RKT-23/2004

1 DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dn. 22.04.2004r. RKT-61-04/04/AW DECYZJA Nr RKT- 23/2004 I. Na podstawie art. 23 c w zwi ą zku z art. 23 a ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2003r. Nr 86, poz. 804; ze zm. Dz.U. z 2003r. Nr 60, poz. 535, Dz.U. z 2003r. Nr 170, poz. 1652) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. z 2002r. Nr 18, poz. 172; ze zm. Dz.U. z 2003r. Nr 6, poz. 68) po przeprowadzeniu z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów dzia ł anie Moniki L. prowadz ą cej dzia ł alno ść gospodarcz ą jako: Biuro Podró ż y GLOBTRANS Monika L. z siedzib ą w Rybniku, polegaj ą ce na stosowaniu we wzorcach umów w/w przedsi ę biorcy dotycz ą cych ś wiadczenia us ł ug turystycznych, zwanych Warunkami uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Podró ż y GLOBTRANS, stanowi ą cych integraln ą cz ęść Umowy - zg ł oszenia udzia ł u w imprezach turystycznych oferowanych w katalogu „Wakacje 2003”, postanowie ń naruszaj ą cych przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o us ł ugach turystycznych (tekst jednolity Dz.U. z 2001r. Nr 55, poz. 578 z pó ź n. zm.), w ten sposób ż e: 1. Rozdzia ł II Zmiany w wykonaniu us ł ug turystycznych i cen ust. 3 o brzmieniu: „Wzrost cen o wi ę cej ni ż 10% upowa ż nia uczestnika do rezygnacji z imprezy bez kosztów pod warunkiem pisemnego powiadomienia o tym fakcie B.P. Globtrans nie pó ź niej jednak ni ż 3 dni od daty otrzymania informacji o uzasadnionym wzro ś cie ceny.” Rozdzia ł II Zmiany w wykonaniu us ł ug turystycznych i cen ust. 4 o brzmieniu: Wzrost cen do 10%, uzasadniony przyczynami wymienionymi w pkt II.2 nie stanowi zmiany istotnych warunków umowy i nie daje podstawy klientowi do odst ą pienia od umowy.” narusza art. 14 ust. 5 ustawy o us ł ugach turystycznych, 2. Rozdzia ł III Realizacja imprezy ust. 6 o brzmieniu: „Organizator nie odpowiada za niedogodno ś ci zaistnia ł e w trakcie realizacji wynik ł e z przyczyn od niego niezale ż nych, np.: warunków atmosferycznych, decyzji pa ń stwowych, dzia ł ania innych okoliczno ś ci, si ł y wy ż szej lub le żą cych po stronie Uczestnika.” narusza art. 11 b ustawy o us ł ugach turystycznych, 3. w w/w Warunkach uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Podró ż y GLOBTRANS, stanowi ą cych integraln ą cz ęść Umowy - zg ł oszenia udzia ł u w imprezach turystycznych oferowanych w katalogu „Wakacje 2003” nie zosta ł okre ś lony termin zawiadomienia o przeniesieniu uprawnie ń i przej ę ciu obowi ą zków, o których mowa w art. 16 ust. 2 ustawy o us ł ugach turystycznych, co narusza art. 14 ust. 2 2 pkt 7 b ustawy o us ł ugach turystycznych, i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. II. Na podstawie art. 23 d w zwi ą zku z art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2003r. Nr 86, poz. 804; ze zm. Dz.U. z 2003r. Nr 60, poz. 535, Dz.U. z 2003r. Nr 170, poz. 1652) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. z 2002r. Nr 18, poz. 172; ze zm. Dz.U. z 2003r. Nr 6, poz. 68) po przeprowadzeniu z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: stwierdza si ę ż e praktyka Moniki L. prowadz ą cej dzia ł alno ść gospodarcz ą jako: Biuro Podró ż y GLOBTRANS Monika L. z siedzib ą w Rybniku, polegaj ą ca na stosowaniu we wzorcach umów w/w przedsi ę biorcy dotycz ą cych ś wiadczenia us ł ug turystycznych, zwanych Warunkami uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Podró ż y GLOBTRANS, stanowi ą cym integraln ą cz ęść Umowy - zg ł oszenia udzia ł u w imprezach turystycznych oferowanych w katalogu „Wakacje 2003”, postanowienia zawartego w rozdziale II Zmiany w wykonaniu us ł ug turystycznych i cen ust. 2 o brzmieniu: „Organizator zastrzega sobie mo ż liwo ść zmiany cen imprezy w przypadku wzrostu cen np.: transportu, paliw, op ł at urz ę dowych lub kursów walut, nie pó ź niej jednak ni ż na 21 dni przed rozpocz ę ciem imprezy.” nie narusza zbiorowych interesów konsumentów z uwagi na fakt, i ż postanowienie to nie narusza art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o us ł ugach turystycznych (tekst jednolity Dz.U. z 2001r. Nr 55, poz. 578 z pó ź n. zm.). III. Na podstawie art. 23 c ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2003r. Nr 