RKT-20/2009

1 DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dnia 27. 07. 2009r. RKT – 61 – 04/09/AD DECYZJA Nr RKT - 20 /2009 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939) oraz zgodnie z § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: po przeprowadzeniu wszczętego z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, przeciwko Franciszkowi S., prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą Biuro Podróży „MARCO”, ul. (...) B.: I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za naruszające zbiorowe interesy konsumentów praktyki stosowane przez Franciszka S., prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą Biuro Podróży „MARCO”, polegające na: 1. Stosowaniu postanowień wzorca umowy, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.), których treść jest następująca: a. „Ewentualne zmiany hotelu lub miejscowości noclegowej mogą wynikać jedynie z przyczyn leżących po stronie kontrahentów lub w przypadku zaistnienia okoliczności rozumianych jako siła wyższa, nie spowodują one jednakże zasadniczych zmian w programie ani w standardzie imprezy”, „(...) Uczestnikowi nie przysługuje rekompensata w przypadku otrzymania świadczeń zastępczych, w innym niż wykupiony obiekcie, lecz tej samej kategorii i o takim samym standardzie świadczeń” , które jest niezgodne z art. 11 a ust. 1 w zw. z art. 11 b ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o usługach turystycznych (t. j. Dz. U. z 2004r. Nr 223, poz. 2268 z późn. zm.), co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, b. „B.P. MARCO nie dokonuje zwrotu wartości świadczeń, które nie zostały w części lub w całości wykorzystane z przyczyny leżących po stronie Klienta tj. spóźnienie się na miejsce zbiórki, awaria środków transportu przy dojeździe własnym, skrócenie pobytu, rezygnacja z części lub całości imprezy oraz świadczeń. (...)”, co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 2 c. „W przypadku imprez samolotowych Biuro zastrzega sobie możliwość zmiany portu lotniczego z którego rozpoczyna się lub w którym kończy się impreza” , co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 2. Stosowaniu następującej regulacji: a. „Biuro zastrzega sobie prawo odwołania imprezy z przyczyn od siebie niezależnych (decyzje władz państwowych (...) strajki, brak możliwości zapewnienia bezpieczeństwa uczestników) bez ponoszenia kosztów. (...)”, która jest niezgodna z art. 14 ust. 6 i 7 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o usługach turystycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2004r. Nr 223, poz. 2268 z późn. zm.) w związku z art. 11 a ust. 1 tej ustawy, co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; b. „Podawane godziny przelotów podczas zawierania umowy jak i na dokumentach podróży są godzinami przewidywanymi i mogą ulec zmianom wynikającym z przyczyn nie zależących od Organizatora. Sytuacja ta nie będzie traktowana przez strony jako nienależyte wykonanie umowy” , która jest niezgodna z art. 11 a ust. 1 w zw. z art. 11 b ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o usługach turystycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2004r. Nr 223, poz. 2268 z późn. zm.), co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i stwierdza się zaniechanie ich stosowania z dniem 28. 09. 2008r. II. Na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów umarza się wszczęte z urzędu postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w związku z podejrzeniem podejmowania przez Franciszka S., prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Biuro Podróży „MARCO”, bezprawnych działań noszących znamiona praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, polegających na naruszaniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, do czego mogło dojść w wyniku niepodawania w umowach o świadczenie usług turystycznych rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji o nazwie przedsiębiorcy, co może być niezgodne z art. 14 ust. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o usługach turystycznych (t. j. Dz. U. z 2004r. Nr 223, poz. 2268 z późn. zm.), a poprzez to może naruszać art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jako bezprzedmiotowe. III. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nakłada się na Franciszka S., prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Biuro Podróży „MARCO”, karę pieniężną w wysokości: a. 2 909 zł (słownie: dwóch tysięcy dziewięciuset dziewięciu złotych), płatną do budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I 1 a - c sentencji niniejszej decyzji, b. 2 238 zł (słownie: dwóch tysięcy dwustu trzydziestu ośmiu złotych), płatną do budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I 2 a - b sentencji niniejszej decyzji. IV. Na podstawie art. 77 ust. 1 w związku z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów obciąża się Franciszka S., prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Biuro Podróży „MARCO”, kosztami opisanego na wstępie postępowania w sprawie 3 stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów oraz zobowiązuje się tego przedsiębiorcę do zwrotu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów postępowania w kwocie 37 zł (słownie: trzydziestu siedmiu złotych). Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej także Prezesem Urzędu) przeprowadzono postępowanie wyjaśniające w sprawie działalności Franciszka S., prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Biuro Podróży „MARCO” (zwanego dalej także przedsiębiorcą lub organizatorem). W związku z podejrzeniem, że działania przedsiębiorcy mogą być niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa w zakresie wskazanym w sentencji tej decyzji, wszczęto z urzędu przedmiotowe postępowanie administracyjne w sprawie stosowania przez organizatora praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W jego toku przedsiębiorca ustosunkował się do postawionych mu zarzutów, poinformował o dokonanych zmianach, jak i przedstawił niezbędne dokumenty. W tych okolicznościach zawiadomiono przedsiębiorcę o zakończeniu zbierania materiału dowodowego. Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny: Franciszek S. prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą Biuro Podróży „MARCO” na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej Prezydenta Miasta B. pod numerem (...) (dowód: karta nr 66). Przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą polegającą na organizowaniu imprez turystycznych, w ramach której zawiera umowy z konsumentami. Przy zawieraniu z konsumentami umów tego rodzaju przedsiębiorca posługuje się wzorcem umowy - zgłoszenia (dowód: karta nr 76), który na odwrocie obejmuje >Warunki Uczestnictwa w Imprezach Organizowanych przez B.P. „Marco”< (zwane dalej także warunkami uczestnictwa). Okoliczność stosowania takiego wzorca przedsiębiorca udokumentował przedstawiając umowy faktycznie zawarte w 2008r. o jednakowej treści w częściach wspólnych (dowód: karty nr 21, 35, 70, 72, 74). Z oczywistych bowiem względów poszczególne umowy różnią się między sobą chociażby wskazanymi w nich stronami, oznaczeniem imprez, a więc elementami doprecyzowującymi konkretne umowy. Analiza zgromadzonych umów wykazała, że brak w nich było informacji na temat nazwy przedsiębiorcy, gdyż wskazywano w nich jedynie dodatkowe oznaczenie, pod jakim przedsiębiorca działa, a