RKT-29/2006

DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dnia 24. 05. 2006r. RKT – 61 – 51 /06/AD DECYZJA Nr RKT - 29 /2006 Stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. 2005r. Nr 244, poz. 2080) i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 ze zm.), po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, przeciwko Januszowi M., prowadz ą cemu dzia ł alno ść gospodarcz ą jako Techniczne Zabezpieczenie Mieszka ń – M. Janusz w Ligocie Dolnej, ul. (...), - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. Na podstawie art. 23 c ust. 1 w zwi ą zku z art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje si ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów praktyk ę polegaj ą c ą na stosowaniu w obrocie konsumenckim, przy zawieraniu umów poza lokalem przedsi ę biorstwa nast ę puj ą cego postanowienia, które na podstawie art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone: „ W przypadkach szczególnych Zak ł ad mo ż e opó ź ni ć realizacj ę zlecenia do 14 dni ” i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. II. Na podstawie art. 23 e ust. 2 w zwi ą zku z art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje si ę za naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów praktyki polegaj ą ce na stosowaniu w obrocie konsumenckim, przy zawieraniu umów poza lokalem przedsi ę biorstwa nast ę puj ą cych postanowie ń , które na podstawie art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone: 1. „ W przypadku rezygnacji lub ograniczenia zlecenia, które jest traktowane jako odst ę pstwo od umowy zgodnie z art. 394 KC Zobowi ą za ń , kwota gwarancyjna (zadatek) nie jest zwracana (25% warto ś ci robót przepada na rzecz wykonawcy) ”, które jest sprzeczne z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny (Dz. U. Nr 22, poz. 271 ze zm.), 2. „ W razie odst ą pienia od umowy zobowi ą zuj ę si ę umo ż liwi ć przedsi ę biorcy demonta ż zainstalowanego urz ą dzenia gazowego oraz zwróci ć przedsi ę biorcy koszty zwi ą zane z monta ż em i demonta ż em zakupionego towaru, w wysoko ś ci 25% łą cznych kosztów, w terminie 14 dni od odst ą pienia od umowy ”, które jest sprzeczne z art. art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny i stwierdza si ę zaniechanie ich stosowania z dniem 10. 02. 2006r. III. Na podstawie art. 72 w zwi ą zku z art. 75 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zobowi ą zuje si ę Janusza M. do poniesienia kosztów niniejszego post ę powania w wysoko ś ci 41 z ł (s ł ownie: czterdzie ś ci jeden z ł otych). 1 Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej organem antymonopolowym) zosta ł o przeprowadzone post ę powanie wyja ś niaj ą ce w sprawie dzia ł alno ś ci Janusza M. (zwanego dalej tak ż e przedsi ę biorc ą , sygn. akt RKT-61-88/05/AD), w toku którego ustalono, ż e przedsi ę biorca ten mo ż e stosowa ć niedozwolone praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów. W zwi ą zku z powy ż szym, dnia 07. 02. 2006r. wszcz ę to niniejsze post ę powanie pod zarzutami okre ś lonymi w sentencji tej decyzji. Na mocy postanowienia nr 2 z dnia 07. 02. 2006r. zaliczono w poczet dowodów dokumenty zgromadzone w ramach post ę powania wyja ś niaj ą cego, tj. pismo Powiatowego Rzecznika Konsumentów w Tarnowskich Górach (karta nr 9) wraz z za łą czonymi dokumentami dotycz ą cymi umowy zawartej przez konsumenta z Januszem M. (karty nr 10 – 16), pismo przedsi ę biorcy z dnia 19. 09. 