat terminowych dla osób fizycznych – dalej zwany OWU stanowi, ż e ś rodki pieni ęż ne zgromadzone na rachunku oprocentowane s ą (...) (Karta nr 55). Natomiast § 27 pkt 1 nowego 6 Regulaminu stanowi, ż e ś rodki pieni ęż ne zgromadzone na KONCIE nie s ą oprocentowane (Karta nr 192). Regu ł y dokonywania wp ł at zosta ł y zmienione, w nast ę puj ą cy sposób. Dodano zapis § 29 pkt 2 nowego Regulaminu stanowi ą cy, ż e Bank zastrzega sobie prawo za żą dania do wgl ą du dokumentu to ż samo ś ci osoby dokonuj ą cej wp ł aty gotówkowej (Karta nr 193). § 30 nowego Regulaminu (Karta nr 193), który zast ę puje § 21 pkt 2 OWU nie zawiera pe ł nej nazwy Regulaminu, w którym maj ą by ć okre ś lone zasady przewalutowania kwoty wp ł aty dokonanej w innej walucie. W OWU nazwa ta by ł a podana (Karta nr 55-verte). Zmianie uleg ł równie ż sposób okre ś lenia daty uznania wp ł ywu ś rodków na rachunek do Banku w przypadku dokonania wp ł aty poza Bankiem. Nowy Regulamin dopuszcza przyj ę cie za dat ę uznania rachunku dat ę wp ł ywu ś rodków do Banku lub najpó ź niej nast ę pny dzie ń roboczy – w przypadku dokonania wp ł aty poza Bankiem. W nowy sposób zosta ł y okre ś lone regu ł y dokonywania wyp ł at. § 23 pkt 1 OWU okre ś la sposoby dokonywania wyp ł at tj. dyspozycja ustna lub pisemna po podaniu imienia i nazwiska oraz po przed ł o ż eniu dokumentu pozwalaj ą cego na identyfikacj ę osoby dokonuj ą cej wyp ł aty (Karta nr 55-verte). § 33 nowego Regulaminu wprowadza zmiany do warunków realizacji umowy w taki sposób, ż e wyp ł aty dokonywane s ą tylko na podstawie zlece ń pisemnych oraz na podstawie dokumentów to ż samo ś ci odnotowanych w Banku. Natomiast na podstawie innych dokumentów pozwalaj ą cych na identyfikacj ę osoby dokonuj ą cej wyp ł aty Bank mo ż e dokona ć wyp ł aty. Jednak dokument taki musi zawiera ć zdj ę cie (Karta nr 193- verte). § 42 nowego Regulaminu (Karta nr 194-verte) zast ę puj ą cy § 30 pkt 1 OWU (Karta nr 56-verte) wprowadza szereg nowych warunków dot. mo ż liwo ś ci rozwi ą zania umowy bez wypowiedzenia. W inny sposób zosta ł y okre ś lone okoliczno ś ci uprawniaj ą ce do wypowiedzenia umowy w terminie 30 dni (§ 42 pkt 2 nowego Regulaminu zast ą pi ł § 30 pkt 1 OWU). Bior ą c pod uwag ę powy ż sze zmiany warunków ś wiadczenia us ł ug na rzecz konsumentów, organ antymonopolowy uzna ł , ż e Bank w trakcie realizacji umów wyda ł zupe ł nie nowy wzorzec umowny. Zgodnie z art. 384 § 1 k.c. ustalony przez jedn ą ze stron wzorzec umowny, w szczególno ś ci ogólne warunki umowy, regulaminy wi ążą drug ą stron ę , je ż eli zosta ł y jej dor ę czone przy zawarciu umowy. Sposób zapoznawania konsumentów z warunkami umów, okre ś lony w przedmiotowym artykule ma bezpo ś rednie zastosowanie do wzorców umownych wydawanych w trakcie realizacji umów ci ą g ł ych. Przedsi ę biorca jest zobowi ą zany do dor ę czenia konsumentowi nowego Regulaminu. Niewystarczaj ą ce jest zaproszenie konsumentów do zapoznania si ę z nim w siedzibie Banku, czy te ż na stronie internetowej. „Przede wszystkim niezb ę dne jest prawid ł owe dor ę czenie klientowi tre ś ci wydanego regulaminu (ogólnych warunków