86, poz. 804; ze zm. Dz.U. z 2003r. Nr 60, poz. 535, Dz.U. z 2003r. Nr 170, poz. 1652) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. z 2002r. Nr 18, poz. 172; ze zm. Dz.U. z 2003r. Nr 6, poz. 68) po przeprowadzeniu z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: okre ś la si ę Monice L. prowadz ą cej dzia ł alno ść gospodarcz ą jako: Biuro Podró ż y GLOBTRANS Monika L. z siedzib ą w Rybniku, ś rodki usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w celu wykonania nakazu, polegaj ą ce na zaniechaniu stosowania we wzorcach umów w/w przedsi ę biorcy dotycz ą cych ś wiadczenia us ł ug turystycznych, zwanych Warunkami uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Podró ż y GLOBTRANS, stanowi ą cych integraln ą cz ęść Umowy - zg ł oszenia udzia ł u w imprezach turystycznych oferowanych w katalogu „Wakacje 2003”, postanowie ń naruszaj ą cych przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o us ł ugach turystycznych (tekst jednolity Dz.U. z 2001r. Nr 55, poz. 578), wskazanych w punkcie I sentencji decyzji, w nowych umowach zawieranych po dacie uprawomocnienia si ę decyzji. IV. Na podstawie art. 72 w zwi ą zku z art. 75 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2003r. Nr 86, poz. 804) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. z 2002r. Nr 18, poz. 172; ze zm. Dz.U. z 2003r. Nr 6, poz. 68), po przeprowadzeniu z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, 3 – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: postanawia si ę zobowi ą za ć Monik ę L. prowadz ą c ą dzia ł alno ść gospodarcz ą jako: Biuro Podró ż y GLOBTRANS Monika L. z siedzib ą w Rybniku, do poniesienia kosztów niniejszego post ę powania w wysoko ś ci 34 z ł (s ł ownie z ł otych: trzydzie ś ci cztery). Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej Organem Antymonopolowym), w zwi ą zku z podj ę tymi przez Organ Antymonopolowy dzia ł aniami maj ą cymi na celu zbadanie, czy organizatorzy turystyki w ramach ś wiadczonych us ł ug przestrzegaj ą obowi ą zuj ą cych przepisów, postanowieniem zosta ł o wszcz ę te post ę powanie wyja ś niaj ą ce w sprawie zbadania, czy dzia ł ania Biura Podró ż y „GLOBTRANS” Monika L. w Rybniku, (zwanego dalej Biurem GLOBTRANS) naruszaj ą zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Celem post ę powania by ł o wst ę pne ustalenie, czy w opisanej sprawie nast ą pi ł o naruszenie przepisów ustawy uzasadniaj ą ce wszcz ę cie post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. W toku post ę powania wyja ś niaj ą cego ustalono, ż e Biuro GLOBTRANS prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą w zakresie organizowania imprez turystycznych na podstawie zezwolenia nr 392 wydanego przez Wojewod ę Ś l ą skiego w dniu 26.09.2001r. (karta nr 8). Biuro GLOBTRANS ś wiadczy us ł ugi dla klientów z terenu ca ł ej Polski. Sprzeda ż imprez turystycznych organizowanych przez w/w Biuro prowadzona jest równie ż poprzez sie ć biur agencyjnych (karta nr 5). Baza liczy ok. (…) agentów. W/w przedsi ę biorca opracowa ł wzór umowy - zg ł oszenia udzia ł u w imprezie, którego integraln ą cz ęś ci ą s ą Warunki Uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Podró ż y GLOBTRANS (zwane dalej WU). Umowy z klientami zawierane s ą z zastosowaniem w/w wzoru umowy – zg ł oszenia udzia ł u w imprezie i stanowi ą cych jego cz ęść WU (karta nr 67 verte). Organ Antymonopolowy analizuj ą c WU stwierdzi ł , ż e niektóre z postanowie ń w nich zawartych mog ą narusza ć przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o us ł ugach turystycznych (tekst jednolity Dz.U. z 2001r. Nr 55, poz. 578 pó ź n. zm.). W wyniku analizy zebranego w trakcie post ę powania wyja ś niaj ą cego materia ł u dowodowego, postanowieniem z dnia 28.10.2003r. wszcz ę te zosta ł o z urz ę du przeciwko Biuru GLOBTRANS post ę powanie w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cych na stosowaniu we wzorcach umów postanowie ń naruszaj ą cych przepisy ustawy o us ł ugach turystycznych w nast ę puj ą cym zakresie: 1. Rozdzia ł II Zmiany w wykonaniu us ł ug turystycznych i cen ust. 2 o brzmieniu: „Organizator zastrzega sobie mo ż liwo ść zmiany cen imprezy w przypadku wzrostu cen np.: transportu, paliw, op ł at urz ę dowych lub kursów walut, nie pó ź niej jednak ni ż na 21 dni przed rozpocz ę ciem imprezy.” Stwierdzono mo ż liwo ść naruszenia art. 17 ust. 1 ustawy o us ł ugach turystycznych. 