jednocześnie nie podawano imienia i nazwiska. W warunkach uczestnictwa, jak i w umowach faktycznie zawartych zawarto następujące postanowienia: − „Ewentualne zmiany hotelu lub miejscowości noclegowej mogą wynikać jedynie z przyczyn leżących po stronie kontrahentów lub w przypadku zaistnienia okoliczności rozumianych jako siła wyższa, nie spowodują one jednakże zasadniczych zmian w programie ani w standardzie imprezy” (pkt III 2) oraz „(...) Uczestnikowi nie przysługuje rekompensata w przypadku otrzymania świadczeń zastępczych, w innym niż wykupiony obiekcie, lecz tej samej kategorii i o takim samym standardzie świadczeń” (pkt VII 3), − „B.P. MARCO nie dokonuje zwrotu wartości świadczeń, które nie zostały w części lub w całości wykorzystane z przyczyny leżących po stronie Klienta tj. spóźnienie się na miejsce 4 zbiórki, awaria środków transportu przy dojeździe własnym, skrócenie pobytu, rezygnacja z części lub całości imprezy oraz świadczeń. (...)” (pkt IX 1), − „W przypadku imprez samolotowych Biuro zastrzega sobie możliwość zmiany portu lotniczego z którego rozpoczyna się lub w którym kończy się impreza” (pkt X 3), − „Biuro zastrzega sobie prawo odwołania imprezy z przyczyn od siebie niezależnych (decyzje władz państwowych, działanie siły wyższej , strajki, brak możliwości zapewnienia bezpieczeństwa uczestników) bez ponoszenia kosztów. (...)” (pkt V 1), − „Podawane godziny przelotów podczas zawierania umowy jak i na dokumentach podróży są godzinami przewidywanymi i mogą ulec zmianom wynikającym z przyczyn nie zależących od Organizatora. Sytuacja ta nie będzie traktowana przez strony jako nienależyte wykonanie umowy” (pkt X 6). Do wszystkich zawieranych umów przedsiębiorca załącza ogólne warunki ubezpieczenia, którym jego klienci zostają objęci (dowód: karty nr 10 – 20, 24 – 34, 37 – 47, 50 – 60, 89 – 99, 102 – 112), jak i kopie certyfikatu dotyczącego gwarancji (dowód: karty nr 9, 22, 36, 49, 71, 73). W odpowiedzi na zarzuty przedstawione w postanowieniu o wszczęciu niniejszego postępowania (dowód: karty nr 1 – 3), w piśmie z dnia 16. 01. 2009r. (dowód: karty nr 5 – 6) przedsiębiorca oświadczył, że jego zamiarem nigdy nie było naruszanie interesów konsumentów. Dodał on też, że przez kilkanaście lat, w ciągu których prowadzi swą działalność, nie był zaangażowany w żaden spór sądowy na tle nienależytego wykonania umowy. W związku z tym, że żadna z dotychczasowych kontroli nie zakończyła się wskazaniem mu nieprawidłowości, nie miał on podejrzeń, że w stosowanych przez niego umowach występują regulacje, które budzą zastrzeżenia. W związku z zarzutami przedstawionymi w ramach niniejszego postępowania, przedsiębiorca dokonał zmian we wzorcu umów przeznaczonym do wykorzystania w 2009r. Wzorzec ten został przesłany w załączeniu do ww. pisma przedsiębiorcy (dowód: karta 8). Przedsiębiorca wskazał, że na skutek zniszczenia lokalu, w którym prowadzi działalność gospodarczą, biuro przez kilka miesięcy 2008r. nie prowadziło działalności polegającej na organizowaniu imprez własnych, a jedynie ograniczyło się do sporadycznej sprzedaży agencyjnej. Dodatkowo przedsiębiorca zaznaczył, że jego biuro specjalizuje się w ofertach imprez turystycznych, które odbywają się wiosną, latem i jesienią i nie oferuje imprez zimowych. W piśmie z dnia 30. 01. 2009r. (dowód: karta nr 78) przedsiębiorca wyjaśnił, że wskutek zniszczeń, jakie dotknęły jego biuro, nie zachowały się pierwsze umowy zawarte z wykorzystaniem kwestionowanych wzorców. Podał on jednak, że do zawarcia takich umów doszło w lutym 2008r. Przedsiębiorca dodał też, że jego imię i nazwisko były konsumentom znane, gdyż są one wymieniane w certyfikacie dotyczącym gwarancji, przy czym każdy z klientów otrzymuje kopię tego certyfikatu. Po przesłaniu przedsiębiorcy zawiadomienia o zakończeniu zbierania materiału dowodowego, po zapoznaniu się z tym materiałem (dowód: karty nr 81, 83 – 84), przedsiębiorca złożył w niniejszej sprawie dodatkowe wyjaśnienia w piśmie z dnia 06. 03. 2009r. (dowód: karty nr 85 – 86). Przedsiębiorca wyjaśnił w nim, że niezwłocznie po otrzymaniu zawiadomienia o 5 wszczęciu niniejszego postępowania opracował nowy dokument przeznaczony do użytku przy zawieraniu umów z konsumentami (wzór umowy z warunkami uczestnictwa na odwrocie). Zaznaczył on też, że aneksowania nie wymagały żadne umowy wcześniej zawarte, gdyż wszystkie umowy zawarte w 2008r. zostały wykonane przed datą wszczęcia postępowania. W związku z tym kwestionowane wzorce faktycznie przestano stosować dnia 28. 09. 2008r., kiedy to wykonane już były wszystkie zawarte z ich wykorzystaniem umowy. Wszyscy współpracownicy przedsiębiorcy zawierający w jego imieniu umowy zostali poinformowani, że nowe wzorce obowiązują od dnia 20. 01. 2009r. (dowód: karta nr 85 verte). Na etapie sporządzania ww. pisma przedsiębiorca dysponował już umowami faktycznie zawartymi z konsumentami potwierdzającymi okoliczność wprowadzenia nowych wzorców w życie (dowód: karty nr 87 i 100). Przedsiębiorca dodał też, że zakwestionowane regulacje nigdy nie znalazły faktycznego odzwierciedlenia w praktyce, tj. nigdy nie zostały wykorzystane, w związku z czym nie przyczyniły się do faktycznego pogorszenia sytuacji konsumentów. Organizator zaznaczył też, że po raz pierwszy, w całej historii prowadzenia przez niego działalności gospodarczej, jest prowadzone przeciwko niemu postępowanie przez Prezesa Urzędu. W połowie 2008r. w biurze miała miejsce kontrola Inspekcji Handlowej, którą przeprowadzono pod kątem legalności i rzetelności prowadzonej działalności i prawidłowości świadczenia usług turystycznych. Ani w czasie kontroli, ani po jej zakończeniu nie wskazano na nieprawidłowości, w związku z którymi toczy się niniejsze postępowanie. Przedsiębiorca dodał, że gdyby wcześniej zwrócono mu uwagę na takie nieprawidłowości, z pewnością niezwłocznie dokonałby niezbędnych zmian, co skutkowałoby wcześniejszym wycofaniem z rynku budzących wątpliwości zapisów. Analiza umów w brzmieniu obowiązującym od 20. 01. 2009r. wykazała, że uzupełniono je o imię i nazwisko przedsiębiorcy (dowód: karty nr 8, 87, 100), a jednocześnie dane te są nadal potwierdzane w kopii certyfikatu dotyczącego gwarancji (dowód: karty nr 9, 88, 101). W kwestii postanowień zawartych pierwotnie w pkt. III 2, IX 1, X 3, V 1, X 6 należy wskazać, że zostały one wyeliminowane. Przedsiębiorca podał, że w 2008r. uzyskał przychód w wysokości [ tajemnica przedsiębiorstwa ] (pkt I 1 Załącznika Nr 1). Prezes Urzędu zważył, co następuje: Naruszenie interesu publicznego Stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ochrona interesów przedsiębiorców i konsumentów podejmowana w ramach działań Prezesa Urzędu jest prowadzona w interesie publicznym. Działania oparte na przepisach niniejszej ustawy są zatem podejmowane w interesie publicznym, w celu ochrony interesów zbiorowości, a nie wprost poszczególnych, indywidualnych uczestników rynku. Naruszenie interesu publicznego stanowi bezwzględny warunek do uznania kompetencji Prezesa Urzędu do rozstrzygnięcia określonej sprawy. Interes publiczny zostaje naruszony wówczas, gdy oceniane działania godzą w interesy ogólnospołeczne i dotykają szerokiego kręgu uczestników rynku i poprzez to powodują zaburzenia w jego prawidłowym funkcjonowaniu. Do naruszenia interesu publicznego dochodzi, gdy skutki określonych działań mają charakter powszechny, dotykają wszystkich