RKT-28/2004

1 DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dn.03.06.2004 r. RKT-61-34/04/MF DECYZJA Nr RKT-28/2004 I Stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2003r. Nr 86, poz. 804 z zm. Dz. U. z 2003r. Nr 60, poz. 535 i Nr 170, poz. 1652; Dz. U. z 2004r. Nr 93, poz. 891) i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 z pó ź n. zm.), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Górno ś l ą skiej Spó ł ce Gazownictwa Sp. z o.o. ul. Szcz ęść Bo ż e 11 41-800 Zabrze, - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: na podstawie art. 23c) ust. 1 w zwi ą zku z art. 23a) ust. 1 i 2 w/w ustawy uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów , bezprawne dzia ł anie Górno ś l ą skiej Spó ł ki Gazownictwa Sp. z o.o. polegaj ą ce na tym, i ż w zawieranych z konsumentami umowach sprzeda ż y gazu ziemnego wysoko metanowego Nr (...) wersja dla osób fizycznych do 10 m 3 /h (wzór wykorzystywany przez Oddzia ł Zak ł ad Gazowniczy w Zabrzu) oraz w umowach sprzeda ż y gazu ziemnego do 10 m 3 /h osoby fizyczne (wzór wykorzystywany przez Oddzia ł Zak ł ad Gazowniczy w Opolu) nie okre ś lono: a) terminu odczytów wskaza ń urz ą dze ń pomiarowych, co stanowi naruszenie § 11 pkt 4 rozporz ą dzenia Ministra Gospodarki z dnia 24 sierpnia 2000r. w sprawie szczegó ł owych warunków przy łą czenia podmiotów do sieci gazowych, obrotu paliwami gazowymi, ś wiadczenia us ł ug przesy ł owych, ruchu sieciowego i eksploatacji sieci gazowych oraz standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców (Dz.U. Nr 77, poz. 877), b) szczegó ł owych warunków ustalania terminów przerywania dostarczania paliw gazowych i rozpoczynania dostarczania tych paliw po przerwie w dostarczaniu, co stanowi naruszenie § 11 pkt 5 w/w rozporz ą dzenia, c) odpowiedzialno ś ci stron za niedotrzymanie warunków umowy, a w szczególno ś ci standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców, co stanowi naruszenie § 11 pkt 6 w/w rozporz ą dzenia i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. II. Stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2003r. Nr 86, poz. 804 z zm. Dz. U. z 2003r. Nr 60, poz. 535 i Nr 170, poz. 1652; Dz. U. z 2004r. Nr 93, poz. 891) i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 z pó ź n. zm.), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Górno ś l ą skiej Spó ł ce Gazownictwa Sp. z o.o. ul. Szcz ęść Bo ż e 11 41-800 Zabrze, - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: na podstawie art. 23c) ust. 1 w zwi ą zku z art. 23a) ust. 1 i 2 w/w ustawy uznaje si ę za 2 praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów , bezprawne dzia ł anie Górno ś l ą skiej Spó ł ki Gazownictwa Sp. z o.o. polegaj ą ce na tym, i ż w zawieranych z konsumentami: - umowach sprzeda ż y gazu ziemnego do 10 m 3 /h osoby fizyczne. (wzór wykorzystywany przez Oddzia ł Zak ł ad Gazowniczy w Opolu) zawarto zapis zgodnie z którym „ Sprzedawca mo ż e ograniczy ć lub przerwa ć dostaw ę gazu ziemnego – w przypadku nie uiszczenia przez KUPUJ Ą CEGO nale ż no ś ci za gaz ziemny – w ci ą gu 14 dni od okre ś lonych w § 9 umowy terminów p ł atno ś ci, jednak ż e nie wcze ś niej ni ż po up ł ywie 14 dni roboczych od powiadomienia KUPUJ Ą CEGO o zamiarze ograniczenia lub przerwania dostawy gazu ziemnego” oraz - umowach sprzeda ż y gazu ziemnego wysoko metanowego Nr (...) wersja dla osób fizycznych do 10 m 3 /h (wzór wykorzystywany przez Oddzia ł Zak ł ad Gazowniczy w Zabrzu) stwierdzono, ż e „ Sprzedawca mo ż e wstrzyma ć dostaw ę paliwa gazowego – w przypadku nie uiszczenia przez KUPUJ Ą CEGO nale ż no ś ci za dostarczone paliwo gazowe – po up ł ywie 31 dni od okre ś lonych w § 9 umowy terminów p ł atno ś ci, pomimo uprzedniego powiadomienia KUPUJ Ą CEGO na pi ś mie o zamiarze wypowiedzenia umowy i wyznaczenia dodatkowego 14 dniowego terminu do zap ł aty zaleg ł ych i bie żą cych nale ż no ś ci” i „SPRZEDAWCA mo ż e odst ą pi ć od zamiaru wstrzymania dostawy gazu ziemnego, je ż eli KUPUJ Ą CY ui ś ci wszelkie nale ż no ś ci przed up ł ywem terminu, o którym mowa w ust. 2 niniejszego paragrafu” , co stanowi naruszenie art. 6 ust. 3 a ustawy z dnia 10 kwietnia 1997r. Prawo energetyczne (tekst. jedn. Dz.U. z 2003r. Nr 153, poz. 1504 z pó ź n. zm.). i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. III. Stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2003r. Nr 86, poz. 804 z zm. Dz. U. z 2003r. Nr 60, poz. 535 i Nr 170, poz. 1652; Dz. U. z 2004r. Nr 93, poz. 891) i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 z pó ź n. zm.), po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, przeciwko Górno ś l ą skiej Spó ł ce Gazownictwa Sp. z o.o. ul. Szcz ęść Bo ż e 11 41-800 Zabrze, - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: na podstawie art. 23c) ust. 1 w zwi ą zku z art. 23a) ust. 1 i 2 w/w ustawy uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów , dzia ł anie Górno ś l ą skiej Spó ł ki Gazownictwa Sp. z o.o. polegaj ą ce na stosowaniu w umowach o przy łą czenie do sieci gazowej zawieranych z konsumentami postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. tj. : „Spory mog ą ce wynikn ąć w zwi ą zku z wykonaniem umowy Strony poddaj ą rozstrzygni ę ciu s ą du powszechnego w ł a ś ciwego dla siedziby Przedsi ę biorstwa Gazowniczego.” oraz „Spory wynik ł e na tle niniejszej umowy podlega ć b ę d ą rozstrzygni ę ciu w ł a ś ciwego rzeczowo S ą du w Opolu”. i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. IV. Na podstawie art. 23c) ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2003r. Nr 86, poz. 804 z zm. Dz. U. z 2003r. Nr 60, poz. 535 i Nr 170, poz. 1652; Dz. U. z 2004r. Nr 93, poz. 891) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 z pó ź n. zm.), po przeprowadzeniu z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: okre ś la si ę Górno ś l ą skiej Spó ł ce Gazownictwa Sp. z o.o. ś rodki usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów: a) w celu wykonania nakazu okre ś lonego w pkt I sentencji niniejszej decyzji, polegaj ą ce na umieszczeniu w tre ś ci nowo zawieranych, jak i dotychczas zawartych umów sprzeda ż y gazu ziemnego zawieranych z konsumentami, informacji, o których mowa w § 11 pkt 4, 3 pkt 5 i 6 rozporz ą dzenia Ministra Gospodarki z dnia 24 sierpnia 2000r. w sprawie szczegó ł owych warunków przy łą czenia podmiotów do sieci gazowych, obrotu paliwami