2. Rozdzia ł II Zmiany w wykonaniu us ł ug turystycznych i cen ust. 3 o brzmieniu: „Wzrost cen o wi ę cej ni ż 10% upowa ż nia uczestnika do rezygnacji z imprezy bez kosztów pod warunkiem pisemnego powiadomienia o tym fakcie B.P. Globtrans nie pó ź niej jednak ni ż 3 dni od daty otrzymania informacji o uzasadnionym wzro ś cie ceny.” Rozdzia ł II Zmiany w wykonaniu us ł ug turystycznych i cen ust. 4 stanowi: „Wzrost cen do 10%, uzasadniony przyczynami wymienionymi w pkt II.2 nie stanowi zmiany istotnych warunków umowy i nie daje podstawy klientowi do odst ą pienia od umowy.” Stwierdzono mo ż liwo ść naruszenia art. 14 ust. 5 ustawy o us ł ugach turystycznych. 3. Rozdzia ł III Realizacja imprezy ust. 6 o brzmieniu: „Organizator nie odpowiada za niedogodno ś ci zaistnia ł e w trakcie realizacji wynik ł e z przyczyn od niego niezale ż nych, np.: warunków atmosferycznych, decyzji pa ń stwowych, dzia ł ania innych okoliczno ś ci, si ł y wy ż szej lub le żą cych po stronie Uczestnika.” Stwierdzono mo ż liwo ść naruszenia art. 11 b ustawy o us ł ugach turystycznych. 4 4. Stwierdzono mo ż liwo ść naruszenia art. 14 ust. 2 pkt 7 b ustawy o us ł ugach turystycznych, gdy ż umowa nie okre ś la terminu zawiadomienia przez klienta o przeniesieniu uprawnie ń i przej ę ciu obowi ą zków, o których mowa w art. 16 ust. 2 w/w ustawy, zgodnie z którym przeniesienie uprawnie ń i przej ę cie obowi ą zków jest skuteczne wobec organizatora turystyki je ż eli klient zawiadomi go o tym przed rozpocz ę ciem imprezy turystycznej w terminie okre ś lonym w umowie. Biuro GLOBTRANS nie ustosunkowa ł o si ę do postawionych zarzutów (karta nr 10). Biuro GLOBTRANS zosta ł o zawiadomione o zako ń czeniu zbierania materia ł u dowodowego i o mo ż liwo ś ci zapoznania si ę z nim w siedzibie Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach (karta nr 92, 102), z mo ż liwo ś ci tej nie skorzysta ł o. Organ Antymonopolowy zwa ż y ł co nast ę puje. I. Zgodnie z art. 23 a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w art. 23 a ust. 2 stanowi, ż e za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o których mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą zatem ochronie przed godz ą cymi w nie naruszeniami polegaj ą cymi na sprzecznych z prawem (zakazanych przez przepisy innych ustaw) dzia ł aniach przedsi ę biorców. Tworz ą c katalog dzia ł a ń , które b ę d ą uznane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów ustawodawca pos ł u ż y ł si ę zwrotem „w szczególno ś ci”. Oznacza to, ż e wskazany katalog ma charakter przyk ł adowy. Zamiarem ustawodawcy by ł o uznanie za praktyk ę dzia ł a ń , które naruszy ł y przepisy innych ustaw. W przepisie art. 23 a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie ma odwo ł ania do konkretnych ustaw, z tego wzgl ę du, ż e by ł oby to sprzeczne z zasadami poprawnej legislacji, ale te ż niepotrzebnie ogranicza ł o Organ Antymonopolowy w jego decyzjach w sprawach niedozwolonych praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Normy materialnoprawne istotne z punktu widzenia wydania decyzji znajduj ą si ę w innych ustawach, poza ustaw ą o ochronie konkurencji i konsumentów. Organ Antymonopolowy wydaj ą c decyzj ę , o jakiej mowa w art. 23 c w/w ustawy, musi zatem zastosowa ć inne ustawy i na podstawie ich przepisów oceni ć , czy dzia ł anie przedsi ę biorcy by ł o bezprawne. Przes ł ankami zastosowania art. 23 a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji konsumentów w przedmiotowej sprawie jest wykazanie bezprawno ś ci dzia ł a ń przedsi ę biorcy polegaj ą cych na naruszeniu zbiorowych interesów konsumentów. Wobec powy ż szego, aby okre ś lone zachowanie mog ł o zosta ć uznane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek: - bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, - dzia ł anie powy ż sze narusza zbiorowe interesy konsumentów. Warunki ś wiadczenia us ł ug turystycznych reguluje ustawa z dnia 29 sierpnia 1997r. o us ł ugach turystycznych (tekst jednolity Dz.U. z 