2005r. (karta nr 17) wraz z za łą cznikami, czyli dokumentami rejestrowymi, obowi ą zuj ą cymi wzorcami umownymi i dokumentami faktycznie podpisanymi przez konsumentów (karty nr 18 – 31). Przedsi ę biorca o ś wiadczy ł , ż e zawiera z konsumentami umowy poza lokalem przedsi ę biorstwa (karta nr 17). Przed zawarciem umowy konsumenci otrzymuj ą wzór o ś wiadczenia o odst ą pieniu od umowy w terminie 10 dni od jej zawarcia, a pisemne pouczenie o przedmiotowym uprawnieniu jest zawarte w umowie. Zgodnie z przyj ę tym trybem konsumenci potwierdzaj ą w formie pisemnej fakt, ż e zostali pouczeni o prawie odst ą pienia od umowy i ż e otrzymali stosowny wzór. Orygina ł y zawieranych umów otrzymuj ą konsumenci. Janusz M. o ś wiadczy ł w pi ś mie z dnia 14. 02. 2006r. (karta nr 32), ż e pomimo, i ż wskazane przez organ antymonopolowy zapisy mog ą by ć uznane za „niefortunne”, to nie by ł y one stosowane w praktyce. Przedsi ę biorca o ś wiadczy ł , ż e sporadycznie pobiera zaliczki, a w sytuacji, gdy konsumenci odst ę puj ą od umowy, zaliczka podlega zwrotowi. W tym samym pi ś mie przedsi ę biorca zadeklarowa ł , ż e do ł o ż y stara ń , aby sporne zapisy wyeliminowa ć obrotu. W zwi ą zku z tym pkt. 2 „warunków umowy” zostaje wykre ś lony, a w nowej partii umów zostanie ca ł kowicie usuni ę ty, natomiast kwestionowane postanowienie pkt. 7 o ś wiadczenia zosta ł o zmienione. Na dowód tego przes ł ano umow ę faktycznie zawart ą dnia 10. 02. 2006r. (karta nr 35) i o ś wiadczenie z ł o ż one przez konsumenta tego samego dnia (karta nr 34). W pi ś mie z dnia 28. 03. 2006r. (karta nr 38) przedsi ę biorca o ś wiadczy ł , ż e w terminie od 10. 02. 2006r. ze wzorca umownego wykre ś lano sporny pkt 2, a nowy wzór umowy jest stosowany od dnia 28. 02. 2006r. Tre ść o ś wiadcze ń sk ł adanych przez konsumentów uleg ł a zmianie dnia 10. 02. 2006r. Organ antymonopolowy ustali ł , co nast ę puje. Janusz M. Techniczne Zabezpieczenie Mieszka ń prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą na podstawie wpisu do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej prowadzonej przez Burmistrza Miasta Kluczborka pod numerem 3703 (karta nr 18). Janusz M. zawiera z konsumentami umowy poza lokalem przedsi ę biorstwa (karty nr 11, 14, 17), których przedmiotem jest sprzeda ż piecyków gazowych. Przy zawieraniu przedmiotowych umów przedsi ę biorca stosuje wzór „umowy o dzie ł o”, w którym zawarto „warunki umowy” (karta nr 21). W pkt. 2 „warunków umowy” zawarto postanowienie umowne o nast ę puj ą cej tre ś ci: „ W przypadku rezygnacji lub ograniczenia zlecenia, które jest traktowane jako odst ę pstwo od umowy zgodnie z art. 394 KC Zobowi ą za ń , kwota gwarancyjna (zadatek) nie jest zwracana (25% warto ś ci robót przepada na rzecz wykonawcy)”. Przedsi ę biorca dokona ł skre ś lenia pkt. 2 „warunków umowy”, co udokumentowano przedstawiaj ą c umow ę z dnia 10. 02. 2006r. (karta nr 35). Janusz M. o ś wiadczy ł w pi ś mie z 2 dnia 28. 03. 2006r. (karta nr 38), ż e nowy wzór umowy (karty nr 41 – 42), w którym nie zawarto postanowienia uprawniaj ą cego przedsi ę biorc ę do zachowania tzw. kwoty gwarancyjnej w wysoko ś ci 25% warto ś ci robót, obowi ą zuje od dnia 28. 02. 2006r. Wzorzec ten zosta ł rzeczywi ś cie wprowadzony w ż ycie, co po ś wiadczono przedstawiaj ą c umowy faktycznie zawarte z jego wykorzystaniem z konsumentami dnia 21. 03. 2006r. i dnia 23. 03. 2006r. (karta nr 43). Pkt 3 w/w „warunków umowy” stanowi, ż e „ W przypadkach szczególnych Zak ł ad mo ż e opó ź ni ć realizacj ę zlecenia do 14 dni ”. Przedmiotowe postanowienie znajduje si ę w zgromadzonych umowach, a wi ę c w tych, które zawarto z wykorzystaniem starego wzorca, jak i z wykorzystaniem nowego wzorca (karty nr 10, 21 – 22, 24 – 25, 35, 41 – 44). Konsumenci zawieraj ą cy umowy z Januszem M. sk ł adaj ą pisemne o ś wiadczenia, które w pkt. 7 zawieraj ą nast ę puj ą c ą klauzul ę : „ W razie odst ą pienia od umowy zobowi ą zuj ę si ę umo ż liwi ć przedsi ę biorcy demonta ż zainstalowanego urz ą dzenia gazowego oraz zwróci ć przedsi ę biorcy koszty zwi ą zane z monta ż em i demonta ż em zakupionego towaru, w wysoko ś ci 25% łą cznych kosztów, w terminie 14 dni od odst ą pienia od umowy ” (karta nr 29). Klauzula ta uleg ł a modyfikacji z dniem 10. 