gazowymi, ś wiadczenia us ł ug przesy ł owych, ruchu sieciowego i eksploatacji sieci gazowych oraz standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców (Dz.U. Nr 77, poz. 877), b) w celu wykonania nakazu okre ś lonego w pkt II sentencji niniejszej decyzji, polegaj ą ce na umieszczeniu w tre ś ci nowo zawieranych, jak i dotychczas zawartych umów sprzeda ż y gazu ziemnego zawieranych z konsumentami informacji zgodnych z zapisem art. 6 ust. 3 a ustawy z dnia 10 kwietnia 1997r. Prawo energetyczne (tekst. jedn. Dz.U. z 2003r. Nr 153, poz. 1504 z pó ź n. zm.), c) w celu wykonania nakazu okre ś lonego w pkt III sentencji niniejszej decyzji, polegaj ą ce na zaniechaniu stosowania w tre ś ci nowo zawieranych, jak i dotychczas zawartych umów o przy łą czenie do sieci gazowej zawieranych z konsumentami niedozwolonych postanowie ń umownych zacytowanych w pkt III sentencji decyzji. V. Na podstawie art. 72 w zwi ą zku z art. 75 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2003r. Nr 86, poz. 804 z zm. Dz. U. z 2003r. Nr 60, poz. 535 i Nr 170, poz. 1652; Dz. U. z 2004r. Nr 93, poz. 891) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 z pó ź n. zm.), po przeprowadzeniu z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: postanawia si ę zobowi ą za ć Górno ś l ą sk ą Spó ł k ę Gazownictwa Sp. z o.o. do poniesienia kosztów niniejszego post ę powania w wysoko ś ci 42 PLN (s ł ownie z ł otych: czterdzie ś ci dwa). Uzasadnienie W okresie od 19.08.2003r. do 19.12.2003r. przeprowadzone zosta ł o w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej Organem Antymonopolowym) post ę powanie wyja ś niaj ą ce w sprawie ustalenia czy Górno ś l ą ska Spó ł ka Gazownictwa Sp. z o.o. stosuje we wzorcach umownych zawieranych z konsumentami postanowienia mog ą ce nosi ć znamiona niedozwolonych postanowie ń umownych. Poniewa ż analiza dokumentów i informacji zebranych w toku tego post ę powania wyja ś niaj ą cego da ł a podstaw ę do przyj ę cia, i ż w opisanej sprawie mog ł o nast ą pi ć naruszenie przepisów ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (zwanej dalej ustaw ą antymonopolow ą ), w dniu 24.02.2004r. wszcz ę to z urz ę du post ę powanie w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w zwi ą zku z podejrzeniem podejmowania przez Górno ś l ą sk ą Spó ł k ę Gazownictwa Sp. z o.o. (zwana dalej Spó ł k ą ) bezprawnych dzia ł a ń nosz ą cych znamiona praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów (karty nr 1-2). W odpowiedzi na zarzuty zawarte w postanowieniu o wszcz ę ciu post ę powania Spó ł ka stwierdzi ł a, ż e jej dzia ł ania podejmowane w stosunkach handlowych z konsumentami nie posiadaj ą znamion bezprawno ś ci a tym samym nie godz ą w zbiorowe interesy konsumentów (karty nr 46-49). Zdaniem Spó ł ki terminy odczytów wskaza ń urz ą dze ń pomiarowych okre ś lone s ą w umowach sprzeda ż y gazu zgodnie z zasadami kodeksu cywilnego, który w art. 112 okre ś la, i ż terminy mog ą by ć oznaczone w miesi ą cach. Spó ł ka odczytuje wskazania urz ą dze ń pomiarowych u ponad miliona konsumentów przez co niemo ż liwym staje si ę szczegó ł owe okre ś lenie w umowie daty odczytu. Zgodnie z obowi ą zuj ą c ą taryf ą Spó ł ka dokonuje odczytów odbiorców z taryfy W1 i W2 w cyklach 4 miesi ę cznych z prognozowanym rachunkiem za okres 2 miesi ę cy, za ś w taryfie W3 i W4 co dwa miesi ą ce. Powy ż sza zasada rozliczania odbiorców w cyklach rozliczeniowych miesi ę cznych tzn. nie rzadziej ni ż co 2 i 4 miesi ą ce zosta ł a przyj ę ta 4 z uwagi na niemo ż liwo ść dok ł adnego okre ś lenia w umowie daty odczytu gazomierza, natomiast szczegó ł owe informacje o odczycie s ą ka ż dorazowo dostarczane odbiorcom w sposób zwyczajowo przyj ę ty. Obwieszczenia s ą rozwieszane 3 do 4 dni przed planowanym odczytem. Odno ś nie terminu poinformowania odbiorcy o przerwaniu dostarczania paliwa gazowego Spó ł ka stwierdzi ł a, ż e jest on okre ś lony w § 25 pkt 2 rozporz ą dzenia przy łą czeniowego i wynosi 14 dni. St ą d te ż w stosunkach handlowych z konsumentami stosowane s ą terminy wynikaj ą ce z w/w rozporz ą dzenia. Zdaniem Spó ł ki umowa sprzeda ż y gazu ziemnego przewiduje, i ż w przypadku nie wykonania lub nienale ż ytego wykonania jej postanowie ń zasady odpowiedzialno ś ci stron s ą okre ś lane na zasadach ogólnych wynikaj ą cych z tre ś ci k.c. Odpowiedzialno ść cywilna stron jest „podstawow ą odpowiedzialno ś ci ą ” która reguluje stosunki cywilnoprawne miedzy stronami umów. Umowa sprzeda ż y gazu ziemnego jest umow ą cywilnoprawn ą , która podlega regulacji kodeksu cywilnego, a dopiero w dalszym etapie ewentualnej odpowiedzialno ś ci wynikaj ą cej z prawa energetycznego. Rozporz ą dzenie przy łą czeniowe odsy ł a do taryfy, która szczegó ł owo reguluje kwestie zwi ą zane z odpowiedzialno ś ci ą stron za niedotrzymanie standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców, a aktualnie obowi ą zuj ą ca taryfa jest ogólnie dost ę pna dla wszystkich klientów i ka ż dorazowo dor ę czana na żą danie odbiorcy. Odno ś nie naruszenia art. 6 ust. 3 a ustawy Prawo energetyczne Spó ł ka stwierdzi ł a, ż e wzór umowy sprzeda ż y gazu ziemnego stosowany przez Oddzia ł Zak ł ad Gazowniczy w Opolu nie jest ju ż stosowany, natomiast w zakresie tre ś ci § 11 ust. 3 wzoru umowy stosowanego przez Oddzia ł Zak ł ad Gazowniczy w Zabrzu prowadzona jest procedura zwi ą zana ze zmian ą tego wzoru poprzez wykre ś lenie s ł owa „mo ż e”. W zakresie stosowania zapisów wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych Spó ł ka stwierdzi ł a, ż e zosta ł y one zmienione i uzyska ł y nast ę puj ą ca tre ść : „spory mog ą ce wynikn ąć w zwi ą zku z wykonaniem umowy Strony poddaj ą rozstrzygni ę ciu s ą du powszechnego w ł a ś ciwego dla siedziby pozwanego”, który to zapis odpowiada tre ś ci art. 27 § 1 k.p.c. Organ Antymonopolowy ustali ł i zwa ż y ł co nast ę puje. Zgodnie z art. 23a) ust. 1 ustawy antymonopolowej za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł ania przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Ustawa antymonopolowa w art. 23 a ust. 2 stanowi, ż e za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. Jako „sprzeczne z prawem” nale ż y kwalifikowa ć zachowania sprzeczne z nakazem zawartym w ustawie, rozporz ą dzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umow ą mi ę dzynarodow ą maj ą c ą bezpo ś rednie zastosowanie w stosunkach wewn ę trznych. Sprzeczne z prawem s ą czyny: zabronione i zagro ż one sankcj ą karn ą , czyny zabronione pod sankcjami dyscyplinarnymi, czyny zakazane przepisami administracyjnymi lub przepisami prawa gospodarczego publicznego, czyny zabronione przepisami o charakterze cywilnym, sprzeczne z nakazami zawartymi w prawie cywilnym lub prawie administracyjnym. Bezprawno ść jest tak ą cech ą dzia ł ania, która polega na jego sprzeczno ś ci z normami prawa lub zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego, bez wzgl ę du na win ę , a nawet ś wiadomo ść sprawcy. Dla ustalenia 5 bezprawno ś ci dzia ł ania wystarczy ustalenie, ż e okre ś lone zachowanie koliduje z przepisami prawa. Brak cech bezprawno ś ci winien, w my ś l art. 6 KC, wykaza ć przedsi ę biorca (Por. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji Komentarz, pod redakcj ą prof. dr hab. Janusza Szwaji, Wydawnictwo CH BECK, Warszawa 2000, s.117 – 118). Wobec powy ż szego, aby okre ś lone zachowanie mog ł o zosta ć uznane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek: - bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, - dzia ł anie narusza zbiorowe interesy konsumentów. I. Zgodnie z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy Prawo energetyczne dostarczanie paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciep ł a odbywa si ę na podstawie umowy sprzeda ż y lub umowy przesy ł owej. Umowy powinny uwzgl ę dnia ć zasady okre ś lone w ustawie i warunki ustalone w koncesjach oraz zawiera ć co najmniej: 1) umowa sprzeda ż y – postanowienia dotycz ą ce: ilo ś ci sprzeda ż y paliw gazowych, energii elektrycznej albo ciep ł a w podziale na okresy umowne, sposobu ustalania cen i warunków wprowadzania ich zmian, sposobu rozlicze ń , odpowiedzialno ś ci stron za niedotrzymanie warunków umowy, okresu jej obowi ą zywania i warunków rozwi ą zania. Przedsi ę biorstwo energetyczne mo ż e zawiera ć z odbiorc ą , któremu dostarcza paliwa gazowe, energi ę elektryczn ą lub ciep ł o na podstawie cen i stawek op ł at ustalonych w taryfie, jedn ą umow ę zawieraj ą c ą postanowienia umowy sprzeda ż y i umowy przesy ł owej. Art. 9 ustawy Prawo energetyczne zawiera delegacj ę dla ministra w ł a ś ciwego do spraw gospodarki do wydania rozporz ą dzenia, które powinno m.in. okre ś la ć podstawowe elementy umowy o przy łą czenie, umowy sprzeda ż y i umowy o ś wiadczenie us ł ug przesy ł owych. W oparciu o w/w upowa ż nienie wydane zosta ł o rozporz ą dzenie Ministra Gospodarki z dnia 24 sierpnia 2000r. w sprawie szczegó ł owych warunków przy łą czenia podmiotów do sieci gazowych, obrotu paliwami gazowymi, ś wiadczenia us ł ug przesy ł owych, ruchu sieciowego i eksploatacji sieci gazowych oraz standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców (Dz.U. Nr 77, poz. 877 – zwane dalej rozporz ą dzeniem przy łą czeniowym), które w § 11 okre ś la niezb ę dne elementy umowy sprzeda ż y paliw gazowych. Zgodnie z pogl ą dami doktryny „wydaje si ę ze wszech miar celowe, aby przedsi ę biorstwa energetyczne pos ł ugiwa ł y si ę wzorcami umów, bowiem trudno sobie wyobrazi ć , aby przyk ł adowo wszelkie postanowienia ka ż dej umowy (...) by ł y indywidualnie negocjowane. Wzorzec umowy powinien zawiera ć te wszystkie elementy, o których mowa w Ustawie lub przepisach wykonawczych do Ustawy oraz innych obowi ą zuj ą cych przepisach prawa” 1 . oraz „(...) w zakresie samego tylko obrotu ciep ł em przepisy wydane na podstawie art. 9 ustawy wyró ż niaj ą przedsi ę biorstwa ciep ł ownicze, przedsi ę biorstwa wytwórcze oraz przedsi ę biorstwa obrotu ciep ł em. Przepisy te okre ś laj ą wiele nie okre ś lonych ustawowo zagadnie ń , które powinny by ć uwzgl ę dnione w umowie, w tym tak ż e szczegó ł owo prawa i obowi ą zki stron”. 2 Z powy ż szego wynika, ż e umowy zawierane przez przedsi ę biorstwa gazownicze z konsumentami powinny zawiera ć elementy okre ś lone w art. 5 ustawy Prawo energetyczne oraz w § 11 rozporz ą dzenia przy łą czeniowego. Wspomniane przepisy szczegó ł owo reguluj ą obowi ą zki dostawcy gazu w stosunku do klientów korzystaj ą cych z jego us ł ug. Ponadto w/w przepisy okre ś laj ą niezb ę dne elementy umowy sprzeda ż y paliwa gazowego. Okre ś laj ą one obowi ą zki i prawa stron takiej umowy. Celem wprowadzenia do przedmiotowej ustawy i rozporz ą dze ń wykonawczych szczegó ł owych zapisów nak ł adaj ą cych na dostawców gazu okre ś lone obowi ą zki by ł o zapewnienie konsumentom (odbiorcom) nale ż ytej ochrony przed 1 J. Baehr, E. Stawicki „Prawo energetyczne. Komentarz.” Fundusz Wspó ł pracy Cooperation Fund, Program SEW & Mi ę dzykomunalna Spó ł ka Akcyjna MUNICIPIUM Warszawa 1999, str. 43 2 Ibidem str. 46 6 silniejsz ą stron ą umowy, jak ą jest dostawca paliwa gazowego. Ś wiadczy o tym bezwzgl ę dnie wi ążą cy charakter tych przepisów. Analiza umów sprzeda ż y gazu ziemnego wysoko metanowego Nr (...) wersja dla osób fizycznych do 10 m 3 /h (wzór wykorzystywany przez Oddzia ł Zak ł ad Gazowniczy w Zabrzu) oraz umów sprzeda ż y gazu ziemnego fizycznych do 10 m 3 /h osoby fizyczne. (wzór wykorzystywany przez Oddzia ł Zak ł ad Gazowniczy w Opolu) stanowi podstaw ę do przyj ę cia nast ę puj ą cych ustale ń (karty nr 14-16, 39-40, 42-45). a) W w/w umowach nie okre ś lono terminu odczytów wskaza ń urz ą dze ń pomiarowych, co stanowi naruszenie § 11 pkt 4 rozporz ą dzenia przy łą czeniowego, zgodnie z którym to przepisem umowa sprzeda ż y paliw gazowych powinna okre ś la ć terminy odczytów wskaza ń urz ą dze ń pomiarowych. § 5 ust. 1 w/w umów wskazuje, ż e „Cykl odczytów wskaza ń gazomierza ustala sprzedawca.” Z kolei ust. 2 w/w paragrafu umowy stanowi, ż e „ rozliczenie ilo ś ci dostarczonego gazu ziemnego odbywa ć si ę b ę d ą nie rzadziej ni ż co (w faktycznie zawartych umowach w tym miejscu wpisano kilka wersji: wg rozliczenia, wg obowi ą zuj ą cej taryfy, co 6 miesi ę cy ) na podstawie odczytów wskaza ń gazomierza” (np. karty nr 39, 40, 42 verte, 44 verte). Powy ż szy zapis nale ż y uzna ć za niewystarczaj ą cy, poniewa ż na podstawie jego tre ś ci konsument nie jest w stanie ustali ć , w jakich okresach czasu b ę dzie nast ę powa ł odczyt wskaza ń gazomierza. W umowach wskazano jedynie, ż e cykl odczytów wskaza ń gazomierza ustala sprzedawca, co powoduje, ż e mo ż e on w arbitralny sposób okre ś la ć terminy odczytów gazomierzy. Konsument - kontrahent Spó ł ki, nie ma ż adnej