umów). Na czym owo dor ę czenie w przypadku umów o charakterze ci ą g ł ym ma polega ć precyzuje orzecznictwo, które w sposób wyra ź ny wskazuje na konieczno ść faktycznego dor ę czenia, nie za ś tylko stworzenia klientowi takich warunków, w których z ł atwo ś ci ą b ę dzie móg ł si ę dowiedzie ć o tre ś ci wydanego przez profesjonalist ę regulaminu (ogólnych warunków umów). Z powy ż szego wynika, ż e wywieszenie przez bank w jego siedzibie regulaminów (ogólnych warunków umów) o nowej, zmienionej tre ś ci nale ż y uzna ć za nieprawid ł owe. Zwi ą zanie ich tre ś ci ą drugiej strony umowy mo ż e bowiem nast ą pi ć jedynie przez faktyczne dor ę czenie. Zawiadomienie o zmianie tre ś ci regulaminu (ogólnych warunków umów) nie przes ą dza o zwi ą zaniu drugiej strony umowy jego postanowieniami. Jak wynika bowiem z tre ś ci art. 384(1) kc, klientowi przys ł uguje dodatkowe uprawnienie do wypowiedzenia umowy w najbli ż szym terminie wypowiedzenia, który zazwyczaj okre ś lany jest przez strony umowy ju ż w chwili jej zawarcia. Je ś li klient z tego uprawnienia nie skorzysta, przyjmuje si ę , ż e w ten milcz ą cy sposób wyrazi ł on zgod ę na dalsze trwanie łą cz ą cego go z bankiem stosunku prawnego o tre ś ci wyznaczonej przez nowy regulamin (ogólne warunki umów). Potwierdza to uzasadnienie w uchwale z dnia 22 maja 1991 r., w której S ą d Najwy ż szy stwierdzi ł , ż e: „umieszczenie w regulaminie bankowym, dotycz ą cym warunków 7 prowadzenia rachunku bankowego, postanowie ń uprawniaj ą cych bank do jednostronnej zmiany tre ś ci tego regulaminu, a tym samym warunków umów rachunku bankowego - nie jest prawnie skuteczne. Zmiana tre ś ci umowy rachunku bankowego wymaga wypowiedzenia.” 1 Takie samo stanowisko przedstawione zosta ł o w wyroku S ą du Najwy ż szego z dnia 18 grudnia 2002r. sygn. akt IV CKN 1616/2000, w którym orzeczono „Zmiana stosunku prawnego o charakterze ci ą g ł ym przez zwi ą zanie stron umowy wzorcem wydanym w czasie jej trwania (art. 385 § 3 kc, obecnie art. 384[1] kc) nast ę puje dopiero z chwil ą bezskutecznego up ł ywu okresu wypowiedzenia, chyba ż e umowa zawiera odmienne uregulowania, albo gdy po zakomunikowaniu wzorca strony postanowi ł y inaczej.” To ż same stanowisko prezentuje równie ż komentator, który uzna ł co nast ę puje. „Podobnie jak przy unormowaniu zawierania umowy z u ż yciem wzorca, tak i przy wprowadzaniu zmian do umowy ju ż zawartej i wi ążą cej, ustawodawca pos ł u ż y ł si ę konstrukcj ą konsensu normatywnego. Jej elementami s ą : - wydanie wzorca (zmienionego albo pierwszego), oraz - udost ę pnienie go kontrahentowi w sposób okre ś lony w art. 384, co stwarza dla kontrahenta uprawnienie wypowiedzenia umowy w najbli ż szym terminie wypowiedzenia; nieskorzystanie z tego uprawnienia pozwala przyj ąć , ż e kontrahent wyra ż a zgod ę na nowe warunki umowy (zmian ę umowy). Co do koniecznego „zachowania wymaga ń okre ś lonych w art. 384” doda ć nale ż y istotne zastrze ż enie dotycz ą ce sposobu, w jaki powinno zosta ć zapewnione dowiedzenie si ę „z ł atwo ś ci ą ” przez kontrahenta (w stosunku ci ą g ł ym) o zmianie wzorca i tre ś ci nowego. Wymaganie „ ł atwo ś ci dowiedzenia si ę ” nie b ę dzie mog ł o by ć uznane za dochowane, je ś li kontrahenta, który zawar ł umow ę na „starych” warunkach, powiadomi si ę o nowych inaczej, ni ż w drodze indywidualnego dor ę czenia mu pe ł nego tekstu nowego wzorca. Tego sposobu podania zmian do wiadomo ś ci kontrahenta nie zdo ł aj ą zast ą pi ć - tak ż e w stosunkach, w których pos ł ugiwanie si ę wzorcem jest zwyczajowo przyj ę te - praktykowane niejednokrotnie inne sposoby, np. wywieszenie nowego wzorca w miejsce dotychczasowego, zawiadomienie kontrahenta o fakcie zmian z informacj ą , gdzie mo ż e zapozna ć si ę z ich tre ś ci ą , podanie do wiadomo ś ci w ś rodkach masowego przekazu nowego tekstu wzorca albo samej informacji o zmianach, podanie tych danych do wiadomo ś ci na zebraniu grupy korzystaj ą cych z danego rodzaju ś wiadcze ń umownych itp. (uchwa ł a sk ł adu 7 s ę dziów SN z dnia 22 maja 1991 r., - OSNCP 1992, III CZP 15/91, poz. 1; tak te ż C. Ż u ł awska: Ź ród ł a..., s. 25; E. Łę towska: Ochrona niektórych praw, s. 96). Uwzgl ę dni ć trzeba mianowicie, ż e kontrahent po zawarciu umowy nie musi bywa ć w lokalu przedsi ę biorcy ani ś ledzi ć , np. w prasie, informacji o zmianach wzorca czy te ż by ć obecnym na zebraniach. Zwróci ć te ż trzeba uwag ę , ż e wymienione sposoby s ą stosowane - z zastrze ż eniem art. 384 § 2 - g ł ównie przy podawaniu wzorców „do publicznej wiadomo ś ci”, czyli kierowaniu ich do grona niezindywidualizowanych adresatów, podczas gdy w omawianej sytuacji chodzi o zindywidualizowanych (mniej licznych) kontrahentów pozostaj ą cych w stosunku ci ą g ł ym z proferentem”. 2 Do momentu wprowadzenia nowego Regulaminu ka ż da z us ł ug posiada ł a w ł asny jej dotycz ą cy Regulamin. Poszczególne regulaminy otrzymywali konsumenci zainteresowani konkretnymi us ł ugami. Zgrupowanie regulacji dotycz ą cych ró ż nych produktów w jednym dokumencie, spowodowa ł o powstanie zupe ł nie nowego Regulaminu. Analiza jego tre ś ci wykaza ł a, ż e faktycznie w mniejszym lub wi ę kszym stopniu zmianie uleg ł y wszystkie aspekty warunków umów. Z tre ś ci rozsy ł anych pism wynika, ż e Bank pozwoli ł sobie na dokonanie oceny, które zmiany w Regulaminie s ą bardziej wa ż ne, a które mniej w wyniku czego opisa ł tylko cz ęść warunków umów, które uleg ł y zmianie. Bank m.in. przemilcza ł informacje dotycz ą c ą zmiany regulacji w cz ęś ci OPROCENTOWANIE. Zgodnie z § 27 pkt 1 1 pismo Narodowego Banku Polskiego - Generalnego Inspektoratu Nadzoru Bankowego z dnia 24 stycznia 2000 r. NB/BPN/I/12/00 (Glosa 2000/3 str. 26) 2 Komentarz Czes ł awy Ż u ł awskiej do art. 384 1 k.c. LexPolonica 8 nowego Regulaminu „ Ś rodki pieni ęż ne zgromadzone na KONCIE nie s ą oprocentowane” (Karta nr 192). Organ antymonopolowy uwa ż a, ż e tak ą informacj ę nale ż y uzna ć za wa ż n ą . W wyci ą gu op ł at i prowizji do łą czanym do pisma informuj ą cego o wprowadzeniu nowego Regulaminu do stosowania zamieszczona zosta ł a informacja, ż e oprocentowanie KONTA wynosi 0%, jednak podanie tej informacji w ś ród innych op ł at nie mo ż e by ć równoznaczne z poinformowaniem Konsumentów o zmianie