02. 2006r., w wyniku której nadano jej nast ę puj ą ce brzmienie: „ W razie odst ą pienia od umowy zobowi ą zuj ę si ę umo ż liwi ć przedsi ę biorcy demonta ż zainstalowanego urz ą dzenia gazowego” . Powy ż sze potwierdzono przekazuj ą c o ś wiadczenie z ł o ż one przez konsumenta dnia 10. 02. 2006r. (karty nr 34, 44). W toku niniejszego post ę powania organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje. Do umów zawieranych poza lokalem przedsi ę biorstwa stosuje si ę przepisy rozdzia ł u 1 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny (zwanej dalej tak ż e uonpk). Zgodnie z art. 1 ust. 2 uonpk przez lokal przedsi ę biorstwa rozumie si ę miejsce przeznaczone do obs ł ugiwania publiczno ś ci i oznaczone zgodnie z przepisami o dzia ł alno ś ci gospodarczej. W niniejszym przypadku ocenie poddano umowy zawierane w miejscu zamieszkania konsumentów, w ich mieszkaniach, które bezsprzecznie s ą umowami zawieranymi poza lokalem przedsi ę biorstwa. W zwi ą zku z tym oceny postanowie ń przedmiotowych umów nale ż y dokona ć z uwzgl ę dnieniem regulacji zawartych w w/w ustawie. Zgodnie z art. 23 a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów „ 1. Przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. 2. Za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą ca w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów ”. Aby dosz ł o do naruszenia art. 23 a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów musz ą zosta ć kumulatywnie spe ł nione dwie przes ł anki tj.: - okre ś lone dzia ł anie przedsi ę biorcy musi nosi ć znamiona bezprawno ś ci oraz - dzia ł anie to musi godzi ć w zbiorowe interesy konsumentów. Pierwsza przes ł anka zostaje spe ł niona, gdy przedsi ę biorca podejmuje dzia ł ania sprzeczne z prawem tj. zakazane ustaw ą lub, gdy niedope ł nia ci ążą cego na nim obowi ą zku. Druga z przes ł anek jest spe ł niona, gdy dane dzia ł anie lub zaniechanie przedsi ę biorcy godzi w interesy konsumentów, jako zbiorowo ś ci. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów chroni 3 interesy ogó ł u konsumentów, wi ę kszej ich grupy. Ustawa antymonopolowa w odniesieniu do konsumentów chroni interesy nieograniczonej liczby podmiotów, których nie da si ę zidentyfikowa ć , interesy konsumentów, jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. W przypadku, gdy dochodzi do naruszenia art. 23 a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, organ antymonopolowy na mocy art. 23 c ust. 1 tej ustawy uznaje okre ś lon ą praktyk ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy i nakazuje zaniechanie jej stosowania. W sytuacji, gdy przedsi ę biorca zaniecha ł stosowania okre ś lonej praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, na podstawie art. 23 e ust. 2 Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów wydaje decyzj ę , w której stwierdza, ż e przedsi ę biorca stosowa ł praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów oraz ż e zaniecha ł jej stosowania. I. Niniejsze post ę powanie zosta ł o wszcz ę te pod zarzutem stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cej na pos ł ugiwaniu si ę przez przedsi ę biorc ę klauzul ą o tre ś ci: „ W przypadkach szczególnych Zak ł ad mo ż e opó ź ni ć realizacj ę zlecenia do 14 dni ”, a wi ę c postanowieniem wzorca umowy, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. W/w klauzula zosta ł a zawarta w pkt. 3 wzoru umowy oraz w pkt. 3 umów faktycznie zawartych (karty nr 21 – 22, 24 – 26, 35, 43 – 44). W wyroku z dnia 31 stycznia 2003 r. (sygn. akt XVII Amc 31/02) S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej tak ż e SOKiK) uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne klauzul ę o nast ę puj ą cej tre ś ci: „ Przyjmuj ą cy zamówienie zastrzega sobie mo ż liwo ść opó ź nienia realizacji wykonania us ł ugi" . Na mocy powy ż szej klauzuli przedsi ę biorca zastrzeg ł na swoj ą rzecz prawo do opó ź nienia realizacji umowy, tj. jednostronnej zmiany terminu wykonania umowy, wbrew uzgodnieniom stron, którym wyraz dano w umowie. Powy ż sza klauzula zosta ł a zamieszczona w rejestrze postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone (zwanym dalej rejestrem) dnia 30. 