mo ż liwo ś ci na podstawie tre ś ci umowy uzyska ć informacji w jakich terminach (okresach czasu) dostawca paliwa gazowego b ę dzie dokonywa ł odczytów wskaza ń gazomierzy. Pewna informacja zawarta jest w ust. 2 paragrafu 5 umowy poniewa ż , terminy rozlicze ń za dostarczony gaz maj ą si ę odbywa ć na podstawie odczytów wskaza ń gazomierza, co sugeruje, ż e terminy te s ą ze sob ą zbie ż ne. Innymi s ł owy termin odczytu urz ą dze ń pomiarowych odpowiada terminowi rozliczenia. Jednak ż e, jak wskazano to powy ż ej, w umowach nie jest równie ż precyzyjnie okre ś lony termin rozliczenia, który wskazano jako: wg rozliczenia, wg obowi ą zuj ą cej taryfy, co 6 miesi ę cy. St ą d te ż , nawet gdyby przyj ąć , ż e termin odczytów gazomierza jest zgodny z terminem dokonania rozliczenia, to równie ż wtedy konsumenci na podstawie analizy tre ś ci zawartej umowy nie s ą w stanie uzyska ć informacji w jakich terminach Spó ł ka b ę dzie dokonywa ł a odczytów urz ą dze ń pomiarowych. W ustosunkowaniu si ę do zarzutu Spó ł ka wskaza ł a, ż e odczytuje wskazania urz ą dze ń pomiarowych u ponad miliona konsumentów przez co niemo ż liwym staje si ę szczegó ł owe okre ś lenie w umowie daty odczytu. To t ł umaczenie Spó ł ki nale ż y uzna ć za bezzasadne, poniewa ż jako profesjonalista powinna prowadzi ć swoj ą dzia ł alno ść gospodarcz ą zgodnie z wszystkimi przepisami prawa. Prawodawca w rozporz ą dzeniu nie wskaza ł w jaki sposób maj ą by ć ustalane terminy dokonania odczytów np. poprzez wskazanie konkretnych dat dziennych, natomiast nie do zaakceptowania jest sytuacja w której Spó ł ka jednostronnie stwierdza, ż e cykl odczytów wskaza ń gazomierza ustala sprzedawca. Przepisy rozporz ą dzenia przy łą czeniowego wprost stanowi ą , jakie elementy powinna zawiera ć umowa sprzeda ż y paliwa gazowego, st ą d te ż wskazanie w umowie, i ż cykl odczytów wskaza ń gazomierza ustala sprzedawca stanowi naruszenie prawa, poniewa ż odbiorca w chwili zawierania umowy, jak i w trakcie jej realizacji nie jest w stanie faktycznie dowiedzie ć si ę kiedy i w jakich okoliczno ść nast ą pi odczyt gazomierza. b) W przedmiotowych umowach nie okre ś lono szczegó ł owych warunków ustalania terminów przerywania dostarczania paliw gazowych i rozpoczynania dostarczania tych paliw po przerwie w dostarczaniu, co mo ż e stanowi ć naruszenie § 11 pkt 5 rozporz ą dzenia przy łą czeniowego (karty nr 39 verte, 40 verte, 43 verte, 45 verte). 7 Zgodnie z § 11 ust. 1 umów „ Sprzedawca jest uprawniony do wprowadzenia przerw lub ogranicze ń w dostawie paliwa gazowego w przypadkach okre ś lonych w przepisach prawa oraz w niniejszej umowie.” W § 11 ust. 2 w/w umów wskazano jedynie na mo ż liwo ść przerwania dostaw gazu ziemnego w sytuacji nie uiszczenia przez odbiorc ę nale ż no ś ci pod okre ś lonymi warunkami i w okre ś lonych terminach. W pozosta ł ym zakresie Spó ł ka formu ł uj ą c wzorzec umowny i zawieraj ą c na jego podstawie umowy z konsumentami zawar ł a odes ł anie do przypadków okre ś lonych w przepisach prawa, przy czym odes ł anie to dotyczy sytuacji w których mo ż e nast ą pi ć przerwanie dostaw gazu, a nie szczegó ł owych warunków ustalania terminów przerywania dostarczania paliw gazowych. Ponadto w/w zapis nie reguluje wprost, ani te ż nie odsy ł a do przepisów reguluj ą cych szczegó ł owe warunki ustalania terminów rozpoczynania dostarczania gazu po przerwie w dostarczaniu. Odno ś nie terminu poinformowania odbiorcy o przerwaniu dostarczania paliwa gazowego Spó ł ka stwierdzi ł a, ż e jest on okre ś lony w § 25 pkt 2 rozporz ą dzenia przy łą czeniowego i wynosi 14 dni. St ą d te ż w stosunkach handlowych z konsumentami stosowane s ą terminy wynikaj ą ce z w/w rozporz ą dzenia. § 25 pkt 2 rozporz ą dzenia przy łą czeniowego stanowi, ż e przedsi ę biorstwo gazownicze w zakresie standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców jest zobowi ą zane do powiadamiania odbiorców o terminach i czasie planowanych przerw w dostawie paliw gazowych w formie: og ł osze ń prasowych, komunikatów radiowych lub telewizyjnych, lub w inny sposób zwyczajowo przyj ę ty na danym terenie, lub indywidualnych zawiadomie ń pisemnych, telefonicznych b ą d ź za pomoc ą innego ś rodka telekomunikacji, co najmniej na 14 dni przed dat ą planowanej przerwy. Równocze ś nie § 40 pkt 2 rozporz ą dzenia Ministra Gospodarki z dnia 20 grudnia 2000r. w sprawie szczegó ł owych zasad kszta ł towania i kalkulacji taryf oraz zasad rozlicze ń w obrocie paliwami gazowymi (Dz.U. z 2001r. Nr 1, poz. 8 – zwane dalej rozporz ą dzeniem taryfowym) stanowi, ż e w razie niedotrzymania przez przedsi ę biorstwo energetyczne standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców wysoko ść op ł at w przypadku niepowiadomienia co najmniej z czternastodniowym wyprzedzeniem o terminach i czasie planowanych przerw w dostawie paliw gazowych, w formie og ł osze ń prasowych, komunikatów radiowych lub telewizyjnych albo w inny sposób przyj ę ty na danym terenie, odbiorców zasilanych z sieci rozdzielczej wynosi 1/150 wynagrodzenia w sektorze przedsi ę biorstw w roku kalendarzowym poprzedzaj ą cym rok wprowadzenia nowej taryfy, okre ś lonego w obwieszczeniu Prezesa GUS. Równocze ś nie w przypadku odmowy udzielenia odbiorcom, na ich żą danie informacji o przewidywanym terminie wznowienia dostarczania paliw gazowy, przerwanego z powodu awarii sieci op ł ata wynosi 1/300 w/w wynagrodzenia (§25 pkt 1 rozporz ą dzenia). Z powy ż szego wynika, ż e Spó ł ka formu ł uj ą c wzorzec umowny i zawieraj ą c na jego podstawie umowy z konsumentami nie okre ś li ł a w nich szczegó ł owych warunków ustalania terminów przerywania i wznawiania dostawy paliwa gazowego. Mo ż e to w sposób wymierny skutkowa ć w stosunku do konsumentów, poniewa ż na podstawie umowy nie s ą oni w stanie ustali ć , kiedy, w jakich okoliczno ś ciach i terminach Spó ł ka ma prawo wstrzyma ć dostaw ę gazu. Ponadto w oparciu o postanowienia umowy nie wiadomo, kiedy Spó ł ka ma obowi ą zek wznowi ć dostawy gazu po zaistnia ł ej przerwie. Powoduje to, ż e konsumenci nie maj ą c w/w informacji nie b ę d ą ś wiadomi, ż e zgodnie z przepisami rozporz ą dzenia taryfowego reguluj ą cego odpowiedzialno ść za niedotrzymanie standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców, w przypadku nie dochowania przez Spó ł k ę terminów, b ę d ą mogli żą da ć stosownej rekompensaty. Tym samym brak informacji w umowie ogranicza lub wr ę cz uniemo ż liwia konsumentom korzystanie z ich uprawnie ń , a tym samym mo ż e przynie ść wymierne skutki finansowe Spó ł ce. Prawodawca kszta ł tuj ą c tre ść przepisów rozporz ą dzenia przy łą czeniowego okre ś li ł pewne minimum, które powinna zawiera ć umowa sprzeda ż y paliwa gazowego, st ą d te ż dzia ł anie Spó ł ki w w/w zakresie nale ż y uzna ć za bezprawne. 