2001r. Nr 55, poz. 578 z pó ź n. zm.). Wspomniana ustawa szczegó ł owo reguluje obowi ą zki organizatora imprez turystycznych w stosunku do klientów korzystaj ą cych z jego oferty. Okre ś la ona niezb ę dne informacje, które organizator turystyki ma obowi ą zek przedstawi ć konsumentom przed podpisaniem umowy. Informacje podawane klientowi musz ą by ć przedstawione w sposób jasny i zrozumia ł y. Ponadto w/w ustawa okre ś la niezb ę dne elementy umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych polegaj ą cych na organizowaniu imprez turystycznych. Okre ś la obowi ą zki i prawa stron takiej umowy. Celem wprowadzenia do przedmiotowej ustawy szczegó ł owych zapisów nak ł adaj ą cych na organizatorów imprez turystycznych okre ś lone obowi ą zki by ł o zapewnienie 5 klientowi nale ż ytej ochrony przed silniejsz ą stron ą umowy, jak ą jest organizator imprezy turystycznej. Ś wiadczy o tym bezwzgl ę dnie wi ążą cy charakter tych przepisów. Problematyce ochrony klienta po ś wi ę cony jest rozdzia ł 3 ustawy o us ł ugach turystycznych. Przeprowadzaj ą c analiz ę Warunków Uczestnictwa stosowanych przez Biuro GLOBTRANS Organ Antymonopolowy opar ł si ę zatem na ustawie o us ł ugach turystycznych i dokona ł nast ę puj ą cych ustale ń . Zgodnie z art. 14 ust. 5 ustawy o us ł ugach turystycznych organizator, który przed rozpocz ę ciem imprezy turystycznej jest zmuszony, z przyczyn od niego niezale ż nych, zmieni ć istotne warunki umowy z klientem, z zastrze ż eniem art. 17 ustawy, powinien niezw ł ocznie o tym powiadomi ć klienta. W takiej sytuacji klient powinien niezw ł ocznie poinformowa ć organizatora, czy: 1) przyjmuje proponowan ą zmian ę umowy albo 2) odst ę puje od umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych ś wiadcze ń i bez obowi ą zku zap ł aty kary umownej. Cena imprezy turystycznej jest istotnym elementem umowy zawieranej przez biuro podró ż y z klientem. Poza wyj ą tkami przewidzianymi w art. 17 ust. 1 ustawy cena nie mo ż e by ć podwy ż szona. Zmiana ceny w ka ż dym przypadku, w ś wietle art. 14 ust. 5 w/w ustawy uprawnia klienta do dokonania wyboru pomi ę dzy przyj ę ciem proponowanej zmiany a odst ą pieniem od umowy. Rozdzia ł II Zmiany w wykonaniu us ł ug turystycznych i cen ust. 3 stanowi: „Wzrost cen o wi ę cej ni ż 10% upowa ż nia uczestnika do rezygnacji z imprezy bez kosztów pod warunkiem pisemnego powiadomienia o tym fakcie B.P. Globtrans nie pó ź niej jednak ni ż 3 dni od daty otrzymania informacji o uzasadnionym wzro ś cie ceny.” Rozdzia ł II Zmiany w wykonaniu us ł ug turystycznych i cen ust. 4 stanowi: Wzrost cen do 10%, uzasadniony przyczynami wymienionymi w pkt II.2 nie stanowi zmiany istotnych warunków umowy i nie daje podstawy klientowi do odst ą pienia od umowy.” Ust ę p 3 rozdzia ł u II WU przyznaje klientowi prawo rezygnacji z imprezy w przypadku podwy ż szenia jej ceny, jednak ż e pod warunkiem, i ż cena imprezy wzro ś nie o wi ę cej ni ż 10%. Wzrost ceny o mniej ni ż 10%, zgodnie z ust ę pem 4 rozdzia ł u II WU , nie daje klientowi Biura GLOBTRANS podstawy do odst ą pienia od umowy. Rezygnacja z imprezy w takim przypadku wi ą za ł aby si ę dla klienta z konieczno ś ci ą poniesienia kosztów odst ę pnego uregulowanych w ust ę pie 8 rozdzia ł u II WU. Jak to podnoszono powy ż ej, zgodnie z art. 14 ust. 5 ustawy o us ł ugach turystycznych klient ma prawo do odst ą pienia od umowy w przypadku zmiany istotnych warunków umowy. Jednym z takich warunków jest cena imprezy. Nale ż y podkre ś li ć , ż e przedmiotowa ustawa nie okre ś la ż adnego procentowego progu wzrostu ceny, którego przekroczenie mia ł oby warunkowa ć skorzystanie przez klienta z w/w prawa. A zatem klient w ka ż dym przypadku zmiany ceny mo ż e przyj ąć proponowan ą podwy ż k ę albo odst ą pi ć od umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych ś wiadcze ń i bez obowi ą zku zap ł aty kary umownej. Brak wi ę c jakichkolwiek podstaw do tego, by prawo klienta do odst ą pienia od umowy w razie wzrostu ceny imprezy uzale ż nia ć od wysoko ś ci podwy ż ki. W ś wietle powy ż szego nale ż y stwierdzi ć , i ż ust ę py 3 i 4 rozdzia ł u II WU naruszaj ą art. 14 ust. 5 ustawy o us ł ugach turystycznych. Zgodnie z art. 11 a ust. 1 ustawy