warunków oprocentowania wk ł adów umieszczonych na rachunkach przez nowy Regulamin (Karty nr 10, 16). Bank w pi ś mie kierowanym do konsumentów poinformowa ł o wprowadzeniu do stosowania nowego Regulaminu, opisuj ą c wybrany zakres wprowadzonych zmian bez dostarczenia nowego Regulaminu oraz o dacie wprowadzenia do stosowania nowego Regulaminu. Zgodnie z § 41 pkt 2 OWU Bank powiadamia posiadacza rachunku, w sposób z nim uzgodniony w O ś wiadczeniu, o tre ś ci zmian Ogólnych warunków lub Regulaminu wypowiadaj ą c tym samym dotychczasowe warunki w zakresie wprowadzanych zamian. Je ż eli w terminie 30 dni od dnia otrzymania powiadomienia posiadacz rachunku nie z ł o ż y pisemnego o ś wiadczenia o braku akceptacji wprowadzonych zmian, uwa ż a si ę je za przyj ę te. Z ł o ż enie o ś wiadczenia o braku akceptacji zmian jest równoznaczne z odst ą pieniem od umowy, dokonanym z dniem z ł o ż enia o ś wiadczenia (Karta nr 58). Fakt poinformowania konsumentów o konkretnej dacie, tj. 29 marca 2005r. wprowadzenia do stosowania nowego Regulaminu móg ł wywo ł a ć u konsumentów prze ś wiadczenie, ż e w przedmiotowej sprawie nie ma zastosowania prawo konsumentów do wypowiedzenia umowy w terminie okre ś lonym przez OWU. Z tre ś ci w/w pisma wynika, ż e nowy Regulamin powsta ł z po łą czenia poszczególnych dokumentów maj ą cych zastosowanie do poszczególnych typów umów i ś wiadczonych us ł ug, oraz zosta ł „dostosowany do zapisów znowelizowanego prawa bankowego” (Karta nr 11). Tak wi ę c konsumenci mogli mie ć trudno ś ci z ustaleniem w jakim terminie mog ą wypowiedzie ć umow ę . Zakre ś lenie sztywnego pocz ą tkowego terminu obowi ą zywania nowego Regulaminu mog ł o dodatkowo skróci ć przewidziany umow ą termin 30 dni na wypowiedzenie liczony od daty otrzymania informacji. Samo zawiadomienie o zmianie tre ś ci warunków umowy, nale ż y uzna ć za niewystarczaj ą ce, gdy ż zwi ą zanie stron umowy nowymi ogólnymi warunkami umów, wzorami umów, regulaminami mo ż e nast ą pi ć jedynie przez faktyczne ich dor ę czenie. Dlatego te ż zgodnie z art. 384 1 k.c. ogólne warunki, wzory umów czy regulaminy wydane w czasie trwania stosunku prawnego o charakterze ci ą g ł ym wi ążą drug ą stron ę , je ż eli zosta ł y zachowane przepisy art. 384 k.c., a strona nie wypowiedzia ł a umowy w najbli ż szym terminie wypowiedzenia. Natomiast w przedmiotowym przypadku Bank nie dor ę czy ł konsumentom nowego wzorca umownego, a wi ę c nie dostarczy ł pe ł nych informacji o wprowadzonych zmianach, co jest sprzeczne z obowi ą zkiem wynikaj ą cym z art. 384 1 k.c. przez co ograniczone zosta ł o prawo konsumentów do odst ą pienia od umowy. Dodatkowo przekazane pismo z góry okre ś li ł o termin wprowadzenia nowego Regulaminu. Prawo do wypowiedzenia umowy w najbli ż szym terminie, wypowiedzenie przys ł uguje konsumentom bez wzgl ę du na fakt, czy zosta ł wydany nowy wzorzec, czy te ż zmianie uleg ł a tylko cz ęść postanowie ń obowi ą zuj ą cego wzorca. „Wydanie wzorca mo ż e nast ą pi ć jako wydanie wzorca po raz pierwszy lub jako zmiana wzorca, któremu by ł poddany pierwotnie stosunek prawny. (...) Uczynienie nowego (zmienionego) wzorca skutecznym wzgl ę dem istniej ą cego stosunku prawnego wymaga spe ł nienia wymaga ń zastrze ż onych w art. 384 k.c. (...) W wypadku zmiany cz ęś ci postanowie ń wzorca m.zd. b ę dzie wystarczaj ą ce dor ę czenie tylko zmienionych postanowie ń . 