8 c) W w/w umowach nie okre ś lono odpowiedzialno ś ci stron za niedotrzymanie warunków umowy, a w szczególno ś ci standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców, co mo ż e stanowi ć naruszenie § 11 pkt 6 rozporz ą dzenia przy łą czeniowego (karty nr 39 verte, 40 verte, 43 verte, 45 verte). § 13 umowy stanowi, ż e „ Strony ponosz ą odpowiedzialno ść za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy na zasadach okre ś lonych w kodeksie cywilnym oraz w niniejszej umowie”. Zdaniem Spó ł ki umowa sprzeda ż y gazu ziemnego przewiduje, i ż w przypadku nie wykonania lub nienale ż ytego wykonania jej postanowie ń zasady odpowiedzialno ś ci stron s ą okre ś lane na zasadach ogólnych wynikaj ą cych z tre ś ci k.c. Odpowiedzialno ść cywilna stron jest „podstawow ą odpowiedzialno ś ci ą ” która reguluje stosunki cywilnoprawne miedzy stronami umów, a dopiero w dalszym etapie ewentualna odpowiedzialno ść wynika z prawa energetycznego. Rozporz ą dzenie przy łą czeniowe odsy ł a do taryfy, która szczegó ł owo reguluje kwestie zwi ą zane z odpowiedzialno ś ci ą stron za niedotrzymanie standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców, a aktualnie obowi ą zuj ą ca taryfa jest ogólnie dost ę pna dla wszystkich klientów i ka ż dorazowo dor ę czana na żą danie odbiorcy. W przedmiotowej umowie faktycznie okre ś lono jedynie odpowiedzialno ść konsumenta za niewykonanie w terminie obowi ą zku zap ł aty nale ż no ś ci za dostarczone paliwo gazowe. W pozosta ł ym zakresie zawarte zosta ł o odes ł anie do przepisów kodeksu cywilnego. Rozdzia ł 6 rozporz ą dzenia przy łą czeniowego (§ 23-31) zawiera szczegó ł owe regulacje dotycz ą ce standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców, czyli zakres obowi ą zków ci ążą cych na przedsi ę biorstwie gazowniczym z tytu ł u dostaw gazu do odbiorców. § 38-§ 42 rozporz ą dzenia taryfowego reguluj ą odpowiedzialno ść stron za niedotrzymanie warunków umowy, a w szczególno ś ci za niedotrzymanie przez przedsi ę biorstwo gazownicze standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców. Odbiorca zawieraj ą c umow ę ze Spó ł k ą na jej podstawie nie jest w stanie ustali ć , jakie obowi ą zki ci ążą na dostawcy gazu oraz jak ą ponosi on odpowiedzialno ść za niedotrzymanie warunków umowy. Niewiedza konsumenta w powy ż szym zakresie prowadzi ć b ę dzie do tego, ż e nie b ę dzie on korzysta ł z przys ł uguj ą cych mu praw do sk ł adania okre ś lonych roszcze ń (w tym finansowych). Ponadto przepisy rozporz ą dzenia taryfowego (§ 41-42) okre ś laj ą odpowiedzialno ść konsumenta za nielegalne b ą d ź te ż niezgodne z umow ą pobieranie paliwa gazowego. Tre ść umowy uniemo ż liwia konsumentowi ustalenie w jakich sytuacjach b ę dzie ponosi ł odpowiedzialno ść za niew ł a ś ciwe wykonanie umowy oraz jakie nast ą pi ą sankcje z tego tytu ł u. Powy ż ej opisane kwestie, zdaniem Spó ł ki uregulowane s ą w taryfie i w zwi ą zku z tym, ż e jest ona ogólnie dost ę pna dla wszystkich klientów i ka ż dorazowo dor ę czana na żą danie odbiorcy, maj ą oni mo ż liwo ść zapoznania si ę z wszystkimi prawami i obowi ą zkami. Zdaniem Organu Antymonopolowego przedmiotowe stanowisko Spó ł ki jest bezzasadne. W pierwszej kolejno ś ci nale ż y stwierdzi ć , ż e Spó ł ka w umowach stwierdzi ł a, ż e Strony ponosz ą odpowiedzialno ść za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy na zasadach okre ś lonych w kodeksie cywilnym oraz w niniejszej umowie, co powoduje, ż e w przedmiotowym zakresie nie nast ę puje odes ł anie do obowi ą zuj ą cej taryfy. Konsumenci w oparciu o tre ść przedmiotowego zapisu uzyskuj ą informacj ę , ż e jedynymi przepisami, które reguluj ą odpowiedzialno ść stron s ą przepisy kodeksu cywilnego i zawartej umowy. St ą d te ż , w ż aden sposób nie s ą informowani, ż e szczegó ł owe zasady odpowiedzialno ś ci stron za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy (w tym niedotrzymanie standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców) uregulowane s ą w obowi ą zuj ą cych przepisach prawa energetycznego oraz aktualnej taryfie. Jak przyznaje Spó ł ka taryfa (ani wyci ą g z niej) nie s ą dostarczane wszystkim konsumentom, a tylko mo ż liwo ść zapoznania z ni ą maj ą konsumenci, którzy o to zawnioskuj ą . Zgodnie z orzecznictwem antymonopolowym „(…) wszystkie prawa i obowi ą zki konsumentów powinny by ć umieszczone we wzorcu umownym. W tym kontek ś cie argument (…), ż e taryfa 9 jest ł atwo dost ę pna, nie jest do zaakceptowania. Odbiorca w oparciu o tre ść samej umowy powinien mie ć mo ż liwo ść okre ś lenia wszystkich elementów jej tre ś ci, w tym zasad ustalania bonifikat, upustów oraz op ł at za nielegalny pobór energii. Zastosowanie we wzorcu umownym klauzul odsy ł aj ą cych ogólnie do taryfy dla ustalenia cz ęś ci praw i obowi ą zków odbiorcy jest nielegalne, a co za tym idzie nak ł ada na konsumenta obci ąż enia wi ę ksze ni ż we wzorcu prawid ł owo sformu ł owanym” (wyrok S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 24.03.2004r. o sygn. Akt XVII Ama 29/03). Z powy ż szego wynika, ż e samo odes ł anie w umowie do obowi ą zuj ą cej taryfy w zakresie praw i obowi ą zków stron (w tym równie ż ich odpowiedzialno ś ci) jest bezprawne, poniewa ż umowa powinna regulowa ć wszystkie wymienione kwestie. W tym miejscu stwierdzi ć jednak nale ż y, ż e w niniejszej sprawie Spó ł ka w istocie nie odwo ł uje si ę do obowi ą zuj ą cej taryfy, poniewa ż w umowach zawieranych z konsumentami stwierdzi ł a, ż e odpowiedzialno ść stron jest regulowana przez przepisy K.c. i umowy. Dlatego te ż , zachowanie Spó ł ki w wi ę kszym stopniu narusza interesy konsumentów, ni ż w sytuacji, gdyby w stosowanych umowach odsy ł a ł a ona do postanowie ń obowi ą zuj ą cej taryfy, co jak wskazano powy ż ej jest równie ż bezprawne. W zwi ą zku z powy ż szym nale ż y stwierdzi ć , ż e Spó ł ka w umowach z konsumentami nie okre ś li ł a niezb ę dnego elementu jakim jest odpowiedzialno ś ci stron za niedotrzymanie