06. 2003r. pod nr 40. Postanowienie o tre ś ci: „ Zmiana terminu realizacji zamówienia w granicach 30 dni roboczych nie stanowi podstawy do wysuwania jakichkolwiek roszcze ń w stosunku do Sprzedawcy” , którego stosowanie mia ł o ten skutek, ż e przedsi ę biorca móg ł dopu ś ci ć si ę opó ź nienia w realizacji umowy bez negatywnych dla siebie konsekwencji, uznano za niedozwolone postanowienie umowne wyrokiem SOKiK z dnia 6 kwietnia 2005r. (sygn. akt XVII Amc 63/04), a dnia 11. 07. 2005r. zosta ł o wpisane do rejestru pod numerem 490. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów mo ż e stwierdzi ć stosowanie przez przedsi ę biorc ę praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cej na pos ł ugiwaniu si ę postanowieniem wzorca umownego, które zosta ł o wpisane do rejestru. S ą d Apelacyjny w wyroku z dnia 02. 12. 2005r. (sygn. akt VI ACa 760/05) wskaza ł , ż e zgodnie z art. 23 a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów jest pos ł ugiwanie si ę postanowieniem wpisanym do rejestru w oderwaniu od zagadnienia, czy wpis do rejestru powsta ł w zwi ą zku ze stosowaniem wzorca umowy przez ten podmiot, co do którego bada si ę stosowanie praktyki. S ą d Apelacyjny wskaza ł , ż e naruszenie interesów konsumentów mo ż e nast ą pi ć w wyniku dzia ł a ń podmiotów, które stosuj ą klauzule abuzywne wpisane do rejestru, przy czym wpis do rejestru zwi ą zany jest z dzia ł aniami innych kontrahentów konsumentów. Podobne twierdzenie S ą d Apelacyjny zawar ł we wcze ś niejszym wyroku, tj. w orzeczeniu z dnia 29. 09. 2005r. (sygn. akt VI ACa 381/05), gdzie przywo ł uj ą c stanowisko S ą du Najwy ż szego wyra ż one w uchwale z dnia 19. 12. 2003r. III CZP 95/03 (OSNC 2005/2/25), wskaza ł , ż e wyrok uwzgl ę dniaj ą cy powództwo przez uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone i zakazanie ich stosowania ma, zgodnie z art. 479 43 k.p.c., od chwili wpisania do odpowiedniego rejestru, skutek tak ż e wobec 4 osób trzecich. Zgodnie ze stanowiskiem SOKiK wyra ż onym w wyroku z dnia 25. 05. 2005r. (sygn. akt XVII Ama 46/04), dla uznania, i ż okre ś lona klauzula jest niedozwolonym postanowieniem umownym wpisanym do rejestru klauzul niedozwolonych wystarczy stwierdzenie, ż e mie ś ci si ę ona w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i nie jest konieczna literalna zgodno ść porównywanych klauzul. Czynnikiem przes ą dzaj ą cym o podobie ń stwie dwóch klauzul powinien by ć zatem zamiar, cel, jakiemu ma s ł u ż y ć kwestionowane postanowienie. Je ś li cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformu ł owania klauzuli uznanej za niedozwolon ą , oba zapisy mo ż na uzna ć za to ż same. Postanowienie stosowane przez Janusza M. zosta ł o uznane za to ż same z w/w postanowieniami wpisanymi do rejestru, gdy ż zastosowano w nich identyczn ą konstrukcj ę , w wyniku czego przedsi ę biorcy zostali uprawnieni do zmiany terminu wykonania ś wiadczenia bez zgody konsumentów i bez ponoszenia konsekwencji takiego dzia ł ania. Na tej podstawie przyj ę to, ż e Janusz M. stosuje przy zawieraniu z konsumentami umów postanowienia wzorca umowy, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod nr 40 i 490. Powy ż sze ś wiadczy o bezprawno ś ci dzia ł ania przedsi ę biorcy. W dalszej