potencjalnych podmiotów na danym rynku 1 . W niniejszej sprawie rozważana 1 Konrad Kohutek w: „Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz”, Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., Warszawa 2008r., strona 47 6 przesłanka wstępna warunkująca możliwość prowadzenia przedmiotowego postępowania została spełniona. Badane kwestie nie dotyczą bowiem indywidualnych spraw poszczególnych konsumentów, lecz odnoszą się do ogółu konsumentów będących kontrahentami przedsiębiorcy, jak i jego potencjalnych klientów. W tych okolicznościach było możliwe dokonanie oceny zachowań przedsiębiorcy pod kątem zgodności z art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Na mocy art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Aby można było stwierdzić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów muszą kumulatywnie zostać spełnione następujące przesłanki: - praktyka musi godzić w zbiorowe interesy konsumentów, - oceniane zachowanie musi być podejmowane przez podmiot będący przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, - rozważana praktyka musi być bezprawna. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów Pojęcie zbiorowych interesów konsumentów zostało szeroko omówione przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10. 04. 2008r. (sygn. akt III SK 27/07). W uzasadnieniu Sąd Najwyższy podał, iż gramatyczna wykładnia tego pojęcia prowadzi do wniosku, że chodzi o zachowanie przedsiębiorcy, które godzi w interesy grupy osób stanowiących określony zbiór. Rezultaty tej wykładni modyfikuje zastrzeżenie, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma interesów indywidualnych. Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że przy konstruowaniu pojęcia „ zbiorowego interesu konsumentów ” nie można opierać się tylko i wyłącznie na tym, czy oceniana praktyka przedsiębiorcy skierowana jest do „ nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów ”. Wystarczające powinno być w jego ocenie ustalenie, że zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów), wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów, za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Sąd Najwyższy orzekł też, że „ praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest (...) takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy, w taki sposób, że potencjalnie ofiarą takiego zachowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy ”. W rozważanym przypadku doszło do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. Oceniane zachowania przedsiębiorcy dotyczyły nieoznaczonego kręgu najsłabszych uczestników rynku, jakimi są konsumenci. Dotyczyły one wszystkich tych osób, które zawarły z organizatorem umowy o świadczenie usług turystycznych oraz wszystkich jego potencjalnych klientów. Działania określone w pkt. I decyzji stanowiły zakazane prawem praktyki, gdyż podejmowano je w sposób powtarzalny. Już z samej istoty wzorców umów wynika to, że działania przedsiębiorcy wykorzystującego dokument tego rodzaju jest ustalone, jednakowe, powtarzalne w wielu przypadkach. Praktyki wskazane w pkt. I godziły w interesy konsumentów w sposób opisany poniżej oddzielnie dla każdej z nich, co wynikało z pogorszenia sytuacji konsumentów wskutek stosowania we wzorcu i umowach określonych regulacji, w porównaniu ze stanem, jaki określił ustawodawca. Status przedsiębiorcy Zgodnie z art. 4 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez przedsiębiorcę rozumie się przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Z art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej wynika, że przedsiębiorcą jest 7 osoba prawna, która we własnym imieniu wykonuje działalność gospodarczą. W rozważanym przypadku podmiot będący stroną postępowania bez wątpienia posiada status przedsiębiorcy, gdyż jest to osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Zachowania niniejszego podmiotu podlegają zatem kontroli dokonywanej na gruncie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Bezprawność działań Kolejną przesłanką, jaka musi zostać spełniona, aby było możliwe stwierdzenie naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest bezprawność rozważanego zachowania. Zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt. 1 ww. ustawy za praktykę tego rodzaju uznaje się godzące w zbiorowe interesy konsumentów bezprawne działanie przedsiębiorcy polegające na stosowaniu postanowień wzorców umowy, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone (zwanego dalej także rejestrem), a stosownie do art. 24 ust. 2 pkt. 2 tej ustawy za niedozwoloną praktykę uważa się naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji. Istnieje możliwość stwierdzenia także stosowania przez przedsiębiorcę praktyki nienazwanej, bezprawnej z uwagi na niezgodność z przepisami innych ustaw, np. ustawy o usługach turystycznych. Dodać należy, że zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ustawa ta reguluje zasady i tryb przeciwdziałania praktykom naruszającym zbiorowe interesy konsumentów, jeżeli praktyki te wywołują lub mogą wywoływać skutki na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Dla stwierdzenia, że dana praktyka jest niezgodna z art. 24 ww. ustawy wystarczające jest więc wykazanie, że potencjalnie istniało zagrożenie naruszenia interesów konsumentów wskutek zastosowania określonego postanowienia w umowach z konsumentami w przypadku zaistnienia określonych okoliczności, a nie jest konieczne faktyczne wystąpienie negatywnego skutku w praktyce. I. 1. Pierwsza z praktyk rozważanych w ramach niniejszego postępowania dotyczy stosowania postanowień wzorca umowy, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone (zwanego dalej także rejestrem), o którym mowa w art. 479 45 ustawy Kodeks postępowania cywilnego (zwanego dalej także Kpc). W tym miejscu należy szerzej wyjaśnić zasady uznawania porównywanych klauzul za tożsame. Posługiwanie się w obrocie konsumenckim klauzulami uznanymi przez sąd za abuzywne jest zakazane prawem. Prezes Urzędu może stwierdzić stosowanie przez przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów polegającej na posługiwaniu się postanowieniem wzorca umownego, które zostało wpisane do rejestru, bez względu na to, czy wpis dotyczy tego przedsiębiorcy, przeciwko któremu jest prowadzone postępowanie, czy też nie. Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 02. 12. 2005r. (sygn. akt VI ACa 760/05) wskazał, że zgodnie z art. 23 a ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2005r. Nr 244, poz. 2080 z późn. zm.) praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest posługiwanie się postanowieniem wpisanym do rejestru w oderwaniu od zagadnienia, czy wpis do rejestru powstał w związku ze stosowaniem wzorca umowy przez ten podmiot, co do którego bada się stosowanie praktyki. Sąd Apelacyjny wskazał też, że naruszenie interesów konsumentów może nastąpić w wyniku działań podmiotów, które stosują klauzule abuzywne wpisane do rejestru, przy czym wpis do rejestru związany jest z działaniami innych kontrahentów konsumentów. Podobne twierdzenie Sąd Apelacyjny zawarł we wcześniejszym wyroku, tj. w orzeczeniu z dnia 29. 09. 2005r. (sygn. akt VI ACa 381/05), gdzie przywołując stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w uchwale z dnia 19. 12. 