warunków umowy, a w szczególno ś ci standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców. Ponadto Spó ł ka umieszczaj ą c w umowie zapis zgodnie z którym: Strony ponosz ą odpowiedzialno ść za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy na zasadach okre ś lonych w kodeksie cywilnym oraz w niniejszej umowie wprowadza konsumentów w b łą d, poniewa ż kwestia odpowiedzialno ś ci stron za niedotrzymanie warunków umowy w szerokim zakresie regulowana jest przepisami prawa energetycznego. St ą d te ż przedmiotowe zachowanie Spó ł ki nale ż y uzna ć za bezprawne. Zawieranie przez Spó ł k ę umów z konsumentami, które nie zawieraj ą wszystkich informacji, o których mowa w rozporz ą dzeniu przy łą czeniowym, jest niezgodne z nim i nale ż y uzna ć za bezprawne. Spe ł niona, wi ę c zosta ł a pierwsza przes ł anka konieczna do uznania zachowania Spó ł ki (opisanego w pkt a, b i c powy ż ej) za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Drug ą przes ł ank ą , której wykazanie jest niezb ę dne dla stwierdzenia, i ż przedsi ę biorca stosuje praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów jest ustalenie, i ż jego bezprawne dzia ł anie narusza zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa antymonopolowa reguluje zasady i tryb przeciwdzia ł ania praktykom naruszaj ą cym zbiorowe interesy konsumentów, co wynika z tre ś ci art. 1 ust. 2 tej ustawy. Zbiorowy interes konsumentów dotyczy nieokre ś lonego ogó ł u, a naruszenie tego interesu mo ż e mie ć miejsce, gdy skutkami dzia ł a ń sprzecznych z ustaw ą o ochronie konkurencji konsumentów dotkni ę ty jest szerszy kr ą g uczestników rynku, jak i wtedy, gdy dzia ł ania te wywo ł uj ą inne niekorzystne zjawiska. Ustawa antymonopolowa w odniesieniu do konsumentów chroni ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. Zdaniem Organu Antymonopolowego zakwestionowane w przedmiotowej decyzji dzia ł anie przedsi ę biorcy - polegaj ą ce na nie podawaniu w zawieranych umowach wszystkich informacji, które zgodnie z rozporz ą dzeniem przy łą czeniowym powinna zawiera ć - godzi w interes konsumentów. Niepodanie w umowie informacji o: - terminie odczytów wskaza ń urz ą dze ń pomiarowych, - szczegó ł owych warunkach ustalania terminów przerywania dostarczania paliw gazowych i rozpoczynania dostarczania tych paliw po przerwie w dostarczaniu, - odpowiedzialno ś ci stron za niedotrzymanie warunków umowy, a w szczególno ś ci standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców, mo ż e doprowadzi ć do niekorzystania przez konsumentów ze swoich praw, ale równie ż do niewywi ą zywania si ę z obowi ą zków. Dodatkowo nie podanie w/w informacji mo ż e 10 doprowadzi ć , do nieegzekwowania zachowa ń , które wymuszaj ą przepisy prawa energetycznego na profesjonali ś cie np. w zakresie odpowiedzialno ś ci za niedotrzymanie standardów jako ś ciowych. W niniejszej sprawie zosta ł naruszony interes konsumentów – zaopatrywanych w paliwo gazowe przez Spó ł k ę , którzy zawarli umowy sprzeda ż y gazu ziemnego. Tak wi ę c, brak w umowach wszystkich informacji, o których mowa w rozporz ą dzeniu przy łą czeniowym, a tak ż e podanie cz ęś ci informacji w nieodpowiedni sposób narusza zbiorowy interes konsumentów i tym samym zasadne by ł o podj ę cie dzia ł a ń przewidzianych w ustawie antymonopolowej, maj ą cych na celu ochron ę konsumentów. W przedmiotowej sprawie zaistnia ł y łą cznie obie przes ł anki konieczne do uznania zachowania przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów – bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy i naruszenie zbiorowych interesów konsumentów. St ą d nale ż a ł o orzec jak w punkcie I sentencji decyzji. II . W zawieranych z konsumentami przez Spó ł k ę umowach sprzeda ż y gazu ziemnego do 10 m 3 /h osoby fizyczne. (wzór wykorzystywany przez Oddzia ł Zak ł ad Gazowniczy w Opolu) zawarto zapis zgodnie z którym „ Sprzedawca mo ż e ograniczy ć lub przerwa ć dostaw ę gazu ziemnego – w przypadku nie uiszczenia przez KUPUJ Ą CEGO nale ż no ś ci za gaz ziemny – w ci ą gu 14 dni od okre ś lonych w § 9 umowy terminów p ł atno ś ci, jednak ż e nie wcze ś niej ni ż po up ł ywie 14 dni roboczych od powiadomienia KUPUJ Ą CEGO o zamiarze ograniczenia lub przerwania dostawy gazu ziemnego” (karty nr 43 verte i 45 verte). Art. 6 ust. 3 a ustawy Prawo energetyczne stanowi, ze przedsi ę biorstwa energetyczne mog ą wstrzyma ć dostarczanie paliwa gazowego w przypadku, gdy odbiorca zwleka z zap ł at ą za pobrane paliwo gazowe albo ś wiadczone us ł ugi co najmniej miesi ą c po up ł ywie terminu p ł atno ś ci, pomimo uprzedniego powiadomienia na pi ś mie o zamiarze wypowiedzenia umowy i wyznaczenia dodatkowego, dwutygodniowego terminu do zap ł aty zaleg ł ych i bie żą cych nale ż no ś ci. Z powy ż szych zapisów wynika, ż e zapisy umowy umo ż liwiaj ą ce Spó ł ce wstrzymanie dostaw gazu z powodu nieuregulowania nale ż no ś ci s ą bardziej rygorystyczne w stosunku do odbiorców ni ż bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą ce przepisy ustawy Prawo energetyczne w tym zakresie. Spó ł ka w przedmiotowych umowach zagwarantowa ł a sobie mo ż liwo ść przerwania dostawy gazu ziemnego do odbiorcy w sytuacji, gdy nie ui ś ci on nale ż no ś ci za gaz w terminie 14 dni od dnia p ł atno ś ci okre ś lonego w umowie, przy czym przerwa nie mo ż e nast ą pi ć wcze ś niej ni ż po up ł ywie 14 dni roboczych od powiadomienia odbiorcy o zamiarze przerwania dostaw gazu. Jak wskazano to powy ż ej ustawodawca przewidzia ł mo ż liwo ść wstrzymania dostaw gazu w sytuacji, gdy odbiorca zwleka z zap ł at ą co najmniej miesi ą c po up ł ywie terminu p ł atno ś ci. St ą d te ż nale ż y stwierdzi ć , ż e Spó ł ka w umowach z konsumentami w znaczny sposób skróci ł a termin zw ł oki konsumenta z zap ł at ą po up ł ywie którego jest uprawniona do przerwania dostaw gazu. Ponadto ustawa Prawo energetyczne wymaga, aby przerwa w dostawie gazu poprzedzona by ł a powiadomieniem odbiorcy na pi ś mie o zamiarze wypowiedzenia umowy i wyznaczenia dodatkowego, dwutygodniowego terminu do zap ł aty zaleg ł ych i bie żą cych nale ż no ś ci. Tak wi ę c, konieczne jest pisemne powiadomienie kupuj ą cego i nie mo ż e ono by ć dokonane w innej formie. Spó ł ka w umowach z konsumentami nie wskaza ł a na fakt, i ż poinformowanie odbiorcy o zamiarze wstrzymania dostaw gazu powinno nast ą pi ć w formie pisemnej i umo ż liwi