kolejno ś ci nale ż y udowodni ć , ż e dzia ł anie to godzi w interesy konsumentów oraz, ż e ma ono wp ł yw na ich zbiorowe interesy. Na mocy kwestionowanego postanowienia dopuszczono zmian ę terminu realizacji umowy do 14 dni w przypadku, gdy zajd ą szczególne okoliczno ś ci. W umowie nie wskazuje si ę jednak, o jakie konkretnie okoliczno ś ci chodzi. Przyj ę cie takiej regulacji powoduje, ż e przedsi ę biorca mo ż e dowolnie okre ś la ć , jakie warunki uznaje za szczególne, a wi ę c takie, które uzasadniaj ą zmian ę terminu wykonania umowy. Janusz M. mo ż e sam dokona ć wyk ł adni zwrotu „szczególne przypadki”. Indywidualna, subiektywna ocena okre ś lonych okoliczno ś ci nie stanowi o tym, czy dane uwarunkowania faktycznie nale ż a ł oby uzna ć za szczególne na gruncie umowy łą cz ą cej dwie strony. Na mocy przedmiotowej klauzuli przyznano zatem kontrahentowi konsumentów uprawnienie do dokonywania wi ążą cej interpretacji umowy. Przedsi ę biorca mo ż e bez zgody konsumentów, a wi ę c w sposób jednostronny dokonywa ć zmiany umowy. W tym miejscu nale ż y tak ż e zauwa ż y ć , ż e termin wykonania umowy stanowi jeden z jej istotnych elementów. Powy ż sze ś wiadczy o tym, ż e dzia ł anie przedsi ę biorcy godzi w interesy konsumentów. Przedsi ę biorca prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą na terenie ca ł ego kraju. Na tak szerokim rynku potencjalnie ka ż dy mo ż e zawrze ć umow ę sprzeda ż y piecyka gazowego z Januszem M.. W niniejszym przypadku dosz ł o wi ę c od naruszenia interesów tych osób, które umow ę ju ż zawar ł y oraz wszystkich potencjalnych klientów. Na tej podstawie organ antymonopolowy stwierdzi ł , ż e w niniejszym przypadku dopuszczono si ę naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. W zwi ą zku z tym, ż e przedsi ę biorca pos ł uguj ą c si ę w umowach z konsumentami postanowieniem o tre ś ci: W przypadkach szczególnych Zak ł ad mo ż e opó ź ni ć realizacj ę zlecenia do 14 dni ”, dopu ś ci ł si ę naruszenia art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy antymonopolowej, zgodnie z art. 23 c ust. 1 tej ustawy organ antymonopolowy nakaza ł przedsi ę biorcy zaniechanie stosowania przedmiotowej praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. II. 1. Janusz M. stosowa ł w umowach zawieranych z konsumentami poza lokalem przedsi ę biorstwa nast ę puj ą c ą klauzul ę : „ W przypadku rezygnacji lub ograniczenia zlecenia, które jest traktowane jako odst ę pstwo od umowy zgodnie z art. 394 KC Zobowi ą za ń , kwota gwarancyjna (zadatek) nie jest zwracana (25% warto ś ci robót przepada na rzecz wykonawcy) ”. Zgodnie z dyspozycj ą kwestionowanego postanowienia konsumenci tracili tzw. 5 kwot ę gwarancyjn ą stanowi ą c ą 25% warto ś ci robót, w przypadku, gdy odst ę powali od umowy lub gdy ograniczali jej zakres. Z przywo ł anego w w/w klauzuli art. 394 § 1 kc wynika, ż e w przypadku braku odmiennego zastrze ż enia umowy albo zwyczaju zadatek dany przy zawarciu umowy ma to znaczenie, ż e w razie niewykonania umowy przez jedn ą ze stron, druga strona mo ż e bez wyznaczania dodatkowego terminu od umowy odst ą pi ć . Uwzgl ę dniaj ą c fakt, ż e w niniejszym przypadku przedsi ę biorca zastrzeg ł na swoj ą rzecz okre ś lon ą kwot ę na wypadek, gdyby konsument np. odst ą pi ł od umowy, a wi ę c doprowadzi ł do jej unicestwienia, nie jest uzasadnione wskazywanie w tym kontek ś cie, jakiej wysoko ś ci kwot ę przedsi ę biorca b ę dzie móg ł zachowa ć w sytuacji, gdy b ę dzie odst ę powa ć od umowy zawartej z konsumentem. Analiza konstrukcji przyj ę tej przez przedsi ę biorc ę ś wiadczy o tym, ż e omawiana kwota pe ł ni ł a funkcj ę odst ę pnego. Zgodnie z art. 396 kc, je ż eli zosta ł o zastrze ż one, ż e jednej lub obu stronom umowy wolno od niej odst ą pi ć za zap ł at ą