2003r. III CZP 95/03 (OSNC 8 2005/2/25), wskazał, że wyrok uwzględniający powództwo przez uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone i zakazanie ich stosowania ma, zgodnie z art. 479 43 Kpc, od chwili wpisania do odpowiedniego rejestru, skutek także wobec osób trzecich. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej także SOKiK) wyrażonym w wyroku z dnia 25. 05. 2005r. (sygn. akt XVII Ama 46/04), dla uznania, iż określona klauzula jest niedozwolonym postanowieniem umownym wpisanym do rejestru klauzul niedozwolonych wystarczy stwierdzenie, że mieści się ona w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i nie jest konieczna literalna zgodność porównywanych klauzul. Czynnikiem przesądzającym o podobieństwie dwóch klauzul powinien być zatem zamiar, cel, jakiemu ma służyć kwestionowane postanowienie. Jeśli cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformułowania klauzuli uznanej za niedozwoloną, oba zapisy można uznać za tożsame. Trafność wyżej opisanego stanowiska potwierdził również Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 13. 07. 2006r. (sygn. akt III SZP 3/06). Pomimo, iż powyżej przywołane wyroki zapadły pod rządami ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z 2000r., to orzecznictwo to należy uznać za wiążące także w aktualnym stanie prawnym. Na gruncie obecnie obowiązującej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z 2007r. rozważna kwestia została uregulowania w analogiczny sposób, a zatem nie występują różnice, które nakazywałyby odejście od ustalonej linii orzecznictwa i w konsekwencji tego odmienną ocenę prawną badanego zagadnienia. Powyższe wyjaśnienia odnoszą się do zachowań przedsiębiorcy analizowanych poniżej w punktach 1 a, 1 b oraz 1 c niniejszej decyzji. a. W ramach niniejszego postępowania przedsiębiorcy postawiono zarzut stosowania postanowienia wzorca umowy, które zostało wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kpc, którego treść jest następująca: „Ewentualne zmiany hotelu lub miejscowości noclegowej mogą wynikać jedynie z przyczyn leżących po stronie kontrahentów lub w przypadku zaistnienia okoliczności rozumianych jako siła wyższa, nie spowodują one jednakże zasadniczych zmian w programie ani w standardzie imprezy”, „(...) Uczestnikowi nie przysługuje rekompensata w przypadku otrzymania świadczeń zastępczych, w innym niż wykupiony obiekcie, lecz tej samej kategorii i o takim samym standardzie świadczeń” , które równocześnie jest niezgodne z art. 11 a ust. 1 w zw. z art. 11 b ust. 1 ustawy o usługach turystycznych, co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kwestionowane postanowienie jest tożsame z poniższym postanowieniem wpisanym do rejestru pod numerem 447: „ Ewentualne zmiany hotelu/apartamentu lub miejscowości noclegowej mogą wynikać jedynie z przyczyn leżących po stronie kontrahentów ”Open Travel” lub w przypadku zaistnienia okoliczności jako siła wyższa. Jeżeli zmiany te nie spowodują zasadniczych zmian w programie imprezy ani w standardzie imprezy, klient zrzeka się wszelkich ewentualnych roszczeń z tytułu tych zmian ”, które zostało uznane za niedozwolone na mocy wyroku SOKiK z dnia 17 marca 2005r. (sygn. akt AmC XVII 118/03). Zacytowana klauzula abuzywna została uznana za niedozwoloną z uwagi na niezgodność z art. 385 3 pkt. 2 Kc, gdyż na jej mocy przedsiębiorca zwolnił się z odpowiedzialności za działania osób, z pomocą których wykonuje zobowiązanie, w tym za zmianę obiektu, w którym miało dojść do zakwaterowania, jak i miejscowości, co w tożsamy sposób zostało zastrzeżone w klauzuli rozważanej w niniejszej sprawie. 9 Z uwagi na wyłączenie odpowiedzialności przedsiębiorcy za nienależyte wykonanie umowy w zakresie spełnienia świadczenia polegającego na zapewnieniu noclegu w obiekcie oraz miejscowości określonych w umowie, kwestionowaną regulację należało ocenić, jako niezgodną z art. 11 a ust. 1 w zw. z art. 11 b ust. 1 ustawy o usługach turystycznych. Stosownie do art. 11 a ust. 1 ustawy o usługach turystycznych organizator turystyki odpowiada za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy o świadczenie usług turystycznych, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest spowodowane wyłącznie działaniem lub zaniechaniem klienta, działaniem lub zaniechaniem osób trzecich, nieuczestniczących w wykonywaniu usług przewidzianych w umowie, jeżeli tych działań lub zaniechań nie można było przewidzieć ani uniknąć, siłą wyższą, a na mocy art. 11 b ust. 1 tej ustawy odpowiedzialności przewidzianej w zacytowanym przepisie prawa nie można ani ograniczyć, ani wyłączyć w zakresie szerszym niż dopuszczają to przepisy prawa. W związku z tym przedsiębiorca odpowiada z mocy ustawy za działania i zaniechania zarówno własne, jak i jego kontrahentów wykonujących w jego imieniu usługi turystyczne określone w umowie, co sprawia, że w rozważanym przypadku organizator nie był uprawniony do wyłączenia swej odpowiedzialności w zakresie dotyczącym zmiany hotelu lub miejscowości noclegowej z przyczyn leżących po stronie kontrahentów. Dodatkowo zważyć trzeba, że zmiana świadczeń przewidzianych w umowie o świadczenie usług turystycznych może nastąpić jedynie w trybie i na zasadach przewidzianych w ustawie o usługach turystycznych, z której wynika, że zmiana może być wprowadzona jedynie po uprzedniej akceptacji konsumenta. W związku z tym, że przedsiębiorca zastrzegł na swą rzecz możliwość spełnienia świadczeń innych, niż uzgodnione, wskutek czego został zwolniony z odpowiedzialności za nienależyte wykonanie umowy zgodnie z jej ustaloną treścią i w zakresie szerszym, niż pozwalają na to przepisy art. 11 a ust. 1 i 11 b ust. 1 ustawy o usługach turystycznych, należało stwierdzić, że działanie przedsiębiorcy było niezgodne z przywołanymi przepisani ustawy o usługach turystycznych. W świetle przedstawionych okoliczności oraz przy uwzględnieniu faktu, że w sprawie tej doszło do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, rozważaną praktykę przedsiębiorcy należało uznać za niezgodną z art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. b. Kolejny z zarzutów postawionych przedsiębiorcy w ramach niniejszego postępowania dotyczy stosowania postanowienia wzorca umowy, które zostało wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kpc, którego treść jest następująca: „B.P. MARCO nie dokonuje zwrotu wartości świadczeń, które nie zostały w części lub w całości wykorzystane z przyczyny leżących po stronie Klienta tj. spóźnienie się na miejsce zbiórki, awaria środków transportu przy dojeździe własnym, skrócenie pobytu, rezygnacja z części lub całości imprezy oraz świadczeń. (...)”