ł a sobie powiadamianie konsumentów w inny sposób, wbrew woli ustawodawcy. Ponadto w umowach sprzeda ż y gazu ziemnego wysoko metanowego Nr (...) wersja dla osób fizycznych do 10 m 3 /h (wzór wykorzystywany przez Oddzia ł Zak ł ad Gazowniczy w Zabrzu) stwierdzono, ż e „ Sprzedawca mo ż e wstrzyma ć dostaw ę paliwa gazowego – w przypadku nie uiszczenia przez KUPUJ Ą CEGO nale ż no ś ci za dostarczone paliwo gazowe – po up ł ywie 31 dni od okre ś lonych w § 9 umowy terminów p ł atno ś ci, pomimo uprzedniego powiadomienia KUPUJ Ą CEGO na pi ś mie o zamiarze wypowiedzenia umowy i wyznaczenia dodatkowego 14 dniowego terminu do zap ł aty zaleg ł ych i bie żą cych nale ż no ś ci” i „SPRZEDAWCA mo ż e 11 odst ą pi ć od zamiaru wstrzymania dostawy gazu ziemnego, je ż eli KUPUJ Ą CY ui ś ci wszelkie nale ż no ś ci przed up ł ywem terminu, o którym mowa w ust. 2 niniejszego paragrafu” . (karty nr 39 verte i 40 verte). Zapis § 11 ust. 2 jest zgodny z art. 6 ust. 3 a ustawy Prawo energetyczne, reguluj ą cym kwesti ę prawa zak ł adu energetycznego do wstrzymania dostaw w sytuacji pozostawania przez odbiorc ę w zw ł oce z zap ł at ą nale ż no ś ci. Jednak ż e ust. 3 § 11 umowy zawiera wyj ą tek, zgodnie z którym Spó ł ka mo ż e odst ą pi ć od zamiaru wstrzymania dostawy gazu, je ż eli odbiorca ui ś ci zaleg ł e nale ż no ś ci. W zwi ą zku z u ż yciem s ł owa „mo ż e” nale ż y przyj ąć , ż e w sytuacji, gdy odbiorca ui ś ci ł wszystkie zaleg ł e nale ż no ś ci, Spó ł ka dalej ro ś ci sobie uprawnienie do wstrzymania dostaw gazu. W zwi ą zku z tym nale ż y uzna ć , ż e umieszczenie w umowie zapisu § 11 ust. 3 jest bezprawne i narusza zapis art. 6 ust. 3 a ustawy Prawo energetyczne. St ą d te ż dzia ł ania Spó ł ki w tym wzgl ę dzie nale ż y uzna ć za bezprawne, poniewa ż powy ż ej wskazane zapisy zawarte w umowach umo ż liwiaj ą spó ł ce wstrzymanie dostaw gazu w terminach wcze ś niejszych ni ż pozwalaj ą na to przepisy ustawy Prawo energetyczne. W niniejszej sprawie zosta ł naruszony interes konsumentów – zaopatrywanych w paliwo gazowe przez Spó ł k ę , którzy zawarli umowy sprzeda ż y gazu ziemnego zawieraj ą cego w/w zapisy. St ą d te ż powy ż sze dzia ł anie narusza zbiorowy interes konsumentów i tym samym zasadne by ł o podj ę cie dzia ł a ń przewidzianych w ustawie antymonopolowej, maj ą cych na celu ochron ę konsumentów. Spe ł nione zosta ł y wi ę c obydwie przes ł anki, konieczne do uznania zachowania przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. W tym miejscu nale ż y równie ż wskaza ć , ż e Spó ł ka w ustosunkowaniu si ę do wszcz ę cia post ę powania stwierdzi ł a, i ż wzór umowy sprzeda ż y gazu ziemnego stosowany przez Oddzia ł Zak ł ad Gazowniczy w Opolu nie jest ju ż stosowany, natomiast w zakresie tre ś ci § 11 ust. 3 wzoru umowy stosowanego przez Oddzia ł Zak ł ad Gazowniczy w Zabrzu prowadzona jest procedura zwi ą zana ze zmian ą tego wzoru poprzez wykre ś lenie s ł owa „mo ż e”. Ponadto w za łą czeniu do pisma z dnia 17.03.2004r. Spó ł ka przes ł a ł a umowy faktycznie zawarte z konsumentami (w oparciu o opracowany nowy wzorzec umowny), które zawieraj ą zapisy zgodne art. 6 ust. 3 a ustawy Prawo energetyczne (karty nr 11-114). W ś wietle powy ż szego nale ż y stwierdzi ć , ż e sama zmiana wzorców umownych w oparciu o które zawierane s ą umowy z konsumentami oraz zawieranie nowych umów w oparciu o te wzorce nie stanowi przes ł anki do stwierdzenia, ż e Spó ł ka zaprzesta ł a stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów w ca ł o ś ci. Z zaprzestaniem stosowania tych praktyk mamy do czynienia dopiero wówczas, gdy wszystkie dotychczas zawarte umowy z konsumentami zostan ą dostosowane do obowi ą zuj ą cych przepisów prawa, co w niniejszej sprawie oznacza, ż e b ę d ą one zawiera ć regulacje zgodne z . 6 ust. 3 a ustawy Prawo energetyczne. W zwi ą zku z tym, ż e Spó ł ka nie udowodni ł a, ż e zaprzesta ł a stosowania przedmiotowej praktyki, Organ Antymonopolowy nie znalaz ł podstaw do wydania decyzji w zakresie pkt II sentencji niniejszej decyzji na podstawie art. 23 e ustawy antymonopolowej. W zwi ą zku z powy ż szym orzeczono jak w pkt II sentencji. III. W umowach o przy łą czenie do sieci gazowej zawieranych z konsumentami Spó ł ka zawar ł a zapis: „ Spory mog ą ce wynikn ąć w zwi ą zku z wykonaniem umowy Strony poddaj ą rozstrzygni ę ciu s ą du powszechnego w ł a ś ciwego dla siedziby Przedsi ę biorstwa Gazowniczego.”, który zosta ł wpisany do rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. (karty nr 18, 20, 22). S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyrokiem z dnia 31 stycznia 2003r. (sygn. akt XVII Amc 31/02) w sprawie z powództwa Powiatowego Rzecznika Konsumentów w S ł upcy przeciwko S ł awomirowi Braszka prowadz ą cemu 12 dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą Przedsi ę biorstwo Remontowo-Budowlane „REMO-BUD” w Gnie ź nie uzna ł za niedozwolone i zakaza ł stosowania postanowienia w brzmieniu: „Wszelkie spory wynik ł e na tle zawartej umowy podlegaj ą wy łą czno ś ci s ą du powszechnego dla siedziby firmy przyjmuj ą cej zamówienie”. Postanowienie to zosta ł o wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 30 czerwca 2003r. W/w S ą d wyrokiem z dnia 4.06.2003r. (sygn. akt XVII Amc 60/02) z powództwa Powiatowego Rzecznika Konsumentów w Bartoszycach przeciwko Europejskiemu Funduszowi Budowlanemu Sp. z o.o. z siedzib ą we Wroc ł awiu uzna ł za niedozwolone i zakaza ł stosowania postanowienia w brzmieniu: „Strony niniejszej umowy zobowi ą zuj ą si ę do do ł o ż enia wszelkich stara ń w celu polubownego rozstrzygni ę cia ewentualnych sporów. S ą dem w ł a ś ciwym do rozstrzygania b ę dzie s ą d miejsca siedziby EFB”. Postanowienie to zosta ł o wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 14.08.2003r. Ponadto § 11 umów o przy łą czenie faktycznie zawartych z konsumentami zawiera zapis: „Spory wynik ł e na tle niniejszej umowy podlega ć b ę d ą rozstrzygni ę ciu w ł a ś ciwego rzeczowo S ą du w Opolu” który zosta ł wpisany do rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. (karty nr 34 verte i 37 verte). S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyrokiem z dnia 27 czerwca 2003r. (sygn. akt XVII Amc 50/01) z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Mi ę dzynarodowej Korporacji Gospodarczej „InCo” Sp. z o.o. z siedzib ą w Tychach, uzna ł za niedozwolone i zakaza ł stosowania postanowienia w brzmieniu: „(...) Sprawy wymagaj ą ce rozstrzygni ę cia s ą dowego b ę d ą prowadzone przed S ą dem Rejonowym w Tychach lub przed S ą dem Okr ę gowym w Katowicach.”