1 3 Tak wi ę c z tre ś ci art. 384 k.c. dla Banku wynika równie ż obowi ą zek dor ę czania konsumentom tre ś ci nowych postanowie ń w sytuacji, gdy zmianie ulega tre ść tylko cz ęść konkretnych postanowie ń wzorca. 1 W zwi ą zku z powy ż szym Bank jest zobowi ą zany do dor ę czenia nowego Regulaminu konsumentom, korzystaj ą cym z us ł ug do których ma on zastosowanie. Dodatkowo zobowi ą zany jest do dor ę czania wszystkich kolejnych nowych wydanych wzorców, a tak ż e do dor ę czania nowych postanowie ń zmieniaj ą cych wcze ś niej obowi ą zuj ą ce (ze wskazaniem 3 E. Łę towska: Prawo umów konsumenckich, Wydawnictwo C.H. Beck, 2002, s. 323 9 konkretnych postanowie ń , które ulegaj ą zmianie) zgodnie z trybem okre ś lonym w art. 384 k.c. 1 Dor ę czanie konsumentom przedmiotowych wzorców oraz tre ś ci nowych postanowie ń umo ż liwi im podj ę cie decyzji o korzystaniu z us ł ug Banku lub te ż wypowiedzeniu umów z uwagi na zmian ę ich warunków. Dodatkowo wykonanie przez Bank obowi ą zków wynikaj ą cych z powy ż ej powo ł anych przepisów, ma zapewni ć konsumentom posiadanie wiedzy o aktualnych warunkach kszta ł tuj ą cych stosunek umowny, a wi ę c o prawach i obowi ą zkach obu stron kontraktu. Organ antymonopolowy za bezprawne uzna ł poinformowanie konsumentów o terminie oraz o cz ęś ci zmian, jakie zosta ł y wprowadzone do warunków na jakich s ą ś wiadczone us ł ugi, bez dostarczenia nowego wzorca umownego, co uniemo ż liwi ł o w zwi ą zku z tym wypowiedzenie umów, które zosta ł y ukszta ł towane przez nowy Regulamin. Zakwestionowana praktyka narusza interesy ca ł ej grupy konsumentów, którzy korzystaj ą z oferty Banku. Nowy Regulamin łą czy w sobie regulacje dotycz ą ce kilku ró ż nych produktów, przy czym nie wszyscy klienci Banku korzystaj ą z nich równocze ś nie. Oceniana praktyka polega na niewywi ą zaniu si ę z w/w obowi ą zków w wyniku czego ograniczona zosta ł a konsumentom mo ż liwo ść podj ę cia decyzji o odst ą pieniu od umów lub kontynuacji korzystania z us ł ug banku na nowych warunkach. Dlatego te ż przedmiotowe dzia ł anie narusza nie tylko interes pojedynczego konsumenta, ale ca ł ej zbiorowo ś ci obecnych i potencjalnych klientów Banku. W zwi ą zku z faktem, ż e zaistnia ł y łą cznie obie przes ł anki, organ antymonopolowy uzna ł ocenian ą praktyk ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w pkt I sentencji decyzji. Zgodnie z art. 100e) ustawy antymonopolowej, Prezes Urz ę du mo ż e nada ć decyzji w ca ł o ś ci lub w cz ęś ci rygoru natychmiastowej wykonalno ś ci, je ż eli wymaga tego wa ż ny interes konsumentów. W przedmiotowym przypadku wa ż ny interes konsumentów upatruje si ę w interesie ekonomicznym konsumenta. Przepisy prawa ze swego za ł o ż enia maj ą za zadanie regulowa ć stosunki uczestników obrotu handlowego, ale równie ż maj ą zabezpiecza ć interesy s ł abszych jego uczestników przed