. Niniejsze postanowienie uznano za tożsame z następującymi postanowieniami wpisanymi do rejestru kolejno pod numerami 213, 686, 980, 1009, 1086 i 1154: - „ NATURA TOUR” nie dokonuje zwrotu wartości nie zrealizowanych świadczeń, jeżeli w czasie trwania imprezy następuje zmiana z przyczyn niezależnych od NATURA TOUR przy zapewnieniu świadczeń zastępczych o tej samej wartości, które nie stanowią wady usługi a klient z tego powodu nie może składać roszczeń do NATURA TOUR ”, które uznano za niedozwolone na mocy wyroku SOKiK z dnia 27 października 2004r. (sygn. akt XVII Amc 67/03), 10 - „ BUTiR ALF nie dokonuje zwrotu wartości środków niewykorzystanych z przyczyn leżących po stronie Uczestnika ”, które uznano za niedozwolone na mocy wyroku SOKiK z dnia 19 października 2004r. (sygn. akt XVII Amc 76/03), - „ Klientowi nie przysługuje zwrot wartości świadczeń, których nie wykorzystał z przyczyn nie leżących po stronie organizatora lub z powodu przerwania jego udziału w imprezie przez służby graniczne lub policję ”, które uznano za niedozwolone na mocy wyroku SOKiK z dnia 1 czerwca 2006r. (sygn. akt XVII AmC 95/05), - „ W przypadku gdy uczestnik nie stawi się na miejsce zbiórki w wyznaczonym terminie i miejscu lub gdy zrezygnuje z imprezy w trakcie jej trwania, nie przysługuje mu zwrot kosztów podróży lub należności za niewykorzystane świadczenia ”, które uznano za niedozwolone na mocy wyroku SOKiK z dnia 10 listopada 2004r. (sygn. akt XVII AmC 81/03), - „ Niewykorzystanie któregokolwiek ze świadczeń przez Uczestnika nie upoważnia do żądania zwrotu zapłaconej kwoty ”, które uznano za niedozwolone na mocy wyroku SOKiK z dnia 29 stycznia 2007r. (sygn. akt XVII AmC 160/05), - „ Organizator nie zwraca ceny niewykorzystanych punktów programu imprezy, wycieczek na miejscu i imprez w miejscu docelowym ”, które uznano za niedozwolone na mocy wyroku SOKiK z dnia 28 lutego 2007r. (sygn. akt XVII AmC 56/06). Pierwsze z przytoczonych postanowień pochodzących z rejestru zostało uznane za niezgodne z art. 385 3 pkt. 2 Kc, gdyż wyłącza ono odpowiedzialność przedsiębiorcy wobec konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy z tytułu niezapewnienia klientowi świadczenia zastępczego tej samej jakości oraz pozbawia go możliwości dochodzenia z tego powodu świadczeń odszkodowawczych w stosunku do pozwanego, co przewiduje art. 16 a ust. 4 ustawy o usługach turystycznych. Kolejne klauzule zostały uznane za niezgodne z art. 385 3 pkt. 12 Kc, wedle którego niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie niespełnione w całości lub w części, jeżeli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania, przy czym w wyroku z dnia 29 stycznia 2007r. (sygn. akt XVII AmC 160/05) zważono, że cena imprezy turystycznej jest wynikiem zsumowania opłat za poszczególne świadczenia realizowane na rzecz klienta. W klauzuli, której dotyczy ww. wyrok nie zróżnicowano przyczyn niewykorzystania określonych świadczeń i poprzez to w nieuzasadniony sposób obciążono konsumenta całością umówionego świadczenia w sytuacji, gdy organizator nie realizując wybranego świadczenia albo oszczędził konkretną kwotę, albo odzyskał część z poniesionych kosztów. Zdaniem SOKiK wyrażonym w wyroku z dnia 1 czerwca 2006r. (sygn. akt XVII AmC 95/05) nie jest uzasadnione obciążanie klienta całkowitymi kosztami przerwania imprezy zwłaszcza wtedy, gdy jest to spowodowane przez osoby trzecie. SOKiK wskazał, że każdy przypadek powinien być oceniany indywidualnie. Postanowienie kwestionowane w ramach niniejszego postępowania należy uznać za tożsame z przywołanymi klauzulami wpisanymi do rejestru. W tożsamy sposób wyłącza się na jego mocy obowiązek zwrotu kwot stanowiących równowartość niespełnionych świadczeń, jak i wyłączono odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. Stąd możliwe było orzeczenie o naruszeniu przez przedsiębiorcę w niniejszym przypadku art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. c. Kolejny z rozważanych zarzutów dotyczy stosowania przez przedsiębiorcę praktyki polegającej na stosowaniu postanowienia wzorca umowy, które zostało wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kpc, którego treść jest następująca: „W przypadku imprez samolotowych Biuro zastrzega sobie 11 możliwość zmiany portu lotniczego z którego rozpoczyna się lub w którym kończy się impreza” . Postanowienie to zostało uznane za tożsame z klauzulą wpisaną do rejestru pod numerem 1456 na mocy wyroku SOKiK z dnia 11 maja 2007r. (sygn. akt XVII AmC 28/06), której treść jest następująca: „ B.P. Exim Tours Sp. z o.o. zastrzega sobie w nieuniknionych przypadkach prawo do dokonania zmian w wykonaniu poszczególnych postanowień zawartej umowy, o ile nie zmieniają one charakteru imprezy. Przez „nieuniknione przypadki” należy rozumieć np. siłę wyższą, awarię środka transportu (np. samolotu, autokaru), nadrezerwację miejsc hotelowych, zmianę ze względów logistycznych, ekonomicznych lub ze względów bezpieczeństwa. Dopuszczalne są zmiany np .rodzaju transportu, towarzystwa lotniczego, typu samolotu, trasy przelotu, zmiany lotniska na wylot i powrót z kraju, zmiany docelowego lotniska za granicą, godziny odlotów, zmiany rodzaju transferu z lotniska do hotelu oraz miejsca i miejscowości zakwaterowania pod warunkiem, że hotel jest tej samej lub wyższej kategorii. Jeżeli Organizator zmieni uczestnikom lotnisko wylotowe i powrotne w kraju po dokonaniu rezerwacji przez uczestnika i potwierdzeniu jej przez Exim Tours a transfer z/do miejsca przewidzianego umową nie zostanie zorganizowany, Organizator pokryje koszt transportu uczestników ”. Ww. klauzula abuzywna została uznana przez SOKiK za niezgodną z art. 385 1 § 1 Kc, a także z art. 385 3 pkt. 2 i 19 Kc. Podstawą przyjęcia takiej oceny było to, że na mocy ww. postanowienia przedsiębiorca mógł w arbitralny sposób zdecydować o zmianie przewidzianych umową warunków wykonania świadczenia bez przyznania konsumentowi prawa do rezygnacji z usług świadczonych przez przedsiębiorcę, przy czym SOKiK wskazał, że taki tryb zmiany umów narusza przepisy art. 14 ust. 5 oraz art. 16 a ust. 2 i 4 ustawy o usługach turystycznych. Niezgodna z prawem regulacja pośrednio zwalniała przedsiębiorcę z odpowiedzialności za ewentualne szkody powstałe w wyniku nienależytego wykonania umowy. Z uwagi na to została ona uznana za klauzulę abuzywną sprzeczną z przywołanymi przepisami Kodeksu cywilnego. W klauzuli kwestionowanej w niniejszym przypadku, tak samo, jak w przypadku klauzuli wpisanej do rejestru pod numerem 1456, przewidziano dla przedsiębiorcy możliwość zmiany warunków umowy poprzez zmianę trasy przelotu bez przyznania konsumentowi prawa do odstąpienia od umowy z tego powodu, co jednocześnie świadczy o ograniczeniu zakresu odpowiedzialności przedsiębiorcy. W związku z powyższym kwestionowaną regulację należało uznać za tożsamą z ww. klauzulą abuzywną, a praktykę polegającą na stosowaniu jej, za niezgodną z art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 2. a. Kolejny z zarzutów postawionych przedsiębiorcy w ramach niniejszego postępowania dotyczy stosowania uczestnictwa oraz w umowach o świadczenie usług turystycznych z konsumentami następującej regulacji: „ Biuro zastrzega sobie prawo odwołania imprezy z przyczyn od siebie niezależnych (decyzje władz państwowych, (...) , strajki, brak możliwości zapewnienia bezpieczeństwa uczestników) bez ponoszenia kosztów. (...)”, która jest niezgodna z art. 14 ust. 6 i 7 ustawy o usługach turystycznych w związku z art. 11 a ust. 1 tej ustawy, co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Na mocy przedmiotowego postanowienia zastrzeżono, że organizator może odwołać imprezę z wymienionych w nim powodów niezależnych od przedsiębiorcy i jednocześnie nie będzie w takich przypadkach zobowiązany do zapłaty konsumentom określonych kwot, podczas gdy 12 stosownie do art. 14 ust. 6 i 7 ustawy o usługach turystycznych, w sytuacji, gdy organizator odwołuje imprezę z przyczyn niezależnych od konsumenta, klient może dochodzić z tego tytułu odszkodowania, za wyjątkiem sytuacji, gdy nastąpiło to z powodu zgłoszenia się zbyt małej liczby chętnych określonej w umowie lub siły wyższej. W pozostałych przypadkach, gdy wynika to z powodów