o us ł ugach turystycznych organizator turystyki odpowiada za niewykonanie lub nienale ż yte wykonywanie umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych, chyba ż e niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie jest spowodowane wy łą cznie: 1) dzia ł aniem lub zaniechaniem klienta, 2) dzia ł aniem lub zaniechaniem osób trzecich, nieuczestnicz ą cych w wykonywaniu us ł ug przewidzianych w umowie, je ż eli tych dzia ł a ń lub zaniecha ń nie mo ż na by ł o przewidzie ć ani unikn ąć , albo 3) si łą wy ż sz ą . Przepis ustawy dok ł adnie wskazuje, w jakich okoliczno ś ciach organizator imprezy jest zwolniony z odpowiedzialno ś ci za niewykonanie lub nienale ż yte wykonywanie umowy. Katalog przyczyn niewykonania lub nienale ż ytego wykonania przez organizatora umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych zawarty w art. 11 a ust. 1 w/w ustawy nie mo ż e by ć dowolnie rozszerzany. Rozdzia ł III Realizacja imprezy ust. 6 stanowi: 6 „Organizator nie odpowiada za niedogodno ś ci zaistnia ł e w trakcie realizacji wynik ł e z przyczyn od niego niezale ż nych, np.: warunków atmosferycznych, decyzji pa ń stwowych, dzia ł ania innych okoliczno ś ci, si ł y wy ż szej lub le żą cych po stronie Uczestnika.” Cytowane postanowienie WU zawiera otwarty katalog przyczyn zwalniaj ą cych Biuro GLOBTRANS z odpowiedzialno ś ci za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy. Pos ł uguj ą c si ę sformu ł owaniem „dzia ł anie innych okoliczno ś ci” i zamieszczaj ą c w cytowanym punkcie jedynie przyk ł adowe wyliczenie „przyczyn od niego niezale ż nych” Biuro GLOBTRANS stworzy ł o sobie mo ż liwo ść interpretowania i rozszerzania katalogu tych przyczyn równie ż w zakresie wykraczaj ą cym poza granice wyznaczone w art. 11 a ust. 1 ustawy. Art. 11 b ust. 1 ustawy stanowi, i ż nie mo ż na w drodze umowy wy łą czy ć lub ograniczy ć odpowiedzialno ś ci okre ś lonej w art. 11 a ustawy, a tak ż e w razie wyboru prawa obcego z zastrze ż eniem ust. 2 i 3. Doda ć nale ż y, i ż S ą d Okr ę gowy w Warszawie S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów klauzul ę o podobnym zakresie do klauzuli zawartej w rozdziale III ust. 6 WU Biura GLOBTRANS uzna ł za niedozwolon ą . W postanowieniu z dnia 14 kwietnia 2003r. sygn. akt XVII Amc 14/03 S ą d uzna ł za niedozwolone stosowanie w obrocie z konsumentami postanowienia - „Nie uwa ż a si ę za wady imprezy niedoci ą gni ęć zawinionych przez klienta oraz wyrz ą dzone przez osoby prawne i fizyczne nie pozostaj ą ce w stosunku prawnym z organizatorem, a tak ż e wynikaj ą cych z przekroczenia granic i zasad, za które organizator nie mo ż e odpowiada ć ” i zakaza ł jego wykorzystywania w tym obrocie. Organizator imprezy turystycznej nie mo ż e zatem zwolni ć si ę automatycznie z odpowiedzialno ś ci za wszystkie wady imprezy wynik ł e z przyczyn od niego niezale ż nych. Biuro GLOBTRANS w ust ę pie 6 rozdzia ł u III WU ustalaj ą c okoliczno ś ci zwalniaj ą ce je z odpowiedzialno ś ci za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy wykroczy ł o poza granice zwolnienia ustalone w art. 11 a ustawy, co jest równoznaczne z naruszeniem przepisu art. 11 b ustawy. Zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy o us ł ugach turystycznych klient mo ż e bez zgody organizatora turystyki przenie ść na osob ę spe ł niaj ą c ą warunki udzia ł u w imprezie turystycznej wszystkie przys ł uguj ą ce mu z tytu ł u umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych uprawnienia, je ż eli jednocze ś nie osoba ta przejmuje wszystkie wynikaj ą ce z tej umowy obowi ą zki. W my ś l art. 16 ust. 2 tej ustawy przeniesienie uprawnie ń i przej ę cie obowi ą zków jest skuteczne wobec organizatora turystyki, je ż eli klient zawiadomi go o tym przed rozpocz ę ciem imprezy turystycznej w terminie okre ś lonym w umowie. By konsument móg ł skorzysta ć z tego uprawnienia konieczne jest zatem okre ś lenie w umowie terminu, w którym mo ż e dokona ć odpowiedniego zg ł oszenia. Art. 14 ust. 2 pkt 7 b ustawy o us ł ugach turystycznych wprost stanowi, i ż umowa o ś wiadczenie us ł ug turystycznych powinna okre ś la ć termin zawiadomienia o przeniesieniu uprawnie ń i przej ę ciu obowi ą zków, o których mowa