. Postanowienie to zosta ł o wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 14.08.2003r. Pomimo faktu, i ż porównywane postanowienia nie brzmi ą literalnie tak samo, to w taki sam sposób okre ś laj ą w ł a ś ciwo ść s ą du, który jest wed ł ug umowy w ł a ś ciwy do rozstrzygania sporów pomi ę dzy stronami umowy. Bior ą c pod uwag ę powy ż sz ą wyk ł adni ę , mo ż na przyj ąć , i ż zacytowane postanowienia w swej tre ś ci s ą to ż same i wyczerpuj ą tre ść niedozwolonego postanowienia umownego zdefiniowanego w art. 385 3 pkt 23 k.c., za które uwa ż a si ę postanowienie narzucaj ą ce rozpoznanie sprawy przez s ą d, który wedle ustawy nie jest miejscowo w ł a ś ciwy. Zapisy te wy łą czaj ą rozpoznanie sprawy przez s ą d w ł a ś ciwy wed ł ug w ł a ś ciwo ś ci przemiennej, w ś wietle art. 33, 34, 35 i 36 k.p.c. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w rozdziale III stanowi o zakazie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Zgodnie z art. 23 a przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Maj ą c na wzgl ę dzie zapis art. 23 a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w niniejszej sprawie wykazano, ż e umowy stosowane przez Spó ł k ę zawieraj ą postanowienia wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. St ą d te ż , dzia ł ania Spó ł ki w tym zakresie nale ż y zatem oceni ć jako bezprawne dzia ł anie godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów i dlatego te ż uzasadnionym jest stwierdzenie stosowania przez Spó ł k ę praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. W zakresie stosowania zapisów wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych Spó ł ka stwierdzi ł a, ż e zosta ł y one zmienione i uzyska ł y nast ę puj ą ca tre ść : „spory mog ą ce wynikn ąć w zwi ą zku z wykonaniem umowy Strony poddaj ą rozstrzygni ę ciu s ą du 13 powszechnego w ł a ś ciwego dla siedziby pozwanego”, który to zapis odpowiada tre ś ci art. 27 § 1 k.p.c. Jak wskazano to w uzasadnieniu do pkt II sentencji niniejszej decyzji, zmiana wzorców umownych w oparciu o które zawierane s ą umowy z konsumentami oraz zawieranie nowych umów w oparciu o te wzorce nie stanowi przes ł anki do stwierdzenia, ż e Spó ł ka zaprzesta ł a stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Z zaprzestaniem stosowania tych praktyk mamy do czynienia dopiero wówczas, gdy wszystkie dotychczas zawarte umowy z konsumentami zostan ą dostosowane do obowi ą zuj ą cych przepisów prawa, co w niniejszej sprawie oznacza, ż e nie b ę d ą zawiera ł y postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. W tym miejscu nale ż y stwierdzi ć , ż e zapis zawarty w nowych umowach „spory mog ą ce wynikn ąć w zwi ą zku z wykonaniem umowy Strony poddaj ą rozstrzygni ę ciu s ą du powszechnego w ł a ś ciwego dla siedziby pozwanego” zosta ł obj ę ty powództwem Organu Antymonopolowego wystosowanym do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów o uznanie go za niedozwolone postanowienie umowne i nakazanie zaniechania jego stosowania. W zwi ą zku z tym, ż e Spó ł ka nie udowodni ł a, ż e zaprzesta ł a stosowania przedmiotowej praktyki, Organ Antymonopolowy nie znalaz ł podstaw do wydania decyzji w zakresie pkt III sentencji niniejszej decyzji na podstawie art. 23 e ustawy antymonopolowej. St ą d nale ż a ł o orzec jak w pkt III sentencji niniejszej decyzji. IV . Zgodnie z art. 23c ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w decyzji, Prezes Urz ę du mo ż e okre ś li ć ś rodki usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. W celu zapewnienia wykonania nakazu okre ś lonego w pkt I, II i III sentencji niniejszej decyzji, ś rodki usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów okre ś lono, jako polegaj ą ce na: - umieszczeniu w tre ś ci nowo zawieranych, jak i dotychczas zawartych umów sprzeda ż y gazu ziemnego zawieranych z konsumentami, informacji, o których mowa w § 11 pkt 4, pkt 5 i 6 rozporz ą dzenia przy łą czeniowego, - umieszczeniu w tre ś ci nowo zawieranych, jak i dotychczas zawartych umów sprzeda ż y gazu ziemnego zawieranych z konsumentami informacji zgodnych z zapisem art. 6 ust. 3 a ustawy z dnia 10 kwietnia 1997r. Prawo energetyczne, - zaniechaniu stosowania w tre ś ci nowo zawieranych, jak i dotychczas zawartych umów o przy łą czenie do sieci gazowej zawieranych z konsumentami niedozwolonych postanowie ń umownych zacytowanych w pkt III sentencji niniejszej decyzji. Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w pkt IV sentencji. V. Na podstawie art. 72 ustawy antymonopolowej, je ż eli post ę powanie zosta ł o wszcz ę te z urz ę du i w jego wyniku Prezes Urz ę du stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy, przedsi ę biorca lub zwi ą zek przedsi ę biorców, który dopu ś ci ł si ę tego naruszenia, zobowi ą zany jest ponie ść koszty post ę powania. Zgodnie z art. 75 ustawy antymonopolowej, organ antymonopolowy rozstrzyga o kosztach, w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie. Post ę powanie przeciwko Spó ł ce w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, zosta ł o wszcz ę te z urz ę du. Na podstawie ustale ń dokonanych w trakcie post ę powania Organ Antymonopolowy w punkcie I, II i III decyzji stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy antymonopolowej. Kosztami niniejszego post ę powania dla Organu Antymonopolowego, s ą wydatki w wysoko ś ci 42 PLN zwi ą zane z korespondencj ą pomi ę dzy organem antymonopolowym a przedsi ę biorc ą . W zwi ą zku z powy ż szym Organ Antymonopolowy postanowi ł obci ąż y ć Spó ł k ę kosztami post ę powania w wysoko ś ci 42 PLN (s ł ownie z ł otych: czterdzie ś ci dwa). St ą d orzeka si ę jak w punkcie V sentencji decyzji. 14 Koszty niniejszego post ę powania przedsi ę biorca obowi ą zany jest wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Na postanowienie o kosztach zawarte w punkcie V niniejszej decyzji, na podstawie art. 78 ust. 6 ustawy antymonopolowej w zwi ą zku z art. 479 28 § 1 pkt 2 k.p.c. przys ł uguje za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia dor ę czenia. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. Dyrektor Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Alicja Kral