obciążających przedsiębiorcę, odszkodowanie należy się. Tak więc w niniejszym przypadku, niezgodnie z art. 14 ust. 6 i 7 ustawy o usługach turystycznych, w szerszym zakresie, niż dozwolony, wyłączono możliwość dochodzenia przez konsumenta odszkodowania, tj. wówczas, gdy do odwołania imprezy doszło z powodu decyzji władz państwowych, na których treść może mieć wpływ zachowanie przedsiębiorcy, polegające np. na niespełnieniu określonych wymogów, strajków, np. załogi przedsiębiorcy, braku możliwości zapewnienia bezpieczeństwa uczestników np. z powodu braku sprawnego środka transportu. Stosując regulację przewidującą możliwość odwołania imprezy bez ponoszenia kosztów (zapłaty odszkodowania) z powodów szerzej określonych, niż w ww. przepisach szczególnych, przedsiębiorca naruszył też art. 11 a ust. 1 ustawy o usługach turystycznych, w którym enumeratywnie wyliczono okoliczności egzoneracyjne, na jakie organizator może się powołać. Zachowanie takie bez wątpienia godzi w interesy konsumentów, gdyż osłabia ich pozycję, zawęża zakres uprawnień wynikających z przepisów prawa i pozwala przedsiębiorcy na zwolnienie się z odpowiedzialności za niewykonanie umowy w przypadku wystąpienia okoliczności, które obciążają organizatora. W świetle powyższego należało orzec, że w niniejszym przypadku doszło do naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. b. Następny z zarzutów rozważanych w ramach niniejszego postępowania dotyczy stosowania następującej regulacji: „ Podawane godziny przelotów podczas zawierania umowy jak i na dokumentach podróży są godzinami przewidywanymi i mogą ulec zmianom wynikającym z przyczyn nie zależących od Organizatora. Sytuacja ta nie będzie traktowana przez strony jako nienależyte wykonanie umowy”, która jest niezgodna z art. 11 a ust. 1 w zw. z art. 11 b ust. 1 ustawy o usługach turystycznych, co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Z niniejszej regulacji wynika, że wskazane w umowie godziny przelotów mogą ulec zmianie. Jako przyczyny, z których mogą wynikać zmiany, podano okoliczności niezależne od organizatora, a więc zależne np. od osób wykonujących określone czynności na jego rzecz i w jego imieniu. Jednocześnie organizator zastrzegł, że zmiana w takim zakresie nie będzie uznawana za nienależyte wykonanie umowy, co powoduje, że konsument będzie zobowiązany do przyjęcia zaoferowanego świadczenia i nie będzie mógł domagać się zapłaty na jego rzecz odszkodowania. Stosowanie do art. 11 a ust. 1 ustawy o usługach turystycznych organizator turystyki odpowiada za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy o świadczenie usług turystycznych, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest spowodowane wyłącznie działaniem lub zaniechaniem klienta, działaniem lub zaniechaniem osób trzecich, nieuczestniczących w wykonywaniu usług przewidzianych w umowie, jeżeli działań tych lub zaniechań nie można było przewidzieć ani uniknąć, albo siłą wyższą, natomiast stosowanie do art. 11 b ust. 1 ustawy o usługach turystycznych w drodze umowy nie można wyłączyć, ani ograniczyć odpowiedzialności w ww. zakresie. W związku z tym, że na mocy rozważanej regulacji odmiennie, tj. w szerszym zakresie, niż dopuścił to ustawodawca, wyłączono odpowiedzialność przedsiębiorcy, regulację tę należało uznać za niezgodną z przywołanymi przepisami art. 11 a ust. 1 w zw. z art. 11 b ust. 1 ustawy o usługach turystycznych. 13 Praktyka polegająca na stosowaniu ww. regulacji godziła w interesy konsumentów w ten sposób, że doszło do zawężenia zakresu przysługujących im z mocy prawa uprawnień, osłabienia ochrony przyznanej im na wypadek nienależytego wykonania umowy . W związku z powyższym należy stwierdzić, że w rozważanym zakresie doszło do naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stwierdzenie zaniechania stosowania przez przedsiębiorcę praktyk wymienionych w pkt. I Decyzji W czasie trwania niniejszego postępowania przedsiębiorca poinformował o wprowadzeniu w życie z dniem 20. 01. 2009r. nowego wzorca umowy wraz z warunkami uczestnictwa na odwrocie oraz udokumentował to przedstawiając umowy faktycznie zawarte z konsumentami. W terminie wprowadzenia w życie zmienionego wzorca umowy nie obowiązywały żadne umowy zawarte z wykorzystaniem starszej wersji wzoru, a co więcej, umowy takie zostały wykonane do dnia 28. 09. 2008r. Po tym terminie, z uwagi na specyfikę działalności przedsiębiorcy, który nie organizuje imprez zimowych, jak i awarię, która uniemożliwiła normalne działanie jego biura, przed przystąpieniem do podpisywania umów na nowy sezon, co miało miejsce w styczniu 2009r., przedsiębiorca ani faktycznie nie zawierał z konsumentami umów, nie miał zamiaru, ani też możliwości zawierania takich umów. W związku z tym należało stwierdzić, że przedsiębiorca zaniechał stosowania zarzucanych mu praktyk 28. 09. 2008r. Ad II. Ostatni z zarzutów rozważanych w niniejszej Decyzji dotyczy praktyki polegającej na naruszaniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, do czego mogło dojść w wyniku niepodawania w umowach o świadczenie usług turystycznych rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji o nazwie przedsiębiorcy, co może być uznane za niezgodne z art. 14 ust. 2 pkt. 1 ustawy o usługach turystycznych, a poprzez to może być niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W art. 14 ust. 2 ustawy o usługach turystycznych zawarto katalog informacji, które umowa o świadczenie usług turystycznych powinna obejmować. Stosownie do pkt. 1 niniejszego przepisu umowa powinna określać organizatora turystyki. Sposób określania przedsiębiorców znajduje swe unormowanie w przepisach ustawy Kodeks cywilny, która w art. 43 2 § 1 stanowi, że przedsiębiorca działa pod firmą, natomiast firmą osoby fizycznej, z jaką mamy do czynienia w niniejszym przypadku, jest stosownie do art. 43 3 Kc jej imię i nazwisko oraz dodatkowo, choć nie obligatoryjnie, inne dowolne określenie. Tak więc mówiąc o obowiązku zawarcia w umowie o świadczenie usług turystycznych określenia organizatora turystyki, należy przez to rozumieć obowiązek podawania imienia i nazwiska przedsiębiorcy, jak i jego dodatkowego oznaczenia, jeśli przedsiębiorca takim się posługuje. Z uwagi na to, że przedsiębiorca nie wskazywał w zawieranych przez siebie umowach imienia i nazwiska, a jedynie jego dodatkowe oznaczenie, istniało podejrzenie, że jego działanie może być niezgodne z art. 14 ust. 2 pkt. 1 ustawy o usługach turystycznych, a poprzez to z art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przedsiębiorca wykazał, że do wszystkich umów, jako ich nieodłączną część, załącza certyfikat potwierdzający udzielnie mu gwarancji ubezpieczeniowej. W certyfikacie tym podana jest pełna firma przedsiębiorcy, tj. jego imię i nazwisko oraz dodatkowe oznaczenie, pod którym działa, przy czym jednocześnie w umowach i w zamieszczanych na ich odwrocie warunkach uczestnictwa, podawane było dodatkowe oznaczenie. 