w art. 16 ust. 2 w/w ustawy. WU stosowane przez Biuro GLOBTRANS nie przewiduj ą prawa klienta do przeniesienia uprawnie ń i obowi ą zków wynikaj ą cych z zawartej przez niego umowy na inn ą osob ę spe ł niaj ą c ą warunki i nie zawieraj ą zapisu o terminie, w którym klient mo ż e skorzysta ć z w/w uprawnienia. Poniewa ż w WU termin ten nie zosta ł ustalony, to w razie gdy klient powo ł uj ą c si ę bezpo ś rednio na art. 16 ust. 1 ustawy o us ł ugach turystycznych b ę dzie chcia ł przenie ść na osob ę spe ł niaj ą c ą warunki udzia ł u w imprezie turystycznej wszystkie przys ł uguj ą ce mu z tytu ł u umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych uprawnienia i ci ążą ce na nim obowi ą zki, to wy łą cznie od uznania Biura GLOBTRANS b ę dzie zale ż e ć , czy przedmiotowe zg ł oszenie dokonane przez klienta zosta ł o z ł o ż one w odpowiednim terminie, a co za tym idzie – czy b ę dzie ono skuteczne, czy te ż nie. Podkre ś li ć zatem nale ż y, i ż zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy o us ł ugach turystycznych skorzystanie przez klienta z uprawnienia do wskazania innej osoby na swoje miejsce, przy spe ł nieniu przes ł anek okre ś lonych w w/w ustawie, nie jest uzale ż nione od zgody organizatora turystyki. Jak wskazano powy ż ej art. 14 ust. 2 pkt 7 b ustawy o us ł ugach turystycznych zalicza okre ś lenie terminu zawiadomienia organizatora imprezy przez 7 klienta o przeniesieniu uprawnie ń i przej ę ciu obowi ą zków przys ł uguj ą cych mu z umowy na inn ą osob ę do istotnych postanowie ń umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych, tymczasem w WU stosowanych przez Biuro GLOBTRANS nie znalaz ł si ę zapis okre ś laj ą cy ten termin. Art. 14 ust. 2 pkt 7 b ustawy o us ł ugach turystycznych zosta ł wi ę c naruszony. W my ś l art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów dla stwierdzenia, ż e przedsi ę biorca stosuje praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów niezb ę dne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek: dzia ł anie przedsi ę biorcy musi by ć bezprawne i zarazem narusza ć zbiorowe interesy konsumentów. Jak wykazano powy ż ej Biuro GLOBTRANS naruszy ł o art. 14 ust. 5, art. 11b i art. 14 ust. 2 pkt 7b ustawy o us ł ugach turystycznych. Tym samym nie wywi ą zywa ł o si ę z obowi ą zków na ł o ż onych na nie ustaw ą o us ł ugach turystycznych i stosowa ł o wzorzec umowny niedostosowany do wynikaj ą cych z niej wymogów, ł ami ą c w/w przepisy narusza ł o zarazem okre ś lone w ustawie o us ł ugach turystycznych prawa konsumenta. Zauwa ż y ć równie ż nale ż y, i ż organizator imprezy turystycznej dzia ł a na rynku jako profesjonalista, a ka ż dy przedsi ę biorca w zakresie prowadzonej przez niego dzia ł alno ś ci gospodarczej, zgodnie z art. 355 § 2 Kodeksu cywilnego, zobowi ą zany jest do zachowania nale ż ytej staranno ś ci. Biuro GLOBTRANS nie powinno zatem formu ł owa ć umowy łą cz ą cej go z klientem – s ł absz ą stron ą stosunku zobowi ą zaniowego - w sposób naruszaj ą cy jego prawa wynikaj ą ce z ustawy o us ł ugach turystycznych. Wprowadzenie przez Biuro GLOBTRANS do WU postanowie ń naruszaj ą cych przepisy ustawy o us ł ugach turystycznych jest zatem równoznaczne z naruszeniem przepisów prawa materialnego, st ą d dzia ł anie tego przedsi ę biorcy nale ż y uzna ć za bezprawne. Spe ł niona wi ę c zosta ł a pierwsza przes ł anka konieczna do uznania zachowania Biura GLOBTRANS za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Drug ą przes ł ank ą , której wykazanie jest niezb ę dne dla stwierdzenia, i ż przedsi ę biorca stosuje praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów jest ustalenie, i ż jego bezprawne dzia ł anie narusza zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów reguluje zasady i tryb przeciwdzia ł ania praktykom naruszaj ą cym zbiorowe interesy konsumentów, co wynika z tre ś ci art. 1 ust. 2 tej ustawy. Zbiorowy interes konsumentów znaczy dotycz ą cy ogó ł u, a naruszenie tego interesu mo ż e mie ć miejsce, gdy skutkami dzia ł a ń sprzecznych z ustaw ą o ochronie konkurencji konsumentów dotkni ę ty jest szerszy kr ą g uczestników rynku, jak i wtedy, gdy dzia ł ania te wywo ł uj ą inne niekorzystne zjawiska. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w odniesieniu do konsumentów chroni ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. Dzia ł aniami antykonsumenckimi s ą jedynie takie dzia ł ania, które dotykaj ą sfery interesów szerokiego kr ę gu uczestników rynku. Zdaniem Organu Antymonopolowego zakwestionowane w przedmiotowej decyzji dzia ł anie przedsi ę biorcy - polegaj ą ce na stosowaniu we wzorcu umownym zapisów naruszaj ą cych regulacje ustawy o us ł ugach turystycznych - godzi w interes konsumentów, nie mog ą oni bowiem korzysta ć z pe ł ni praw przyznanych im w tej ustawie. Do stwierdzenia stosowania przedmiotowej praktyki niezb ę dne jest wykazanie, i ż bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy godz ą ce w interes konsumentów, dotyczy tzw. zbiorowego interesu konsumentów. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem interesów nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da si ę zidentyfikowa ć . S ą to zarówno konsumenci, z którymi zawarto umowy, jak i potencjalni klienci Biura GLOBTRANS. W zwi ą zku z powy ż szym nale ż y stwierdzi ć , i ż w niniejszej sprawie zosta ł naruszony zbiorowy interes konsumentów i tym samym zasadne by ł o podj ę cie dzia ł a ń przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów dla odpowiedniej ochrony konsumentów. Spe ł niona zosta ł a zatem druga przes ł anka konieczna do uznania zachowania przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. W przedmiotowej sprawie zaistnia ł y łą cznie obie przes ł anki konieczne do uznania zachowania przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów - 8 bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy i naruszenie zbiorowych interesów konsumentów. W zwi ą zku z powy ż szym nale ż a ł o orzec jak w punkcie I sentencji. II. Organ Antymonopolowy wszczynaj ą c niniejsze post ę powanie zarzuci ł Biuru GLOBTRANS stosowanie praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cej na podejmowaniu bezprawnych dzia ł a ń poprzez stosowanie we wzorcu umowy zwanym Warunkami uczestnictwa w imprezach organizowanych prze Biuro Podró ż y GLOBTRANS, stanowi ą cym integraln ą cz ęść Umowy - zg ł oszenia udzia ł u w imprezach turystycznych oferowanych w katalogu „Wakacje 2003”, postanowienia naruszaj ą cego przepisy ustawy o us ł ugach turystycznych o brzmieniu: „Organizator zastrzega sobie mo ż liwo ść zmiany cen imprezy w przypadku wzrostu cen np.: transportu, paliw, op ł at urz ę dowych lub kursów walut, nie pó ź niej jednak ni ż 21 dni przed rozpocz ę ciem imprezy.” , co mog ł o narusza ć art. 17 ust. 1 ustawy o us ł ugach turystycznych. Jak to ju ż przytoczono w uzasadnieniu punktu I niniejszej decyzji zgodnie z art. 23 a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Zatem dla stwierdzenia, ż e przedsi ę biorca stosuje praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów niezb ę dne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek: dzia ł anie przedsi ę biorcy musi by ć bezprawne i zarazem narusza ć zbiorowe interesy konsumentów. W toku post ę powania ustalono, i ż Biuro GLOBTRANS dopuszcza mo ż liwo ść podwy ż szenia cen imprez wy łą cznie w przypadku wzrostu cen transportu, paliw, op ł at urz ę dowych lub wzrostu kursów walut. W 2003r. Biuro GLOBTRANS nie wykorzysta ł o ani razu przedmiotowego zapisu umowy do podwy ż szenia ceny imprezy przed jej rozpocz ę ciem (karta nr 99). Jednym z istotnych postanowie ń umowy jest cena imprezy turystycznej. Jak wynika z art. 14 ust. 2 pkt 5 ustawy o us ł ugach turystycznych umowa powinna okre ś la ć cen ę , wraz z wyszczególnieniem wszelkich koniecznych nale ż no ś ci, podatków i op ł at, je ż eli nie s ą one zawarte w cenie, oraz wyra ź ne sformu ł owanie okoliczno ś ci które mog ą spowodowa ć podwy ż szenie ceny zgodnie z art. 17 w/w ustawy. Art. 17 ust. 1 ustawy o us ł ugach turystycznych stanowi, ż e cena ustalona w umowie nie mo ż e by ć podwy ż szona, chyba ż e umowa wyra ź nie przewiduje mo ż liwo ść podwy ż szenia ceny, a organizator turystyki udokumentuje wp ł yw na podwy ż szenie ceny jednej z nast ę puj ą cych okoliczno ś ci: wzrostu kosztów transportu, wzrostu op ł at urz ę dowych, podatków lub op ł at nale ż nych za takie us ł ugi, jak