oznaczonej sumy (odst ę pnego), o ś wiadczenie od odst ą pieniu jest skuteczne, gdy zosta ł o z ł o ż one jednocze ś nie z zap ł at ą odst ę pnego. W przypadku zmiany zakresu umowy tj. jego ograniczenia, uiszczona przez konsumenta kwota by ł a swoist ą kar ą umown ą . W tym miejscu nale ż y wskaza ć , ż e analizowana klauzula by ł a stosowana w umowach zawieranych poza lokalem przedsi ę biorstwa. Zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy uonpk nie jest dopuszczalne zastrze ż enie, ż e konsumentowi wolno odst ą pi ć od umowy za zap ł at ą oznaczonej sumy, tj. odst ę pnego. W ś wietle powy ż szego nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e kwestionowane w niniejszym punkcie decyzji postanowienie by ł o niezgodne z art. 2 ust. 2 uonpk, a tym samym dzia ł anie przedsi ę biorcy by ł o bezprawne. Przedsi ę biorca by ł uprawniony do pobrania kwoty, której wysoko ść odpowiada ł a 25% warto ś ci robót, nie tylko w przypadku ca ł kowitej rezygnacji konsumentów, lecz tak ż e w sytuacji, gdy dochodzi ł o do ograniczenia zakresu wcze ś niej zawartej umowy. Kwestionowane postanowienie by ł o niezgodne z art. 385 1 § 1 kc, który stanowi, ż e „ Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wi ążą go, je ż eli kszta ł tuj ą jego prawa i obowi ą zki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowie ń okre ś laj ą cych g ł ówne ś wiadczenia stron, w tym cen ę lub wynagrodzenie, je ż eli zosta ł y sformu ł owane w sposób jednoznaczny”. Sporna klauzula nak ł ada ł a na konsumentów obowi ą zek poniesienia kosztów w wysoko ś ci stanowi ą cej równowarto ść 25 % warto ś ci robót, gdy konsumenci ci odst ę powali od umowy lub ograniczali jej zakres. Kwot ę , do zap ł aty której zobowi ą zano konsumentów nale ż a ł o uzna ć za swoist ą kar ę umown ą . W zwi ą zku z tym kwestionowane postanowienie sta ł o w sprzeczno ś ci tak ż e z art. 385 3 pkt 17 kc, na mocy którego niedozwolonymi postanowieniami umownymi s ą te, które nak ł adaj ą na konsumenta, który nie wykona ł zobowi ą zania lub odst ą pi ł od umowy, obowi ą zek ra żą co wygórowanej kary umownej lub odst ę pnego. Nale ż y zwróci ć równie ż uwag ę , ż e pos ł ugiwanie si ę opisywan ą klauzul ą powodowa ł o, ż e wy łą czono obowi ą zek zwrotu konsumentom uiszczonej zap ł aty za ś wiadczenie nie spe ł nione w ca ł o ś ci lub w cz ęś ci, je ż eli rezygnowali oni z wykonania umowy. W wyroku SOKiK z dnia 31. 01. 2003r. (sygn. akt XVII Amc 31/02) podobne postanowienie do kwestionowanego w niniejszej sprawie zosta ł o uznane za niedozwolone. Jego tre ść by ł a nast ę puj ą ca: „ W wypadku rezygnacji przez zamawiaj ą cego z wykonania us ł ugi przez przyjmuj ą cego zlecenie, ewentualnie uniemo ż liwienie przyst ą pienia do wykonania us ł ugi, strony zgodnie ustalaj ą , ż e przedp ł ata gwarancyjna nie zostanie zwrócona ”. Klauzul ę t ę wpisano do rejestru dnia 30. 06. 2003r. pod nr 39. Na mocy wy ż ej przytoczonej klauzuli uznanej przez SOKiK za abuzywn ą przedsi ę biorca zastrzeg ł obowi ą zek poniesienia przez konsumentów okre ś lonych kosztów w sytuacji, gdy konsumenci zrezygnowali z wykonania umowy w zakresie w niej ustalonym. Koszty te stanowi ł y równowarto ść tzw. kwoty gwarancyjnej. Identyczna sytuacja zachodzi w rozwa ż anym przypadku. Zgodnie z art. 479 43 kpc prawomocny wyrok, w którym okre ś lone postanowienia zosta ł y uznane za klauzule 6 abuzywne, ma skutek wobec osób trzecich od chwili wpisania tych postanowie ń do w/w rejestru. Skutek wobec wszystkich oznacza, i ż ż aden z podmiotów uczestnicz ą cych w obrocie prawnym nie mo ż e pos ł ugiwa ć si ę przedmiotowym postanowieniem. Nale ż y tak ż e zauwa ż y ć , i ż by zaistnia ł a mo ż liwo ść uznania dwóch postanowie ń za to ż same wystarczy, aby hipoteza zapisu kwestionowanego w toku