14 Powyższa kwestia ma rozstrzygające znaczenie dla niniejszej sprawy. O ile działanie przedsiębiorcy można by uznać za bezprawne z uwagi na niezgodność z art. 14 ust. 2 pkt. 1 ustawy o usługach turystycznych, to trudno w tym przypadku mówić o naruszeniu interesów konsumentów. Naruszenie interesów konsumentów poprzez niepodawanie w umowach o świadczenie usług turystycznych imienia i nazwiska przejawiałoby się w tym, że konsumenci nie potrafiliby precyzyjnie określić swego kontrahenta, co mogłoby skutkować utrudnieniem, bądź nawet uniemożliwieniem weryfikacji innych danych dotyczących organizatora, albo np. podjęciem skutecznych czynności przed sądem w razie wystąpienia sporu. Taka sytuacja nie zachodziła jednak w niniejszym przypadku, gdyż konsumenci otrzymywali umowę, na odwrocie której wydrukowane były warunki uczestnictwa, natomiast jako część składową umowy otrzymywali oni również certyfikat dotyczący gwarancji ubezpieczeniowej. Połączenie informacji wskazywanych w komplecie dokumentów składających się na umowę powodowało, że konsumenci otrzymywali wszystkie niezbędne informacje, wobec czego ich interesy nie zostały naruszone, co jest przesłanką niezbędną do tego, aby uznać, że doszło do naruszenia art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, a w tym przypadku art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 2 przedmiotowej ustawy. Na mocy art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (zwanego dalej także jako Kpa), gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny staje się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o jego umorzeniu. Przesłanka umorzenia postępowania może istnieć jeszcze przed wszczęciem postępowania lub może ona powstać w czasie jego trwania. Bezprzedmiotowość postępowania ma miejsce wtedy, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozpoznania sprawy w drodze postępowania administracyjnego. W niniejszym przypadku okoliczność powodująca konieczność umorzenia przedmiotowego postępowania, a więc fakt, że działanie przedsiębiorcy nie godzi w interesy konsumentów, istniała już w chwili jego wszczęcia, jednakże dopiero w toku podjętych czynności Prezes Urzędu gromadząc niezbędne dokumenty powziął wiadomość o jej istnieniu i okoliczność ta została udowodniona. Przywołane okoliczności uzasadniają umorzenie niniejszego postępowania. W wyroku z dnia 28. 06. 1995r. (sygnatura akt XVII Amr 24/95) Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Antymonopolowy orzekł, że uzasadnienie decyzji o umorzeniu postępowania wydawanej na podstawie art. 105 § 1 Kpa nie może zawierać treści dotyczących rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty, czy też w inny sposób wyrażać stanowiska organu antymonopolowego w zakresie zasadności zarzutów sformułowanych we wszczęciu postępowania. Z uwagi na powyższe brak jest podstaw do rozważenia w przedmiotowej decyzji dalszych kwestii związanych z tą sprawą w zakresie objętym pkt. II niniejszej decyzji. Ad III. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu może skorzystać z uprawnienia do nałożenia na przedsiębiorcę stosującego praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów kary pieniężnej w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary. Kara taka może być nałożona bez względu na to, czy przedsiębiorca dopuścił się naruszenia umyślnie, czy też nieumyślnie. Stosownie do art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przy ustalaniu wysokości kar pieniężnych, w tym kar określonych w art. 106 tej ustawy, należy uwzględnić w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Kara nakładana przez Prezesa Urzędu na przedsiębiorcę, który dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów służy podkreśleniu naganności ocenianego zachowania. Przedsiębiorca, jako profesjonalista powinien wiedzieć, że określając 15 warunki umowne nie może stosować klauzul uznanych za abuzywne, ani w żaden inny sposób godzić w interesy konsumentów. Orzeczona kara powinna stanowić dolegliwość dla uczestnika niniejszego postępowania, tak aby jej nałożenie skutkowało w przyszłości zapobieżeniem zaistnienia podobnych sytuacji. W opinii Prezesa Urzędu należy podkreślić aspekt edukacyjny i wychowawczy zastosowanego środka oraz wyrazić nadzieję, że odniesie on spodziewany skutek na przyszłość. Poza wymiarem indywidualnym kary, należy zwrócić uwagę na jej wymiar ogólny, funkcję odstraszającą i wychowawczą w stosunku do innych uczestników rynku. Z uwagi na różnorodność stosowanych przez przedsiębiorcę praktyk, konieczne stało się wymierzenie trzech kar pieniężnych. 1. Pierwsza z kar pieniężnych określonych w niniejszej decyzji dotyczy stosowania przez przedsiębiorcę praktyki polegającej na stosowaniu trzech postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, zaczerpniętych ze stosowanych przez przedsiębiorcę warunków uczestnictwa. Z uwagi na to, że wpływ na wymiar kary ma wiele czynników, jej wysokość jest wynikiem ustaleń poczynionych na kilku etapach. Podstawą obliczenia wysokości niniejszej kary jest przychód osiągnięty przez przedsiębiorcę w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, tj. w 2008r. Przychód osiągnięty przez przedsiębiorcę w 2008r. wyniósł [ tajemnica przedsiębiorstwa ] (pkt I 1 Załącznika Nr 1), w związku z czym maksymalna kara, jaka mogłaby w niniejszym przypadku zostać wymierzona, to [ tajemnica przedsiębiorstwa ] (pkt I 2 Załącznika Nr 1). W oparciu o osiągnięty przez przedsiębiorcę przychód ustalono kwotę bazową stanowiącą punkt wyjścia dla dalszych obliczeń, którą ustalono na poziomie 5 818 zł (słownie: pięciu tysięcy ośmiuset osiemnastu złotych), co stanowi [ tajemnica przedsiębiorstwa ] (pkt II 1 a Załącznika Nr 1) przychodu osiągniętego przez przedsiębiorcę. Na wysokość tej kwoty miał wpływ fakt, że niniejsza kara dotyczy stosowania trzech klauzul wpisanych do rejestru. Praktyka ta trwała od lutego do września 2008r., a więc krócej niż rok. W związku z tym, że kwestionowane postanowienia dotyczyły zmiany warunków umowy łączącej się z wyłączeniem odpowiedzialności organizatora za zmiany w zakresie miejsca zakwaterowania, co uznano za niezgodne także z ustawą o usługach turystycznych, jak i trasy przelotu oraz zasad rozliczeń na wypadek niewykorzystania przewidzianych umową świadczeń, wszystkie te postanowienia należało ocenić, jako regulacje o stosunkowo doniosłym znaczeniu i wadze. Z drugiej strony były to postanowienia zawierające regulacje na wypadek wystąpienia określonych okoliczności, a więc mogące faktycznie znaleźć zastosowanie w odniesieniu do mniejszej ilości umów, niż ogólna. Rozważana praktyka była związana z szeroko rozpowszechnionymi usługami, co spowodowało, że tym większa ilość osób była zagrożona wskutek ich oddziaływania. Równocześnie istotne jest to, że badana praktyka ujawniała się na rynku, na którym mamy do czynienia z wielością podmiotów oferujących swe usługi, co powodowało, że konsumenci dysponowali swobodą przy wyborze kontrahenta i oferty. Po ustaleniu kwoty bazowej przystąpiono do analizy, czy w niniejszej sprawie zaszły okoliczności łagodzące i obciążające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. Do okoliczności łagodzących, które wystąpiły w niniejszej sprawie zaliczono fakt zaniechania przez przedsiębiorcę stosowania rozważanych praktyk jeszcze przed wszczęciem niniejszego postępowania. Drugą okolicznością, która wpłynęła na obniżenie wymiaru kary, było aktywne 16 współdziałanie z Prezesem Urzędu w trakcie postępowania. Przedsiębiorca wykazał się w tym zakresie sporą aktywnością. Oprócz sprawnego przekazania informacji i dokumentów, o jakie do niego wystąpiono, co stanowi obowiązek przedsiębiorcy, z własnej inicjatywy składał on wyjaśnienia i dokumenty dotyczące kwestii, na które nie wskazywano w kierowanych do niego wezwaniach, a wszystkie te działania były podejmowane