lotniskowe, za ł adunkowe lub prze ł adunkowe w portach morskich i lotniczych, wzrost kursów walut. Katalog okoliczno ś ci uzasadniaj ą cych zmian ę ceny nie mo ż e by ć zatem dowolnie rozszerzany przez organizatora turystyki. Ustawodawca zatem w sposób enumeratywny wskaza ł okoliczno ś ci uzasadniaj ą ce ewentualny wzrost ceny imprezy ustalonej w umowie. W zacytowanym powy ż ej postanowieniu zawartym w ust ę pie 2 rozdzia ł u II WU Biuro GLOBTRANS zastrzeg ł o sobie prawo zmiany ceny imprezy w przypadku wzrostu cen transportu, paliw, op ł at urz ę dowych lub kursów walut. Z art. 17 ust. 1 wynika, i ż ka ż da z przyczyn wymienionych wprost przez Biuro GLOBTRANS mo ż e uzasadnia ć podwy ż szenie ceny ustalonej w umowie. Jakkolwiek wyliczenie okoliczno ś ci w w/w ust ę pie 2 rozdzia ł u II WU uzasadniaj ą cych zmian ę ceny poprzedzone jest sformu ł owaniem „np.”, to z okoliczno ś ci sprawy wynika, i ż Biuro GLOBTRANS zastrzega sobie mo ż liwo ść podwy ż szenia cen imprez tylko i wy łą cznie w tych konkretnie wskazanych przypadkach (karta nr 99). W oparciu o powy ż sze stwierdzi ć zatem nale ż y, i ż ust ę p 2 rozdzia ł u II WU nie narusza art. 17 ust. 1 w/w ustawy. Zgodnie z art. 23 d ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów je ż eli nie zachodz ą okoliczno ś ci okre ś lone w art. 23 a, Organ Antymonopolowy wydaje decyzj ę , w której stwierdza, ż e dana praktyka nie narusza zbiorowych interesów konsumentów. 9 Jak wykazano powy ż ej brzmienie ust ę p 2 rozdzia ł u II WU nie narusza art. 17 ust. 1 ustawy o us ł ugach turystycznych. Stosowanie przez Biuro GLOBTRANS w WU przedmiotowego postanowienia nie mo ż na uzna ć za bezprawne. Poniewa ż w zwi ą zku z omawianym zarzutem nie zosta ł a spe ł niona przes ł anka bezprawno ś ci dzia ł ania przedsi ę biorcy nale ż a ł o orzec jak w punkcie II sentencji decyzji. III. Zgodnie z art. 23c ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów Organ Antymonopolowy w decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów mo ż e okre ś li ć ś rodki usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w celu zapewnienia wykonania nakazu zaniechania jej stosowania. W zwi ą zku z powy ż szym, by usun ąć trwaj ą ce skutki naruszenia zbiorowych interesów konsumentów Biuro GLOBTRANS powinno wprowadzi ć zmiany do WU maj ą ce na celu dostosowanie wzorca umownego do wymogów wynikaj ą cych z ustawy o us ł ugach turystycznych i stosowa ć zmienione WU przy zawieraniu nowych umów. St ą d nale ż a ł o orzec jak w punkcie III sentencji decyzji. IV. Zgodnie z art. 75 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Organ Antymonopolowy rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie. W my ś l art. 72 ustawy, je ż eli post ę powanie zosta ł o wszcz ę te z urz ę du i w jego wyniku Organ Antymonopolowy stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy, przedsi ę biorca, który dopu ś ci ł si ę tego naruszenia, zobowi ą zany jest ponie ść koszty post ę powania. Post ę powanie w sprawie stosowania przez Biuro GLOBTRANS praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zosta ł o wszcz ę te z urz ę du. W wyniku tego post ę powania Organ Antymonopolowy w punkcie I sentencji decyzji stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kosztami niniejszego post ę powania dla Organu Antymonopolowego, s ą wydatki w wysoko ś ci 34 z ł zwi ą zane z korespondencj ą pomi ę dzy Organem Antymonopolowym a przedsi ę biorc ą . W zwi ą zku z powy ż szym Organ Antymonopolowy postanowi ł obci ąż y ć Biuro GLOBTRANS kosztami post ę powania w wysoko ś ci 34 z ł (s ł ownie z ł otych: trzydzie ś ci cztery). St ą d nale ż a ł o orzec jak w punkcie IV sentencji. Koszty niniejszego post ę powania przedsi ę biorca obowi ą zany jest wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000, w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji. Na postanowienie zawarte w punkcie IV niniejszej decyzji, na podstawie art. 78 ust. 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 1 pkt 2 k.p.c. przys ł uguje za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia dor ę czenia. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. 10 Dyrektor Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Alicja Kral