bezprawnymi, nieuczciwymi praktykami. W przedmiotowym przypadku mamy do czynienia z relacj ą profesjonalisty – przedsi ę biorcy z konsumentem. Zgodnie z za ł o ż eniami ustawy antymonopolowej, przedsi ę biorca ma zapewni ć konsumentom rzeteln ą , prawdziw ą i pe ł n ą informacj ę o warunkach umowy oraz produkcie, a tak ż e zapewni ć pewno ść warunków realizacji umowy zgodnych z przepisami prawa. Natomiast w przedmiotowym przypadku, dosz ł o do pog łę bienia ró ż nicy si ł y stron kontraktu, przez niepodanie pe ł nej, rzetelnej informacji, tj. niedostarczenie nowego Regulaminu w wyniku czego uniemo ż liwiono konsumentom podj ę cie decyzji o kontynuowaniu umowy b ą d ź odst ą pieniu od niej. Poniewa ż prze ś wiadczenie konsumentów o konieczno ś ci przyj ę cia do stosowania nowego Regulaminu bez prawa do wypowiedzenia, mo ż e doprowadza ć do dalszego korzystania z us ł ug banku, pomimo, ż e w sytuacji, gdyby znali oni pe ł ne, nowe warunki umów, mogliby podj ąć decyzje o zaprzestaniu korzystania z us ł ug ś wiadczonych przez ING Bank Ś l ą ski, na rzecz innego banku, konieczne jest nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalno ś ci w punkcie I decyzji. St ą d nale ż a ł o orzec jak w punkcie II sentencji decyzji. Na podstawie art. 72 ustawy antymonopolowej, je ż eli post ę powanie zosta ł o wszcz ę te z urz ę du i w jego wyniku Prezes Urz ę du stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy, przedsi ę biorca lub zwi ą zek przedsi ę biorców, który dopu ś ci ł si ę tego naruszenia, zobowi ą zany jest ponie ść koszty post ę powania. Zgodnie z art. 75 ustawy antymonopolowej, organ antymonopolowy rozstrzyga o kosztach, w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie. 10 Post ę powanie przeciwko ING Bank Ś l ą ski S.A. w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, zosta ł o wszcz ę te z urz ę du. Na podstawie ustale ń dokonanych w trakcie post ę powania organ antymonopolowy w punkcie I decyzji stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy antymonopolowej. Kosztami niniejszego post ę powania dla organu antymonopolowego, s ą wydatki w wysoko ś ci 66 z ł zwi ą zane z korespondencj ą pomi ę dzy organem antymonopolowym a przedsi ę biorc ą . W zwi ą zku z powy ż szym organ antymonopolowy postanowi ł obci ąż y ć ING Bank Ś l ą ski S.A. kosztami post ę powania w wysoko ś ci 66 z ł (s ł ownie z ł otych: sze ść dziesi ą t sze ść ). Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w punkcie III sentencji decyzji. Koszty niniejszego post ę powania przedsi ę biorca obowi ą zany jest wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51 10101010 00 7878 22 31 000000 w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji. Na postanowienie zawarte w punkcie III niniejszej decyzji, na podstawie art. 78 ust. 6 ustawy antymonopolowej w zwi ą zku z art. 479 28 § 1 pkt 2 k.p.c. przys ł uguje za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia dor ę czenia. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy antymonopolowej w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. Dyrektor Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Alicja Kral