niezwłocznie. To przyczyniło się do sprawnego przeprowadzenia postępowania. W niniejszej sprawie nie wystąpiły żadne okoliczności obciążające. Na skutek uwzględnienia ww. okoliczności łagodzących, przy braku okoliczności obciążających, kwotę bazową obniżono ogółem o 50%. Na ostatnim etapie sprawdzono, czy kara obliczona w ww. sposób nie przewyższa kary w maksymalnej wysokości, jaka została przewidziana w przepisie art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Sytuacja taka nie ma jednak w niniejszym przypadku miejsca. W wyniku obliczeń przeprowadzonych w wyżej opisany sposób, karę pieniężną z tytułu naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zakresie opisanym w pkt. I 1 a – c sentencji niniejszej decyzji określono na poziomie 2 909 zł (słownie: .dwóch tysięcy dziewięciuset dziewięciu złotych), co stanowi [ tajemnica przedsiębiorstwa ] (pkt II 1 b Załącznika Nr 1) przychodu oraz [ tajemnica przedsiębiorstwa ] (pkt II 1 c Załącznika Nr 1) maksymalnego wymiaru kary. 2. Druga z kar pieniężnych określonych w niniejszej decyzji dotyczy stosowania przez przedsiębiorcę dwóch praktyk polegających na stosowaniu postanowień niezgodnych z przepisami ustawy o usługach turystycznych, czego dotyczy pkt I 2 a – b niniejszej decyzji. Podstawą obliczenia wysokości przedmiotowej kary pieniężnej jest przychód osiągnięty przez przedsiębiorcę w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, tj. w 2008r. Przychód osiągnięty przez przedsiębiorcę w 2008r. wyniósł [ tajemnica przedsiębiorstwa ] (pkt I 1 Załącznika Nr 1), w związku z czym maksymalna kara, jaka mogłaby w niniejszym przypadku zostać wymierzona, to [ tajemnica przedsiębiorstwa ] (pkt I 2 Załącznika Nr 1). W oparciu o osiągnięty przez przedsiębiorcę przychód ustalono kwotę bazową stanowiącą punkt wyjścia dla dalszych obliczeń, którą ustalono na poziomie 4 476 zł (słownie: czterech tysięcy czterystu siedemdziesięciu sześciu złotych), co stanowi [ tajemnica przedsiębiorstwa ] (pkt II 2 a Załącznika Nr 1) przychodu osiągniętego przez przedsiębiorcę. Na wysokość tej kwoty miał wpływ fakt, że niniejsza kara dotyczy stosowania praktyki polegającej na posługiwaniu się regulacją, na mocy której przedsiębiorca został uprawniony do odwołania imprezy turystycznej bez ponoszenia z tego tytułu żadnych kosztów w zakresie szerszym, niż określono to w powszechnie obowiązujących przepisach. W związku z tym, że w kwestionowanym postanowieniu określono zakres odpowiedzialności przedsiębiorcy, należało ocenić je, jako regulację o stosunkowo doniosłym znaczeniu i wadze, lecz z drugiej strony było to postanowienie zawierające regulację na wypadek wystąpienia określonych okoliczności, a więc mogące faktycznie znaleźć zastosowanie w odniesieniu do mniejszej ilości umów, niż ogólna. Na wymiar niniejszej kary miał również fakt, że dotyczy ona stosowania także drugiej z praktyk, polegającej na posługiwaniu się regulacją, na mocy której przedsiębiorca został uprawniony do zmiany godzin przelotów wskazanych w umowie bez jej zmiany, a w konsekwencji tego bez ponoszenia z tego tytułu odpowiedzialności. W związku z tym, że w kwestionowanym postanowieniu określono zakres odpowiedzialności przedsiębiorcy, należało ocenić je, jako regulację o stosunkowo doniosłym znaczeniu i wadze, lecz z drugiej 17 strony należało stwierdzić, że było to postanowienie zawierające regulację na wypadek wystąpienia określonych okoliczności, a więc mogące faktycznie znaleźć zastosowanie w odniesieniu do mniejszej ilości umów, niż ogólna. Obie praktyki opisane w pkt. I 2 trwały od lutego do września 2008r., a więc krócej niż rok. Rozważane praktyki były związane z szeroko rozpowszechnionymi usługami, co spowodowało, że tym większa ilość osób była zagrożona wskutek ich oddziaływania. Równocześnie istotne jest to, że badane praktyki ujawniły się na rynku, na którym mamy do czynienia z wielością podmiotów oferujących swe usługi, co powoduje, że konsumenci dysponują swobodą przy wyborze kontrahenta i oferty. Obie opisane praktyki ujawniły się na etapie zawierania kontraktu, a ich skutki rozciągły się również na dalszy etap, tj. etap wykonywania umowy, gdyż właśnie na tym etapie kwestionowane regulacje mogły znaleźć faktyczne zastosowanie. Po ustaleniu kwoty bazowej przystąpiono do analizy, czy w niniejszej sprawie zaszły okoliczności łagodzące i obciążające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. Do okoliczności łagodzących, które wystąpiły w niniejszej sprawie, zaliczono fakt zaniechania przez przedsiębiorcę stosowania rozważanych praktyk jeszcze przed wszczęciem niniejszego postępowania. Drugą okolicznością, która wpłynęła na obniżenie wymiaru kary, było aktywne współdziałanie z Prezesem Urzędu w trakcie postępowania. Przedsiębiorca wykazał się w tym zakresie sporą aktywnością. Oprócz sprawnego przekazania informacji i dokumentów, o jakie do niego wystąpiono, co stanowi obowiązek przedsiębiorcy, z własnej inicjatywy składał on wyjaśnienia i dokumenty dotyczące kwestii, na które nie wskazywano w kierowanych do niego wezwaniach, a wszystkie te działania były podejmowane niezwłocznie. Uwzględnienie powyższych okoliczności łagodzących spowodowało obniżenie kwoty bazowej o 50%. Jednocześnie należy zważyć, że w niniejszej sprawie nie wystąpiły żadne okoliczności obciążające. Na ostatnim etapie sprawdzono, czy kara obliczona w ww. sposób nie przewyższa kary w maksymalnej wysokości, jaka została przewidziana w przepisie art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Sytuacja taka nie ma jednak w niniejszym przypadku miejsca. W wyniku obliczeń przeprowadzonych w wyżej opisany sposób, karę pieniężną z tytułu naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zakresie opisanym w pkt. I 2 a oraz b sentencji niniejszej decyzji określono na poziomie 2 236 zł (słownie: dwóch tysięcy dwustu trzydziestu sześciu złotych), co stanowi [ tajemnica przedsiębiorstwa ] (pkt II 2 b Załącznika Nr 1) przychodu oraz [ tajemnica przedsiębiorstwa ] (pkt II 2 c Załącznika Nr 1) maksymalnego wymiaru kary. Ad IV. Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. W myśl art. 77 ust. 1 tej ustawy, jeżeli w wyniku postępowania Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, jest obowiązany ponieść koszty postępowania. Postępowanie w sprawie stosowania przez przedsiębiorcę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostało wszczęte z urzędu, a w jego wyniku Prezes Urzędu w punkcie I sentencji Decyzji stwierdził naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kosztami niniejszego postępowania są wydatki związane z korespondencją prowadzoną przez Prezesa Urzędu ze stroną. W związku z powyższym postanowiono 18 obciążyć ww. przedsiębiorcę kosztami postępowania w wysokości 37 zł (słownie: trzydziestu siedmiu złotych). Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Koszty niniejszego postępowania przedsiębiorca obowiązany jest wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 Kpc – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. W przypadku jednak kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie IV niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z 479 28 § 1 pkt 2 Kpc, należy wnieść zażalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia doręczenia niniejszej decyzji. DYREKTOR DELEGATURY URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W KATOWICACH Maciej Fragsztajn