post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów mie ś ci ł a si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru przy jednoczesnym okre ś leniu to ż samych skutków wskazanych dzia ł a ń . Rozstrzygaj ą cym nie jest za ś literalne podobie ń stwo obu zapisów. W ś wietle powy ż szych okoliczno ś ci stwierdzono, ż e obie klauzule, tj. postanowienie stosowane przez Janusza M. i postanowienie wpisane do rejestru pod nr 39 s ą to ż same. W takiej sytuacji organ antymonopolowy zwa ż y ł , ż e przedsi ę biorca pos ł ugiwa ł si ę klauzul ą wpisan ą do rejestru. Przedsi ę biorca móg ł zachowa ć sum ę stanowi ą c ą równowarto ść 25% warto ś ci robót, gdy konsument odst ę powa ł od umowy lub zmienia ł jej warunki, pomimo, ż e sam nie wykona ł swojego zobowi ą zania na rzecz konsumenta i zosta ł z przedmiotowego obowi ą zku zwolniony na przysz ł o ść . Uci ąż liwo ść kwestionowanego zapisu podkre ś la fakt, ż e powy ż sza kwota przepada ł a na rzecz przedsi ę biorcy równie ż wtedy, gdy konsument odst ę powa ł od umowy z przyczyn nie le żą cych po jego stronie, tj. na przyk ł ad w sytuacji, gdy przedsi ę biorca opó ź nia ł realizacj ę zlecenia, do czego uprawnia go zapis pkt. 3 Warunków umowy . Praktyka stosowana przez Janusza M., który prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą na terenie ca ł ego kraju, dotkn ęł a wszystkich konsumentów, którzy zawarli z nim analizowane umowy. Jednocze ś nie na jej oddzia ł ywanie zosta ł nara ż ony nieoznaczony kr ą g osób, których nie da si ę indywidualnie wskaza ć . W ś wietle tych okoliczno ś ci organ antymonopolowy orzek ł , ż e dosz ł o do spe ł nienia tak ż e kolejnej przes ł anki okre ś lonej w art. 23 a ust, zgodnie z któr ą , aby mo ż na by ł o uzna ć , ż e naruszono w/w przepis prawa, okre ś lone zachowanie przedsi ę biorcy musi godzi ć w zbiorowe interesy konsumentów. Dzia ł anie Janusza M. by ł o bezprawne, gdy ż narusza ł o art. 2 ust. 2 uonpk, jednocze ś nie polega ł o ono na pos ł ugiwaniu si ę niedozwolonym postanowieniem umownym wpisanym do rejestru i godzi ł o w zbiorowe interesy konsumentów, a zatem by ł o sprzeczne z art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kwestionowane w niniejszym punkcie decyzji postanowienie zosta ł o wykre ś lone ze wzorca, z wykorzystaniem którego przedsi ę biorca zawiera ł umowy poza lokalem przedsi ę biorstwa z konsumentami. Powy ż szy fakt potwierdza przedstawiona przez przedsi ę biorc ę umowa z dnia 10. 02. 2006r. (karta nr 35). Nowy wzorzec, z którego ca ł kowicie usuni ę to sporn ą klauzul ę jest stosowany przez Janusza M. od dnia 28. 02. 2006r. (karty nr 41 – 43). Rozwa ż aj ą c powy ż sze okoliczno ś ci stwierdzono, ż e Janusz M. zaprzesta ł stosowania zarzucanej mu praktyki z dniem 10. 02. 2006r. Zgodnie z art. 23 e ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie wydaje si ę decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuj ą cej zaniechanie jej stosowania, je ż eli przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania przedmiotowej praktyki. W takiej sytuacji, na podstawie art. 23 e ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wydaje si ę decyzj ę o uznaniu spornej praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania. W zwi ą zku z powy ż szym, stosownie do przywo ł anego art. 23 e ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, organ antymonopolowy orzek ł , jak w pkt. II 1 niniejszej decyzji. 2. Konsumenci zawieraj ą cy z Januszem M. umowy poza lokalem przedsi ę biorstwa sk ł adaj ą pisemne o ś wiadczenia, które w pkt. 7 zawiera ł y nast ę puj ą c ą klauzul ę : „W razie odst ą pienia 7 od umowy zobowi ą zuj ę si ę umo ż liwi ć przedsi ę biorcy demonta ż zainstalowanego urz ą dzenia gazowego oraz zwróci ć przedsi ę biorcy koszty zwi ą zane z monta ż em i demonta ż em zakupionego towaru, w wysoko ś ci 25 % łą cznych kosztów, w terminie 14 dni od odst ą pienia od umowy ” (karty nr 29 i 34). W postanowieniu tym wskazano, ż e przepadkowi ulega kwota w wysoko ś ci 25 % łą cznych kosztów. W klauzuli zawartej w pkt. 2 umów tzw. kwot ę gwarancyjn ą okre ś lono, jako 25 % warto ś ci robót. Pomimo ró ż nic redakcyjnych stwierdzono, ż e postanowienia te by ł y to ż same. Z uwagi na to przywo ł ane w poprzednim punkcie decyzji okoliczno ś ci uzasadniaj ą ce uznanie opisanej praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów nale ż y odnie ść tak ż e i do praktyki wskazanej w tym punkcie decyzji. Na mocy zacytowanego postanowienia przedsi ę biorca zosta ł uprawniony do pobrania op ł aty w wysoko ś ci 25 % łą cznych kosztów w przypadku, gdy konsumenci odst ę powali od umowy. Postanowienie takie by ł o nie tylko sprzeczne z art. 2 ust. 2 uonpk, ale by ł o tak ż e to ż same z klauzul ą wpisan ą do rejestru pod numerem 39. Jak wykazano powy ż ej dzia ł anie to by ł o bezprawne i godzi ł o w zbiorowe interesy konsumentów. W ś wietle powy ż szych okoliczno ś ci nale ż a ł o orzec, ż e Janusz Mania dopu ś ci ł si ę naruszenia art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy antymonopolowej. W toku niniejszego post ę powania przedsi ę biorca o ś wiadczy ł , ż e dokona ł zmiany tre ś ci pkt. 7 „o ś wiadczenia”. W jej wyniku kwestionowanej klauzuli nadano nast ę puj ą ce brzmienie: „ W razie odst ą pienia od umowy zobowi ą zuj ę si ę umo ż liwi ć przedsi ę biorcy demonta ż zainstalowanego urz ą dzenia gazowego” . Dowód na wprowadzenie powy ż ej zmiany stanowi ą o ś wiadczenia faktycznie z ł o ż one przez konsumentów dnia 10. 02. 2006r. i 23. 03. 2006r. (karty nr 34, 44). W zwi ą zku z tym, na podstawie art. 23 e ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów organ antymonopolowy stwierdzi ł , ż e praktyka wskazana w pkt II 2 niniejszej decyzji stanowi ł a praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów oraz, ż e dosz ł o do zaniechania jej stosowania z dniem 10. 02. 2006r. III. Zgodnie z art. 75 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów organ antymonopolowy rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie. W my ś l art. 72 ustawy, je ż eli post ę powanie zosta ł o wszcz ę te z urz ę du i w jego wyniku organ antymonopolowy stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy, przedsi ę biorca, który dopu ś ci ł si ę tego naruszenia, zobowi ą zany jest ponie ść koszty tego post ę powania. Post ę powanie w sprawie stosowania przez Janusza M. praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zosta ł o wszcz ę te z urz ę du. W wyniku tego post ę powania Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w punkcie I i II sentencji decyzji stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kosztami niniejszego post ę powania dla organu antymonopolowego, s ą wydatki zwi ą zane z korespondencj ą prowadzon ą z przedsi ę biorc ą . W zwi ą zku z powy ż szym organ antymonopolowy postanowi ł obci ąż y ć Janusza M. kosztami post ę powania w wysoko ś ci 41 z ł (s ł ownie: czterdzie ś ci jeden z ł otych). Koszty niniejszego post ę powania przedsi ę biorca obowi ą zany jest wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000 w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji. 8 Na postanowienie zawarte w punkcie III niniejszej decyzji, na podstawie art. 78 ust. 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z 479 28 § 1 pkt 2 k.p.c. przys ł uguje za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie –S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia dor ę czenia. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. DYREKTOR DELEGATURY URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W KATOWICACH Alicja Kral 9